بوستان:گلشن احکام ۲

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از گلشن احکام ۲)
پرش به: ناوبری، جستجو
گلشن احکام جلد 2

محتویات

مقدمه

قرآن مجید بارها پس از بیان احکام الهی ، آن ها را « حدود الله » می شمارد و به همگان درباره تعدی به آن هاحدود هشدار می دهد .
ائمه معصومین (ع) نیز ضمن بیان احکام الهی ، اصحاب و شیعیانرا به ثبت ونگارش احادیث نورانی خود تشویق می کردند.به این حدیث توجه کنید:
«عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع) : اکْتُبْ وَ بُثَّ عِلْمَکَ فِی إِخْوَانِکَ فَإِنْ مِتَّ فَأَوْرِثْ کُتُبَکَ بَنِیکَ فَإِنَّهُ یَأْتِی عَلَى النَّاسِ زَمَانُ هَرْجٍ لَا یَأْنَسُونَ فِیهِ إِلَّا بِکُتُبِهِم »؛ (۱)
«مفضل بن عمر می گوید : امام صادق (ع) به من فرمودند : علوم خود را ( که از ما فرا گرفته ای ) بنویس و در بین برادران خود منتشر ساز تا پس از تو کتاب هایت بین فرزندان به ارث بماند؛ زیرا زمانیبر مردم خواهد آمد که جز با کتاب های خود مأنوس نخواهند بود ».
فقها نیز همواره به بیان احکام الهی پرداخته ، حدود خداوند را از کتاب و سنت استنباط کرده و در اختیار همه مکلف ها قرار داده اند و اینک بر همه کار شناسان امور دینی لازم است که نهایت تلاش خود را درنشر معارف و تطبیق حدود خدا با کارها و اعمال خود و دیگران ، بکار ببندند .
به لطف الهی پس از انتشار جلد اول «گلشن احکام»استقبال زیادی از آن شد و بسیاری از اساتید و طلاب ، نویسنده را تشویق به تداوم این مسیر کردند ؛ از این رو به یاریخداوند ، جلد دوم گلشن احکامرا به نگارش در آوردیم .
چنانچه خوانندگان محترم ما را از تذکراتشان بهره مند سازند موجب تکمیل مطالب خواهد گردید.
سیدجعفر ربانی . بهمن ۱۳۸۹ ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الکافی، ج۱ ، ص۵۲.

نام خدا

نام خدا دارای احکامی است :
۱- نام خدا به هر زبانیکه نوشته شود ، نباید جایی از بدن بی وضو به آن برسد و رساندن جایی از بدن در حال حیض یا نفاس نیز همین حکم را دارد .(۱)
۲- در نذر باید نام خدا برده شود و گرنه عمل به آن واجب نخواهد بود. (۲) (مثل این که بگوید برای خدا،بر من است که فلان کار خیر را انجام بدهم ).
۳- قَسَمی واجب العمل است وترک عمل برطبق آن کفاره دارد که در آن ، نام خدا برده شود (مثل این که بگوید قسم به خدا سیگار کشیدن را ترک می کنم). وهمچنین است نامهایی همچون خالق ورازق . پس قسم خوردن به قرآن یا پیامبران یا ائمه (ع)
یا کعبه وامثال اینها واجب العمل نیست وکفاره ندارد. (۳)
ونیز کسی که در دادگاه می خواهد قسم بخورد فقط باید به خدا یا اوصاف خاص به خداوند قسم بخورد. (۴)
۴- هنگام ذبح حیوانات باید نام خدا برده شود و اگر عمد اً نام خدا ترک شود آن حیوان حرام می گردد. (۵)
۵- حفظ حرمت نام خدا واجب است . پس نجس شدن آن جایز نیست و همچنین نشستن روی آن حرام است چه روی فرش نوشته شده باشد یا غیر آن .
ـــــــــــــــــــــــــــ

۱ - نجاة العبا د، ج۱ ، ص۱۸۷.
۲ - همان ،ج۲ ص۶۱۰.
۳ -تحریر الوسیلة ، ج۲ ، ص۹۹.
۴ - همان ، ص ، ۳۸۵.
۵ - توضیح المسائل محشی ، ج۲ ، ص۵۷۵.

مسیحیت و یهودیت

مسیحیت و یهودیت دارای احکامی است:
۱- دست بی وضو زدن به نام انبیاء ازجمله حضرت موسی و عیسی علی نبینا و آله و علیهما السلام به فتوی برخی از فقهاء جایز نیست. (۱)
۲- اهانت به هیچ پیامبری از جمله حضرت موسی و عیسی (ع) جایز نیست.
۳- چنانچه مسلمانی بخواهد نماز خود را در کلیسا یا کنیسه بخواند به فتوی بعضی از فقها باید از متولی آن معابد اجازه بگیرد زیرا آنان این معابد را برای عبادات خود ساخته اند نه عبادات مسلمانان. (۲) فقه شیعه ، فقه قانون مداری و فقه مراعات حقوق دیگران است .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۲، ص۲۱۳.
۲- الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج‏۱، ص: ۵۵۴.

گفتگو در مورد دیگران

هنگام صحبت کردن در مورد دیگران به این نکات توجه کنیم.
۱. تعریف کردن از دیگران و ستایش از آنان ، هم جایز است و هم نیازی به اجازه گرفتن از آنان و کسب رضایت ندارد.
۲.دادن لقب¬ها و عنوان¬های زشت به دیگران حرام است و هم چنین است پسوندهای نامطلوب زیرا قرآن می¬فرماید: و لا تنابزوا بالالقاب. (۱) چه درحضور آنان باشد یا پشت سرشان زیرا موجب فتنه و اذیت است.
۳.غیبت کردن حرام است مخصوصا عیوبی که مخفی است و دیگران اطلاع ندارند.
مثل این که بگوییم: فلانی در بدنش فلان نقص است یا اختلاف خانوادگی دارد و امثال اینها.
تذکر: شارع مقدس در موارد محدودی غیبت کردن را جایز شمرده است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- حجرات/۱۱.

سد معبر

• کسانی که ماشین خود را سرِراه مردم پارک می کنند به طوری که سد معبر می نمایندباید توجه داشته باشند که این کار گناه دارد وجایز نیست.
• به فتوای بیشتر فقها کسی که سرِ راه نماز می خواند و سد معبر می کند نمازش باطل است . اسلام دین قانون مداری و نظم است. (۱)
• شخصی که سرِ راه مردم چاله و امثال آن را ایجادکرده به طوری که عبور کنندگان متوجه آننمی شوند ونشانه یا تابلویی هم نصب نکرده ،هر خسارتی که به عابرین برسد آن شخص شرعا ضامن است و باید آن خسارتها را جبران نماید. (۲)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- در ا ین مورد باید به رساله مراجع تقلید مراجعه شود ولی به هر حال احتیاط در ترک ایستادن سر راه مردم است.
۲- جواهر الکلام ، ج۳۷ ، ص۴۷.

تاریکی

تاریک بودن دارای احکامی است :
۱- کسی که بدون پوشش لازم به نماز می ایستد نمازش باطل است چه مکان نماز روشن باشد یا تاریک . زیرا تاریک بودن مکان نماز گزار ، پوشش به حساب نمی آید. (۱)
۲- شخصی که با شخص دیگر قرار می گذارد اگروارد فضای تاریک شوی و برگردی این مقدار به تو می دهم این قرار داد باطل است . زیرا ارزش عُقَلایی ندارد .(۲)
۳- اگر بر اثر دگرگونی هوا ، ظلمت وتاریکی بر روز مسلط گردد به طوری که بیشتر مردم بترسند نماز آیات واجب می شود.(۳)
۴- صِرف تاریکی هوا ، مُجّوز ادامه سحری خوردن یا افطار کردن نزدیک غروب نمی شود بلکه باید مطمئن باشیم که شب است . زیرا تاریکی هوا گاهی بر اثر غبار یا ابری بودن محقق می گردد.(۴)
۵- فروختن جنس معیوبدر تاریکی نوعی غش در معامله به شمار می رود و تدلیس است پس این کار حرام خواهد بود .(۵)
۶- تاریکى هوا و شدت غبار، به نحوى که مانع از مشاهده باشد در نماز جماعت ، حائل محسوب نمى‏شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱-کتاب الصلاة (للفاضل)، ص: ۶۱۲- موسوعة الإمام الخوئی، ج‏۳، ص: ۲۴۰.
۲-توضیح المسائل ‏محشى، ج‏۲، ص: ۳۵۳.
۳- همان ، ج۱ ، ص۸۱۲.
۴- همان ،ج۱،ص۹۲۸.
۵- جامع الشتات فی أجوبة السؤالات(للمیرزا القمی)، ج‏۲، ص۱۶۰- صراط النجاة (المحشى للشیخ الأنصاری)، ص: ۲۹۲.
۶- نجاة العباد (للإمام الخمینی)، ص: ۱۴۷.

عدد ده

عدد ده در فقه دارای احکامی است :
۱- کسی که به سفر می رود اگر تصمیم بگیرد در مکانی ده روز بماند باید نماز خود را کامل بخواند و اگر ماه رمضان است روزه های خود را بگیرد. (۱)
۲- بین حیض اول و دوم حد اقل ده روز باید فاصله باشد و اگر زن در کمتر از این فاصله ،خون دوم را ببیند باید آن را استحاضه به شمار آورد واحکام استحاضه را بر آن مترتب نماید.(۲)
۳- حیض و نفاس بیشتر از ده روز نمی شود واگر زن بیشتر از ده روز خون دید باید ایام عادت خود را حیض یا نفاس به شمار آورد وبقیه را استحاضه.
۴- اعتکاف ده روز آخر ماه رمضان مستحب است.(۳)
۵- در ده شب اول ماه ذی حجه مستحب است نمازی بین نماز مغرب و عشا خوانده شود که به نماز «واعدنا »معروف است و دستور آن در کتاب مفاتیح الجنان و سایر کتب بیان شده است .
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی، ج۱،ص۷۱۷.
۲- العروة الوثقى (المحشى)، ج‏۱، ص: ۵۳۷.
۳- ریاض المسائل ج‏۱ ص : ۳۳۲.

خرما

خرما دارای احکامی است :
۱- کسی که ۸۴۷ یا بیشتر خرما تولید کرده باید زکاة آن را باید بدهد ( البته معیاردراین مقدار آن وقتی است که خرما خشک شده نه آن وقتی که رطب است )اگر آبیاری درختهای خرما به طور طبیعی بوده مثل باران ، باید یک دهم خرمای تولید شده رابه عنوان زکاة بپردازد واگر آبیاری به طور غیر طبیعی بوده مثل دستگاه های مولد آب ، باید یک بیستمخرمای تولید شده را به عنوان زکاةبپردازد. (۱)
۲- پُختن خرما اشکال ندارد چه همراه غذا یا غیر آن برخلاف انگور وآب انگور که اگر پخته شود حرام می گردد مگر این که دوثلث آب آن تبخیر شود . (۲)
۳- مبادله ده کیلو خرما به دوازده کیلو مثلا باطل است زیرا دو چیز هم جنس را که با یکدیگر مبادله می کنیم نباید یک طرف کمتر و یک طرف بیشتر باشد(در چیزهای پیمانه ای یا وزن کردنی ) بنا براین مبادله ده کیلو رطب به ده کیلو خرمای خشک هم جایز نیست زیرا رطب وقتی خشک شود کم می گردد. بله می توانیم ده کیلو را بفروشیم وبا پول آن ، دوازده کیلو خرما بخریم که دوتامعامله مستقلبه حساب آید. (۳)
۴- در شب یا روز عید فطر می توان برای هر نفر سه کیلو خرما به عنوان زکاة فطره به فقیر داد زیرا قوت غالب به حساب می آید.(۴)
۵- شراب به دست آمده از خرما مثل شرابهای دیگر حرام است و نجس و اگر نزد حاکم شرع ثابت گردد ۸۰ ضربه شلاق دارد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی، ج۲ ، ص ، ۱۰۹.
۲- همان ، ج۱ ، ص۸۲.
۳ - همان ، ج۲ ، ص۲۱۱.
۴ -همان ، ج۲ ، ص۱۶۹.

راه تشخیص وظایف شرعی

تنها راه تشخیص وظایف شرعی ، رجوع به فقهای جامع الشرایط است. پس این موارد سبب پیداش حکم شرعی نمی شود :
۱- با خواب دیدن چیزی بر انسان واجب نمی شود . بله اگر کسی در خواب محتلم شود جنب است و باید غسل کند زیرا در جنب شدن فرقی بین حالت خواب و بیداری نیست .
۲- کسی که نذر کند معصیتی را مرتکب شود این نذر باطل است و حق ندارد معصیت پروردگار را مرتکب شود . وهم چنین است در مورد قسم خوردن بر ارتکاب گناه. (۱)
۳- چنانچه پدر و مادر به فرزندشان دستور به انجام گناه دهند نباید اطاعت کند و هیچ وظیفه ای نسبت به انجام فرمان آنان ندارد بلکه موظف به ترک معصیت است زیرا حق خداوند مقدم بر حق آنان می باشد.
۴- اطاعت زن از شوهر تا وقتی است که به سر حد درخواست گناه نرسد. اما اگر شوهر از زن بخواهد که بندگی خداوند را رها کند مثل این که درخواست کند روزه ماه مبارک رمضان را ترک کند یا حج واجب خود را انجام ندهد نباید زن اطاعت نماید. (۲)
۵- با استخاره نمی توان حکم شرعی را تشخیص داد . استخاره اگر هم معتبر باشد مربوط به جایی است که بین دو امرجایز یکی را بخواهیم انتخاب کنیم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ،ج۲ ،ص۶۱۳.
۲- مجمع المسائل (للگلپایگانی)، ج‏۱، ص: ۴۲۹.

نقش زمان و مکان

در مواردی زمان و مکان در تشخیص وظیفه شرعی نقش دارند :
۱- اگر مشتری جنسی را بخرد و معیوب در آید ، حق دارد آن جنس را به فروشنده پس دهد . ولی در تشخیص این که چه چیز عیب به حساب می آید باید به عرف آن زمان و مکانی که معامله در آنجا صورت گرفته مراجعه کرد. (۱)
۲- فقها می فرمایند شخصی که عادل است در کنار عدالتش باید مروت نیز داشته باشد . و مروت را به این معنی می کنند که کاری که برای او نا مناسب است در کوچه و خیابان و غیر اینها انجام ندهد ، ولی در تشخیص این که چه کاری نا مناسب است باید به عرف همان زمان و مکانی که در آن زندگی می کند مراجعه شود. (۲)
۳- نماز آیات بر کسانی واجب است که در موقع سبب آیات در همان زمان و مکان حضور داشته اند . مثلا نماز آیا ت بر کسانی واجب است که در همان شهر هنگام زلزله حضور داشته اندو بر دیگران واجب نیست. (۳)
۴- مرد باید نفقه همسر و دیگر افراد واجب النفقه خود را بپردازد . ولی در تشخیص اینکه نفقه چیست و چه مقدار باید باشد باید به عرف همان زمان و مکانی که در آن زندگی می کنند، مراجعه شود. (۴)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- این مطلب مورد اتفاق همه فقها است به عنوان نمونه بنگریدالروضة البهیهمبحث خیار عیب .
۲- السرائر ، ج۲ ، ص۱۱۷.
۳- توضیح المسائل محشیج۱ ، ص۸۱۴.
۴- همان ،ج۲ ، ص۴۷۶.

عده طلاق و وفات

بین عده طلاق وعده وفات چند فرق است :
۱- عده طلاق از وقتی است که در واقع زن طلاق داده شده نه از وقتی که زن مطلع شده . پس اگر سه یا چهار ماهاز طلاق گذشته و بعد از آن زن از طلاق مطلع شد عده او تمام شده است . ولی در عده وفات ، عده از وقتی آغاز می شود که زن از مرگ شوهر خود مطلع شود.(۱)
۲- عده طلاق سه ُطهر است ( یعنی در پاکیی که آمیزشی در آن صورت نگرفته طلاق داده شود و بعد از آن دو بار دیگر حیض ببیند وپاک شود ) ولی عده وفات چهار ماه و ده روز است. (۲)
۳- زن حامله اگر طلاق داده شد پایان عده اش به وضع حمل او است پس اگر یک ساعت بعد از طلاق وضع حمل کرد ، عده اش تمام می شود . ولی زن حامله اگر شوهرش فوت کند باید ملاحظه کرد که وضع حمل او دیرتر است یا گذشت چهار ماه و ده روز . هر کدام که دیرتر اتفاق می افتد پایان عده اش به همان است .
۴- همه زنها عده طلاق ندارند مثل زن یائسه یا زنی که با او عروسی صورت نگرفته . اما عده وفات را همه زنها باید نگه دارند.(۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشیج ۲ ، ص۵۲۷.
۲-همان.
۳- همان.

عمو ، دایی ، عمه ، خاله

عمو ، دایی ، عمه وخاله دارای احکامی هستند :
۱- موارد فوق در طبقه سوم ارث قرار دارند . یعنی اگر میت ، فرزند وپدر و مادر ندارد وهمچنین برادر وخواهر و اجداد ندارد اموالش ، به عمو ،دایی ، عمه وخاله ارث می رسد. (۱)
۲- هیچ یک از موارد فوق ولایت بر فرزند برادر وخواهر خود ندارند ونمی توانند در مورد اموال وغیر اموال فرزند برادر وخواهر خود تصمیمی بگیرند. (۲)
۳- عمو محرم است چه عموی خود دختر وچه عموی پدر ومادر دختر . مثلا عمویفاطمه برفاطمه محرم است . عموی پدر و مادر فاطمه هم بر فاطمه محرمند . عموی جد وجده فاطمه هم بر فاطمه محرمند.
در مورد دایی وعمه وخاله هم به همین نحو است.
۴- اگر خانمی به دختری که زیر دو سال است شیر دهد ،آن خانم مادر رضاعی آن دختر ، و شوهرش پدر آن دختر به حساب می آیند . و برادر و خواهر های آن.
۵- مرد و زن، به ترتیب عمو، عمه ، دایی وخاله آن دختر به شمار می روند. (۳)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- هما ن، ج۲ ، ص۷۰۶.
۲- همان ، ج۲ ، ص۲۵۷.
۳- همان ، ج۲ ، ص۵۰۳.

دختران

• بلوغ دختران وقتی است که نُه سال قمری را تمام کنند ووارد ده سالگی شوند. (۱)
• دختران از تمام اموال منقول وغیر منقول پدر ومادر ارث می برند وکسی حق ندارد آنان را از ارث محروم کند گرچه نسبت به پسران ارث کمتری می برند.
• دختری که به حد بلوغ می رسد با زن بزرگ سال از نظر تکالیف شرعی تفاوت ندارد . بله اگر روزه برای دختر تازه بالغ مشقت زیاد دارد به طوری که قابل تحمل نیست روزه ها را می خورد و بعد از ماه رمضان قضای آن را بجا می آورد.
بنا بر این شایسته است که دختران را قبل از بلوغ به وظایف شرعیه تمرین دهیم تا وقتی به حد بلوغ می رسند انجام تکالیف شرعیه برای آنان مشکل نباشد . (۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱،ص۹۶۹.
۲- نک : احکام ارث و بحث بلوغدر رساله های عملیه.

پسر

پسر دارای احکامی است.
۱- پسر میت ، دو برابر دختر میت ارث می برد.
۲- پسر بزرگتر باید نماز ها و روزه های پدر را قضا کند. (۱)
۳- پس از مردن پدر ، حَبوَه (انگشتر ، قرآن ، لباس ، وشمشیر ) مال پسر بزرگتر است. (۲)
۴- در صورت زنده نبودن اولاد میت ، نوه پسری دو برابر ارث می برد گرچه دختر باشد و نوه دختری یک برابر ارث می برد گرچه پسر باشد.(۳)
۵- چنانچه خداوند به خانواده ای پسر عنایت کند بر آنان واجب است اورا ختنه کنند واگر ختنه نکردند بر خود آن پسر واجب است پس از بلوغ به پزشک متخصص مراجعه نماید تا وی را ختنه کند و اگر با همان حالت ختنه نشده به خانه خدا مشرف شود طواف او باطل است. (۴)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- برای پی بردن به تفصیل مطلب باید به رساله مراجع معظم تقلید مراجعه شود زیرا در این مورد نظرات ، مختلف است ولی اجمال مطلب همان است که در متن آوردیم.
۲- توضیح المسائل‏المحشى ، ج‏۲، ص ۷۴۸.
۳- توضیح المسائل‏المحشى ،ج۲ ،ص۷۱۳.
۴- همان ، ص ۸۳۵.

برادر و خواهر

برادر و خواهر احکامی دارند:
۱- برادر و خواهر محرمند چه از یک پدر و مادر باشند یا از یک پدر یا از یک مادر.
۲- برادر و خواهر میت در طبقه دوم ارث قرار دارند . یعنی اگر میت ، فرزند و نوهو پدر و مادر ندارد نوبت به ارث بردن خواهر و برادر می رسد. (۱)
۳- با وجود خواهر و برادر پدر و مادری، ارث به خواهر و برادر پدری داده نمی شود . (۲)
۴- خواهر و برادر مادری ، یکسان ارث می برند یعنی سهم زن و مرد در این مورد به طور مساوی تقسیم می شود.(۳)
۵- اگر بچه ای که دو سالش کامل نشدهبه خانمی بدهند تا او شیرش دهد این بچه خواهر یا برادر فرزندان آن خانم به حساب می آید ( یعنی به آنان محرم می شود نه این که ارث ببرد ) و به اوخواهر و برادر رضاعی گفته می شودبه شرط این که همه شرایط شرعی شیردادن محقق شود . (۴)
۶- با عقد اخوت در عید غدیر هیچ یک از زنهای یک طرف بر طرف دیگر محرم نمی شوند بلکه عقد اخوت یک حرکت نمادین و استحبابی است که هیچ اثر عملی فقهی برآن مترتب نمی شود.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل‏ محشیج‏۲، ص ۷۰۶.
۲- همان ، ص۷۱۶.
۳- همان ،ص۷۱۶.
۴- توضیح المسائل محشى، ج‏۲، ص‏۵۰۳.

مجلس عروسی

شادی در مجلس عروسی مورد تأیید همه بزرگان دینی است. ولی به نکاتی باید توجه داشت:
۱- انگشتر به دست کردن، شیرینی خوردن، ثبت محضری و مجلس بله برون سبب محرم شدن عروس و داماد نمی شود. بلکه فقط عقد شرعی سبب محرم شدن و حلال شدن آن دو است.
۲- در مجلس بله برون اگر عقد شرعی خوانده نشده داماد نباید انگشر در دست عروس قرار دهد زیرا هنوز این دو نا محرمند. بلکه مثلا مادر داماد باید انگشتر را در دست عروس نماید.
۳- اقوام عروس و داماد و هر کسی که می خواهد به داماد هدیه دهد،نباید انگشتر طلا به داماد هدیه دهند که او را تشویق به پوشیدن طلا نمایند زیرا پوشیدن طلا بر مردان حرام است. (۱)
۴- از اختلاط زن و مرد و حضور نامحرمان جِدا باید اجتناب شود. ما نباید مجالس شادی مان را با معصیت پروردگار مخلوط کنیم.
۵- مجلس عروسی نباید سبب سد معبر و اذیت و آزار مردم شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل المحشى ؛ ج‏۱ ؛ ص‏۴۸۱.

مواردی که حیوان حلال گوشت ، حرام می شود

در مواردی حیوان حلال گوشت، حرام می شود:
۱- شکار در حال احرام(۱)
۲- حیوان حلال گوشتی که مورد تجاوز انسان قرار گیرد. و بچه آن حیوان (۲)
۳- آن چه از بدن حیوان زنده جدا شده. به غیر از ماهی زیرا اکثر فقها می فرمایند اگر ماهی زنده از آب بیرون آورده شود و در بیرون آب، دونیم شود هر دو قسمت آن حلال است. (۳)
۴- حیوان حلال گوشتی که طبق شرائط شرعی ذبح نشده مثلا عمدا پشت به قبله ذبح شده یا عمدا بسم الله گفته نشده یا کافر آن را ذبح کرده، به استثنای ماهی ها. زیرا فقها می فرمایند اگر کافر ماهی زنده را از آب بگیرد یا بسم الله گفته نشودو آن ماهی بیرون آب جان دهد حلال است.(۴)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مناسک محشی ، ص۱۵۹.
۲- غایة المراد فی شرح نکت الارشاد ، ج۳ ، ، ص۵۳۵ ،- الروضة البهیة ، ج۷ ، ص۲۹۴.
۳- مصباح الفقیه ، ، ج۷ ، ص۶۶ ،.
۴- توضیح المسائلمراجع ، ج ۲ ، ص۵۷۳.

عید غدیر

عید غدیر دارای احکامی است:
۱- به تمام معنی عید است و مستحب است آنچه شایسته عید است در آن انجام شود مانند عطر زدن، شاد بودن، شاد کردن دیگران، صله ارحام، عفو و بخشش دیگران، توسعه بر عیال و برآورده کردن حاجات دیگران.
۲- روزه ۳- هدیه دادن و عیدی دادن که ثواب آن صدهزار برابر است نسبت به روز های دیگر ۴- دعای ندبه ۵- غسل ۶- ادعیه و آداب خاص که باید به کتب مفصل مراجعه کرد.
۷- مصافحه با دیگران و خواندن این جمله: الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة امیرالمؤمنین و الائمة علیهم السلام.
۸- عقد اخوت (۱). ولی باید توجه داشت که با این عقد اخوت هیچ یک از زن های طرفین با یکدیگر محرم نمی شوند و ارث هم نمی برند.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مفاتیح الجنان، اعمال غدیر.

ذیقعدة

ماه ذیقعدة دارای احکامی است :
۱- کسی که می خواهد حج تمتع انجام دهد می تواند درماه شوال وذیقعدة وذیحجة عمره تمتع خودرا بجای آورد. پس از اینکه عمره تمتع را بجا آورد نباید بین عمره تمتع و حج تمتع از مکه خارج شود و نمی تواند بین این دو، عمره مفرده انجام دهد تا آنکه حج تمتع خود را بجای آورد. (۱)
۲- ماه ذیقعدة یکی از ماه های حرام است . ماه های حرام عبارتست ازذیقعدة، ذیحجة ، محرم و رجب ، که احکام خاصی بر این ماه ها مترتب است.
۳- بنا به نقلی در اول ماه ذیقعدة تولد حضرت معصومه(س) و ۱۱ ذیقعدة تولد امام رضا(ع) و در ۲۳ این ماه بنا به روایتی شهادت آن حضرت اتفاق افتاده . بدین سبب سید بن طاوس (ره) می فرماید: بعضی از علما به زیارت آن حضرت در بیست و سوم این ماه سفارش فرموده اند.
۴- بیست و پنجم ذیقعدة دحو الارض است که دارای اعمال مستحبی است و یکی از چهار روزی است که در تمام سال ممتاز است به فضیلت روزه . (۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ -این مطلب مورد اتفاق همه فقها است به عنوان نمونه بنگرید :تحریرالوسیله، ج۱ ، ص۴۰۵.
۲ - مفاتیح الجنان / ماه ذیقعده.

امام زادگان

• برای زیارت امام زادگان غسل زیارت وارد نشده آنچه وارد شده در مورد حرم امامان معصوم (ع) است.
• برای زیارت امام زادگان دستوری به نماز زیارت نرسیده. نماز زیارت مربوط به حرم امامان معصوم(ع) است. بله در حرم امام زادگان می توانیم دو رکعت نماز بخوانیم و به آن امام زاده هدیه کنیم.
• ورود جنب و حائض و نفسا به حرم امام زادگان اشکال ندارد. بله ادب، اقتضا می کند با چنین حالاتی واردحرم امام زادگان نشویم. (۱)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - توضیح المسائل محشی ،ج۱، ص۳۰۶.

جواب سلام

جواب سلام ، احکامی دارد :
۱- جواب سلام واجب است چه در نماز یا غیر آن . گرچه خود سلام کردن مستحب است. (۱)
۲- جواب سلام واجب فوری است یعنی باید طوری پاسخ سلام را داد که مشخص باشد پاسخ سلام است . (۲)
۳- وجوب جواب سلامکفایی است . یعنی اگر شخصی وارد بر جمعی بشود و به آنان سلام کند یک نفر که از آن جمع پاسخ دهد کافی است. (۳)
۴- واجب است جوری پاسخ دهیم که سلام کننده بشنود. (۴)
۵- جواب سلاماز واجبات توصلی است یعنی قصد قربة الی الله در آن لازم نیست. (۵)
۶- درحال نماز هم که باشیم جواب سلام واجب است یعنی اگر شخصی وارد بر نماز گزار شد و گفت سلام علیکم نمازگزار کلام نماز را متوقف می کند و می گوید سلام علیکم و سپس نماز را ادامه می دهد. (۶)
۷- در غیر حال نماز مستحب است بهتر از سلام کننده پاسخ دهیم یعنی مستحب است در پاسخ کسی که می گوید سلام علیکم، پاسخ دهیم: سلام علیکم و رحمةالله و برکاته.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۶۲۳.
۲- همان.
۳- العروةالوثقی ، ج۱ ، ص۱۷۵.
۴- تحریرالوسیله ، ج۱ ،ص۱۸۸.
۵- لمحات الاصول ، ج۱ ، ص۲۵۸.
۶- تحریر الوسیله ، ج۱ ، ص۱۸۸.
۷-همان.

قرآن

قرآن دارای احکامی است:
۱- خرید وفروش قرآن اشکال ندارد و لازم نیست به عنوان هدیه مبادله صورت گیرد. (۱)
۲- جنب و حائض و نُفَساء و شخص بی وضو نباید دست بی وضو به خط قرآن بزنند. (۲)
۳- اگر قرآن نجس شود هرچه سریعتر باید آن را تطهیر کنیم. (۳)
۴- اگر کودک دست بی وضو به خط قرآن بزند لازم نیست اورا منع کنیم زیرا کودکان تکلیف ندارند. (۴)
۵- شایسته نیست قرآن را در اختیار کودکان یا روی زمین یا روی کفش قرار دهیم . هریک از این موارد اگر هتک حساب شود حرام خواهد بود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- تعبیر همه فقها این است که لو اشتری مصحفا ... بنابراین لازم نیست خرید و فروش قرآن تحت عنوان هدیه باشد.
۲- توضیح المسائل محشی، ج۱، ص۳۰۰.
۳- همان، ص۹۲.
۴- همان، ص۱۸۷.

آینه

آینه دارای احکامی است :
۱- کسی که مُحرم می شود عمداً نباید در آینه نگاه کند . زمان احرام زمان خود نمایی نیست.(۱)
۲- وقتی که می گوییم نگاه به نامحرم از روی لذت حرام است در این حکم فرقی نیست بین این که مستقیما نگاه به نامحرم کند یا از طریق آینه. (۲)
۳- اگر آیات قرآن یا نام خدا روی آینه نوشته شده نباید دست بی وضو به آن بزنیم . ولی اگر اگر آیات قرآن یا نام خدا در آینه نقش بسته و در آن منعکس شده دست بی وضو زدن به آن نوشته ها اشکال ندارد زیرا دست به خود آن نوشته ها نمی خورد.
ــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مناسک محشی، ص۱۷۱.
۲- الغایة القصوی، ج۱ ، ص۹۹.

ناخن گرفتن

ناخن گرفتن به سه قسم تقسیم می شود:
قسم اول: ناخن گرفتن مستحب. و آن در بیشتر موارد است. پس این که بعضی از مردها ناخن های خود را بلند می گذارند کار شایسته ای نیست.
قسم دوم: ناخن گرفتن واجب . و آن در دو مورد است:
الف: در صورتی که ناخن پا بلند است به طوری که انسان نمی تواند در سجده نوک انگشت شصت پارا بر زمین بگذارد. این شخص موظف استناخن های پارا بگیرد تا در سجده بتواند نوک انگشت شصت پا را بر زمین بگذارد.
ب: در عمره تمتع یا عمره مفرده پس از سعی بین صفا ومروه انسان مُحرم موظف است یا مقداری ناخن بگیرد یا مقداری مو کوتاه کند که به آن تقصیر گفته می شود. (۱)
قسم سوم: ناخن گرفتن حرام. و آن درحال احرام است. (۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مناسک محشی ، ص۹۹.
۲-همان ، ص۱۹۳.

محرمات بر معتکف

چند چیز بر معتکف حرام است:
۱. تمام لذتهای جنسی مثل لمس، آمیزش و...
۲. بوییدن عطر و چیزهای خوشبو ۳. آنجه روزه را باطل می نماید.
۴. خرید و فروش و هر تجارتی ، گرچه توسط تلفن و موبایل صورت گیرد.
۵. جدال و بحث کردن به قصد غلبه برطرف مقابل یا اظهار فضل. چه در امور دینی یا دنیوی. ولی اگر بحث کردن برای ثابت کردن حق باشد اشکال ندارد.
۶. بیرون رفتن از مسجد مگر آنکه ضرورتی پیش آید. (۱)

شرایط اعتکاف

در مورد اعتکاف باید به نکاتی توجه کنیم:
۱- در اعتکاف نیت و قصد تقرب به سوی خداوند شرط است پس اگر برای ریا و امثال آن باشد باطل است.
۲- در حال اعتکاف، روزها را باید روزه باشد چه روزه مستحبی و یا روزه قضا یا نذر و امثال اینها. مثلا اگر در ماه رمضان معتکف شده روزه ماه رمضان کافی است برای صحیح بودن اعتکاف.
۳- در یکی ازاین مساجد باشد: ۱. مسجد الحرام۲. مسجد النبی(ص)۳. مسجد کوفه ۴. مسجد بصره اما در شهرهای دیگر اگر در مسجد جامع آن شهر معتکف شود رجاءً و به امید قبول شدن اشکال ندارد و اگر در مساجد دیگر شهرستانها بخواهد معتکف شود جایز نیست. (۱)
۴- در شبها و روزهای اعتکاف باید در مسجد بماند و خارج نشود مگر ضرورتی پیش آید.
۵- اعتکاف کمتر از سه روز نباشد.
۶- اگر زن بخواهد معتکف شود و اعتکافش حق شوهر را ازبین می برد باید از شوهر اجازه بگیرد و همین طور فرزند از پدر و مادر اگر ناراضی هستند. (۲)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ -نجا ة العبا د، ص۱۷۱.
۲ - توضیح المسائل محشی ، ج۲ ، ص۹۳۳.

تعدد حج

درست است که فقها فرموده اند : حج یک مرتبه واجب است ولی در مواردی باید برای بار دوم حج بجا آوریم:
۱- کسی که نا بالغ بوده و حج بجا آورده پس از بلوغ اگر مستطیع است باید دو مرتبه حج انجام دهد. (۱)
۲- کسی که مستطیع نبوده وبا عدم استطاعت حج بجا آورده اگر مستطیع شد باید دو مرتبه حج انجام دهد. (۲)
۳- کسی که نذر کرده حج انجام دهد پس از بجا آوردن حج نذری اگر مستطیع شد باید دو مرتبه حَج بجا آورد. (۳)
۴- کسی که حج نیابتی بجا آورده اگر پس از انجام حج نیابتی مستطیع شد موظف است حج برای خودش بجا آورد. (۴)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- العروة الوثقی المحشی، ج۴ ، ص۴۱۸.
۲- همان.
۳- اللمعة الدمشقیة ، ج۲ ، ص۱۷۸.
۴- همان.

فرق های طواف و نماز

بین نماز و طواف واجب ، مشترکاتی مانند وضو،پاک بودن لباس و بدن و... وجود دارد ولی بین این دو چند تفاوت نیز هست:
۱- در حال نماز باید رو به کعبه باشیم در حالی که در حال طواف نباید رو به کعبه باشیم بلکه سمت چپ بدن باید به طرف کعبه باشد. (۱)
۲- مردیکه ختنه نشده می تواند نماز بخواند ولی نمی تواند طواف کند. (۲)
۳- کسی که شک در اشواط کند طوافش باطل است (مگر در یک مورد) ولی کسی که شک در رکعات نماز کند در بعضی موارد نمازش صحیح است ودربرخی موارد باطل. (۳)
۴- حرف زدن در حال نماز ، نماز را باطل می کند ولی صحبت کردن درحال طواف ، طواف را باطل نمی کند. (۴)
۵- انحراف صورت به طرف چپ و راست در حال نماز، مبطل نماز است ولی در حال طواف خیر. (۵)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مناسک محشی ، ص۲۳۲.
۲- همان ، ص۲۲۸.
۳- همان ، ص۲۴۷.
۴- توضیح المسائل محشی، ج۱ ، ص۶۱۴.
۵- همان.

فرق های حج و نماز

گرچه حج و نماز هر دو از عباداتند ولی بین این دو فرق هایی وجود دارد:
۱- برای نماز باید یک نیت کنیم آن هم در اول نماز. پس هنگام رکوع یا سجده و بقیه کارهای نماز نباید نیت جدا گانه بکنیم. ولی در حج، هنگام احرام باید نیت احرام کنیم. و در هنگام طواف باید نیت دیگری برای طواف کنیم. و در هنگام نماز طواف نیت خاصی برای نماز طواف و همین طور تا آخر اعمال (۱) ....
۲- از اول نماز تا آخر نماز باید با وضو باشیم. اما در حج بسیاری از اعمال آن وضو لازم ندارد مثل احرام، سعی بین صفا و مروه، رمی جمرات، وقوف در عرفات و مشعر. بلهبعضی اعمال حج وضو لازم دارد مثل طواف ونماز طواف.
۳- در حج استطاعت شرط است ولی در نماز استطاعت شرط نیست. یعنی انسان به هر صورتی که قدرت دارد باید نماز را بخواند.
۴- حج واجب فوری است یعنی همین که کسی مستطیع شد باید برای ثبت نام یا بقیه مقدمات حرکتاقدام نماید. اما در نماز در بیشتر موارد فوریت ندارد مثلا وقت نماز ظهر که داخل می شود چند ساعت فرصت داریم که نماز مان را بخوانیم. بله مستحب است که نماز در اول وقت خوانده شود آنهم به جماعت. (۲)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- این مطلب با مراجعه به کتب فقها مشخص می شود زیرا در ابتدای هر عملی از اعمال حج، نیت آن را ذکر فرموده اند.
۲- الروضة البهیه ، ابتدای کتاب الحج.

فرق های نماز و روزه

بین نماز و روزه چند تفاوت وجود دارد :
۱- کسی که مریض یا در سفر است نباید روزه بگیرد ولی با سفر و مرض نماز از انسان ساقط نمی شود.
۲- کسی که نماز قضا بر عهده اوست می تواند نماز مستحبی بخواند ولی کسی که روزه قضا بر عهده اوست نباید روزه مستحبی بگیرد.(۱)
۳ -خانمها در حال حیض و نفاس نباید روزه بگیرند و نباید نماز بخوانند ولی بعد از پاک شدن، قضای روزه ها را باید بگیرند اما قضای نمازها لازم نیست. (۲)
۴- گر چه ترک نماز و روزه بدون عذر گناه زیاد دارد ولی ترک نماز کفاره ندارد اما ترک روزه کفاره دارد.
۵- خوابیدن حتی برای یک لحظه نماز را باطل می کند ولی روزه را باطل نمی کند حتی اگر شب قبل تصمیم داشته باشد فردا را روزه بگیرد و روز بعد تمام روز را خواب باشد روزه اش صحیح است.(۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱، ص۸۸۵.
۲- همان ، ۲۶۷.
۳- نجاة العباد، ص: ۱۵۲.

مواردی که روزه واجب نیست

روزه گرفتن بر نُه نفر واجب نیست:
۱- مریضی که روزه برای او ضرر دارد. در این صورت اگر روزه بگیرد روزه اش باطل است.
۲- مسافری که دائم السفر نیست و نمی خواهد ده روز در یک مکان بماند. روزه در سفر باطل است.
۳- اشخاص پیر که روزه برای آنها مشقت دارد. ولی اگر مشقت ندارد باید روزه بگیرند.
۴- زن حامله ای که روزه برای خودش یا حملش ضرر دارد. باید روزه اش را بخورد و بعدا قضای آن را بجا آورد و برای هر روزی که می خورد ۷۵۰ گرم طعام به فقیر بدهد .
۵- زنی که بچه شیر می دهد که با روزه گرفتن شیرش کم می شود. (۱)
۶- کودکان (اعم از دختر و پسر) که هنوز به حد بلوغ نرسیده اند.
۷- دیوانه ۸- خانمی که در ایام عادت ماهانه است. باید روزه خود را بخورد و پس از ماه رمضان قضای آن را بجا آورد .
۹- خانمی که در ایام نفاس (ایام خاصی پس از زایمان) است این مورد هم مانند مورد قبل می باشد. (۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - ترجمه و شرح تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، ج‏۱، ص: ۱۴۴.
۲ - این مباحث را فقها تحت عنوان کسانیکه روزه برآن ها واجب نیست و نیز در ضمن سایر مباحث مطرح فرموده اند، مجمع الرسائل (المحشى لصاحب الجواهر)، ج‏۱، ص: ۴۵۴.

شکهای بی اعتبار

در مواردی اگر در نماز شک کنیم نباید به شک اعتنا کنیم:
۱- اگر در نماز مستحبی شک کنیم که رکعت اول هستیم یا دوم اختیار با خودمان است می توانیم بنا را بر رکعت اول بگذاریم و یک رکعت دیگر بخوانیم و یا بنا را بر رکعت دوم بگذاریم. (۱)
۲- کسی که در نماز جماعت شرکت کرده و شک کرده که رکعت چندم است باید از امام جماعت پیروی کند و به شک خود اعتنا نکند. (۲)
۳- کسی که زیاد شک می کند نباید به شک خود اعتنا کند مثلا اگر شک کرد رکعت دوم است یا سوم بنا می گذارد رکعت سوم است و نماز را ادامه می دهد درحالی که اگر کثیر الشک نبود نماز باطل بود.
۴- کسی که بعد از وقت شک می کند نمازش را خوانده یا نه بنا می گذارد که خوانده است مثلا اگر بعد از غروب شک کند نماز ظهر و عصر را خوانده است یا نه بنا می گذارد که خوانده مگر این که یقین کند نخوانده در این صورت باید قضای آن را بجا آورد.
۵- کسی که بعد از سلام نماز شک می کند نماز خود را درست خوانده یا نهمثلا بعد از سلام نماز ظهر شک می کند سه رکعت خوانده یا چهار رکعت بنا می گذارد که چهار رکعت خوانده و لازم نیست توجه کند.
۶- در نماز وارد هر قسمتی که بشود و شک کند در قسمت قبل (چه شک دراصل انجام آن بکند یا شک درصحت آن) نباید اعتنا کند، مثلا کسی که سوره می خواند شک میکند حمد را خوانده یا نه بنا می گذارد که خوانده است. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۶۴۸.
۲- نجا ة العباد ، ص۱۱۷.
۳ - توضیح المسائل محشی ،ج۱ ، ص۶۳۷.

فرق نماز مستحبی و کثیر الشک

درست است که فقها فرموده اند کسی که در رکعات نماز مستحبی شک می کند باید به شک خود اعتنا نکند و در مورد کثیر الشک هم فرموده اند به شک خود اعتنا نکند ولی بین این دو فرقی هست و آن این که :
کسی که در رکعات نماز مستحبی شک می کند، آزاد است که بنا را بر رکعت اول بگذارد یا رکعت دوم ولی شخص کثیر الشک باید حتما بنا را بر بیشتر بگذارد مثلا اگر نماز صبح می خواند و همیشه شک می کند رکعت اول است یا دوم باید بنا را بر رکعت دوم بگذارد. و اگر در نماز چهار رکعتی همیشه شک می کند رکعت سوم است یا چهارم باید بنا را بر رکعت چهارم بگذارد و بعد از سلام نماز، نماز احتیاط نخواند. (۱)
پس بین شک در رکعات نماز مستحبی و شک کثیر الشک تفاوت وجود دارد.
تذکر: اگر در شماره رکعتهاى نماز شک کند، چنانچه طرف بیشتر شک، نماز را باطل مى‏کند، باید بنا را بر کمتر بگذارد مثلًا اگر در نافله صبح شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت، باید بنا بگذارد که دو رکعت خوانده است‏.(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی، ج۱، ص۶۴۵.
۲- همان، ص۶۴۸.

واجبات تخییری

بعضی موارد، واجبات چند گزینه ایست که انتخاب واجب با خودمان است و به آنها واجبات تخییری می گویند که عبارتند از:
مورد اول: در رکعت سوم و چهارم نماز انتخاب با خودمان است که تسبیحات اربعة بخوانیم یا سوره حمد. ولی هر کدام را که می خوانیم باید آهسته خوانده شود. (۱)
مورد دوم: در عمره مفرده مردها مخیر هستند که سربتراشند یا تقصیر کنند (کوتاه کردن مقدار کمی از مو های سر یا صورت ). (۲)
مورد سوم : انسان در روز جمعه آزاد است که نماز ظهر بخواند یا در نماز جمعه شرکت کند. (۳) البتهبعضی از مراجع تقلید احتیاط واجب دارند که اگر نماز جمعه با شرائط آن برگزار می شود شرکت در نماز جمعه ترک نشود .
مورد چهارم: کسی که عمداً و بدون عذر در ماه مبارک رمضان روزه خود را بخورد در کفاره آنمخیر است یکی از این سه چیز را انتخاب کند: یا یک بنده در راه خدا آزاد کند (که در زمان ما وجود ندارد) یا شصت روز روزه بگیرد و یا شصت فقیر را سیر کند. (۴)
مورد پنجم: انسان مخیر است غسل و وضو را ترتیبی یا ارتماسی انجام دهد.
مورد ششم: در حج تمتع حاجی مخیر است شب یازده و دوازده ذی حجه را از غروبتا نصف شب در منی بیتوته کند یا از غروب تا صبح در مکه مشغول عبادت باشد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۵۵۵.
۲- مناسک محشیص۹۸.
۳-توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۴۰۵.
۴- همان ، ص۹۲۸.

کلمات نماز در حال حرکت

فتن کلمات نماز در حال حرکت به سه قسم تقسیم می شود:
۱- کلماتی که باید درحال حرکت گفته شود. و آن جمله «بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ أَقُومُ وَ أَقْعُدُ»یعنی با توانایی که خداوند به من عنایت کرده می توانم بنشینم و بر خیزم که مستحب است در حال برخاستن بگوید. (۱)
۲- کلماتی که باید در حال آرامش گفته شود و آن کلمات واجب نماز است مثلا در حال خواندن حمد و سوره باید بدن آرام باشد و همین طور در حال گفتن ذکر رکوع و سجود وقتی می خواهیم به رکوع برویم باید صبر کنیم بدن آرام شود بعد سه مرتبه بگوییم «سبحان الله» یا یک مرتبه بگوییم «سبحان ربی العظیم و بحمده» وقتی ذکر کاملا تمام شد سر از رکوع برداریم.(۲)
۳- کلماتی که هم می توان در حال آرامش بدن و هم می توان در حال حرکت گفت. و آن در مورد بعضی از ذکر های مستحبی است مثلا «الله اکبر» قبل از رکوع را اگر به قصد ذکر مطلق (از باب این که ذکر خدا در هر حال خوب است) بیان کنیم می توان آن را هم در حال حرکت و هم در حال آرامش گفت. ولی اگر همین «الله اکبر» را به نیت ذکر خاص وارد شده در قبل از رکوع بخواهیم بیان کنیم باز باید در حال آرامش بدن گفته شود. اذکار دیگر هم به همین نحو است مثل الله اکبر بعد از رکوع یا الله اکبر قبل و بعد از سجده. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۵۳۸.
۲-همان ، ص۵۷۱.
۳- همان ، ص۴۳۷.

آهسته خواندن حمد در نماز مغرب و عشا

ر مواردی باید سوره حمد را در نماز مغرب و عشا آهسته خواند :
۱- کسی که در رکعت دوم نماز مغرب یا عشا اقتدا کرده وقتی امام جماعت به رکعت سوم می رسد ، این شخص رکعت دومش است پس باید حمد وسوره بخواند ولی آهسته . گرچه نماز مغرب وعشا است .(۱)
۲- کسی که در نماز عشا نمی داند رکعت سوم است یا چهارم بنا می گذارد بر رکعت چهارم وبعد از سلام نماز یک رکعت نماز احتیاط می خواند . حمد نماز احتیاط را باید آهسته بخواند گرچه این نماز احتیاط مربوط به نماز عشا و مکمل آن است.(۲)
۳- انسان در رکعت سوم و چهارم هر نماز ی مخیر است که سوره حمد بخواند یا تسبیحات اربعه بگوید ولی هر کدام را که بخواهد بخواند باید آهسته بخواند گرچه نماز مغرب وعشا باشد. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - صراط النجاة (المحشى للشیخ الأنصاری)، ص: ۱۴۸.
۲ - توضیح المسائل محشی، ج‏۱، ص: ۶۶۰.
۳ -توضیح المسائل محشی، ج‏۱، ص۵۵۶.

بین دو سجده

• کسی که سر از سجده اول برمی دارد باید بنشیند بعد به سجده دوم برود . چه در نماز مستحب و چه در نماز واجب . (۱)
• اگر بعد از سجده اول مُهر به پیشانی بچسبد باید مهر را جدا کند بعد به سجده دوم برود . بنابر این اگر بعد از سجده اول با همان حالت که مهر به پیشانی چسبیده به سجده دوم برود نماز اشکال دارد.(۲)
• مستحب است پس از سر برداشتن از سجده اول بگوید الله اکبر وقبل از این که به سجده دوم برود نیز بگوید الله اکبر . و مابین این دو الله اکبر، بگوید استغفر الله ربی واتوب الیه .(۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ،ص۵۷۳.
۲- همان ، ج۱ ،ص۵۸۸.
۳- جامع عباسى و تکمیل آن (محشى)، ج‏۱، ص: ۵۱.

اقسام سجده

سجده به سه قسم تقسیم می شود:
۱- سجده واجب : مثل سجده های نماز که در هر رکعت باید دو سجده بجا آوریم و سجده فراموش شده که بعد از نماز، قضای آن را بجا می آوریم و سجده تلاوت که وقتی آیه سجده خوانده می شود باید سجده کرد و سجده سهو . (۱)
۲- سجده مستحب : مثل سجده شکر که وقتی خداوند به انسان نعمتی عنایت می کند یا مشکلی از انسان برطرف می نماید یا انسان به فکر نعمت های خدا می افتد مستحب است سجده شکر بجا آورد. (۲)
۳- سجده حرام و آن سجده برای غیرخدا است بنابراین سجده برای پیامبران و امامان (ع) وهم چنین برای پدر و مادر حرام است زیرا سجده مختص پروردگار است و برای غیر او حرام می باشد. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۵۹۲.
۲- مجمع الرسائل ، ج‏۱، ص‏۲۹۸.
۳- توضیح المسائل محشی ، ج۱، ص۵۹۰.

نشستن در نماز

نشستن درحال نماز احکامی دارد :
۱- نماز قضا را نباید نشسته بخوانیم و اگر نشسته خواندیم نماز باطل است . بله کسی که عاجز است از ایستادن به طوری که نماز های یومیه خود را ناچار است نشسته بخواند ، نماز قضای خود را نیز نشسته می خواند.(۱)
۲- سر از سجده اول که بر می داریم باید بنشینیم بعد به سجده دوم برویم. چه در نماز واجب و چه در نماز مستحب . چه به حالت ایستاده نماز می خوانیم و چه به حالت نشسته . زیرا نشستن بین دو سجده لازم است.(۲)
۳- تمام نمازهای واجب را باید ایستاده بخوانیم . اصولا ما نماز نشسته نداریم مگر در دو مورد : نماز مستحبی و شخص عاجز .
۴- سر از سجده دوم که بر می داریم باید بنشینیم بعد بلند شویم. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- زیرا فقها فرموده اند : حکم القضاء حکم الاداء.
۲- توضیح المسائل محشی، ج۱ ، ص۵۷۳.
۳- همان ، ص۵۸۴.

سوره در نماز

خواندن سوره بعد از حمد در نماز به سه قسم تقسیم می شود:
۱- سوره خواندن واجب : و آن در بیشتر نماز های واجب است ، مثلا در نماز های یومیه باید بعد از حمد ، سوره توحید یا سوره دیگری بخوانیم.(۱)
۲- سوره خواندن مستحب : و آن در نمازهای مستحبی است . یعنی در نماز های مستحبی پس از تمام شدن حمد می توانیم به رکوع برویم و سوره نخوانیم . البته اگر سوره بخوانیم ثواب نماز بیشتر می شود.(۲)
۳- سوره خواندن حرام : و آن در دو مورد است :
مورد اول در نماز احتیاط است . مثلا کسی که شک می کند رکعت سوم یاچهارم نماز است بنا می گذارد که رکعت چهارم است و نماز را به پایان می رساند پس از سلام نماز یک رکعت نماز احتیاط ایستاده می خواند که در این نماز پس از حمد باید به رکوع برود و نباید بعد از حمد سوره بخواند.(۳)
و مورد دوم رکعت سوم و چهارم است کهمخیر هستیم حمد بخوانیم یا تسبیحات اربعه ولی اگر حمد خواندیمباید بعد از و لا الضالین به رکوع برویم و سوره نخوانیم ـــــــــــــــــــــــــــــ

۱- صراط النجاة، ص‏۱۲۵.
۲- توضیح المسائل محشی ، ج۱، ص۵۴۷.
۳- همان ، ص۶۶۰.

قرائت

معیار در مفهومکلمه «قرائت» این است که کلمات را به زبان آورده و درفضای دهان جاری شود . نشانه آن هم این است که اگر در مکان ساکتی هستیم صدای خودمان را بشنویم . بنابراین :
• نگاه کردن به آیه سجده سبب نمی شود که سجده ، واجب گردد زیرا تلفظ زبانی آیه سجده ، سجده را واجب می کند نه نگاه به آیه.
• در نماز هم باید کلمات نماز، فضای دهان را پُر کند . نه این که کلمات را از ذهن بگذرانیم یا فقط لبها حرکت کند . (۱)
• قرائت قرآن به این است که کلمات قرآن را تلفظ کنیم نه این که آن کلمات را از ذهن بگذرانیم یا فقط لبها حرکت کند و هیچ صدایی شنیده نشود . پس کسی که اجیر شده برای قرائت قرآن اگر کلمات قرآن را به زبان نیاورد اجرتی که میگیرد حرام است تمام آنچه در موارد فوق گفته شد به علت این است که مفهوم کلمه قرائت (در زبان عرب ) اجراء کلمات است بر زبان ودهان . ودر غیر این صورت قرائت صدق نمی کند. (۲)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشیج۱ ، ص۵۵۰.
۲- الرسائل العشر (جمال الدین حلی)، ص: ۷۷.

اقسام جماعت

جماعت خواندن نماز به چند دسته تقسیم می شود:
دسته اول : نمازی که باید به جماعت خوانده شود و فرادا خواندن آن باطل است و آن نماز جمعه است.(۱)
دسته دوم : نمازی که جماعت خواندن آن باطل است و باید فرادا خوانده شود وآن نماز مستحبی است ( مگر در نماز عید فطر وعید قربان و نماز باران و نمازی که شخصی فرادا خوانده ، بعد جماعت برپا شود که مستحب استدو مرتبه به جماعت بخواند ). (۲)
دسته سوم: نمازی که هم به جماعت می شود خواند وهم فرادا مثل نمازهای یومیه پنجگانه که فرادا و جماعت آن درست استالبته ثواب بسیار ، در جماعت است. (۳)
دسته چهارم: نمازی که به جماعت خواندن آن محل اشکال است مثل نماز طواف که به جماعت خواندن آن مورد تأمل استو احتیاط در این است که آن را فرادا بخوانیم. (۴)
ــــــــــــــــــــــــــــ

۱- تحریرالوسیله ، ج۱ ، ص۲۱۰.
۲- منتهی المطلبفی تحقیق المذهب ،ج۶ ، ص۱۷۱.
۳- توضیح المسئل محشی، ج۱ ، ص۷۶۷.
۴ - مناسک محشی ، ص۳۱۰.

نماز جماعت

در نماز جماعت به نکاتی توجه کنیم :
۱- صف های نماز جماعت را منظم کنیم به طوری که پاها و شانه های اشخاص در یک خط عرضی قرار گیرند. (۱)
۲- همین که امام جماعت تکبیرة الاحرام را گفت، همه اقتدا کنند . مخصوصا که فقها می فرمایند اگر صف جلو آماده اقتدا کردن است صف بعد می توانند اقتدا نمایند . (۲) در بعضی نماز جماعت ها مشاهده می شود که امام جماعت در حال رفتن به رکوع است درحالی که هنوز صف های عقب اقتدا نکرده اندو این شایسته نماز جماعت نیست.
۳- کسانی که در نماز جماعت شرکت کرده اند نباید زود تر از امام جماعت به رکوع و سجده و سایر کارهای نماز اقدام کنند.(۳)
۴-باید احتیاط کنیم و زود تر از امام جماعت سلام نماز را نگوییم.
۵- چنانچه در صف جلو جا هست مکروه است در صف های عقب تر قرار بگیریم، بلکه باید اول صف های جلو را پُر کنیم.(۴)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل المحشى، ج‏۱، ص: ۸۰۳.
۲- همان ، ج۱،ص۸۰۸.
۳- همان ،ج۱، ص۷۹۶.
۴- همان ،ج۱،ص۸۰۳.

تفکیک بین نماز کامل و روزه

گرچه فقها فرموده اند : هرکس در مسافرت نماز چهاررکعتی را دو رکعتی می خواند نباید روزه بگیرد ولی این قانون در مواردی استثنا شده :
• مورد اول : در حرم امام حسین (ع) و مسجد کوفه و مسجد الحرام و مسجد النبی (ص) به فتوای بیشتر فقها انسان مخیر است نماز را دو رکعتی بخواند یا چهار رکعتی در حالی که نباید روزه بگیرد مگر این که قصد ده روز کند.(۱)
• مورد دوم :انسان مسافر می تواند سه روز روزه حاجت در مدینه بگیرد ( احتیاط در این است که چهار شنبه وپنجشنبه وجمعه باشد ) در حالی که به فتوای اکثر فقها در شهر مدینه مخیر است نماز را چهار رکعتی بخواند یا دو رکعتی.(۲)
• مورد سوم : کسی که بعد از ظهر از وطن خود حرکت کند روزه اش به هم نمی خورد در حا لی که باید نمازش را دو رکعتی بخواند.(۳)
• مورد چهارم : به فتوای بیشتر فقها کسی که نذر کند در سفر روزه مستحبی بگیرد موظف است به نذر خود عمل نماید درحالی که نمازش را باید دو رکعتی بخواند.(۴)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- نجاة العباد (للإمام الخمینی)، ص۷۲۸.
۲- همان ، ص۹۵۳.
۳- همان.
۴- همان.

افراط و تفریط در نماز

افراط و تفریط (زیاده روی یا کوتاهی ) نماز را دچار مشکل می کند :

  • مورد اول : به فتوای همه فقها ، جلو افتادن از امام جماعت درافعال نماز (نه اذکار ) مانند رکوع و سجده وامثال اینها جایز نیست بلکه مأموم باید این افعال را با امام یا کمیبعد از امام انجام دهد (۱) این از یک سو.

ولی از سوی دیگر فقها می فرمایند : عقبافتادن زیاد هم از امام جماعت جایز نیست (۲)
پس در مورد متابعت از امام باید حد اعتدال مراعات شود .

  • مورد دوم : انسانباید حمد و سوره نماز ظهر و عصر و همین طور تسبیحات اربعه در رکعت سوم و چهارم همه نماز ها را آهسته بخواند ولی نه آنقدر آهسته که خودش هم صدای خودش را نشنود و فقط لبها حرکت کند بلکه باید جوری باشد که اگر فرض کنیم در مکان خلوتی قرار دارد خودش صدای خودش را بشنود. پس حد اعتدال در آهسته خواندن باید مراعات گردد.

از سوی دیگر فقها می فرمایند: حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا باید بلند خوانده شود ولی نه آنقدر بلند که به مرحله داد و فریاد برسدبلکه حد اعتدال در بلند خواندن باید مراعات شود.(۳)

  • مورد سوم: فقها همانگونه که می فرمایند نباید نماز را با سرعت زیاد بخوانیم که واجبات نماز مختل شود ، می فرمایند نباید آنقدر هم نماز را کُند بخوانیم که موالات (پی در پی بودن) نماز از بین برود بلکه باید حد اعتدال ر ادر این زمینه هم مراعات کنیم . (۴)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۷۹۶.
۲- تحریر الوسیله ، ج۱ ، ص۲۴۷.
۳- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۵۵۰.
۴- همان ، ص۶۰۲.

فرقهای طواف و نماز

بین نماز و طواف واجب ، مشترکاتی مانند وضو،پاک بودن لباس و بدن و...وجود دارد ولی بین این دو چند تفاوت نیز هست :
۱- در حال نماز باید رو به کعبه باشیم در حالی که در حال طواف نباید رو به کعبه باشیم بلکه سمت چپ بدن باید به طرف کعبه باشد. (۱)
۲- مردیکه ختنه نشده می تواند نماز بخواند ولی نمی تواند طواف کند.(۲)
۳- کسی که شک در اشواط کند طوافش باطل است (مگر در یک مورد ) ولی کسی که شک در رکعات نماز کند در بعضی موارد نمازش صحیح است ودربرخی موارد باطل .(۳)
۴- حرف زدن در حال نماز ، نماز را باطل می کند ولی صحبت کردن درحال طواف ، طواف را باطل نمی کند.(۴)
۵- انحراف صورت به طرف چپ و راست در حال نماز، مبطل نماز است ولی در حال طواف خیر.(۵)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مناسک محشی ، ص۲۳۲.
۲- همان ، ص۲۲۸.
۳- همان ، ص۲۴۷.
۴- توضیح المسائل محشی، ج۱ ، ص۶۱۴.
۵- همان.

فرق های حج و نماز

گرچه حج و نماز هردو از عباداتند ولی بین این دو فرق هایی وجود دارد :
۱- برای نماز باید یک نیت کنیم آن هم در اول نماز . پس هنگام رکوع یا سجده و بقیه کارهای نماز نباید نیت جدا گانه بکنیم . ولی در حج ، هنگام احرام باید نیت احرام کنیم . و در هنگام طواف باید نیت دیگری برای طواف کنیم . و در هنگام نماز طواف نیت خاصی برای نماز طوافو همین طور تا آخر اعمال ..... (۱)
۲- ازاول نماز تا آخر نماز باید با وضو باشیم . اما در حج بسیاری از اعمال آن وضو لازم ندارد مثل احرام ، سعی بین صفا ومروه ، رمی جمرات ، وقوف در عرفات ومشعر . بلهبعضی اعمال حج وضو لازم دارد مثل طواف ونماز طواف.
۳- در حج استطاعت شرط است ولی در نماز استطاعت شرط نیست . یعنی انسان به هر صورتی که قدرت دارد باید نماز را بخواند.
۴- حج واجب فوری است یعنی همین که کسی مستطیع شد باید برای ثبت نام یا بقیه مقدمات حرکتاقدام نماید . اما در نماز در بیشتر موارد فوریت ندارد مثلا وقت نماز ظهر که داخل می شود چند ساعت فرصت داریم که نماز مان را بخوانیم . بله مستحب است که نماز در اول وقت خوانده شود آنهم به جماعت.(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- این مطلب با مراجعه به کتب فقها مشخص می شود زیرا در ابتدای هر عملی از اعمال حج ، نیت آن را ذکر فرموده اند.
۲- الروضة البهیه ، ابتدای کتاب الحج.

فرقهای نماز و روزه

بین نماز وروزه چند تفاوت وجوددارد :
۱- کسی که مریض یا در سفر است نباید روزه بگیرد ولی با سفر و مرض نماز از انسان ساقط نمی شود.
۲- کسی کهنماز قضا بر عهده اوست می تواند نماز مستحبی بخواند ولی کسی که روزه قضا بر عهده اوست نباید روزه مستحبی بگیرد.(۱)
۳ -خانمها در حال حیض و نفاس نباید روزه بگیرند و نباید نماز بخوانند ولی بعد از پاک شدن ، قضای روزه ها را باید بگیرند اما قضای نمازها لازم نیست. (۲)
۴- گرچه ترک نماز و روزه بدون عذر گناه زیاد دارد ولی ترک نماز کفاره ندارد اما ترک روزه کفاره دارد.
۵- خوابیدن حتی برای یک لحظه نماز را باطل می کند ولی روزه را باطل نمی کند حتی اگر شب قبل تصمیم داشته باشد فردا را روزه بگیرد و روز بعد تمام روز را خواب باشد روزه اش صحیح است .(۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱، ص۸۸۵.
۲- همان ، ۲۶۷.
۳- نجاة العباد، ص: ۱۵۲.

موا ردی که روزه واجب نیست

روزه گرفتن بر نُه نفرواجب نیست :
۱- مریضی که روزه برای او ضرر دارد. در این صورت اگر روزه بگیرد روزه اش باطل است.
۲- مسافری که دائم السفر نیست ونمی خواهد ده روز در یک مکان بماند. روزه در سفر باطل است.
۳- اشخاص پیر که روزه برای آنها مشقت دارد . ولی اگر مشقت ندارد باید روزه بگیرند.
۴- زن حامله ای که روزه برای خودش یا حملش ضرر دارد . باید روزه اش را بخورد و بعدا قضای آن را بجا آورد و برای هر روزی که می خورد ۷۵۰گرم طعام به فقیر بدهد .
۵- زنی که بچه شیر می دهد که با روزه گرفتن شیرش کم می شود. (۱)
۶- کودکان (اعم از دختر وپسر ) که هنوز به حد بلوغ نرسیده اند.
۷- دیوانه ۸- خانمی که در ایام عادت ماهانه است . باید روزه خود را بخورد و پس از ماه رمضان قضای آن را بجا آورد .
۹- خانمی که در ایام نفاس (ایام خاصی پس از زایمان ) است این مورد هم مانند مورد قبل می باشد. (۲)
ـــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - ترجمه و شرح تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، ج‏۱، ص: ۱۴۴.
۲ - این مباحث را فقها تحت عنوانکسانیکه روزه برآن ها واجب نیست ونیز در ضمن سایر مباحث مطرح فرموده اند ،مجمع الرسائل. (المحشى لصاحب الجواهر)، ج‏۱، ص: ۴۵۴.

شکهای بی اعتبار

در مواردی اگر در نماز شک کنیم نباید به شک اعتنا کنیم :
۱- اگر در نماز مستحبی شک کنیم که رکعت اول هستیم یا دوم اختیار با خودمان است می توانیم بنا را بر رکعت اول بگذاریم و یک رکعت دیگر بخوانیم و یا بنا را بر رکعت دوم بگذاریم. (۱)
۲- کسی که در نماز جماعت شرکت کرده و شک کرده که رکعت چندم است باید از امام جماعت پیروی کند و به شک خود اعتنا نکند. (۲)
۳- کسی که زیاد شک می کند نباید به شک خود اعتنا کند مثلا اگر شک کرد رکعت دوم است یا سوم بنا می گذارد رکعت سوم است و نماز را ادامه می دهد درحالی که اگر کثیر الشک نبود نماز باطل بود .
۴- کسی که بعد از وقت شک می کند نمازش را خوانده یا نه بنا می گذارد که خوانده است مثلا اگر بعد از غروبشک کند نماز ظهر و عصر را خوانده است یا نه بنا می گذارد که خوانده مگر این که یقین کند نخوانده دراین صورت باید قضای آن را بجا آورد.
۵- کسی که بعد از سلام نماز شک می کند نماز خود را درست خوانده یا نهمثلا بعد از سلام نماز ظهر شک می کند سه رکعت خوانده یا چهار رکعت بنا می گذارد که چهار رکعت خوانده و لازم نیست توجه کند.
۶- درنماز واردهرقسمتی که بشود وشک کنددرقسمت قبل ( چه شک دراصل انجام آن بکند یا شک درصحت آن ) نباید اعتنا کند ، مثلا کسی که سوره می خواندشک می کند حمدراخوانده یانه بنا می گذارد که خوانده است. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۶۴۸.
۲- نجا ة العبا د ، ص۱۱۷.
۳- توضیح المسائل محشی ،ج۱ ، ص۶۳۷.

فرق نماز مستحبی و کثیر الشک

درست است که فقها فرموده اندکسی که در رکعات نماز مستحبی شک می کند باید به شک خود اعتنا نکند و در مورد کثیر الشک هم فرموده اند به شک خود اعتنا نکند ولی بین این دو فرقی هست و آن این که :
کسی که در رکعات نماز مستحبی شک می کند ، آزاد است که بنا را بر رکعت اول بگذارد یا رکعت دوم ولی شخص کثیر الشک باید حتما بنا را بر بیشتر بگذارد مثلا اگر نماز صبح می خواند و همیشه شک می کند رکعت اول است یا دوم باید بنا را بر رکعت دوم بگذارد . و اگر در نماز چهار رکعتی همیشه شک می کند رکعت سوم است یا چهارم باید بنا را بر رکعت چهارم بگذارد و بعد از سلا م نماز ، نماز احتیاط نخواند.(۱)
پس بین شک در رکعات نماز مستحبی و شک کثیر الشک تفاوت وجود دارد.
تذکر: اگر در شماره رکعتهاى نماز شک کند، چنانچه طرف بیشتر شک، نماز را باطل مى‏کند، باید بنا را بر کمتر بگذارد مثلًا اگر در نافله صبح شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت، بایدبنا بگذارد که دو رکعت خوانده است‏.(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی، ج۱ ، ص۶۴۵.
۲- همان ، ص۶۴۸.

واجبات تخییری

بعضی موارد ، واجبات چند گزینه ایست که انتخاب واجب با خودمان است و به آنها واجبات تخییری می گویند که عبارتند از:
مورد اول : در رکعت سوم و چهارم نماز انتخاب با خودمان است که تسبیحات اربعة بخوانیم یا سوره حمد . ولی هرکدام را که می خوانیم باید آهسته خوانده شود. (۱)
مورد دوم : در عمره مفرده مردها مخیر هستند که سربتراشند یا تقصیر کنند (کوتاه کردن مقدار کمی از مو های سر یا صورت ). (۲)
مورد سوم : انسان در روز جمعه آزاد است که نماز ظهر بخواند یا در نماز جمعه شرکت کند. (۳) البتهبعضی از مراجع تقلید احتیاط واجب دارند که اگر نماز جمعه با شرائط آن برگزار می شود شرکت در نماز جمعه ترک نشود .
مورد چهارم : کسی که عمداً و بدون عذر در ماه مبارک رمضان روزه خود را بخورد در کفاره آنمخیر است یکی از این سه چیز را انتخاب کند : یا یک بنده در راه خدا آزاد کند (کهدرزمان ما وجود ندارد ) یا شصت روز روزه بگیرد و یا شصت فقیر را سیر کند . (۴)
مورد پنجم : انسان مخیر است غسل ووضو را ترتیبی یا ارتماسی انجام دهد.
مورد ششم : در حج تمتع حاجی مخیر است شب یازده و دوازده ذی حجه رااز غروبتا نصف شب در منی بیتوته کند یا از غروب تا صبح در مکه مشغول عبادت باشد .
ــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۵۵۵.
۲- مناسک محشیص۹۸.
۳-توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۴۰۵.
۴- همان ، ص۹۲۸.

کلمات نماز در حال حرکت

گفتن کلمات نماز در حال حرکت به سه قسم تقسیم می شود:
۱- کلماتی که باید درحال حرکت گفته شود . وآن جمله « بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ أَقُومُ وَ أَقْعُدُ »یعنی با توانایی که خداوند به من عنایت کرده می توانم بنشینم و بر خیزمکه مستحب استدر حال برخاستن بگوید.(۱)
۲- کلماتی که باید در حال آرامش گفته شود و آن کلمات واجب نماز است مثلا در حال خواندن حمد و سوره باید بدن آرام باشد و همین طور در حال گفتن ذکر رکوع و سجود وقتی می خواهیم به رکوع برویم باید صبر کنیم بدن آرام شود بعد سه مرتبه بگوییم « سبحان الله » یایک مرتبه بگوییم « سبحان ربی العظیم و بحمده» وقتی ذکر کاملا تمام شد سر از رکوع برداریم.(۲)
۳- کلماتی که هم می توان در حال آرامش بدن وهم می توان در حال حرکت گفت . و آن در مورد بعضی از ذکر های مستحبی است مثلا « الله اکبر» قبل از رکوعرا اگر به قصد ذکر مطلق ( از باب این که ذکر خدا در هر حال خوب است ) بیان کنیم می توان آن را هم در حال حرکت و هم در حال آرامش گفت . ولی اگر همین « الله اکبر» را به نیت ذکر خاص وارد شده در قبل از رکوع بخواهیم بیان کنیم باز باید در حال آرامش بدن گفته شود . اذکار دیگر هم به همین نحو است مثل الله اکبر بعد از رکوع یا الله اکبر قبل و بعد از سجده. (۳)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۵۳۸.
۲-همان ، ص۵۷۱.
۳- همان ، ص۴۳۷.

آهسته خواندن حمد درنماز مغرب وعشا

در مواردی باید سوره حمد را در نماز مغرب و عشا آهسته خواند :
۱- کسی که در رکعت دوم نماز مغرب یا عشا اقتدا کرده وقتی امام جماعت به رکعت سوم می رسد ، این شخص رکعت دومش است پس باید حمد وسوره بخواند ولی آهسته . گرچه نماز مغرب وعشا است .(۱)
۲- کسی که در نماز عشا نمی داند رکعت سوم است یا چهارم بنا می گذارد بر رکعت چهارم وبعد از سلام نماز یک رکعت نماز احتیاط می خواند . حمد نماز احتیاط را باید آهسته بخواند گرچه این نماز احتیاط مربوط به نماز عشا ومکمل آن است.(۲)
۳- انسان در رکعت سومو چهارم هر نماز ی مخیر است که سوره حمد بخواند یا تسبیحات اربعه بگوید ولی هر کدام را که بخواهد بخواند باید آهسته بخواند گرچه نماز مغرب وعشا باشد.(۳)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - صراط النجاة (المحشى للشیخ الأنصاری)، ص: ۱۴۸.
۲ - توضیح المسائل محشی، ج‏۱، ص: ۶۶۰.
۳ -توضیح المسائل محشی، ج‏۱، ص۵۵۶.

بین دو سجده

• کسی که سر از سجده اول برمی دارد باید بنشیند بعد به سجده دوم برود . چه در نماز مستحب و چه در نماز واجب . (۱)
• اگر بعد از سجده اول مُهر به پیشانی بچسبد باید مهر را جدا کند بعد به سجده دوم برود . بنابر این اگر بعد از سجده اول با همان حالت که مهر به پیشانی چسبیده به سجده دوم برود نماز اشکال دارد.(۲)
• مستحب است پس از سر برداشتن از سجده اول بگوید الله اکبر وقبل از این که به سجده دوم برود نیز بگوید الله اکبر . و مابین این دو الله اکبر، بگوید استغفر الله ربی واتوب الیه .(۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ،ص۵۷۳.
۲- همان ، ج۱ ،ص۵۸۸.
۳- جامع عباسى و تکمیل آن (محشى)، ج‏۱، ص: ۵۱.

اقسام سجده

سجده به سه قسم تقسیم می شود:
۱- سجده واجب : مثل سجده های نماز که در هر رکعت باید دو سجده بجا آوریم و سجده فراموش شده که بعد از نماز، قضای آن را بجا می آوریم و سجده تلاوت که وقتی آیه سجده خوانده می شود باید سجده کرد و سجده سهو . (۱)
۲- سجده مستحب : مثل سجده شکر که وقتی خداوند به انسان نعمتی عنایت می کند یا مشکلی از انسان برطرف می نماید یا انسان به فکر نعمت های خدا می افتد مستحب است سجده شکر بجا آورد. (۲)
۳- سجده حرام و آن سجده برای غیرخدا است بنابراین سجده برای پیامبران و امامان (ع) وهم چنین برای پدر و مادر حرام است زیرا سجده مختص پروردگار است و برای غیر او حرام می باشد. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۵۹۲.
۲- مجمع الرسائل ، ج‏۱، ص‏۲۹۸.
۳- توضیح المسائل محشی ، ج۱، ص۵۹۰.

نشستن در نماز

نشستن درحال نماز احکامی دارد :
۱- نماز قضا را نباید نشسته بخوانیم و اگر نشسته خواندیم نماز باطل است . بله کسی که عاجز است از ایستادن به طوری که نماز های یومیه خود را ناچار است نشسته بخواند ، نماز قضای خود را نیز نشسته می خواند.(۱)
۲- سر از سجده اول که بر می داریم باید بنشینیم بعد به سجده دوم برویم. چه در نماز واجب و چه در نماز مستحب . چه به حالت ایستاده نماز می خوانیم و چه به حالت نشسته . زیرا نشستن بین دو سجده لازم است.(۲)
۳- تمام نمازهای واجب را باید ایستاده بخوانیم . اصولا ما نماز نشسته نداریم مگر در دو مورد : نماز مستحبی و شخص عاجز .
۴- سر از سجده دوم که بر می داریم باید بنشینیم بعد بلند شویم. (۳)
ــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- زیرا فقها فرموده اند : حکم القضاء حکم الاداء.
۲- توضیح المسائل محشی، ج۱ ، ص۵۷۳.
۳- همان ، ص۵۸۴.

نماز جمعه

نماز جمعه دارای احکامی است :
۱- قضا ندارد. (۱)
۲- به صورت فرادا باطل است (۲) بله کسی که در رکعت دوم اقتدا کندرکعت اول خود را با امام می خواند و رکعت دوم را خودشفرادا انجام می دهد.
۳- نماز جمعه جایگزین نماز ظهر است . پس کسی که نماز جمعه می خواند لازم نیست نماز ظهر بخواند.(۳)
۴- شخص مسافر می تواند در نماز جمعه شرکت کند ودر این صورت لازم نیست نماز ظهررا بخواند. (۴)
۵- گوش دادن به خطبه های نمازواجب است (۵)پس روزنامه خواندن یا صحبت کردن هنگام خطبه ها جایز نیست .
۶- به فتوای برخی از فقها ، معامله کردن هنگام برپایی نماز جمعه حرام است گرچه باطل نیست . در این مورد باید به رسا له های عملیه مراجعه شود.
ــــــــــــــــــــــــــــ

۱- تحریر الوسیلة ،ج۱ ، ص۲۲۴.
۲- همان ، ص۲۱۰.
۳- همان ، ص۲۰۹.
۴- همان ، ص۲۱۵.
۵- همان ، ص۲۱۳.

نماز مغرب

نماز مغرب دارای احکامی است :
۱- مردها باید حمد و سوره نماز مغرب را بلند بخوانند بجز در نماز جماعت برای کسی که یک رکعت از امام جماعت عقب است.(۱)
۲- زن مى ‏تواند حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند یا آهسته بخواند، ولى اگر نا محرم صدایش را بشنود ، بنا بر احتیاط واجب باید آهسته بخواند. (۲)
۳- کسی که در رکعات نماز مغرب شک کند نمازش باطل است فرق نمی کند که شک بین یک و دو یا دو و سه باشد. (۳)
۴- نماز مغرب در سفر و وطن همان سه رکعت است و تغییر نمی کند.(۴)
۵- مستحب است بعد از نماز مغرب ، چهار رکعت نافله مغرب خوانده شود (دو تا دورکعت) چه در سفر و چه در وطن. شایسته نیست مؤمنین نسبت به نوافل بی توجه باشند. (۵)
۶- انسان در رکعت سوم نماز مغرب ( وظهر وعصر وعشا ) ، مخیر است حمد بخواند یا تسبیحات اربعه ولی هرچه می خواند باید آهسته بخواند. (۶)
۷- وقت نماز مغرب ازذهاب حمره مشرقیه از بالای سر است تا نصف شب .
ــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ،ص۸۰۶.
۲- توضیح المسائل محشی ،ج۱، ص۵۴۹.
۳- همان ،ص۶۳۵.
۴- همان ، ص۱۳۰.
۵- همان ، ص۴۲۵.
۶- مجمع الرسائل، ج‏۱، ص۲۵۳.

احکام اشیاء طبیعی و مصنوعی

اینکه فقها می فرمایند : پوشیدن ابریشم بر مردان حرام است ، مقصودشان ابریشم طبیعی است و اما ابریشم مصنوعی اشکال ندارد چه برای مردان و چه برای زنان. (۱)
• اینکه فقها می فرمایند چرمی که از کشورهای کفر وارد شود ، نجس است مقصودشان چرم طبیعی است و اما چرم مصنوعی چه از کشور کفر وارد شود و چه از کشور اسلامی ، پاک است و اشکال ندارد.(۲)
• اینکه فقها می فرمایند در وضو باید دستها تا سر انگشتان شسته شود مقصود ، دست طبیعی است و اما دست مصنوعی شستن آن در وضو واجب نیست . و همین طور دست و پای مصنوعی در غسل .
• در هنگام غسل و وضو و تیمم ناخن مصنوعی مانع به حساب می آید و باید برداشته شود.
• کسی که دندان مصنوعی دارد چنانچه داخل دهانش خونی شود باید احتیاط کند و داخل دهانش را آب بکشد.
ــــــــــــــــــــــــــــ

۱- زیرا ابریشم مصنوعی در حقیقت ابریشم نیست.
۲- توضیح المسائل محشی ، ج۱ ، ص۴۶۲.

مسواک زدن

سواک زدن به چهار قسم تقسیم می شود :
۱- مسواک زدن مستحب : و آن در بیشتر موارد است به خصوص قبل از وضو ونماز و قرائت قرآن.
۲- مسواک زدن واجب : و آن در مورد شخصی است که می خواهد روزه بگیرد و می داند که اگر سحر مسواک نزند در روز ،ذرات غذا بی اختیار وارد حلق می شود پس این شخص باید سحر مسواک بزند یا خلال نماید تا فضای دهان کاملا از ذرات غذا خالی شود.(۱)
۳- مسواک زدن حرام : و آن در مورد شخص مُحرم است که می داند اگر در حال احرام مسواک بزند لثه ها یش خونی می شود . زیرا خونی کردن بدن در حال احرام حرام می باشد. (۲)
۴ - مسواک زدن مکروه و آن مسواک کردن روزه دار است با چوب تر. (۳)
ـــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسا ئل محشی ، ج۱ ، ص۸۹۳.
۲- مناسک محشی ، ص۲۰۱.
۳- توضیح المسا ئل محشی ، ج۱ ، ص۹۲۵.

فرق پاک بودن و وضو در نماز

فقها دو مطلب را در نماز شرط دانسته اند: وضو و پاک بودن (بدن و لباس ) ، ولی بین این دو ، فرقی هست و آن این که :
کسی که نمازش را خواند اگر بعد از نماز دید لباسش نجس است ، نمازش صحیح است . چه این نجس ، خون باشد یا نجس دیگر . و اگر خون باشد چه به مقدار بند انگشت باشد یا بیشتر . مطلقا نمازش صحیح است .(۱)
اما در مورد وضو و غسل این چنین نیست . یعنی اگر انسان پس از نماز متوجه شد که وضو یا غسل نداشته نمازش باطل است . (۲)
تذکر : در مورد نجس بودن که گفتیم نماز صحیح است در صورتی می باشد که پس از نماز متوجه شود بدن یا لباسش نجس است اما اگر قبل از نماز دیده و فراموش کرده بود ، نمازش باطل است .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - توضیح المسائل محشی ، ج۱، ص۴۵۰.
۲ - همان ،ج۱،ص۶۸۱.

اعلام به نجس بودن

فقهاء فرموده اند وقتی چیزی یا جایی نجس می شود لازم نیست به دیگران اطلاع دهیم مگردرچند مورد:
۱- در مورد مسجد یا حرم ائمه (ع) ، بنابراین اگر مسجد یا حرم نجس شده چه خودمان آن را نجس کرده ایم یا دیگری نجس کرده باید به خادم مسجد اطلاع دهیم یا خودمان اقدام به تطهیر کنیم.(۱)
۲- درمورد میزبان ، اگر میزبان می بیند که غذا نجس است باید به میهمانان اطلاع دهد تا از غذا دست بردارند.(٢)
۳- اگر چیزی را به دیگری می فروشد یا عاریه می دهد و می داند مشتری یا عاریه گیرنده می خواهد آن چیز را درمورد خوردن و آشامیدن استفاده نماید باید نجس بودن آن شیئ را به وی اطلاع دهد.(۳)
ــــــــــــــــــــــــــ

۱ - مجمع الرسائل ، ج۱، ص۴۳.
٢ - همان ، ص۵۰.
۳ - توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۹۵.

فهرست منابع - قسمت اول

۱. تحریر الوسیلة ، امام خمینی ، مؤسسة النشرالاسلامی.
۲. ترجمه وشرح تبصرة المتعلمین فی احکام الدین ، شیخ ابوالحسن شعرانی (م۱۳۹۳) ، منشورات الاسلامیه.
۳. تو ضیح المسائل مراجع ، انتشارات جامعه مدرسین.
۴. توضیح المسائل محشی ، امام خمینی ، انتشارات جامعه مدرسین.
۵. جامع الشتات فی اجوبة السؤالات ، میرزای قمی ، مؤسسه کیهان.
۶. جامع عباسی محشی ، شیخ بهایی(م۱۰۳۱) ، مؤسسه منشورات الفراهانی.
۷. جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام ، محمدحسن نجفی ، داراحیاء التراث العربی.
۸.الرسائل العشر (ابن فهد)، جمال الدین حلی (م۸۴۱ ) انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی(ره).
۹. الروضة البهیة فی شرح لمعة الدمشقیة ، شهید ثانی (ش۹۶۶) کتابفروشی داوری.
۱۰.ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل ، سیدعلی طباطبایی (م۱۲۲۱) ، مؤسسسه آل البیت.
۱۱.السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی ، ابن ادریس حلی (م۵۹۸ ) ، انتشارات جامعه مدرسین.
۱۲.صراط النجاة محشی، شیخ انصاری(م۱۲۸۱) ، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
۱۳. العروة الوثقی محشی ،سید محمد کاظم یزدی ، انتشارات جامعه مدرسین.

فهرست منابع - قسمت دوم

۱۴.الغایة القصوی فی ترجمة العروة الوثقی ، شیخ عباس قمی( م۱۳۵۹) ، انتشارات صبح پیروزی.
۱۵.غایة المراد فی شرح نکت الارشاد، شهید اول (ش۷۸۶) ، دفترتبلیغات اسلامی.
۱۶. الکافی،محمدبن یعقوب کلینی (م۳۲۹ ) ،دارالکتب الاسلامیه.
۱۷.کتاب الصلاة، فاضل لنکرانی ، نشر مؤلف.
۱۸.اللمعة الدمشقیة ، شهید اول (ش۷۸۶ ) ، دار العالم الاسلامی.
۱۹.لمحات الاصول ، سیدحسین بروجردی ، مؤسسه نشر آثار امام خمینی.
۲۰.مجمع الرسائل ، صاحب جواهر(م۱۲۶۶) ،مؤسسه صاحب الزمان (ع).
۲۱.مجمع المسائل ، سید محمد رضا گلپایگانی ، دارالقرآن الکریم.
۲۲.مصباح الفقیه ، آقارضا همدانی (م۱۳۲۲) ،مؤسسة الجعفریة.
۲۳.مفاتیح الجنان ،شیخ عباس قمی.
۲۴.مناسک محشی نشر مشعر.
۲۵.منتهی المطلب فی تحقیق المذهب ، علامه حلی(م۷۲۶ ) ،مجمع البحوث الاسلامیه.
۲۶.موسوعة الامام الخوئی ، سید ابوالقاسم خوئی (م۱۴۱۳) دار احیاء آثار الامام الخوئی.
۲۷.نجاة العباد ،امام خمینی ،مؤسسه تنظیم ونشر آثارامام خمینی.

بازگشت به گلشن احکام