فرهنگ مصادیق:پیشگیری از گناه

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از پیشگیری از گناه)
پرش به: ناوبری، جستجو
پیشگیری از گناه

کتب مرتبط

ردیف عنوان
۱ رهنمودهای عملی پیشگیری از جرم
۲ نقش مهم دولت در پیشگیری از جرم

مقالات مرتبط

ردیف عنوان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان
۱ توبه از گناهان
۲ بی تفاوتی در برابر گناه
۳ تبلیغ گناه
۴ تبلیغ مراکز گناه
۵ تشویق به گناه
۶ تظاهر به گناه
۷ تعاون بر گناه
۸ تعمیر ابزار گناه
۹ حضور در مجالس گناه
۱۰ حمایت از گناه
۱۱ سفر برای انجام گناه
۱۲ فکر گناه
۱۳ کرایه دادن خودرو برای انجام گناه
۱۴ کرایه دادن لوازم برای انجام گناه
۱۵ کرایه دادن مکان برای انجام گناه
۱۶ گناه
۱۷ نگاه به نامحرم به قصد گناه
۱۸ نگهداری ابزار گناه
۱۹ همکاری در انجام گناه
۲۰ همکاری در ایجاد مراکز گناه
۲۱ وساطت در انجام گناه
۲۲ ارتکاب گناهان صغیره
۲۳ ارتکاب گناهان کبیره
۲۴ مداهنه با اهل معصیت
۲۵ برگزاری مجالس گناه
۲۶ اقرار به گناه نزد خدا
۲۷ خرید و فروش مسجد
۲۸ افتخار به گناه
۲۹ اقرار به گناه نزد مردم
۳۰ اقرار به گناه نزد حاکم
۳۱ اصرار بر گناه
۳۲۱ پیشگیری از سوانح خطرناک
۳۳ پیشگیری از خطرهای جانی
۳۴ پیشگیری از خطرهای عرضی
۳۵ پیشگیری از خطرهای مالی

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده: ریحانه ترابی

برخی از راه‌های پیشگیری از گناه - ریحانه ترابی

مقدمه

برای پیشگیری از گناه دو نوع اصلاح فردی (درونی ) و (اجتماعی)می توان انجام داد. انبیاء و اولیای الهی که از درون، صالح و اهل اصلاح بودند، در محیط‌هایی زندگی می کردندکه همهٔ عناصر، علیه آن‌ها بود و اگر چه آنان از مزاج معتدل و سالم بر خوردار بودند و پدران و مادران موحدی داشتند و از اصلاب طاهره و ارحام مطهره به دنیا آمده بودند، اما چنین نبود که محیط خانواده، کار، زیست و نظام حاکم بر جامعهٔ آنان، صالح باشد، در عین حال آنان اصلاح را از درون خویش، شروع کرده و سپس جامعه را هم پروراندند و دیگران را به پیمودن راهی که خودشان رفته بودند، یعنی مبارزه با خواسته‌های درونی، تشویق کردند [۱].
اگر انسان، مبارزه را از درون ،با شیاطین، وسوسه و نفس اماره شروع کند، موفق تر است و نباید به انتظار اصلاح جامعه باشد که همه اصلاح شوند، پس به اصلاح درون بپردازد .[۲]
در این قسمت به یک سری از عواملی که می‌توانند در اصلاح فردی تأثیر بسزائی داشته باشند به شیوهٔ اختصار، اشاره‌ای می‌شود .

الف ) اصلاحات فردی

تقوا

یکی از اصلاحات فردی برای پیشگیری از گناه، تقوا است. تقوا در حقیقت ایجاد مصونیت در وجود انسان است. کسی که کسب تقوا و پرهیزگاری نماید، در برابر گناهان مختلف ضمانت می‌شود و مصونیت پیدا می‌کند؛[۳]چراکه روحیهٔ تقوا انسان را به سمت انجام واجبات و ترک محرمات رهنمون می‌گردد و این به معنای مصونیت از فساد است.

خدا باوری و تقویت باور دینی

خدا باوری نیز می‌تواند مصونیت در مقابل گناه ایجاد نماید. بدون شک، باورهای دینی، رفتار انسان را اصلاح می‌کند و عدم پای بندی به باورهای دینی، رفتار انسان را فاسد می‌کند. دلیل این مدّعا، بسیاری از مردم کشورهای غربی هستند که هیچ گونه عفتی در منطق آن‌ها پیدا نمی‌شود.[۴]
اگر انسان به موقعیت خود در عالم هستی توجّه کند، بدون شک گناه نخواهد کرد، زیرا همواره تحت نظر خدا و ماموران الهی است. همان طور که اگر کسی بخواهد خلافی کند، حتی اگر بداند یک کودک، کار خلاف او را مشاهده می‌کند، از خلاف دست می‌کشد، در هنگام ارتکاب گناه نیز اگر بداند فرشتگان، اعمال او را ثبت می‌کنند، از این کار باز می‌ایستد.

تصمیم و عزم

اگر کسی چیزی را بخواهد ،بدون شک به دست می‌آورد، چراکه عزم و ارادهٔ انسان می‌تواند حتی کوه‌ها را از هم بشکافد و سخت‌ترین و پیچیده‌ترین مشکلات را حل نماید.
البتّه برای بهره برداری از تصمیم و عزم در ترک گناه باید سه اصل بسیار مهم رعایت شود:
مشارطه، مراقبه و محاسبه. یعنی برای ترک گناه، پس از عزم و اراده، با خود شرط کند که به طور مثال، امروز دروغ نگوید، آن گاه در طول روز، مراقب باشد، برخلاف شرط خود عمل نکند ودر پایان محاسبه و حساب رسی کند که چه اندازه توانسته بر عزم خود ثابت قدم باشد و به شرط خود عمل کند. در این صورت است که هر روز می‌تواند،گامی به جلو بردارد تاجایی که دیگر برای گناه یا ترک واجب، محلی باقی نماند.[۵]

مداومت بر کار خیر

زمانی که انسان به مرحلهٔ درک خیر و زیبایی می‌رسد و عشق به جمال، تمام وجودش را تسخیر می‌کند، از آن چه که موجب زشتی و پلیدی روح می‌شود، بیزاری جسته و هرگز مرتکب آن نمی‌شود. چرا که لازمهٔ پیگیری و مداومت بر کار خیر، وانهادن فواحش، یعنی کارهای زشت و ناروا است.[۶]

توجّه به کرامت انسان

آدمی، خلیفة الله و مسجود ملائکه خوانده شده و خداوند همه چیز را برای او آفریده و برای او مسخّر کرده است: «وَسَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا»[۷] و یا در آیه‌ای دیگر می‌فرماید .«وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنَا آيَةَ اللَّيْلِ وَجَعَلْنَا آيَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسَابَ وَكُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِيلًا»[۸]
ترجمه: «و ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و در خشکی و دریا، برنشاندیم و از چیزهایی پاکیزه روزی شان دادیم و آنان را بر بسیاری از آفریدگان برتری کامل بخشیدیم .
اگر آدمی شخصیت والای خود را پاس بدارد، هیچ گاه گرد گناه نمی‌گردد و خود را خوار نمی‌سازد و با توجّه به کرامتی که برای او حاصل شده، از گناه باز می‌ایستد .[۹]

تقویت عقلانیت و خردورزی

خرد ورزی از ویژگی‌های ملکوتی انسان است. روح الهی دمیده در کالبد زمینی، با هدایت عقل، به کمال می‌رسد، حال اگر آدمی به خواسته‌های حیوانی تن دهد، به سقوط و تباهی کشیده می‌شود [۱۰]

کم خوابی و بیداری سحر

سحر، زمان مناجات با خداست و بیداری سحر، مقابله با نفس و ریاضت آن است .[۱۱]
خداوند دربارهٔ متّقین می‌فرماید :«كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ[۱۲] » ترجمه: «و از شب اندکی را خواب می‌کردند»

اشتغال به بر نامهٔ شبانه روزی

انسان باید شبانه روز خود را با برنامه ریزی صحیح و متناسب با وضع روحی و جسمی خود پرکند و هیچ ساعت بی کاری نداشته باشد تا نفس او مشغول به افکار و تصمیمات شیطانی نشود چرا که معمولاً در اوقات بی کاری، وسوسه‌های نفس و شیطان، بیشتر به سراغ انسان می‌آید و اورا به فکر گناه و سپس به خود گناه می‌کشاند.[۱۳]

حیا و شرم

حیا وشرم از دیگر اصلاحات فردی است. بیشتر جرم‌ها و زشتی‌ها ،از بی حیایی سر می‌زند، زیرا هر چه پردهٔ حیا کنار تر رود، آدمی از هیچ گناهی سر باز نمی‌زند.[۱۴] امام موسی‌بن جعفر (علیه السلام) می‌فرماید : «الْحَیاءُ مِنَ الإِیمَانِ وَالإِیمَانُ فِی الْجَنَّةِ»[۱۵]
ترجمه:«حیا جزئی از ایمان است و ایمان در بهشت است.»

دوری از هم نشینان و رفیقان آلوده به گناه

پیروی از هم نشینان بد، زمینهٔ پیوستن آدمی به بدی‌ها را فراهم می‌آورد. چنان چه آیات متعدّدی در قرآن وجود دارد که از شرکت در مجالس گناه نهی کرده است [۱۶] مانند «وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذًا مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جَامِعُ الْمُنَافِقِينَ وَالْكَافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعًا»[۱۷]
ترجمه : «و البته [خدا] در كتاب [قرآن] بر شما نازل كرده كه هر گاه شنيديد آيات خدا مورد انكار و ريشخند قرار مى‏ گيرد با آنان منشينيد تا به سخنى غير از آن درآيند چرا كه در اين صورت شما هم مثل آنان خواهيد بود خداوند منافقان و كافران را همگى در دوزخ گرد خواهد آورد»

فاصله گرفتن از محیط آلوده و گناه

یکی از راه‌های مهم ترک گناه، دوری از محیط آلوده به گناه است، چنان که قرآن کریم، از عذر آوردن اهل معصیت ،سخن به میان آورده است که وقتی از آن‌ها پرسیده می‌شود «إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا»[۱۸]
ترجمه: «كسانى كه بر خويشتن ستمكار بوده‏ اند [وقتى] فرشتگان جانشان را مى‏ گيرند مى‏ گويند در چه [حال] بوديد پاسخ مى‏ دهند ما در زمين از مستضعفان بوديم مى‏ گويند مگر زمين خدا وسيع نبود تا در آن مهاجرت كنيد پس آنان جايگاهشان دوزخ است و [دوزخ] بد سرانجامى است»
این یک حرف منطقی است که اگر کسی بر اثر شرایط ناچار شد گناه کند، می‌بایست آن شرایط را تغییر دهد، هر چند با ترک کردن محل و محیط گناه باشد.[۱۹]

ازدواج

ازدواج از مسائلی است که از گناهان بسیاری پیشگیری می‌کند و سبب حفظ ایمان می‌شود. ازدواج، سنت اسلامی و مورد تاکید شخص پیامبر (صلی الله علیه و آله ) است. انسان با ازدواج کردن، از انزوا خارج می‌شود و به مسائل زندگی و حضور در اجتماع بَها می‌دهد. یک انسان متأهل و خردمند، احساس عزّت و مردانگی می‌کند. همچنین ناچار است برای ادارهٔ زندگی به کار مشغول شود که خود، عامل باز دارنده است.[۲۰]

مراقبت از سه عضو اصلی بدن

همهٔ گناهان و عبادات با بدن انجام می‌شود. وقتی حضرت علی ( علیه السلام) ایمان را معنا می‌کنند، آن را دارای سه رکن می‌داند که عبارت اند از: اعتقاد قلبی، اقرار به زبان و عمل به ارکان ( بدن ) از این رو هم عبادت، به وسیله بدن انجام می‌گیرد و هم گناهان، ولی سه عضو از بدن، اساس بسیاری از گناهان هستند که اگر انسان این سه عضو را کنترل کند، بدون تردید در تحصیل تقوا و ترک گناهان، موفق می‌شود. این سه عضو عبارت اند از: زبان، شکم و اندام جنسی که اگر کسی بخواهد گناه نکند، باید این سه عضو را در اختیار خود در آورد و عقل و شرع را بر آن‌ها حاکم گرداند.[۲۱]

توجه به گناه و پیامدهای گناه

توجّه به آثار و پیامدهای دنیوی، اخروی و معنوی گناه می‌تواند برای موفقیت در ترک گناه انگیزه و محرّک بسیار خوبی باشد، زیرا بشر حبّ ذات دارد و حاضر به هلاکت و ضرر رساندن به خودش نیست و به محض شناخت آثار شوم ،از آن‌ها پرهیز می‌کند[۲۲]

یاد مرگ

یاد مرگ، یکی از راه‌های دوری از گناه و توجّه به عبادت خداوند است. بدون تردید کسی که هر لحظه به یاد مرگ باشد و بداند به زودی، تمام لذت‌ها تمام می‌شود و به جایی می‌رود که تنهای تنها است و هیچ کس به او سود نمی‌رساند و هیچ مالی و جاهی او را نجات نمی‌دهد، به یقین سراغ گناه نمی‌رود.[۲۳]

تقویت نفس لوامّه یا وجدان

دانش روانشناسی غرب، به ناراحتی وجدانی و عذاب روحی و درونی انسان نیز از روزنهٔ تنگ مادی نگاه می‌کند و آن را ناشی از محرومیت‌ها و عدم دسترسی به ارضای لذت‌های مادی و جسمانی می‌داند. بر خلاف قرآن که آن را ناشی از «نفس امّاره» و نیرویی نهفته در عمق و روان او شمرده که او را به بدیهی‌ها و ناپاکی‌ها امر می‌کند .[۲۴]

یکی از ابعاد درونی انسان، وجدان است. این تمایل فطری که از ساختمان وجودی انسان ریشه می‌گیرد، دارای نمودهای بی شماری است. این نیروی مرموز، هم انسان را به کارهای مفید و اخلاقی می‌کشاند و هم از اعمال زشت و ناهنجاری، باز می‌دارد و همواره با سرزنش‌ها و شکنجه‌ها ونداهای خود، نظارت بر آن دارد تا انسان از جادهٔ مستقیم امور دور نشود.[۲۵]

اقبال در عبادات

عباداتی مانند نماز، روزه، زکات، حج، که دین اسلام بر پیروان خود واجب کرده است، موجب می‌شود که فرد به سوی رفتار بهتر و رشد و ارتقای نفس و اجتناب از رفتار زشت و غیر انسانی گرایش پیدا می‌کند. [۲۶]
(إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ)[۲۷] یکی از عباداتی که در این زمینه بیش تر مورد توجّه قرار گرفته است، نماز می‌باشد که رابطه‌ای خاضعانه و عاشقانه بین انسان و پروردگار است و برقراری چنین رابطهٔ در برابر آفریدگار، نیروی معنوی می‌بخشد که حسن صفات روحی و آرامش قلبی و اهمیت روانی را در او بر می‌انگیزد، در نتیجه حالتی از آرام سازی کامل و آرامش روانی در او ایجاد می‌شود که از نظر درمانی، تاثیر بسزایی در کاهش اضطراب و نگرانی او دارد. از این رو، نماز یکی از مقوله‌هایی است که برای از بین بردن زمینه‌های روانی گناه مانند اضطراب و توهمات روانی و حقارت و وسواس فکری، بسیار مفید می‌باشد و عامل پرورش هر چه بیشتر « خود » برای پیشگیری از اختلالات شخصی، شخصیتی و حالات روانی و ... گناه می‌باشد، همچنین عبادات دیگر مانند روزه که تمرینی برای ریاضت نفس محسوب می‌شودو یا عبادات دیگر که هر کدام نقش مؤثری ایفا می‌کنند .[۲۸]

برطرف کردن زمینه‌های روانی گناه

همان طور که در فصل دوم گذشت زمینه‌های روانی مانند جهل، حسادت، طمع، ریاست طلبی و ... تاثیرات بسزائی در ارتکاب گناه دارند و از این رو یکی از راه‌های پیشگیری از گناه برطرف کردن زمینه‌های روانی گناه است .
انسان باید سعی کند رذیله‌های اخلاقی را از خود دور کند. به عنوان مثال برای رفع و از بین بردن حسد، تأمّل در بی ثباتی دنیا وفنا پذیری آن بسیار مؤثر است. شخص مبتلا به حسادت باید به مرگ خود و محسود (شخصی که به آن حسادت ورزیده شده است) توجّه کند و بداند که این سرای دنیا قابلیتی ندارد که به واسطهٔ آن بر بندگان خدا، حسد ببرد و بعد از آن بداند که حسد، باعث ضرر دین و دنیای او می‌شود و به محسود مطلقا ضرری نمی‌رسد، بلکه نفع دنیا و آخرت عاید او می‌گردد.[۲۹]
راه‌های فراوانی برای معالجهٔ این امراض روانی و اصطلاح علمای اخلاق رذیله‌های اخلاقی وجود دارد که برای اختصار، از شرح آن‌ها خود داری می‌شود.[۳۰]
نکتهٔ پایانی این که علاوه بر مراجعه به کتاب‌های اخلاقی، در صورت لزوم و با تجویز پزشک، انسان بیمار می‌تواند به روان پزشک مراجعه نماید و بعضاً با یکسری شیوه‌های روان درمانی برخی از اختلالات شخصیتی و روانی خود را بر طرف نماید تا بتواند برخی از زمینه‌های ارتکاب به گناه را ازوجود خود ریشه کن نماید.

پا نویس

  1. تفسیر موضوعی قرآن کریم، آیت الله عبدالله جوادی آملی، ص 110
  2. همان، ص 311
  3. مجلس گناه فراموش خانهٔ ایمان، علیرضا رجالی تهرانی، ص 52
  4. گریز از گناه، عباس رحیمی، ص 119
  5. همان
  6. مروری بر روان آدمی، احمد حبیبیان، ص 343
  7. سورهٔ جاثیه، آیه 13
  8. سورهٔ اسراء آیه 12
  9. زخم فطرت، حسین اسحاقی ،ص 93
  10. همان جا
  11. زخم فطرت ،حسن اسحاقی، ص 92
  12. سورهٔ ذاریات، آیات 17
  13. سایت تبیان www.tebyan.net
  14. زخم فطرت، ص 96
  15. نرم افزار کتابخانه دیجیتال ورژن چهار، تهیه شده توسط گروه نرم افزاری لوحینه، اصول کافی، جلد 3،ص 165 روایت1
  16. همان، ص 105
  17. سورهٔ نساء، آیه 140
  18. سورهٔ نساء، آیهٔ 97
  19. گریز ازگناه، عباس رحیمی، ص 52
  20. همان، ص 117
  21. همان، ص 95
  22. www.tahoordanesh.com
  23. گریز از گناه، عباس رحیمی، ص77
  24. روان شناسی اخلاقی، مصطفی محمود، ص 32
  25. نقش باورهای دینی در اصلاح فردی و جامعه، سعدالله حسنی، ص 115
  26. www.migna.ir
  27. سورهٔ عنکبوت، آیه 45
  28. www.socialsciences.ir
  29. نراقی، احمد، معراج السعاده، قم،هجرت،1378،ص228
  30. مراجعه شود به کتاب معراج السعادة، احمد نراقی
منبع:سایت خدیجه کبری - تاریخ برداشت:1395/02/26