فرهنگ مصادیق:وفای به قسم

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از وفای به قسم)
پرش به: ناوبری، جستجو
وفای به قسم

قسم

(مسأله ۲۶۷۰) اگر قسم بخورد که کاری را انجام دهد یا ترک کند، مثلاً قسم بخورد که روزه بگیرد، یا دود استعمال نکند۱، چنانچه عمداً مخالفت کند۲، باید کفّاره بدهد۳، یعنی یک بنده آزاد کند، یا ده فقیر را سیر کند، یا آنان را بپوشاند۴ و اگر اینها را نتواند باید سه روز، روزه بگیرد5
۱-بهجت: انسان می‌تواند با قسم خوردن، انجام کاری را که مطلوب شارع است و یا ترک کاری را که نهی شده است، بر خود واجب کند، اگر قسم بخورد کاری را انجام دهد یا ترک کند، مثلاً قسم بخورد که روزه بگیرد، یا سیگار نکشد...
۲- زنجانی: چنانچه بدون عذر مخالفت کند...
۳- سیستانی، زنجانی: گناه کرده است، و باید کفّاره بدهد...
۴- گلپایگانی، صافی: یک بنده آزاد کند، یا ده مسکین را اطعام کند یا ده فقیر را بپوشاند...
۵- خوئی، گلپایگانی، صافی، تبریزی، سیستانی، زنجانی، وحید: و باید روزه پی در پی باشد.
مکارم: مسأله- هر گاه عمداً با قسم خود مخالفت کند باید کفّاره دهد، ده فقیر را سیر کند، یا بر آنها لباس بپوشاند، یا یک بنده آزاد نماید و اگر توانایی بر اینها نداشته باشد باید سه روز روزه بگیرد.
فاضل: مسأله- قسم دو نوع است: الف: قسم برای انجام یا ترک کاری در آینده.
ب: قسم برای اثبات یا نفی چیزی.
الف: اگر قسم بخورد که کاری را انجام دهد یا ترک کند مثلاً قسم بخورد که روزه بگیرد، یا دود استعمال نکند، چنانچه عمداً مخالفت کند، باید کفّاره بدهد، یعنی یک بنده آزاد کند، یا ده فقیر را سیر کند، یا آنان را بپوشاند، و اگر اینها را نتواند باید سه روز پی در پی ، روزه بگیرد.
ب: کسی که برای اثبات یا نفی چیزی قسم می‌خورد، اگر حرف او راست باشد قسم خوردن او مکروه است و اگر دروغ باشد حرام و از گناهان بزرگ می‌باشد ولی کفّاره قسم را ندارد. ولی اگر برای اینکه خودش یا مسلمان دیگری را از شرّ ظالمی نجات دهد، قسم دروغ بخورد اشکال ندارد بلکه گاهی واجب می‌شود امّا اگر بتواند توریه کند، یعنی: موقع قسم خوردن طوری نیّت کند که دروغ نشود بنابر احتیاط واجب باید توریه نماید؛ مثلاً اگر ظالمی بخواهد کسی را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را ندیده‌ای؟ و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد ولی بگوید او را ندیده‌ام به این قصد که از پنج دقیقه پیش ندیده‌ام.
مظاهری: مسأله- قسم آن است که به یکی از اسمهای خداوند متعال قسم بخورد که کاری را انجام دهد یا ترک کند گرچه آن کار مباح باشد (یعنی متعلق قسم راجح نباشد).
کلیه مسائلی که در نذر گفته شد در قسم نیز می‌آید مگر اینکه مورد نذر و عهد باید راجح باشد (فعل واجب یا مستحب و یا ترک حرام و مکروه) ولی مورد قسم لازم نیست راجح باشد ولی باید مرجوح هم نباشد (مثل ترک واجب یا مستحب و یا فعل حرام یا مکروه).

قَسَم خوردن بر سه قِسم است

اوّل: قَسَمی که نظیر نذر و عهد است و چیزی را بر خود واجب یا حرام می‌کند که اگر بر طبق قَسَم عمل نکرد باید کفّاره بدهد.
دوّم: قَسَمی که منکر پیش قاضی باید بخورد. که این قَسَم مربوط به باب قضاوت است.
سوّم: برای اثبات یا نفی چیزی نزد مردم قسم بخورد مثلاً فروشنده بگوید این جنس را به خدا قسم به این مبلغ خریده‌ام که اگر دروغ بگوید از گناهان بزرگ است ولی کفّاره ندارد و اگر راست باشد مکروه است، ولی اگر برای کار خوبی باشد نظیر اینکه خودش یا دیگری از شرّ ظالمی نجات پیدا کند قسم بخورد مکروه نیست بلکه گاهی واجب می‌شود گرچه قسم دروغ هم باشد.
(مسأله ۲۶۷۱) قسم چند شرط دارد1:
اول: کسی که قسم می‌خورد باید بالغ و عاقل باشد (و اگر می‌خواهد راجع به مال خودش قسم بخورد باید در حال بالغ شدن سفیه نباشد۲ و حاکم شرع او را از تصرّف در اموالش منع نکرده باشد) و از روی قصد و اختیار قسم بخورد۳، پس قسم خوردن بچه و دیوانه و مست۴ و کسی که مجبورش کرده‌اند، درست نیست و همچنین است اگر در حال عصبانی بودن بی قصد۵ قسم بخورد6.
دوم: کاری را که قسم می‌خورد انجام دهد۷، باید حرام و مکروه نباشد و کاری را که قسم می‌خورد ترک کند، باید واجب و مستحبّ نباشد۸ و اگر قسم بخورد که کار مباحی را بجا آورد۹، باید ترک آن در نظر مردم بهتر از انجامش نباشد و نیز اگر قسم بخورد که کار مباحی را ترک کند باید انجام آن در نظر مردم بهتر از ترکش نباشد10.
سوم: به یکی از اسامی خداوند عالم قسم بخورد که به غیر ذات مقدس او گفته نمی‌شود مانند «خدا» و «الله»۱۱ و نیز اگر به اسمی قسم بخورد که به غیر خدا هم می‌گویند ولی به قدری به خدا گفته می‌شود که هر وقت کسی آن اسم را بگوید، ذات مقدّس حق در نظر می‌آید، مثل آن که به خالق و رازق قسم بخورد صحیح است۱۲.بلکه اگر به لفظی قسم بخورد که بدون قرینه، خدا به نظر نمی‌آید ولی او قصد خدا را کند بنابر احتیاط باید به آن قسم عمل نماید،
چهارم: قسم را به زبان بیاورد و اگر بنویسد یا در قلبش آن را قصد کند صحیح نیست۱۳ ولی آدم لال اگر با اشاره قسم بخورد صحیح است14.
پنجم: عمل کردن به قسم برای او ممکن باشد و اگر موقعی که قسم می‌خورد ممکن باشد۱۵ و بعد تا آخر وقتی که برای قسم معین کرده عاجز شود یا برایش مشقت داشته باشد، قسم او از وقتی که عاجز شده به هم می‌خورد16.
۱- مکارم: هر گاه کسی با شرایط ذیل قسم یاد کند باید به قسم خود عمل نماید وگرنه کفّاره دارد...
۲- مکارم: باید سفیه نباشد...
سبحانی: و از روی قصد و اختیار قسم بخورد پس قسم خوردن بچه و دیوانه و مست و خارج از اختیار درست نیست.[پایان شرط اول].
۳- اراکی،خویی، گلپایگانی، صافی، بهجت، سیستانی، تبریزی: کسی که قسم می‌خورد باید بالغ و عاقل باشد و از روی قصد و اختیار(خویی، تبریزی: از روی قصد) قسم بخورد...
۴- مکارم: قسم خوردن بچه و دیوانه...
۵- گلپایگانی، صافی: بی اختیار...
سیستانی: بی قصد و یا بی اختیار...
۶- زنجانی: اوّل: کسی که قسم می‌خورد باید ممیّز و عاقل باشد و از روی قصد و اختیار قسم بخورد، پس قسم خوردن غیر ممیّز و دیوانه و مست و کسی که مجبورش کرده‌اند درست نیست ولی اگر کسی که مجبورش کرده‌اند بعداً قسمی را که خورده اجازه دهد، صحیح خواهد شد، و نیز اگر درحال عصبانی بودن بی قصد یا بی اختیار قسم بخورد صحیح نیست، و قسم بچه ممیّز بدون اذن یا اجازه ولیّ صحیح نیست...
وحید: (اوّل) کسی که قسم می‌خورد باید بالغ و عاقل باشد و از روی قصد و اختیار قسم بخورد، پس قسم خوردن بچّه و دیوانه و مست و کسی که اکراهش کرده‌اند درست نیست، و همچنین است اگر در حال عصبانی بودن بی قصد قسم بخورد، و قسم سفیه و مفلس در صورتی که مستلزم تصرّف در مال باشد صحیح نیست...
۷- خوئی، تبریزی، سیستانی: کاری را که برای (خوئی: انجام) آن قسم می‌خورد...
۸- بهجت: و قسم بر ترک امری که راجح است، هر چند دنیوی باشد، منعقد نمی‌شود و متعلق قسم با رجحان بطور قطع کفایت می‌کند ولی انعقاد قسم در امر متساوی الطرفین، یعنی مباح، مبنی بر احتیاط است. [پایان شرط دوم]
وحید: و وجوب عمل به قسم متعلق به فعل یا ترک مباحی که مصلحتی در دین یا دنیا در آن نباشد محلّ اشکال است[پایان شرط دوم].
۹- سیستانی: یا ترک کند، چنانچه آن فعل یا ترک از نظر عقلا رجحان داشته باشد یا برای شخص او مصلحتی دنیوی داشته باشد، قسمش صحیح است. [پایان شرط دوم]
۱۰- خوئی، تبریزی: باید انجام آن بهتر از ترکش نباشد...
زنجانی: دوم: کاری را که قسم می‌خورد انجام دهد باید واجب یا مستحبّ باشد و کاری را که قسم می‌خورد ترک کند باید واجب و مستحبّ نباشد، بنابراین اگر کاری انجام و ترک آن از هر جهتی یکسان باشد اگر ترک آن را قسم بخورد باید به قسم خود عمل نماید و اگر انجام آن را قسم بخورد لازم نیست انجام دهد...
۱۱- مکارم: یا نامی که به غیر او نیز گفته می‌شود، ولی از قرائن معلوم است که مقصودش خداست، بلکه اگر به نامهایی قسم یاد کند که بدون قرینه، خدا به نظر نمی‌آید ولی او قصد خدا را کند، بنابراحتیاط واجب باید به آن قسم عمل کند.[پایان شرط سوم]
سیستانی: یا خدا را به صفات و افعالی یاد کند که مخصوص اوست مثلاً بگوید: قسم به آن کسی که آسمانها و زمین را آفرید، و نیز اگر به اسمی قسم بخورد که به غیر خدا هم می‌گویند ولی به قدری به خدا گفته می‌شود که هر وقت کسی آن اسم را بگوید، ذات مقدس حق درنظر می‌آید مثل آن که به خالق و رازق قسم بخورد، صحیح است بلکه اگر به اسمی قسم بخورد که فقط در مقام قسم خوردن ذات حق از آن به نظر می‌آید مثل سمیع و بصیر باز هم قسمش صحیح است. [پایان شرط سوم]
۱۲- گلپایگانی، صافی، بهجت: [پایان شرط سوم]
خوئی، تبریزی: بلکه احتیاط وجوبی در غیر این صورت نیز عمل به قسم است. [پایان شرط سوم]
زنجانی: و نیز اگر به قرینه‌ای به خدای متعال قسم بخورد صحیح است و بنابراحتیاط بی قرینه هم صحیح است. [پایان شرط سوم]
وحید: بلکه به اسمی هم که بر خدا و بر غیر خدا گفته می‌شود اگر خدا را قصد کند و قسم بخورد، بنا بر احتیاط واجب به آن قسم عمل کند. [پایان شرط سوم]
۱۳- مکارم: اگر در قلبش بگذارند کافی نیست و در کتابت و نوشتن، احتیاط، عمل به آن است...
۱۴- سیستانی: چهارم: قسم را به زبان بیاورد، ولی آدم لال اگر با اشاره قسم بخورد صحیح است، و کسی که قادر به تکلم نیست، اگر بنویسد و آن را در قلبش قصد کند کافی است، بلکه قادر بر تلکم نیز اگر بنویسد بنابراحتیاط واجب باید به آن عمل کند...
زنجانی: چهارم: قسم خوردن را به وسیله‌ای همچون گفتار یا نوشتار یا اشاره کردن انشاء کند، و ظاهراً لازم نیست قسم را به زبان آورد ولی نام خداوند را باید به زبان آورد و نوشتن آن یا اشاره به آن کفایت نمی‌کند، و آدم لال اگر با اشاره قسم بخورد و به خداوند عالم اشاره کند صحیح است...
۱۵- خوئی، تبریزی، وحید: و بعداً از عمل به آن عاجز شود، از وقتی که عاجز می‌شود قسم او بهم می‌خورد و همچنین است اگر عمل کردن به نذر یا قسم یا عهد بقدری مشقت پیدا کند که نشود آن را تحمل کرد.
زنجانی: و بعدا از عمل به ان عاجز شود ،از وقتی که عاجز می‌باشد قسم او به هم می‌خورد واگرعمل کردن به نذر با ضرر یا حرج (یعنی مشقت زیادی که معمولاً آن را تحمل نمی‌کنند) همراه باشد، مانع از صحت قسم نیست، آری گاه تحمل ضرریا حرج از نظر شرع ناپسند است که در این صورت قسم به علت دارا نبودن شرط دوم صحیح نیست.
گلپایگانی، صافی: و بعداً از عمل به آن عاجز شود، از وقتی که عاجز می‌شود، قسم او به هم می‌خورد و نیز اگر عمل کردن به قسم به قدری مشقت پیدا کند که نشود آن را تحمل کرد و یا اینکه متعلق قسم در موقع عمل مرجوح یا حرام شود قسم به هم می‌خورد و همین طور است حکم در عهد و نذر.
مکارم: ولی بعداً عاجز شود یا مشقت شدید داشته باشد از همان وقت که چنین شده قسم او بهم می‌خورد
سبحانی: و بعداً از عمل به آن عاجز شود و یا عمل به آن برایش مشقت داشته باشد قسم او از وقتی که عاجز و یا مشقت زا شده به هم می‌خورد.
۱۶- اراکی: و همچنین است حکم در مورد نذر و عهد.
سیستانی: پنجم: عمل کردن به قسم برای او ممکن باشد، و اگر موقعی که قسم می‌خورد ممکن نباشد و بعداً ممکن شود، کافی است، و اگر موقعی که قسم می‌خورد ممکن باشد و بعداً از عمل به آن عاجز شود، از وقتی که عاجز می‌شود قسم او بهم می‌خورد، و همچنین است اگر بقدری مشقت پیدا کند که نشود آن را تحمّل کرد، و این عجز اگر به اختیار او باشد یا بدون اختیار، ولی او در تأخیر از زمان قدرت عذری نداشته باشد، گناه کرده و کفّاره واجب است.
مظاهری: رجوع کنید به ذیل مسأله 2670.
فاضل: مسأله- قسم کسی که شرعاً اعتبار دارد که: ۱- بالغ باشد. ۲- عاقل باشد. ۳- با اختیار و قصد باشد. ۴- اگر نسبت به امور مالی قسم می‌خورد، سفیه و مفلس نباشد. بنابراین قسم کودک یا دیوانه یا کسی که مجبور است قسم بخورد، یا از فرط عصبانیت نمی‌فهمد چه می‌گوید، اعتباری ندارد و همین طور قسم کسی که سفیه یا ورشکسته است و حاکم شرع او را از تصرّفات مالی منع کرده، اعتباری ندارد.
اگر قسم می‌خورد کاری را انجام دهد یا ترک کند: ۱- باید شرعاً بد نباشد. ۲- باید شرعاً خوب باشد. ۳- اگر قسم بخورد کار مباحی که شرعاً نه خوب است نه بد انجام دهد یا ترک کند، باید طبق قسم خود عمل کند و اگر قسم بخورد که کاری را که فعلاً خوب است انجام دهد ولی هنگام انجام آن کار، شرعاً از جهاتی بد شود قسم او به هم می‌خورد و لازم نیست آن را انجام دهد.
۱- قسم راباید با زبان و لفظ صریح بیان کرد. ۲- قسمی اعتبار دارد که یکی از اسماء خداوند متعال باشد مثل خدا یا الله. ۳- اگر به برخی از اوصاف خدای سبحان قسم بخورد که معمولاً از آن صفت، خدای سبحان اراده می‌شود یا قرینه‌ای به کار ببرد که مراد او را بفهماند، قسم صحیح است. ۴- شخص لال، اگر با اشاره قسم بخورد، قسم او صحیح است، ولی کسی که می‌تواند سخن بگوید قسم او با اشاره صحیح نیست. ۵- قسم به مقدسات دیگر مثل قرآن و پیامبر و ائمه اطهار علیهم السلام احکام قسم را ندارد.
قسم در صورتی صحیح است که انسان توانایی انجام آن ناتوان شود یا برای او مشقت داشته باشد، عمل به آن لازم نیست و قسم هم به هم می‌خورد. کاری را که عهد می‌کند که انجام دهد، نیز همین حکم را دارد، یعنی اگر هنگام عمل غیر مقدور شود،لازم نیست آن را انجام دهد.
(مسأله ۲۶۷۲) اگر پدر از قسم خوردن فرزند جلوگیری کند، یا شوهر از قسم خوردن زن جلوگیری نماید، قسم آنان صحیح نیست.
این مسأله در رساله آیات عظام: مظاهری و سبحانی نیست.
گلپایگانی، صافی: مسأله- اگر پدر آنچه را فرزند قسم خورده بجا بیاورد، بگوید بجا نیاور و آنچه را قسم خورده بجا نیاورد بگوید بجا آور، قسم او بی اثر می‌شود.
بهجت: مسأله- اگر پدر، فرزند را از قسم خوردن نهی کند و یا شوهر همسرش را از قسم خوردن نهی نماید، قسم آنان صحیح نیست بلکه اگر پسر بدون اذن پدر و زن بدون اذن شوهر قسم بخورد، قسم آنان نیز منعقد نخواهد شد.
زنجانی: مسأله- قسم فرزند بدون اجازه پدر و قسم زن بدون اجازه شوهر صحیح نیست، بنابراین اگر پدر یا شوهر از قسم خوردن، یا عمل به کاری که به آن قسم خورده می‌شود، قبل از قسم خوردن نهی کند، قسم صحیح نخواهد بود.
(مسأله ۲۶۷۳) اگر فرزند بدون اجازه پدر و زن اجازه شوهر قسم بخورد۱، قسم آنان بعید نیست صحیح نباشد۲ لکن نباید احتیاط را ترک کنند.
این مسأله در رساله آیات عظام: مظاهری و سبحانی نیست.
۱- خوئی، تبریزی، سیستانی، نوری: پدر و شوهر می‌توانند قسم آنان را به هم بزنند، (خوئی، تبریزی: بلکه ظاهر این است که قسم آنان بدون اجازه پدر یا شوهر، منعقد نمی‌شود و همچنین است حکم کنیز و بنده نسبت به مولایشان).
وحید: پدر و شوهر می‌توانند قسم آنان را به هم بزنند بلکه ظاهر ان است که قسم انان بدون اجازه پدر یا شوهر صحیح نیست.
۲- اراکی: [پایان مسأله]
مکارم: قسم آنان صحیح نمی‌باشد.
بهجت: رجوع کنید به ذیل مسأله 2672.
گلپایگانی، صافی: مسأله- اگر زن بدون اجازه شوهر قسم بخورد و شوهر کاری را که زن قسم خورده بجا نیاورد، بگوید بجا آور یا قسم خورده بجا آورد بگوید بجا نیاور، قسم زن بی اثر می‌شود.
زنجانی: مسأله- اگر فرزند با اجازه پدر یا زن با اجازه شوهر قسم بخورد، بعداً پدر یا شوهر نمی‌تواند قسم فرزند یا زن را به هم بزند.مگر زن به کاری قسم خورده که انجام آن بدون اذن شوهر جایز نیست در این صورت شوهر می‌تواند در هنگام عمل اجازه انجام آن را ندهد در نتیجه عمل به قسم لازم نخواهد بود.

مسأله اختصاصی

بهجت: مسأله ۲۱۲۴- اگر انسان قسم بخورد که کار واجب یا مستحبّی را انجام دهد و یا معصیت یا مکروهی را ترک کند، باید به مفاد قسم عمل کند و مخالفت آن کفّاره دارد.
(مسأله ۲۶۷۴) اگر انسان از روی فراموشی یا ناچاری۱ به قسم عمل نکند، کفّاره بر او واجب نیست و همچنین است اگر مجبورش کنند که به قسم عمل ننمایند۲. و قسمی که آدم وسواسی می‌خورد، مثل این که می‌گوید والله الآن مشغول نماز می‌شوم و بواسطه وسواس مشغول نماز نمی‌شود،اگر وسواس او طوری باشد که بی اختیار به قسم عمل نکند کفّاره ندارد.
این مسأله در رساله آیات عظام: مظاهری و سبحانی نیست.
۱- خوئی، سیستانی، وحید: فراموشی یا ناچاری یا غفلت...
تبریزی: فراموشی یا ناچاری یا ندانستن...
۲- مکارم: اگر از روی فراموشی یا اجبار و اضطرار به قسم عمل نکند کفّاره ندارد...
بهجت: مسأله- تخلّف از قسم در صورت اضطرار یا فراموشی کفّاره ندارد.
(مسأله ۲۶۷۵) کسی که قسم می‌خورد۱، اگر حرف او راست باشد قسم خوردن او مکروه است و اگر دروغ باشد حرام و از گناهان بزرگ می‌باشد۲، ولی اگر برای این که خودش یا مسلمان دیگری را۳ از شرّ ظالمی نجات دهد، قسم دروغ بخورد اشکال ندارد بلکه گاهی واجب می‌شود۴ و این جور قسم خوردن غیر از قسمی است که در مسائل پیش گفته شد.
این مسأله در رساله آیت الله سبحانی نیست.
۱- خوئی، سیستانی، تبریزی، وحید: که حرف من راست است...
زنجانی: کسی که برای اثبات یا نفی مطلبی قسم می‌خورد...
۲- سیستانی: اگر دروغ باشد حرام است بلکه قسم دروغی که در مقابل فصل منازعات خورده می‌شود، از گناهان بزرگ می‌باشد...
۳- زنجانی: مسلمان یا غیر مسلمان را (که اموال وی احترام دارد)...
۴- اراکی، گلپایگانی، صافی، وحید: امّا اگر بتواند توریه کند، یعنی موقع قسم خوردن، طوری نیّت کند که دروغ نشود بنابراحتیاط واجب باید توریه کند، مثلاً اگر ظالمی بخواهد کسی را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را ندیده‌ای و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد، (اراکی: احتیاط آن است که) بگوید: او را ندیده‌ام و قصد کند که از پنج دقیقه پیش ندیده‌ام، (اراکی: واین جور قسم خوردن غیر از قسمی است که در مسائل پیش گفته شد.)
خوئی، تبریزی، زنجانی: امّا اگر بتواند توریه کند، یعنی موقع قسم خوردن طوری نیّت کند دروغ نشود بهتر این است که (زنجانی: بنابراحتیاط مستحب) توریه نماید مثلاً اگر ظالمی بخواهد کسی را اذیّت کند و از انسان بپرسد که او را ندیده‌ای؟ و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد، (زنجانی: احتیاط مستحبّ آن است که) بگوید او را ندیده‌ام و قصد کند که از پنج دقیقه پیش ندیده‌ام.
سیستانی: امّا اگر بتواند توریه کند و توجّه به آن هم داشته باشد احتیاط واجب این است که توریه کند (یعنی معنایی را اراده کند که بر خلاف ظاهر لفظ است و نشانه‌ای برای مقصود خود اقامه ننماید) مثلاً اگر ظالمی بخواهد کسی را اذیت کند و از انسان بپرسد که او را دیده‌ای؟ و انسان یک ساعت قبل او را دیده باشد، بگوید او را ندیده‌ام و قصد کند که از پنج دقیقه پیش ندیده‌ام.
فاضل: رجوع کنید به ذیل مسأله 2670.
مکارم: مسأله- کسانی که برای اثبات مطلبی قسم می‌خورند، اگر حرف آنها راست باشد قسم خوردن مکروه است و اگر دروغ باشد، حرام و از گناهان کبیره است، ولی اگر مجبور شود که برای نجات خود یا مسلمانان دیگری از شر ظالمی قسم دروغ بخورد، اشکال ندارد، بلکه گاه واجب می‌شود و این نوع قسم خوردن که برای اثبات مطلبی است، غیر از قسمی است که در مسائل پیش گفته شد که برای انجام کار یا ترک کاری بود.
بهجت: مسأله- اگر انسان بدون اینکه تصمیم قلبی بر انجام یا ترک کاری داشته باشد قسم بخورد، مثلاً در مکالمات روزمرّه بگوید: به خدا چنین شد یا چنین نشد اینگونه قسم موجب کفّاره نیست ولی اگر راست باشد مکروه است، و اگر دروغ باشد گناه است. اگر برای از بین بردن حقّ مسلمانی، قسم بخورد حرام است. و اگر برای اینکه خودش یا مسلمان دیگری را از شرّ ظالمی نجات دهد قسم دروغ بخورد اشکالی ندارد، بلکه گاهی واجب می‌شود.
مظاهری: مسأله- قسم خوردن به مقدسات دینی غیر از اسمهای خداوند در صورت اوّل و دوّم (که در مسئله قبل گفته شد) اثر و فایده‌ای ندارد و در قسم سوّم اگر راست باشد مکروه و اگر دروغ باشد از گناهان بزرگ است ولی کفّاره ندارد.