فرهنگ مصادیق:نماز عید قربان

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از نماز عید قربان)
پرش به: ناوبری، جستجو
نماز عید قربان

عید قربان

عید قربان یا عید الاضحی (روز دهم ذی حجه) از عیدهای بزرگ مسلمانان است. بنابر روایات دینی، در این روز فرمان خدا برای ذبح اسماعیل به ابراهیم خلیل صادر شد. او اسماعیل را به قربانگاه برد ولی جبرئیل همراه با «قوچی» فرود آمد و ابراهیم آن را به جای اسماعیل قربانی کرد. سنّت قربانی در روز عید قربان در سرزمین منا به یاد آن رخداد است. مسلمانانی که به زیارت خانه خدا برای اعمال حج می‌روند، طبق شروطی وظیفه دارند در منا قربانی کنند.
عبادت در شب و روز عید قربان بسیار سفارش شده و احیای شب عید قربان به دعا و نماز و نیایش بسیار پر فضیلت است. در روز عید قربان اعمالی مانند غسل، نماز عید قربان و قربانی کردن، زیارت امام حسین (ع) و خواندن دعای ندبه استحباب دارد. روزه گرفتن در عید قربان مانند عید فطر حرام است.
عید قربان در کشورهای اسلامی، تعطیل رسمی است و مسلمانان در این روز جشن می‌گیرند.

اسامی دیگر عید قربان

نام دیگر عید قربان، عیدالاضحی و عید خون است. دهخدا از این روز با نام عید گوسپندکشان نیز یاد می‌کند.[ دهخدا، لغت نامه، ذیل گوسپندکشان.] این روز همان روز آزمایش و امتحان حضرت ابراهیم(ع) و حضرت اسماعیل (ع) است که از آن سربلند بیرون آمدند [۱].

تاریخچه قربانی

حضرت ابراهیم بنابر رؤیایی که دیده بود مأمور قربانی کردن فرزندش شد. او برای اجرای فرمان الهی در روز عید قربان به همراه اسماعیل به سرزمین منا رفت. وقتی در منا به جمره اول رسید، شیطان بر او ظاهر شد، حضرت ابراهیم هفت سنگ به سوی او انداخت و در جمره دوم و سوم هم هفت سنگ پرتاب کرد. این رمی جمرات سه گانه از جمله مناسک حج شد.

در هنگام قربانی، ابراهیم پیشانی پسرش را بر زمین نهاد و تیغ تیز بر حلق او گذارد اما کارد گردن او را نبرید و سرانجام هنگامی که پدر و پسر تسلیم بودن کامل خود در برابر فرمان الهی را نشان دادند، خداوند عمل او را قبول نمود و ابراهیم به جای قربانی فرزندش قوچی را که جبرئیل آورده بود قربانی نمود. [۲].

اعمال شب عید قربان

از امام صادق (ع) روایت شده که از پدرانش چنین نقل فرمودند: «امام علی (ع) دوست داشت چهار شب از سال، خود را فارغ نماید؛ شب اول رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان» به نظر می‌رسد که منظور از فراغت، فراغت برای عبادت در آن با زنده نگهداشتن آن باشد. همچنین در شب و روز عید زیارت امام حسین (ع) مستحب است. [۳].

اعمال روزعید قربان

روز عید قربان روز پر فضیلتی است. اعمال این روز چند چیز است:
غسل: که به گفته علامه مجلسی، غسل در آن روز سنّت مؤکّد است تا آنجا که بعضی از علما آن را واجب دانسته‌اند.
نماز عید: این نماز در زمان حضور امام معصوم (ع) واجب است؛ اما در زمان غیبت امام زمان (عج) مطابق فتوای مشهور فقهای شیعه، مستحب مؤکّد است (خواه به صورت جماعت خوانده شود یا فرادی).
مستحب است دعاهایی را که پیش از نماز عید و قبل از آن وارد شده است خوانده شود. بهترین دعاها، دعای چهل و هشتم صحیفه سجادیه است که اوّلش این است: «أللّهُمَّ هذا یَومٌ مُبارَک» و اگر دعای چهل و ششم قرائت شود بهتر است [۴].
دعای ندبه: خواندن دعای ندبه در این روز و سایر اعیاد مستحبّ است.
قربانی کردن: انجام قربانی بر حاجیان حاضر در مکه واجب است؛ اما انجام قربانی در این روز برای همه مسلمانان مستحبّ مؤکّد است، تا آنجا که برخی از علما آن را بر کسانی که توانایی دارند واجب دانسته‌اند و مستحب است بعد از نماز عید، کمی از گوشت آن خورده شود [۵] در حدیثی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: امام علی بن الحسین و امام باقر (ع) گوشت قربانی را سه قسمت می‌کردند: یک قسمت آن را به همسایگان می‌دادند و یک قسمت آن را به نیازمندان و قسمت سوم را برای اهل خانه نگه می‌داشتند.[۶]
تکبیرات مشهور این روز گفته شود: برای کسانی که در این ایام در مراسم حج و صحرای منا هستند، بعد از پانزده نمازهای روزانه این تکبیرها را بخوانند یعنی از نماز ظهر روز عید، شروع کرده تا نماز صبح روز سیزدهم؛ ولی کسانی که در آن جا نیستند، بعد از ده نماز آنها را می‌خوانند، از نماز ظهر روز عید آغاز نموده، تا نماز صبح روز دوازدهم، و آن تکبیرها مطابق روایت کتاب کافی چنین است: «اَللهُ اَکْبَرُ اَللهُ اَکْبَرُ، لا اِلـهَ اِلاَّ اللهُ وَ اللهُ اَکْبَر اَللهُ اَکْبَرُ، و للهِ الْحَمْدُ اَللهُ اَکْبَرُ عَلی ما هَدانا ااَللهُ اَکْبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَهِ الانعامِ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ عَلی ما أبْلانا»[۷]
زیارت امام حسین (ع) [۸].
روزه در عید قربان
روزه گرفتن در روز عید قربان مانند عید فطر حرام است [۹].
قربانی در مناسک حج نوشتار اصلی: سرزمین منا
منا محلی است که حجاج، صبح عید قربان به آنجا وارد می‌شوند. اعمال سرزمین منا سه چیز است:
رمی جمره
قربانی
حلق و تقصیر
قربانی، پس از رمی جمره عقبه انجام می‌گیرد.[۱۰].

شرایط قربانی در حج

واجب است بر کسی که حج تمتع به جا می‌آورد، ذبح یک هَدی یعنی یک شتر یا یک گاو و یا یک گوسفند؛ البته قربانی شتر و پس از آن گاو، بهتر است. قربانی سایر حیوانات غیر از سه حیوان مذکور کافی نیست.[۱۱] احتیاط مستحب آن است که ذبیحه را سه قسمت کنند: قسمتی را هدیه و یک قسمت را صدقه و قدری را هم بخورند. [۱۲]

عید قربان در کشورهای اسلامی

عید قربان، یکی از تعطیلات رسمی در تقویم اسلامی است که در کشورهای اسلامی از یک روز تا یک هفته به مناسبت این عید بزرگ تعطیل بوده و در این مدت جشن‌ها و مراسم باشکوهی در این کشورها برگزار می‌شود. در جمهوری اسلامی ایران به مناسبت عید قربان یک روز تعطیل رسمی است.[۱۳].

منابع

دهخدا، علی اکبر، لغت نامه.
خمینی، سید روح الله، مناسک حج، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۸۶ش.
سید بن طاووس، اقبال الاعمال، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۷ش.
ضیاءآبادی، سید محمد، حج برنامه تکامل، تهران، دارالکتب الاسلامیه، بی تا.
عطائی اصفهانی، علی، اسرار حج، قم.
قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، قم، اسوه.
کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالتب الاسلامیه، بی تا.
مجلسی، محمدباقر، زادالمعاد، قم، جلوه کمال، ۱۳۸۹ش.
ملکی تبریزی، میرزا جواد، المراقبات، بیروت، دارالاعتصام، بی تا.
نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.

پانویس

  1. ضیاءآبادی، سید محمد، حج برنامه تکامل، ص ۳۳۲.
  2. صافات، آیه۱۰۴-۱۰۵
  3. ملکی تبریزی، میرزا جواد، المراقبات، ص ۳۷۱
  4. مجلسی، زادالمعاد، ص ۴۲۶-۴۲۷
  5. مجلسی، زادالمعاد، ص ۴۲۷-۴۲۸.] مستحبّ است هنگام قربانی این دعا که از امام صادق (ع) نقل شده است خوانده شود: «وَجَّهْتُ وَجْهِی لِلَّذی فَطَرَ السَّمواتِ وَ الارْضَ، حَنیفاً مُسْلِماً وَ ما أنَا مِنَ الْمُشْرِکینَ، إنَّ صَلاتی وَ نُسُکی وَ مَحْیای وَ مَماتی لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ، لا شَریکَ لَهُ، وَ بِذلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمینَ. اَللّهُمَّ مِنْکَ وَلَکَ، بِسْمِ اللّهِ وَاللّهُ اَکْبَرُ. اَللّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنّی»[ مجلسی، زاد المعاد، ص۴۲۸
  6. سید بن طاووس، اقبال، ص ۴۵۱.
  7. کلینی، الکافی، ج۴، ص۵۱۷
  8. قمی، عباس، مفاتیح الجنان، ص ۴۴۵
  9. نجفی، جواهر الکلام، ج ۱۶، ص۳۲۴
  10. عطائی اصفهانی، علی،اسرار حج، ص ۱۲۶-۱۲۳
  11. امام خمینی، مناسک حج، ص ۲۰۷
  12. امام خمینی، مناسک حج، ص ۲۱۳.
  13. جام جم آنلاین، سایت سازمان تبلیغات اسلامی
منبع: ویکی شیعه - تاریخ برداشت :۹۵/۲/۱۲