بوستان:گلشن احکام ۱

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از گلشن احکام ۱)
پرش به: ناوبری، جستجو
گلشن احکام جلد ۱
مقدمه

بیان احکام از سنت هایی است که گرد و غبار غربت و فراموشی آن را فرا گرفته است . گویا در آموزه های فرهنگی سهم بسیار کمی برای آن قائل شده ایم که جامعه ما این چنین از اطلاعات احکامی برخوردار است و متاسفانه تبعات عملی آن را نیز مشاهده می نماییم.
اینک بر ما است که هرچه زود تر و بهتر این غبار ها را زدوده نسل جوان را آشنا به فقه و «رساله» پرورش دهیم و این میسر نیست مگر به عنایت خداوند و همت کار شناسان و استادان احکام شرعیه.
امید است آن چه در این دفتر آمده گامی هرچند کوچک در این مسیر به حساب آید.
اینک تذکر چند نکته را شایسته می دانیم :
اول - یکی از نکات مد نظر در این دفتر بر این است که احکام مطرح شده مطابق فتوای همه مراجع بوده از طرح مسائل اختلافی اجتناب شود و یا در صورت اختلاف تذکر به اختلافی بودن آن داده شود.
دوم - بنای اصلی ما بر این بوده است که مسائل مطرح شده عمومی و مورد ابتلاء باشد و از طرح مسائل جزئی و نادر پرهیز شود.
سوم- قانون دیگر که سعی کردیم در آن مسیر حرکت کنیم این است که محتوای احکام مطرح شده به گونه ای باشد که در طول دو یا سه دقیقه بیان شود تا از یک سو خسته کننده نباشد و از سوی دیگر در این زمان کوتاه مطالب سودمند نصیب مخاطبان گردد.
چهارم - سعی ما در این دفتر بر این بوده است تا ضمن مراعات آرایه های ادبی مطالب به گونه ای باشد که قابل بیان لفظی باشد.
پنجم- ازمنابع متنوع استفاده می شود تا روحانین عزیز با منابع مختلف آشنا شوند و نیز متفق علیه بودن مسائل مورد تأکید واقع شود.
سید جعفر ربانی.


چشم

چشم دارای احکامی است:
۱- شستن داخل چشم و دهان وبینی در حال وضووغسل لازم نیست. (۱)
۲- اگرروزه دار درچشم خود قطره بریزد روزه اش باطل نیست.(۲)
۳- مدیریت چشم ها واجب است یعنی نگاه به نامحرم ازروی لذت حرام است. (۳)
۴- خانمی که شوهرش فوت کرده است تا چهارماه وده روز نباید به چشم خود سرمه بکشد یا آرایش دیگر بنماید زیرا درعده وفات، مطلق تزیین برزن حرام است. (۴)
۵- خوابی که باطل کننده وضو است خوابی است که نه چشم ببیند و نه گوشبشنود.(۵)
۶- بستن چشم در حال نماز مکروه است ولی نماز را باطل نمی کند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- نجاة العباد، ص۳۱ .
۲- توضیح المسائل (محشى إمام خمینی)، ج‏۱، ص ۸۹۳.
۳- توضیح المسائل امام خمینی ، ص۳۸۴،م ۲۴۳۳.
۴- توضیح المسائل (محشى إمام خمینی)، ج‏۲، ص ۵۲۷.
۵-همان، ج‏۱، ص ۱۸۸.

حلال یا حرام

درمواردی حیوان حلال گوشت ،حرام گوشت می شود :
۱- شکاردرحال احرام. (۱)
۲- حیوان حلال گوشتی که موردتجاوز انسان قرارگیردوبچه آن حیوان که پس ازتجاوز متولدشود. (۲)
۳- آنچه ازبدن حیوان زنده جداشده به غیرازماهی زیرا بیشترفقها می فرمایند اگرماهی زنده ازآب بیرون آورده شودودربیرون آب دونیم شودهردوقسمت آن حلال است.(۳)
۴- حیوان حلال گوشتی که طبق شرایط شرعی ذبح نشده مثلا عمدا پشت به قبله ذبح شده یا عمدا بسم الله گفته نشده یا کافرآن راذبح کرده حرام است ولی فقها فرموده اند اگرکافر ماهی زنده را ازآب بگیرد وآن ماهی بیرون آب جان دهد حلال است.(۴)

ــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- منا سک محشی ،ص ۱۵۹.
۲- غا یة المرادفی شرح نکت الارشاد، ج۳،ص۵۳۵.
۳- مصباح الفقیه ، ج۷،ص۶۶ .
۴- توضیح المسائلمراجع ،ج۲ ، ص۵۷۳.

گوش دادن

در مواردی گوش دادن واجب است :
۱- اگر امام جماعت در حال خواندن حمد وسوره نماز صبح یا مغرب وعشا است کسانی که اقتدا کرده اند باید ساکت باشند وگوش بدهند وهیچ ذکری را به زبان نیاورند. (۱)
۲- وقتی خطیب جمعه مشغول ایراد خطبه ها است کسانی که در نماز جمعه شرکت کرده اند موظفند به خطبه ها گوش دهند نه روزنامه بخوانند ونه با تلفن همراه صحبت کنند ونه با کسی حرف بزنند.(۲)
۳- قاضی موظف است به سخن دو طرف دعوی وهمجنین به سخن شاهد ها گوش دهد وسپس قضاوت نماید . بدون این مراحل حق قضاوت ندارد. (۳)

ـــــــــــــــــــــــــ

۱- صراط النجاة ، ج۲ ، ص۴۱۷.
۲- تحریر الوسیله ، ج۱ ، ص۲۳۵.
۳- همان ، ج۲ ، ص۴۰۹.

شک و یقین

در مواردی تصمیم ها وسفارش ها هیچ اثری ندارد :
1- کسی که بخواهدخودش یا فرزندش را وقف برای خدمت مسجد یا غیر مسجد کند این وقف باطل است . زیرا وقف در مورد اموال است نه در مورد انسان. (1)
2- پدری که وصیت کرده فرزندش شغل خاصی را انتخاب نماید یا با شخص خاصی ازدواج نماید . این گونه وصیت ها باطل است زیرانمی شود با وصیت کردن در زندگی دیگری دخالت کرد وبرای دیگران تعیین تکلیف نمود.(2)
3- پدر و مادری که نذر کرده اند دختر یا پسر خود را به عقد شخص خاصی درآورند این نذر مورد اشکال است. زیرا اجازه خود زن و مرد در ازدواج شرط است. پس شایسته است که پدران و مادران ، ازچنین نذرهایی خودداری کنند. (3)

ــــــــــــــــــــــــــــــ

1- هدایة الامة الی احکام الائمه ،ج2، ص197 2- الوسیلة الی نیل الفضیلة، ص373 3- توضیح المسائل محشی، ج2، ص.620.

تصمیم های بی اثر

در مواردی تصمیم ها وسفارش ها هیچ اثری ندارد :
۱- کسی که بخواهدخودش یا فرزندش را وقف برای خدمت مسجد یا غیر مسجد کند این وقف باطل است . زیرا وقف در مورد اموال است نه در مورد انسان. (۱)
۲- پدری که وصیت کرده فرزندش شغل خاصی را انتخاب نماید یا با شخص خاصی ازدواج نماید . این گونه وصیت ها باطل است زیرانمی شود با وصیت کردن در زندگی دیگری دخالت کرد وبرای دیگران تعیین تکلیف نمود.(۲)
۳- پدر و مادری که نذر کرده اند دختر یا پسر خود را به عقد شخص خاصی درآورند این نذر مورد اشکال است. زیرا اجازه خود زن و مرد در ازدواج شرط است. پس شایسته است که پدران و مادران ، ازچنین نذرهایی خودداری کنند. (۳)

ــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- هدایة الامة الی احکام الائمه ،ج۲، ص۱۹۷.
۲- الوسیلة الی نیل الفضیلة، ص.۳۷۳.
۳- توضیح المسائل محشی، ج۲، ص۶۲۰.

امر به معروف و نهی از منکر

امر به معروف و نهی از منکر بر پدر و مادر در محیط منزل واجب است ، علتش این است که پدر و مادر در محیط منزل تأثیر گذار هستند.
در مورد مدیران مسأله به همین صورت است یعنی بر مدیران در محیط کاری امر به معروف و نهی از منکر واجب است زیرا آنها در محیط کاری تأثیر گذارند.
بنابراین واجب بودن امر به معروف و نهی از منکر دائر مدار تأثیر گذاری و عدم آن است.
یعنی هر کس در هر محیطی تأثیر گذار است بر او امر به معروف و نهی از منکر واجب است آن چنان که نماز و روزه واجب است. (۱)
و هر کس در هر محیطی که تأثیر گذاری ندارد امر به معروف ونهی از منکر بر او واجب نیست.
اگرتذکرلسانی مکرر، باحالت خاص یا حالت جمعی اثردارد ، باید امربه معروف مکررو با آن حالت و یا به صورت جمعی انجام دهند.
ــــــــــــــــــــــــــــ ۱- توضیح المسائل محشی ، ج۲، ص۷۶۷.

تصرف در مال مردم

در مواردی تصرف در مال دیگران احتیاج به کسب اجازه و رضایت مالک ندارد:
۱. کسی در حال هلاکت است و نجات او بستگی به تصرف در ملک دیگران داردمثل این که شخص در حال غرق شدن و ما می توانیم آن شخص را نجات دهیم اینجا برای نجات غریق لازم نیست از صاحب ملک و استخر اجازه بگیریم.
۲. اگر ظالمی شخصی را مجبور کند به تصرف مال مردم به نحوی که برای آن شخص خطر وجود داشته باشد. (۱)
۳. شخصی که مدیون است و دین خود را نمی دهد حاکم شرع (مجتهد جامع الشرایط) مدیون را مجبور می کند که ملکش (مقصود از ملک خانه مسکونی که مدیون در آن می نشیند نیست) را بفروشد و طلب طلبکاران را بدهد. (۲)
۴. شخصی که احتکار کرده حاکم شرع او را مجبور می کند اجناسش را به قیمت عادلانه بفروشد گر چه فروشنده ناراضی باشد. (۳)

ــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مهذب الاحکام ،ج۲۱،ص۳۶۶.
۲- حاشیة کتاب المکاسب،ج۳، ص۲۷۱ ۳- المبسوط فی فقه الامامیة ، ج۲،ص۱۹۵.

مواردی که ترک روزه قضا وکفاره ندارد

در مواردی کسی که روزه ماه رمضان را نگرفته نه قضا دارد و نه کفاره:
۱. دیوانه ای که عاقل شود. بعد از عاقل شدن لازم نیست آن روزه هایی را که نگرفته قضا کند.
۲. کافری که مسلمان شود البته به شرط این که تازه مسلمان باشد، نه این که مرتد. زیرا مرتد اگر مسلمان شود نماز و روزه های زمان ارتدادش را باید قضا کند.
۳. کسی که به سبب مرض یا حیض یا نفاس روزه نگرفته و قبل از تمام شدن ماه رمضان و یا بلافاصله بعد از ماه رمضان از دنیا رفت اینجا هم لازم نیست از طرف او روزه بگیریم. (۱)
تذکر: در حج هم مسأله همین است یعنی کسی که مستطیع شد ودراولین سال استطاعت برای حج ثبت نام کرد و هنوز در نوبت بود که مرد لازم نیست از طرف او نائب بگیریم و حج برایش بجا آوریم . زیرا مردن او کشف از عدم استطاعتش می کند.(۲)
ـــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل امامخمینی(ره) ص۲۵۷.
۲-مناسک محشی ،ص۵۶.

معنی فرزند

۱- وقتی می گوییم نفقه فرزند بر پدر واجب است مقصود فقط فرزندی نیست که با پدر و مادر زندگی می کند بلکه حتی اگر به حد بلوغ رسیده و یا جدای از پدر و مارد زندگی می کند و فقیر است (خرج سالش را ندارد و کسب و کاری هم ندارد که بتواند بتدریج مخارج خود را فراهم کند) باز نفقه او بر پدر واجب است.
۲- وقتی می گوییم اگر پدر و مادر به فرزندشان دستور دهند که در نماز جماعت شرکت کند (به نحوی که از شرکت نکردن فرزندشان در نماز جماعت ناراحت هستند) بر فرزند شرکت در نماز جماعت واجب است مقصود ما تنها فرزندی نیست که در کنار پدر و مادر زندگی می کند بلکه حتی اگر بزرگسال است و جدای از پدر و مادر زندگی می کند باز شرکت در نماز جماعت براو واجب است.
۳- عقوق والدین (به خشم آوردن پدر و مادر) حرام استواین حکم شامل هر فرزندی می شود.
۴- وقتی می گوییم اگر پدر و مادر از مسافرت فرزندشان ناراحت و عصبانی هستند فرزند باید نماز ظهروعصر و عشاء را کامل (چهاررکعتی) بخواند باز مقصود هر فرزندی است. (۱)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. تمام موارد فوق به علت اطلاق کلام فقهاء است چرا که فرزند را مقید به مورد خاصی نکرده اند .

عبادات حرام

بعضی از عبادات، گناه دارند و باطل هستند مثل:
۱- نماز و روزه وطواف واعتکاف درحال حیض و نفاس(با این تفاوت که نمازها را لازم نیست قضا کند ولی قضای روزه را باید بجا آورد).(۱)
۲- نافله ظهر و عصر در سفر (۲)
۳- اذان واقامه برای نمازهای غیر یومیه ویا اذان قبل ازوقت (۳)
۴- وضو بعد از غسل جنابت (تا وقتی کاری که وضو را باطل می کند از او سر نزده) (۴)
۵- روزه عید قربان و فطر (۵)
۶- روزه یوم الشک به نیت اول ماه رمضان یعنی روزی که نمی داند آخر شعبان است یا اول رمضان نباید به نیت ماه رمضان روزه بگیرد ولی اگر به نیت روزه قضا یا روزه مستحبی روزه گرفت صحیح است و اگر هم بعداً معلوم شد همان روز اول ماه رمضان بوده از ماه رمضان حساب می شود. (۶)
۷- سوره های که سجده واجب دارد درنماز واجب خواندن یا درحال جنابت وحیض ونفاس خواندن عبادت نیست وحرام است .(۷)
تذکر:سوره هایی که سجده واجب دارند چهار موردند:
سوره ۳۲ (سجده)
سوره ۴۱ (فصلت)
سوره ۵۳ (نجم)
سوره ۹۶ (علق)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۲۶۰.
۲- همان،ص۴۲۶.
۳- همان،ص ۵۱۸.
۴- همان ،ص۲۲۷.
۵- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۹۶۴.
۶-همان ،ص۸۸۹ .
۷- همان ،ص ۵۴۵.

قنوت

دعای دست در همه نمازها، مستحب است چه نمازهای مستحبی و چه نمازهای واجب ، مگردرنمازعیدفطروعید قربان که قنوت های نه گانه (پنج قنوت در رکعت اول و چهار قنوت در رکعت دوم) در آن لازمست.
در قنوت باید به چند نکته توجه کنیم:
۱- در خواست حرام از خداوند( مثل نفرین بر خویشاوندان) هم حرامست و هم نماز را باطل می کند. (۱)
۲- مستحب است قنوت را بلند بخوانیم مگر اینکه مأموم (اقتدا کننده به امام جماعت) باشیم و امام صدای ما را می شنود که در این صورت شایسته است آهسته بخوانیم. (۲)
۳- خواندن دعاهای قرآنی در قنوت مناسب است مثل «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه و فی الاخره حسنه و قنا عذاب النار».
۴- مستحب است در قنوت خواندن کلمات الفرج:« لا اله الا الله الحلیم الکریم. لا اله الا الله العلی العظیم. سبحان الله رب السموات السبع و رب الارضین السبع و ما فیهن و ما بینهن و رب العرش العظیم و الحمد لله رب العالمین». (۳)

ــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مدارک العروة ،ج۱۵ ،ص۶۰۱.
۲- همان ،ص۶۱۵ .
۳- العروة الوثقی ،ج۲،ص۶۰۹.

شیر دادن به نوه

خانمی که شیر دارد و به فرزند دخترش(نوه دختری چه پسر و چه دختر) شیردهد، دامادش بر دخترش حرام می شود.
مثلا: فاطمه دختری بنام سمیه دارد و سمیه ازدواج کرده و کودکی زیر دو سال دارد چنانچه فاطمه فرزند سمیه را (چه دختر و چه پسر) شیر کامل(۱۵ مرتبه یا یک شبانه روز) دهد سمیه بر شوهرش حرام می شود. علت این حکم این است هیچ کس نباید فرزند شیردهنده بچه خود را به زوجیت برگزیند و الان شوهر سمیه، سمیه را که فرزند شیردهنده(مادر بزرگ بچه) بچه خود است به زن بودن و زوجیت انتخاب نموده پس سمیه بر شوهرش حرام می شود و باید با یکدیگر متارکه کنند و نیاز به طلاق هم نیست.
تذکر:این حکم، شامل نوه پسری نیست یعنی اگر خانمی به فرزند پسرش، (چه دختر و چه پسر) شیر دهد عروسش بر پسرش حرام نمی شود. (۱)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. کتاب النکاح ،ص۳۴۱.

دو نکته

دو نکته که ممکن است سبب سوء برداشت شود تذکر به آنها شایسته است:
۱. وقتی می گوییم نماز مسافر شکسته است مقصود این نیست که نمازهای چهار رکعتی تبدیل به دو تا دو رکعتی می شود بلکه فقط دو رکعت است و در رکعت دوم بعد از تشهد سلام می دهیم . پس بهتر است بگوییم نماز مسافر کوتاه می شود تعبیر قرآن هم قصر است.
تذکر: معلوم است که نماز صبح و مغرب هیچگاه تغییر نمی کند.
۲. وقتی می گوییم با خون کمتر از بند انگشت می شود ، می شود نماز خواند، مقصود این نیست که این خون پاک است بلکه نجس است و مانع نماز نیست.
تذکر:این چنین نیست که با هر خون کمتر از بند انگشت بشود نماز خواند بلکه باید با آب مخلوط نبوده از خون های سه گانه(حیض، نفاس و استحاضه) و خون سگ و خوک نباشد بلکه از خونهای متعارف مثل خون بدن انسان یا حیوان حلال گوشت باشد. پس خونی که با این شرایط است می توانیم با بدن یا لباس آلوده به آن نماز بخوانیم ولی بعد از نماز آن را آب می کشیم. (۱)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نجاة العباد ، ص۷۸.

باغداری

در مورد باغداری نکاتی قابل تأمل است:
۱. اگر شخصی با آب غصبی درختان خود را آبیاری کند محصول بدست آمده مال صاحب باغ و درختان است ولی باید پول آب را به مالک آب بپردازد.
۲. یکی از عقود اسلامی عقد مساقات است. عقد مساقات این است که صاحب باغ با باغبان قرارداد ببندد که باغبان به درختها رسیدگی کند و بعد از جمع میوه ها، درصدی از میوه ها را(طبق آنچه قرار گذاشته اند) به باغبان بپردازد. (۱)
۳. رفتن به باغ مردم و خوردن از میوه های آنان حرام است و بدهکار صاحب باغ خواهد بود.
۴. حق المارّه یعنی اینکه بخواهد در حال عبور از باغ مردم میوه بردارد و بخورد. نکته مسلم بین فقها نیست زیرا هم اصل این مطلب و هم کم و کیفش محل اشکال است و بدین سبب احتیاط در ترک آن است. (۲)
۵. از محصولات باغداری فقط خرما وکشمش اگر به حد نصاب برسد زکات دارد. (۳)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ - همان ،ص۳۶۷.
۲ - الروضة البهیة ،ج۳ ،ص۳۷۱.
۳ - رساله امام خمینی (ره)/م۱۸۶۴.

قرض

قرض گرفتن و قرض دادن احکامی دارد:
۱- قرض دادن به کسی که نیاز دارد از مستحبات اکیده وگاهی واجب است .
۲- طلبکار نمی تواند منزل و لوازم منزل مدیون را بفروشد مگر آنکه مدیون منزل یا لوازم اضافی داشته باشد.
۳- مدیون باید در موعد مقرر دَین خود را بپردازد.
۴- زیاد گرفتن طلبکارحرام است بلکه به همان مقدار که قرض داده می تواند از بدهکاردریافت کند و اگر اضافه بگیرد ربا و حرام است مگر خود مدیون دوست داشته باشد مقداری اضافه تر بدهد.
۵- قرض، صیغه خاصی ندارد.
۶- اگر مدیون پول ندارد باید کار کند و بدهی خود را بپردازد .
۷- در پرداخت دین قصد تقرب الی الله شرط نیست پس اگر بدهکار برای ریا یا برای ثابت کردن خوش حسابی خود بدهی خود را می پردازد دین خود را پرداخت کرده. ولی اگر برای رضای خداوند بدهی اش را می پردازد علاوه بر اینکه دین خود را پرداخته ثواب نیز می برد. (۱)
۸- اگر بدهکار پول دارد ولی برای فرار از دست طلبکار مسافرت می کند در این سفر باید نمازهای خود را کامل بخواند و اگر ماه رمضان است باید روزهخود را بگیرد. چون سفر، سفر معصیت است. (۲)

۹- اگر در حال نماز هستیم و طلبکار آمد و بعدا او را نمی بینیم باید نماز را بشکنیم و طلب او را بدهیم. (۳)

ـــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ،ج۲ ،ص۳۹۲.
۲- همان ،ج۱،ص۶۹۶.
۳- توضیح المسائل محشی ، ج۱،ص۶۳۲.

نمازهای مستحبی

همه نمازهای مستحبی دارای احکامی هستند:
۱. مخیر هستیم آنها را بلند بخوانیم یا آهسته (۱)
۲. نمازهای مستحبی را به جماعت نمی شود خواند.مگرچهارنماز؛ نماز باران و عید فطر و عیدقربان. (۲)ونمازی که فرادا خوانده بعدجماعت منعقدشده است.
۳. مخیر هستیم که ایستاده بخوانیم یا نشسته یا در حال حرکت که در این صورت (درحال راه رفتن) رکوع و سجود را با اشاره سر انجام می دهیم و نیز در این صورت لازم نیست رو به قبله باشیم و شرط آرامش بدن نیز ساقط است. (۳)
۴. نمازهای مستحبی رادرهرجا می شود خواند بجزنافله ظهروعصردرسفر،زیرا مسافری که نمازهای چهاررکعتی رابایددورکعتی بخواندنباید نافله ظهروعصر بخواند ولی نافله عشا (دورکعت وتیره) رارجاء می تواند بخواند (به امیداین که صحیح باشد). (۴)
۵. در نمازهای مستحبی انسان مخیراست بنارا بررکعت اول بگذارد و یک رکعت دیگربخواند و می تواند بنارابررکعت دوم بگذارد و سلام دهد. ولی اگردرنمازمستحبی شک کردرکعت دوم است یا سوم، حتما بنا رابردوم می گذارد زیرا نمازمستحبی سه رکعتی نداریم. (۵)
۶. کم شدن رکن ، نماز مستحبی را باطل می کند اما اضافه شدن رکن باطل نمی کند.
مثلا کسی درنمازمستحبی سوره حمدرافراموش کرد وبه رکوع رفت باید برگردد حمدرابخواند ودومرتبه به رکوع برودواین اضافه شدن رکن (رکوع) نمازرا باطلنمی کند درصورتی که درنمازواجب نمی شود این کاررا کرد یعنی اگرکسی درنمازواجب حمد رافراموش کند و به رکوع برود باید نمازرا ادامه دهد واگربرگردد برای خواندن حمد ودومرتبه به رکوع رودنمازش باطل است. (۶)
۷. اگر گمان کردیم باید گمان را بگیریم مثلا گمان کردیم رکعت اول هستیم باید حتما بنا بگذاریم که رکعت اول هستیم. این حکم درنمازهای واجب نیز جریان دارد. (۷)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ۱ - موسوعة الامام الخوئی (م۱۴۱۳) ج۱، ص۹۹.
۲ - مناهج الاحکام ،میرزای قمی (م۱۲۳۲) ص۴۲۱.
۳ - مجمع الرسا ئل ،ج۱،ص۲۴۱.
۴ - توضیح المسائل محشی، ج۱،ص۴۲۷.
۵ - همان، ص۶۴۸.
۶ - توضیح المسائل محشی، ج۱، ص۶۴۸.
۷ - همان.

ذبح حیوانات

بعضی از احکام ذبح حیوانات بدین قرار است:
۱. گوشت مرغ که در بازار مسلمین است پاک و خوردن آن حلال است و تفحص کردن در این زمینه واجب نیست. (۱)
۲. چنانچه سر گنجشک و کبوتر و امثال آنها را با دست جدا کنیم این حیوانات حرام می¬شوند و خوردن از گوشت آنها جایز نیست. این قبیل حیوانات نیز مانند حیوانات بزرگتر باید رو به قبله و طبق شرایط ذبح شوند. (۲)
۳. شوک وارد کردن به حیوانات حلال گوشت قبل از ذبح اشکال ندارد به شرط این که زنده بمانند تا ذبح شوند و به مقدار متعارف خون از بدنشان خارج گردد. (۳)
تذکر: هیچ یک از حیوانات حرام گوشت مانند روباه وگرگ واقسام خرگوش ها باذبح شرعی حلال نمی شوند.(۴) گرچه پوست آنان پاک وقابل استفاده می گردد، لازم به ذکر است که سگ وخوک نجس هستند وباذبح شرعی پاک وحلال نمی شوند و خوردن گوشت آنها حرام واجزای آنها نجس است. (۵)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- تحریر الوسیلة ، ج۱،ص۱۱۶.
۲- وسیلة النجاة ،ص۶۰۶.
۳- توضیح المسائل محشی،ج۲ ،ص ۵۷۶.
۴- تحریر الوسیلة ،ج۲ ،ص۱۵۶.
۵- رساله امام / م ۲۵۸۷.

اخلاص در عبادت

عبادات باید خالصانه برای خدا باشد و هیچ کس -حتی اولیاء خدا- را در آنها شریک نکنیم. (۱)
سوال: پس نماز امام زمان چیست؟ آیا این نماز برای امام زمان خوانده می شود؟
جواب: این نمازیست که به دستور امام زمان(عج) است یعنی ایشان به ما یاد داده اند ولی وقتی این نماز را می خوانیم فقط باید برای رضای خدا بخوانیم.
نماز سایر معصومین(ع) هم این چنین است مثل نماز امیرالمؤمنین(ع)، نماز امام جواد(ع) و ... که این نمازها به دستور این بزرگواران است و آنها به ما یاد داده اند ولی وقتی می خواهیم بخوانیم فقط برای رضای خدا باید بخوانیم.
اگروضو یا نماز یا روزه یا حج به انگیزه دیگری غیراز رضای خدا واطاعت او انجام شود ، باطل است. (۲)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- المسائل الصاغانیة ،ص۱۱۸.
۲- توضیح المسائل امام خمینی (ره) مسأله ۲۸۱.

حقوق زنان

زنی که به عقد مردی در می آید حقوقی بر آن مرد پیدا می کند:
۱- مهریه زن بر مرد واجب است چه مهریه کم باشد یا زیاد. ولی اگر قبل از عروسی، مرد زن را طلاق دهد فقط نصف مهریه را به باید او بپردازد. (۱)
۲-نفقه زن بر مرد واجب است واگرنپرداخت به صورت دَین(و قرض) باقی می ماند یعنی زن طلبکار و مرد بدهکار نفقه است ولی اگر پدر نفقه فرزند را نپردازد فقط گنه کار محسوب می شود و به فرزند مدیون نیست. (۲)
۳-وظیفه حقوقی و فقهی زنان کارکردن در منزل نیست گرچه بانوان ما بزرگوارند و همکاری با شوهران را بر خود لازم می دانند ولی از نظر فقهی و حقوقی بر آنان واجب نیست. بنابراین مرد حق ندارد همسر خود را مجبور به کار کردن در منزل نماید. (۳)
۴- حفظ جان ومال وآبروی زن ومرد مسلمان ،بریکدیگرواجب است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱-شرائع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام ،ج۲،ص۲۷۴.
۲-توضیح المسائل محشی ،ج۲،ص۴۷۶.
۳-همان ،ص۴۷۸.

پوشش مو در مورد بانوان

همه فقها وعلمای شیعه (قدیما و جدیدا) فرموده اند: واجب است بر بانوان که موی خود را از نامحرم بپوشانند . فرقی نمی کند که:
۱- در نشان دادن مو به نامحرم قصدی دارند یا نه.
۲- در مجلس عروسی باشند یا غیر آن ۳- در داخل منزل باشند یا بیرون ۴- مجرد باشند یامتأهل.
بنابراین بر همه دخترخانمها که به سن ۱۰ سالگی یا بیشتر رسیده اند واجب است موی خود را از نامحرم بپوشانند.
تذکر: دخترانی که به حد بلوغ (۱۰ سالگی) نرسیده اند شایسته است آنان را تعلیم وتمرین دهیم که حجاب خود را حفظ کنند تا درزمان بلوغ حفظ حجاب برآنان دشوار نباشد. (۱)

ــــــــــــــــــــــــــ

۱- العروة الوثقی محشی ، ج۲ ، ص۳۱۷.

حرم امامان معصوم(ع)

حرم امامان معصوم (ع) دارای احکامی است :
۱- مستحب است زیارت قبور وحرم امامان معصوم (ع) همان گونه که پیامبر (ص) به زیارت مرقد مادر بزرگوارشان رفتند و گریه کردند.
۲- شایسته نیست هنگام نماز مشغول زیارت شویم بلکه باید نمازرا اول وقت بجا آورد.
۳- ورود جنب و حائض و نفساء به حرم پیامبر(ص) و ائمه (ع) جایز نیست. (۱)
۴- سجده کردن برای امامان معصوم (ع ) حرام است. ولی اگر برای خدا سجده نماید و خدا راشکرکند که توفیق زیارت را نصیب او کرده اشکال ندارد. (۲)
۵- نماز خواندن جلوتر از قبر امامان معصوم(ع) اگر هتک حرمت حساب شود، باطل است. (۳)
۶- نخ و پارچه بستن به ضریح و همین طور قفل زدن به پنجره¬ها هیچ گونه سند و مدرکی ندارد و باید این گونه کارها ترک شود.
۷- نجس کردن حرم جایز نیست و اگر نجس شود باید فورا آب بکشیم یابه خادمین حرم اطلاع دهیم تا آنها آب کشند. (۴)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۵۱۷.
۲- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۵۹۰.
۳ - همان ، ص۴۹۴.
۴- همان ،ص۵۰۴.

ترک واجب و انجام مستحب

نباید با انجام مستحب، واجبی را ترک کرد یا حرامی را بجا آورد. مثل:
۱- نماز در حال قضا شدن است و به مستحبات نماز می پردازد.
۲- نماز قضا و نذورات بر عهده کسی است و انجام نمی دهد و به سفرهای زیارتی مستحب می پردازد.
۳- شبهای محرم تا آخر وقت سینه می زند و نماز صبح قضا می شود.
۴- برای گریاندن مردم، روضه های غیر معتبر یا دروغ می خواند.
۵- خمس و زکات و حج بر شخصی واجب است و انجام نمی دهد و به سفرهای زیارتی مستحب می رود. (۱)
۶- بدهی خود را نمی پردازد وافطاری مستحبی می دهد.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. فقهادرمباحث اصولی این نکته را درباب تزاحم وترتب طرح کرده اند که بایداقوی ملاکاً رااخذ کرد ،نگ : اجودالتقریرات ، ج۱ ،ص۳۱۴.

قربانی

- گوسفند یا گاو و امثال اینها که جلوی هیأت¬های سینه زنی ذبح می¬شود برای خداست و خوردن از گوشت آن حلال است همانگونه که اگر در عزایا عروسی ذبح شود حلال است بشرط اینکه طبق شرایط باشد. (۱)
۲- خون قربانی نجس است و به هر جا برسد باید شسته شود. خونهایی که در گردن حیوان می ماند نیز باید شسته شود و الا غذا نجس می¬شود. ولی پس از ذبح خونهایی که در رگها به مقدار متعارف می¬ماند پاک است.
۳- نباید مساجد را با خون قربانی نجس کنند زیرا نجس کردن مساجد حرام است. (۲)
۴- پانزده قسمت از حیوان حلال گوشت حرام است. (۳)
۵- کسی که نذر کرده گوسفندی را مثلا در اقامه عزای سیدالشهداء قربانی کند و خرج نماید نمی¬تواند قسمتهایی را مثل پوست یا غیر آن را برای خودش بردارد. (۴)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- حواریات الفقهیه ،ص۲۵۴.
۲- ذکری الشیعه فی احکام الشریعه ،ج۱،ص۲۰۷.
۳- توضیح المسائل محشی ،ج۲،ص۵۹۶.
۴- همان ، ص۶۲۰.

نماز در تنگی وقت

کسی که نمازش در حال قضا شدن است و وقت زیادی برای نماز ندارد مثلا یک ربع مانده به قضا شدن نماز، باید به چند نکته توجه کند:
۱- اذان و اقامه نباید بگوید.
۲- ذکرها و اعمال مستحب داخل نمازراترک کند مثلا ذکررکوع را یک باربگوید (یک بار بگوید سبحان ربی العظیم و بحمده یا سه مرتبه بگویدسبحان الله) و باید قنوت را انجام ندهد و نیز باید یک سلام نماز را بگوید.
۳- وقتی مثلا نماز ظهر را خواند بعد از نماز تسبیحات حضرت زهرا(س) نگوید و بلافاصله نماز عصر را شروع کند.
۴-اگر خیلی وقت کم است بعد از سوره حمد سوره دیگر ( توحید یا غیر آن) نخواند و بلافاصله به رکوع رود.
۵- نمازرا سریع بخواند ولی نه سرعتی که به واجبات نماز لطمه بزند. (۱)
دو تذکر:

  • کسی که یک رکعت از نمازش در وقت قرار می¬گیرد و بقیه رکعاتش بیرون وقت می¬تواند نیت ادا کند. (۲)
  • نباید انسان نماز را آنقدر به تأخیر اندازد که این قدر وقتش تنگ شود بلکه شایسته است نماز را در اول وقت و آن هم به جماعت بخواند.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- نجا ة العبا د ،ص۱۰۰.
۲- الغا یة القصوی ، ج۱، ص۴۰۶.

احکام فرش

- فرشی که یک قسمت آن نجس شده و ما نمی دانیم کدام قسمت بوده اگر پای مرطوب یا خیس را روی یک قسمت از آن فرش بگذاریم پا، پاک است ولی وقتی می خواهیم فرش را آب بکشیم همه آن را باید آب بکشیم. (۱)
۲- مرد یا زن می توانند روی فرش که از ابریشم خالص است نماز بخوانند و اشکال ندارد (۲)
۳- فرشی که به قالیشویی داده ایم و به او گفته ایم فرش نجس است و احتمال می دهیم که در امر طهارت و نجاست مواظبت می کند بعد از آنکه از او تحویل گرفتیم پاک است. زیرا کار مسلمان را باید حمل به صحت کنیم. (۳)
۴- روی فرش نجس می توان نماز خواند بشرط آنکه مرطوب نباشد که لباس یا بدن را نجس کند. (۴)
۵- روی فرش غصبی و دزدی و همچنین فرشی که بر آن خمس تعلق گرفته و خمس آن را نداده ایم نماز خواندن باطل است. (۵)

ـــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- التنقیح ،ج۳،ص۲۴۴.
۲- المعتبر فی شرح المختصر ، ج۲،ص۸۹.
۳- العروة الوثقی ،ج۱ ،ص۲۸۰.
۴- توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۵۷۸.
۵- همان - برخی ازعلما می فرمایند احتیاط مستحب آن است که مکان نماز گزار غصبی نباشد.

مواردی که نباید اذان و اقامه بگوییم

- کسی که می¬خواهد نماز مستحبی بخواند نباید اذان و اقامه بگوید.
۲- کسی که می¬خواهد نماز واجب غیر یومیه بخواند نباید اذان و اقامه بگوید مثل نماز آیات و نماز میت.
۳- کسی که در نمازجماعت شرکت می¬کند و برای آن نماز اذان و اقامه گفته شده نباید اذان و اقامه بگوید. (۱)
۴- کسی که بعد از نماز جماعت وارد مسجد شود و هنوز صفها به هم نخورده نباید اذان و اقامه بگوید زیرا اذان و اقامه گفته شده برای آن نماز جماعت، برای این شخص هم به حساب می¬آید. (۲)
پس اذان و اقامه مختص نمازهای یومیه است آن هم باشرایط خاص. (۳)
دو مورد استثناء الف : اذان و اقامه گفتن در گوش نوزاد مستحب است (اذان آهسته در گوش راست و اقامه آهسته در گوش چپ).
ب : وقتی در نماز جماعت شرکت کردیم یا صدای اذان به گوشمان می¬رسد مستحب است هر قسمتی را که می¬شنویم ما هم آهسته تکرار کنیم که به آن حکایة الاذان می-گویند. (۴)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ -توضیح المسائل المحشى، ج‏۱، ص: ۵۲۳.
۲ - همان.
۳ - مجمع الرسائل ، ج۱،ص۲۳۲.
۴ - الخلاف،ج۱،ص۲۸۵- موسوعة الامام الخوئی ،ج۱۳، ص۳۱۵.

واردات از کشورهای کفر

اگر این اجناس را از کشورهای کفر بیاورند استفاده از آنها اشکال ندارد و همچنین اگر ما به کشورهای کفر برویم می توانیم از این اجناس استفاده کنیم:
۱- عطرها و ادکلن ها و شامپوها.
۲- لبنیات مثل شیر، پنیر، کره و...
۳- روغنهای خوراکی چه حیوانی و چه نباتی بشرط اینکه روغن بدن خوک یا حیوانات دیگرخشکی نباشد ولی استفاده از روغن برای مداوای موضعی جایز است مثل مالیدن به دست و یا پا. باید توجه داشت که اگر روغن از خوک یا سگ است آن روغن نجس است.
۴- داروها.
۵- خوراکی ها از قبیل قند، شکر، آدامس، بیسکویت، شکلات بشرط اینکه چیزهای حرام در آن نباشد مثل روغن خوک و شراب.
۶- نوشابه های غیر الکلی.
۷- چرمهای مصنوعی.
تذکر:تنها موردی که اشکال دارد گوشت، پوست و سایر بدن حیوانات است مگر اینکه از مسلمان بخریم و احتمال دهیم او در کار خود دقت لازم را دارد. (۱)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- مجمع المسائل،ج۱،ص۴۷.

پرستاری

کسانی که پرستاری بیماران را بر عهده دارند باید به چند نکته توجه داشته باشند:
۱- چنانچه پرستار شک کند لباس یا بدنش نجس شده بنا می¬گذارد که لباس و بدنش پاک است و جستجو هم لازم نیستمگر آنکه یقین کند نجس شده که در این صورت بایدلباس یا بدن را آب بکشد.
۲- گرچه پرستاری شغل شریف و پرزحمتی است ولی جای بقیه وظایف شرعیه را نمی¬گیرد مثل پوشش بدن از نا محرم و نماز وروزه وبقیه تکالیف شرعیه . بنابراین پرستاران عزیز باید به بقیه واجبات شرعیه خود نیز توجه داشته باشند.
۳- لمس بدن نامحرم حرام است. مقصود از لمس، برخورد بدن زن و مرد است ولی برخورد از روی پارچه اشکال ندارد. .البته در صورت ضرورت ، لمس اشکال ندارد مثل اینکه مرد مصدومی را آورده ¬اند و پرستاران زن هستند یا برعکس و رسیدگی به بیمار متوقف بر دست زدن به او ست. (۱)
۴- چنانچه بیمار در حال احتضار و جان کندن است ، پرستار یا هر کسی که در آنجا حضور دارد موظف است او را رو به قبله نماید به طوری که کف پاهای محتضر به طرف قبله باشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- الفقه علی المذاهب الخمسه،ج۱،ص۸۹.

تکبیر در نماز

تکبیر در نماز دارای احکامی است :
۱- اولین تکبیر در نماز (تکبیرة الاحرام) نه تنها واجب است بلکه رکن می باشد یعنی چه عمدا وچه سهوا ترک شود نماز باطل است ولی بقیه تکبیرهای داخل نماز مستحب است یعنی چه عمدا وچه سهوا ترک شوند نماز صحیح است . پس فرق زیادی است بین اولین تکبیر ودیگر تکبیرها ۲- تکبیرة الاحرام نماز را باید در حال آرامش بدن بگوییم( اما اگر کسی نماز مستحبی را در حال حرکت می خواند در همان حال تکبیرة الاحرام آن را می گوید ) ولی بقیه تکبیر هارا می شود در حال حرکت گفت (یعنی مثلا در حال رفتن به رکوع ) به شرط اینکه به قصد ذکر مطلق (از باب اینکه ذکر خدا در هر حال خوب است ) گفته شود ولی اگر به قصد ورود باشد (به طور مثال ذکر مستحب قبل ازرکوع ) باز باید در حال آرامش بدن گفته شود. (۱)
۳- در همه تکبیر های نماز، مستحب است در حال تکبیر، دست هارا تا مقابل گوش ها بالا بیاورد. ۴- مستحب است پس ازسلامنماز ، سه مرتبه دستها را تا مقابل گوش ها بیاورد ودر هر بار الله اکبر بگوید.
۵- مستحب است تکبیرات خاصی بعد از پانزده نماز یومیه برا ی کسیکه در منی باشد که اولش بعد از نماز ظهرروز عید وآخرش نماز صبح روز سیزدهم است وکسانی که در شهر های دیگر هستند بعد از ده نماز یعنی از نماز ظهر روز عید تا نماز صبح روز دوازدهم وآن تکبیرات اینها است :اللَّه أکبر اللَّه أکبر لا إله إلا اللَّه و اللَّه أکبر اللَّه أکبر و للّه الحمد اللَّه أکبر على ما هدینا اللَّه أکبر على ما رزقنا من بهیمة الانعام و الحمد للّه على ما أبلانا. (۲)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- المبسوط فیفقه الامامیة، ، ج۱ ، ص۱۰۲ -العروة الوثقی محشی ، ج۲ ، ص۴۶۳.
۲- مفاتیحالجنان، اعمال روز عید قربان.

فرزند دیگران

فرزنددیگران احکامی دارد :
۱- فرزند خوانده نامحرم است . بنا براین خانواده ای که بچه ای را به فرزندی قبول می کنند گرچه کارپسندیده ای انجام می دهند ولی باید توجه داشته باشند که آن بچه به این خانواده نا محرم است مگر آنکه یکی از اسباب شرعی محرمیت صورت گیرد مثل شیر خوردن طبق شرایط.
۲- کسانی که خرج بچه فقیر را به عهده می گیرند تا بزرگ شود این بچه به خانواده نامحرم است . اگرچه رسیدگی به فقرا کاری ستودنی است.
۳- خانمی که فرزندی را به دنیا آورده وپس از زایمان بچه را از او گرفته اند واو اصلا بچه را ندیده ، باز مادر شرعی کودک همان خانمی است که اورا به دنیا آورده نه خانم وخانواده ای که اورا بزرگ کرده اند. (۱)
۴- ازدواج با ربیبه (دختر زن از شوهر دیگر )جایز نیست واو به منزله فرزنداست.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱.این نکته هارا می توان از حصر فقها استفاده کرد . فقها محرمیت را منحصر کرده اند در : نسب ، رضاع ، ازدواج ، ومتولداز وطی به شبهه ومتولد اززنا . نک : ارشادالاذهان الی احکام الایمان ، ج۲ ، ص۱۹، - تذکرةالفقهاء ، ص۶۱۳ .-الروضةالبهیه ، ج۵ ، ص ۱۵۴.

فرق های فرزند رضاعی و نسبی

بچه ای که از خانمی شیر بخورد (باشرایط خاصی) این بچه فرزند آن زن به حساب می آید که به آن «فرزند رضاعی » گفته می شود ولی بین فرزند رضاعی ونسبی چند تفاوت وجوددارد :
۱- در فرزند رضاعی توارث نیست یعنی نه او از آن خانواده ارث می برد ونه آن خانواده از او ارث می برندولی درفرزندنسبی توارث هست.
۲- در فرزند رضاعی وجوب نفقه نیست یعنی واجب نیست آن خانواده نفقه او را بدهند و یا اگر آن خانواده فقیر باشند لازم نیست این فرزند ، خرجی آن ها را بدهد . ولی در فرزند نسبی وجوب نفقه هست. (۱)
۳- اگربچه ای از زنی شیربخورد فقط آن بچه به آن خانواده محرم می شود وچنانچه خواهر وبرادری داشته باشد به مادر رضاعی او وخانواده اش محرم نمی شوند. (۲)
تذکر : آنچه ذکر نمودیم مربوط به خود بچه ای است که شیر خورده اما درمورد پدر آن بچه ، احکام خاصی است که الان فرصت ذکر آن ها نیست مثل این که پدر آن بچه نمی تواند از دختران زنی که بچه او را شیر داده زوجه اختیار نماید.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- فقها می فرمایند :اسباب النفقة ثلاث النکاح والقرابة والملک . بنگرید جامع المدارک فی شرح مختصر النافع ، ج۴ ، ص۴۷۶- کشف الثام والابهام عن قواعد الاحکام، ج۷ ، ص۵۵۷.
۲- رساله ۱۳مرجع ، ج۲ ، ص۵۰۵.

ابریشم

ابریشم دارای احکامی است :
۱- اینکه برخی فروشندگان ابریشم ، آن را در مکان خنک می گذارند تا رطوبت بکشد وسنگین شود وسپس آن را بفروشند، این کار حرام ومصداق کم فروشی وغش در معامله است.
۲- پوشیدن لباس ابریشم طبیعی وخالص بر مردان حرام است. چه خود لباس وچه آستر آن . ونیز فرق نمی کند که لباس کوچک باشد مثل جوراب یا لباس معمولی مثل پیراهن .ولی پوشیدن ابریشم مطلقا برای زنها اشکال ندارد.
۳- لباسی که معلوم نیست ابریشم است یا نه، پوشیدن آن برای مردان وزنان اشکال ندارد.
۴- نماز خواندن روی فرش ابریشم برای مردان و زنان اشکال ندارد. ونیز تکیه کردن بر پشتی ابریشمی برای زنان ومردان اشکال ندارد. (۱)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجمع الرسائل ، صاحب جواهر (م۱۲۶۶) ، ج۱ ، ص۲۰۷، مؤسسه صاحب الزمان (ع)- توضیح المسائل محشی ، مرحوم امام خمینی ، ج۱ ، ص۴۴۷ ، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

رو به قبله بودن

ابریشم دارای احکامی است :
۱- اینکه برخی فروشندگان ابریشم ، آن را در مکان خنک می گذارند تا رطوبت بکشد وسنگین شود وسپس آن را بفروشند، این کار حرام ومصداق کم فروشی وغش در معامله است.
۲- پوشیدن لباس ابریشم طبیعی وخالص بر مردان حرام است. چه خود لباس وچه آستر آن . ونیز فرق نمی کند که لباس کوچک باشد مثل جوراب یا لباس معمولی مثل پیراهن .ولی پوشیدن ابریشم مطلقا برای زنها اشکال ندارد.
۳- لباسی که معلوم نیست ابریشم است یا نه، پوشیدن آن برای مردان وزنان اشکال ندارد.
۴- نماز خواندن روی فرش ابریشم برای مردان و زنان اشکال ندارد. ونیز تکیه کردن بر پشتی ابریشمی برای زنان ومردان اشکال ندارد. (۱)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجمع الرسائل ، صاحب جواهر (م۱۲۶۶) ، ج۱ ، ص۲۰۷، مؤسسه صاحب الزمان (ع)- توضیح المسائل محشی ، مرحوم امام خمینی ، ج۱ ، ص۴۴۷ ، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

اقسام وضو

وضو به سه قسم تقسیم می شود :
۱- وضوی واجب: مثل وضو برای نماز یا برای دست زدن به خط قرآن واسم خدا وپیامبر(ص) وامامان معصوم(ع) ووضو برای طواف ومثل وضوی کسی که نذر کرده با وضو باشد. (۱)
۲- وضوی مستحب : مثل وضو برای قرآن ودعا خواندن ووضو روی وضو و برای طواف مستحبی ووضوی قبل از خوابو برای زیارت امامان (ع)وزیارت اهل قبور ومثل وضو برای نماز میت . (۲)
۳- وضوی حرام: مثل وضو بعد از غسل جنابت . زیرا کسی که غسل جنابت انجام داده تا وقتی کاری که وضو را باطل می کند از او سر نزده نباید وضو بگیرد. (۳)
تذکر : کسی که غسل جنابت انجام داده با همان غسل باید نمازش را بخواند ولی بعد از غسل های دیگر باید احتیاط کنیم ووضو بگیریم زیرا فتاوای فقها در این زمینه مختلف است وبعضی از آن بزرگواران می فرمایند با غسلهای دیگر (غیر از غسل جنابت ) نمی شود نماز خواند ولی همه متفق هستند که وضو بعد از آن غسل ها اشکال ندارد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. - توضیح المسائل مراجع ، ج۱ ، ص۱۸۷. بعضی از علما می فرمایند :در مورد نام پیامبر ، امامان ، وحضرت زهرا علیهم السلامبهتر این است که با وضو باشد.
۲. همان ، ص۱۸۸- الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة ،ج۱ ، ص۸۶ - منتهی المطلب فی تحقیق المذهب، ج۲ ، ص۲۳۲.
۳. توضیح المسائل مراجع ، ج۱ ، ص۲۲۷.

پرداخت خرجی

پرداخت خرجی سه گروه بر انسان واجب است :
۱-پدر ومادر ۲-فرزند ۳-همسر (زن ) گرچه در عده طلاق رجعی باشد به شرط اینکه قبل از طلاق ناشزه نشده باشد.
ولی بایدتوجه داشت که بین خرجی پدر ومادروفرزندان از یک سو وبین خرجی زن از سوی دیگر،دو تفاوت وجوددارد:
تفاوت اول : خرجی دادن به پدر ومادرویا فرزندان درصورتی واجب است که فقیر باشند ودر غیر این صورت واجب نیست مثلا فرزندی که ثروت دارد بر پدر ومادرش واجب نیست خرجی او را بدهد یعنی می تواند از مال خود بچه خرج بچه کند .
اما در مورد همسر چنین نیست یعنی چه زن ثروت داشته باشد یا نداشته باشد خرجی او برشوهرش واجب است.
تفاوت دوم : اگر انسان خرجی پدر ومادر یا فرزندان را نداد ، معصیت کرده ولی مدیون نمی ماند . اما در مورد همسر چنین نیست به هر مقدار که خرجی همسر را ندهد به همان مقدار مدیون می ماند که در زمان حیاتش باید بدهدوالا باید بعد فوت از اصل مالش بردارند مگرزن رضایت دهد. (۱)
تذکر: فقها فرموده اند چنانچه انسان مالک حیوانی باشد باید خرج آن را بدهد و یا آن را بفروشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الروضة البهیه ، فی شرح اللمعة الدمشقیة ، ج۶ ، ص۷۳ - عوادالایام فی بیان قواعد الاحکام ومهمات مسائل الحلال والحرام ، ص۴۳۲.

روزه مستحبی

روزه مستحبی احکامی دارد :
۱- روزه مستحبی را درسفرمی شود گرفت به شرط این که قبل ازسفرنذر کند مثل اینکه بگوید: لله علی أن أصوم فی هذا السفریابگوید: برای خدااست بر من که در این سفر روزه بگیرم. (۱)
۲- کسی که روزه قضا برعهده اوست نبایدروزه مستحبی بگیرد.(۲)
۳- اگر روزه مستحبی فرزند سبب اذیت وناراحتی پدر ومادرمی شود ، فرزند نباید روزه مستحبی بگیرد گرچه فرزند بزرگ سال باشد مثلا چهل سال داشته باشد.
۴- برای نیت روزه مستحبی تا دقایقی قبل از غروب فرصت هست . به شرط این که کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده باشد.
۵- اگر روزه مستحبی زن سبب شود حق استمتاع شوهر از بین برود ، زن نباید روزه مستحبی بگیرد . ولی در روزه واجب اجازه شوهرشرط نیست. (۳)
۶- کسی که روزه استیجاری برعهده اوست می تواند روزه مستحبی بگیرد.
۷- روزه مستحبی را هر وقت بخواهد می تواند به هم بزند و افطار نماید.

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۹۵۲ نظر آیة الله مکارماین است کهچون روزه در سفر حرام است نمی شود برای آن نذر کرد.
۲. التنقیح،ج۶،ص۴۷۰.
۳. توضیح المسائل محشی ،ج۱،ص۹۶۵.

تبعیت قضا از ادا

نماز قضا در چند جهت پیرو نماز ادا است :
۱-در واجب بودن : اگر نمازی که قضا شده واجب بوده قضای آن نیز واجب است به جز در موارد خاص.
۲-در کوتاه وکامل بودن : اگر نمازی که قضاشده چهار رکعتی بوده قضای آن نیز چهار رکعتی است حتی اگر بخواهد در سفر بخواند . واگر دو رکعتی بوده قضای آن نیز دو رکعتی است حتی اگر بخواهد در وطن بخواند.
۳-در اذان واقامه : اگر نمازی که قضا شده اذان واقامه در آن مستحب بوده مثل نماز یومیه ، در قضای آن نیز اذان و اقامه مستحب است . واگر نمازی که قضا شده نباید در آن اذان واقامه می گفتیم مثل نمازهای غیر یومیه در قضای آن هم نباید اذان و اقامه بگوییم.
۴-در بلند وآهسته خواندن : اگر نماز ی که قضا شده از نماز هایی است که حمد وسوره آن باید بلند خوانده می شد ، حمد وسوره در قضای آن نیز باید بلند خوانده شود(مثل نماز صبح ومغرب وعشا ) . واگر از نماز هایی است که حمد وسوره آن باید آهسته خوانده می شد ، در قضای آن نیز حمد وسوره باید آهسته خوانده شود (مثل نماز ظهر وعصر ).(۱)
یک استثنا : کسی که در زمان جوانی نمازهای واجب از او قضاشده ودر زمان پیری فقط نشسته می تواند بخواند باید آن نمازهارا نشسته قضا کند . وبر عکس اگر زمانی که عاجز از ایستادن بود نمازهایی از او قضاشده بعدا که قدرت پیدا کرد باید ایستاده قضا کند . این مورد استثنایی است از پیروی نماز قضا از نماز ادا .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. بحث تبعیت قضا ازادا ازمسلمات بین فقهای شیعه است بعنوان نمونه بنگرید تحریرالاحکا م الشرعیه علی مذهب الاما میه،ج۱،ص۳۹، توضیح المسا ئل مرا جع ،ج۱ ،ص۷۴۸ و۷۲۳.

انگشتر

انگشتر دارای احکامی است :
۱- کسی که مُحرم شده نبایدبرای زینت انگشتر بپوشد ولی پوشیدن آن برای استحباب اشکال ندارد مثل انگشتر عقیق . (۱)
۲- اگر روی انگشتر آیات قرآن یا اسم خدا ومعصومین (ع) نوشته شده نباید دست بی وضو به آن نوشته ها بخورد وهمین طور نباید به هیچ جای بدن برسد . همچنین استدر حال جنابت وحیض ونفاس(۲)
۳- اگر پدر از دنیا برود انگشتراو مال پسر بزرگترش است وبه بقیه ارث نمی رسد. (۳)
۴- هنگام وضو گرفتن باید انگشتر را بیرون آوریم یا بچرخانیم تا آب به زیر آن برسد.(۴)
۵- هنگام تیمم گرفتن باید انگشتر رابیرون آوریم.(۵)
۶- انگشتر طلا بر مردان حرام است.(۶)

ــــــــــــــــــــــــ

۱- مناسک محشی ،ص۱۸۶.
۲- روض الجنان فی شرح ارشاد الاذهان ، ص۵۰.
۳- الخلاف ، ج۴،ص۱۱۵.
۴- توضیح المسائل محشی ، ج۱،ص۱۷۸.
۵- همان، ص۳۸۸.
۶- همان ، ص۴۸۱.

بازگشت به گلشن احکام