فرهنگ مصادیق:نماز عید فطر

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از نماز عید فطر)
پرش به: ناوبری، جستجو
نماز عید فطر

کتب مرتبط

ردیف عنوان
۱ عید سعید فطر و اعمال آن

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ نماز جمعه، آیات، نماز عید فطر و قربان
۲ نماز عید فطر چگونه خوانده می‌شود؟
۳ نماز عید
۴ عیدفطر - ویکی فقه
۵ پیامک تبریک
۶ چرا در اعلام عید فطر بین مجتهدان اختلاف وجود دارد
۷ چرا روزه گرفتن در عید فطر و عید قربان حرام است؟
۸ خطبه‌های نماز عید فطر
۹ عید سعید فطر
۱۰ عید فطر - ویکی شیعه
۱۱ نماز آیات و عیدفطر و قربان و جمعه
۱۲ عید فطر چه روزی است؟
۱۳ عید فطر در قرآن کریم
۱۴ عید فطر عید پاکیزگی
۱۵ عید فطر ماه پیروزی بر طاغوت نفس
۱۶ عید فطر- ویکی گفتاورد
۱۷ عید فطر
۱۸ عید فطر-حوزه
۱۹ کیفیت نماز عید فطر وعید قربان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان
۱ نماز
۲ نماز خواندن بر کفار
۳ باطل کردن نماز عمداً و از روی اختیار
۴ جلوگیری از اقامه نماز
۵ سبک شمردن نماز
۶ قطع نماز
۷ استماع خطبه نماز جمعه
۸ تشویق به نماز
۹ نماز آیات
۱۰ نماز جمعه
۱۱ نماز طواف
۱۲ روزه عید قربان
۱۳ نماز عید قربان
۱۴ نماز قضا
۱۵ نماز قضای پدر بر پسر بزرگتر
۱۶ نماز قضای مادر بر پسر بزرگتر
۱۷ نماز میّت
۱۸ نماز یومیه
۱۹ روزه عید فطر

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده :سید مجید پوربهشت
تهیه و تدوین : پژوهشکده امر به معروف ونهی از منکر قم - ۲۹/۲/۹۵

مقدمه

در پایان ماه مبارک رمضان و پس از یک ماه عبادت و روزه داری، اسلام روز اول ماه شوّال را عید قرار داده است؛ زیرا در این روز، انسان‌ها به فطرت خود بازمی گردند و متوجه عظمت خداوند متعال می‌شوند. در این روز، مسلمانان، جسم را به وسیله غسل کردن پاکیزه کرده و با پوشیدن لباس‌های تمیز و خوشبوکردن خود، آن را کامل می‌نمایند. پاکیزگی روح و جانشان نیز به وسیله دعا و مناجات و نماز صورت خواهد گرفت و سرانجام، پاکیزگی اموال و دارایی‌های آنها به وسیله فطریه دادن و کمک کردن به انسان‌های فقیر و نیازمند صورت می‌پذیرد.
نماز یکی از مهمترین عبادات است، که دارای اقسامی است، یکی از این اقسام نماز عید فطر است.
نماز عید فطر یکی از مصادیق معروف است، که عامه مردم اطلاع دقیقی از برکات و آثار آن ندارند، نماز از چیزهایی است که موجب قرب به خداوند تبارک و تعالی می‌شود، به فرموده امام رضا علیه السلام: الصَّلَاةُ قُرْبَانُ كُلِّ تَقِي‏ [۱]نماز موجب تقرب به خداوند سبحان می‌شود عید برگرفته از کلمه عود است، به خاطر عنایات خداوند در این روز بر بندگان، و اینکه با آمدن عید سرور و رحمت می‌آید. [۲] رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت الله خامنه‌ای می‌فرمایند: نماز روز عید فطر به یک معنا شکرانهٔ نعمت الهی در ماه رمضان است. شکرانهٔ این ولادت جدید است. در نماز عید فطر بارها به خداوند عرض می‌کنیم: «ادخلنی فی کلّ خیر ادخلت فیه محمّدا و آل محمّد»؛ ما را به آن بهشت مصفای ایمان و اخلاق و عمل که این برگزیدگان را در آن جا دادی، وارد کن. «و اخرجنی من کلّ سوء اخرجت منه محمّدا و آل محمّد صلواتک علیه و علیهم»؛ از آن دوزخ عمل ناشایست، اخلاق ناشایست، عقیدهٔ ناشایست که این بزرگواران و عزیزان عالم خلقت را از آن محفوظ و مصون نگاه داشتی، ما را خارج کن. این هدف بزرگ را برای خودمان در روز عید فطر ترسیم می‌کنیم، آن را از خدا طلب می‌کنیم و خودِ ما هم البته وظیفه داریم، تکلیف داریم که سعی کنیم، تلاش کنیم که در این صراط مستقیم بمانیم. این همان تقواست [۳] روز عید فطر هم اگرچه عید است؛ اما روز عبادت و توسّل و تذکّر و تقرّب به خداست که با نماز شروع می‌شود و با دعا و توسّل و ذکر پایان می‌پذیرد. این روز را قدر بدانید؛ ذخیره تقوا را مغتنم بشمارید و عید فطر را بزرگ بدانید.
در قنوت نماز ، نُه مرتبه به خدا عرض کردید: «ْ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا سَأَلَكَ بِهِ عِبَادُكَ الصَّالِحُون‏»؛ یعنی بهترین چیزی را که بندگان صالح خدا از او طلب می‌کنند، به ما عطا کن. «و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون»؛ و از آنچه که بندگان مخلص خدا، به خدا پناه می‌برند، ما نیز به خدا پناه می‌بریم. آنچه که شما خواسته‌اید، رضای خداست، تقرّب به خداست، توفیق عمل برای خدا و توفیق عبودیّت الهی است. آنچه که شما از آن به خدا پناه برده‌اید، بندگی نفس است، بندگی هوی است، بندگی غیر خداست، شرک به پروردگار است [۴]

در اهمیت نماز عید همین بس که روایات زیادی در منابع معتبر داریم:
در کتاب وسایل الشیعه که از منابع روایی معتبر شیعه است، در ج ۷ بیش از ۱۲۳ روایت پیرامون نماز عید فطر داریم
۴ روایت در وجوب نماز عید
۱۱ روایت در جماعت خواندن نماز عید
۴ روایت در استحباب نماز عید برای کسی که نتوانست در جماعت شرکت کند
۱ روایت کسی که خطبه‌ها را گوش داد ولی در ماز شرکت نکرد
۲ روایت کسی که در جماعت حاضر نشد مخیر است که ۴ رکعت بخواند یا ۲
۱ روایت در استحباب خواندن ۴ رکعت بعد از نماز عید
۱۲ روایت در کیفیت نماز عید
۵ روایت در استحباب نماز عید برای مسافر
۲۱ روایت کیفیت صلاه عیدین
۱۲ روایت در خطبه‌ها
۷ روایت استحباب خوردن چیزی قبل از نماز
۲ روایت استحباب افطار به خرما و تربت
۳ روایت در استحباب غسل ۳ روایت در اینکه روز عید و جمعه یک روز شود
۱ روایت در کراهت خروج با اسلحه مگر در صورت خوف
۱۲ روایت در استحباب خروج به صحراء
۲ روایت در استحباب خروج بعد از طلوع شمس
۲ روایت آداب نماز
۶ روایت در استحباب تکبیر بعد از نماز
۱ روایت کراهت سفر در عید
۳ روایت زمان نماز عید
۳ روایت در استحباب بالا آوردن دستها هنگام تکبیر
۱ روایت بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِشْعَارِ الْحُزْنِ فِی الْعِیدَیْنِ لِاغْتِصَابِ آلِ مُحَمَّدٍ حَقِّهِمْ
۴ روایت استحباب ذکر گفتن
با توجه به اهمیت نماز عید فطر، وجایگاه بالای آن در میان کارهای معروف، وظیفه خود دیدم که بحث مختصری در مورد این معروف مهم انجام بدهم تا مصداق آیه شریفه وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ [۵] باشم و وظیفه خود را در قبال امر به معروف نسبت به این معروف مهم انجام داده باشم

آیات

آیه اول

شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدیً .........َوَ لِتُکْمِلُوا الْعِدَّهَ وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَداکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ [۶]
(خداوند می‌خواهد) تا شماره معین (سی روز) را تمام کنید و خدا را به پاس آنکه شما را هدایت نموده تکبیر گویید و بزرگ شمارید، و شاید سپاس گزارید. [۷]
مراد از تکبیرگفتن، تکبیر گفتن در شب عید فطر و روز عید فطر بعد از نمازهای مغرب و عشاء و ظهر و نمازعید است [۸]
یعنی اگر ما شما را دستور دادیم که در سفر و مرض روزه را بخورید برای این بود که بار تکلیف شما را سبک کنیم، و هم برای اینکه عدد سی روزه را تکمیل کرده باشیم، و بعید نیست که ایراد جمله:" وَ لِتُکْمِلُوا الْعِدَّهَ" باعث شده که دیگر مانند آیه قبلی حکم آن صورت را که روزه طاقت‌فرسا باشد بیان نکند چون هم بیان آیه قبلی برای اینجا نیز کافی بود و هم کلمه (سختی بر شما نخواسته) دلالت بر آن می‌کرد." وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَداکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ ..."
ظاهر دو جمله مورد بحث بطوری که لام غایت اشعار دارد، این است که می‌خواهند غایت و نتیجه اصل روزه را بیان کنند، نه حکم استثنای مریض و مسافر را چون وقتی می‌بینیم جمله" شَهْرُ رَمَضانَ" را مقید کرد به جمله:" الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ ..."، می‌فهمیم که میان وجوب روزه رمضان و نازل شدن قرآن در رمضان یک نحوه ارتباط و پیوستگی وجود دارد، در نتیجه برگشت معنای غایت به این می‌شود که تلبس و اشتغال به روزه برای اظهار کبریایی حق تعالی است به خاطر اینکه قرآن را بر ایشان نازل فرمود، و ربوبیت خود و عبودیت بندگان را اعلام داشت، و نیز بدین منظور بود که در مقابل اینکه به سوی حق هدایتشان فرموده و با کتاب خود برایشان حق را از باطل جدا کرده شکرش را بجای آرند.
و چون روزه وقتی متصف به این صفت می‌شود، یعنی وقتی شکر نعمت‌های خدا می‌شود که مشتمل بر حقیقت معنای روزه باشد، یعنی از روی اخلاص انجام شود، و روزه‌دار از آلودگیهای طبیعت پاک باشد، و از بزرگترین مشتهیات نفس چشم بپوشد، لذا دنبال آیه نفرمود:
" و لیتشکروا اللَّه"، چون شکر تنها با روزه واقعی محقق می‌شود، بلکه در مقابل فرمود:" وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَداکُمْ" برای اینکه تکبیر و بزرگداشت خدا با صورت روزه هم انجام می‌شود، چه اینکه این صورت، حقیقت هم داشته باشد و یا نداشته باشد، و بهمین جهت مساله شکر را با کلمه" لعل امید است"، از تکبیر جدا کرد، و فرمود،" وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَداکُمْ، وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ" همانطور که در اول آیات، در باره روزه فرمود:" لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ". ترجمه المیزان، ج‏۲، ص: ۳۲

آیه دوم

آیه مبارکه: وَ ذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلّی [۹]
إشاره است به نماز عید، زیرا پرداخت کردن فطره قبل از نماز عید است که خداوند در آیه قبل فرمود قد افلح من تزکی (رستگار شد کسی که زکات داد)، خداوند فرمود رستگار شد کسی که زکات دهد، و بعد از آن نماز بخواند. علماء ومفسرین می‌گویند هر جایی از قرآن که نماز بیاید و مراد از نماز نمازهای یومیه باشد، نماز مقدم بر زکات می‌شود أَقِیمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ [۱۰]، ولی در این آیه زکات بر نماز مقدم شده است، تا اعلام شود که مراد از زکات در این آیه زکات فطره و مراد از نماز، نماز عید فطر است [۱۱]
از نظر روایات وارده از ائمه اهل بیت (علیهم السلام) تنها در باره زکات فطره و نماز عید نازل شده، روایات وارده از طرق اهل سنت هم همین را می‌گوید. [۱۲]
و در کتاب من لا یحضره الفقیه آمده که شخصی از امام صادق (علیه السلام) پرسید معنای آیه" قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّی" چیست؟ فرمود: این است که هر کس زکات فطره بدهد رستگار می‌شود.
پرسید معنای آیه" وَ ذَکَرَ اسْمَ رَبِّهِ فَصَلَّی" چیست؟ فرمود این است که (برای نماز عید) به سوی" جبانه" برود و نماز بخواند [۱۳] و منظور از جبانه، صحرا است..
در بعضی از منابع هل سنت هم تصریح شده که مراد پرداخت زکات فطره قبل از نماز عید است.
فتوای فقهاء در مورد نماز عید فطر:
نماز عید فطر در زمان حضور امام علیه السلام واجب است و باید به جماعت خوانده شود و در زمان ما که امام علیه السلام غایب است، بین علماء اختلاف نظر وجود دارد:
حضرت امام خمینی(رضوان الله علیه): نماز عید فطر مستحب می‌باشد و احتیاط واجب آن است که آن را به جماعت نخوانند ، ولی به قصد رجاء مانع ندارد، و چنانچه ولیّ فقیه یا مأذون از طرف او اقامه جماعت نماید اشکال ندارد.
حضرت امام خامنه‌ای(حفظه الله): در عصر حاضر نماز عید فطر و قربان واجب نیست، بلکه مستحب است، ولی نماز جمعه واجب تخییری است.
آیت الله بهجت: نماز عید فطر مستحب می‌باشد بنا بر اظهر. [پایان مسأله]
آیات عظام اراکی، گلپایگانی، خوئی، فاضل، نوری، سیستانی، تبریزی، مکارم، صافی: می‌شود نماز عید فطر را به جماعت یا فرادی خواند. (آیت الله صافی: ولی احتیاط این است که به جماعت آن را رجاءً بخواند).
آیت الله زنجانی: بنا بر احتیاط، نماز عید فطر را به جماعت نخوانند (برخی از مسائل آینده که در بارهٔ جماعت است، بر فرض مشروعیت جماعت می‌باشد) [۱۴].

کیفیت نماز عید فطر

شهید ثانی (رضوان الله علیه) در کتاب الرو ضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه در بیان کیفیت نماز عید فطر می‌فرمایند:
نماز عید فطر دو خطبه دارد که بعد از نماز خوانده می‌شود، بر عکس نماز جمعه.
نماز عید فطر دو رکعت است همانند نماز جمعه .
در نماز عید فطر علاوه بر تکبیره الاحرام و تکبیر رکوع و سجود، باید در رکعت اول پنج تکبیر، ودر رکعت دوم ۴ تکبیر، [۱۵]
امام رضا علیه السلام در بیان علت تکبیرات نماز عید فطر می‌فرمایند:
تکبیر در نماز فطر بشتر از تکبیر نمازهای دیگر است،
زیرا تکبیر تعظیم خداوند است، وتمجید بر آنچه خداوند ما را به آن هدایت کرده
در رکعت اول ۷ تکبیر قرار داده شده زیرا مستحب است که نمازهای یومیه با ۷ تکبیرشروع شود(مستحب است که قبل از تکبیره الاحرام ۶ مرتبه تکبیر گفته شود، با تکبیره الاحرام ۷ تکبیر می‌شود)
و در رکعت دوم ۵ تکبیر قرار داده شده زیرا در نمازهای یومیه شبانه روز ۵ تکبیره الاحرام وجود دارد [۱۶]
در قنوت نماز عید فطر و قربان هر دعا و ذکری بخوانند کافی است ولی بهتر است این دعا را بخواند [۱۷] اَللّهُمَّ اَهْلَ الْکِبْرِیاَّءِ وَالْعَظَمَهِ وَاَهْلَ الْجُودِ وَالْجَبَرُوتِ وَاَهْلَ الْعَفْوِ.........
مسئله: اگر روز عید با روز جمعه یک روز شد، واجب تخییری می‌شود، با حضور در نماز عید نماز جمعه ساقط می‌شود و باید نماز ظهر خوانده شود [۱۸]

مستحبات نماز

نماز عید سوره مخصوصی ندارد، ولی بهتر است که در رکعت اوّل آن سوره شمس (سوره ۹۱) و در رکعت دوّم سوره غاشیه (سوره ۸۸) را بخوانند، یا در رکعت اوّل سوره سبّح اسم (سوره ۸۷) و در رکعت دوّم سوره شمس را بخوانند.
مستحب است نماز عید را در صحرا بخوانند، ولی در مکه مستحب است در مسجد الحرام خوانده شود.
مستحب است پیاده و پا برهنه و با وقار به نماز عید بروند، و پیش از نماز غسل کنند، و عمامه سفید بر سر بگذارند.
مستحب است در نماز عید بر زمین سجده کنند، و در حال گفتن تکبیرها دست‌ها را بلند کنند، و حمد و سوره را بلند بخوانند، چه امام باشد چه منفرد.
بعد از نماز مغرب و عشاء شب عید فطر، و بعد از نماز صبح و بعد از نماز عید فطر مستحب است این تکبیرها را بگوید: «الله اَکبَرُ، الله اَکبَرُ، لا اِلهَ اِلاَّ الله وَالله اَکبَرُ، الله اَکبَرُ وَلله الحَمْدُ، الله اَکبَرُ عَلی ما هَدانا». [۱۹]
مستحب است که بعد از نماز عید، چهار رکعت نماز خوانده شود، در رکعت اول سوره اَعْلَی خوانده شود که ثواب قراءت همه کتابهای آسمانی را دارد، و در رکعت دوم سوره شَّمْسِ خوانده شود، که ثواب هر آنچه خورشید بر آن طلوع کرده را دارد، در رکعت سوم سوره ضُّحَی خوانده شود، که ثواب کسی را دارد که همه مساکین را سیر کرده است، در رکعت چهارم ۳۰ مرتیه سوره توحید بخواند، خداوند گناه ۵۰ سال گذشته و ۵۰ سال آینده اورا می‌بخشد،
شیخ صدوق می‌فرمایند این نماز برای کسی است که تقیه‌ای نماز می‌خواند و کسی که نماز عید را اقامه می‌کند از اهل سنت است، ولی کسی که در میان شیعیان است، حتی اگر کسی که نماز غید را اقامه می‌کند امام معصوم هم نباشد نیازی به خواندن این نماز نیست [۲۰].
مستحب است غسل کردن در روز عید
مستحب است ذکر زیاد گفتن و اعمال صالح انجام دادن
مستحب است محزون بودن، به خاطر مظلومیت و غصب کردن حق اهل بیت علیهمالسلام
مستحب است قبل از اینکه خارج شود برای نماز، غذا بخورد
مستحب است افطار کردن با خرما و تربت
مستحب است که برای برادران دینی دعاء کند که خداوند اعمال آنها را قبول کند
مستحب است بعد از اینکه نماز تمام شد، از راهی کهبرای نماز آمد برنگردد، بلکهاز راه دیگری برگردد
مستحب است در نماز عید فطر و قربان قرائت را بلند بخوانند.
نماز عید قضاء ندارد، فرقی نمی‌کند که عمدا ترک شود یا به خاطر عذری ترک شود [۲۱]
از إمام باقر (علیه السلام) روایت شده " من لم یصل مع الإمام فی جماعه یوم العید فلا صلاه له و لا قضاء علیه [۲۲]".
اگر کسی با جماعت نماز عید نخواند، قضاء لازم نیست.
به این داستان زیبا که کیفیت نماز عید را بیان می‌کند، توجه کنید:
وقتی که حضرت امام رضا علیه السلام در مرو ولی عهد بودند، مامون شخصی را پیش امام رضا علیه السلام فرستاد و از حضرت خواست تا نماز عید را اقامه کند، حضرت در جواب فرمودند: قرار بود که من در در کارها دخالت نکنم،
اگر می‌خواهی که نماز بخوانم همانطری نماز می‌خوانم که پیامبر و امیرالمومنین علیهما السلام نماز می‌خواندند
مامون در جواب حضرت گفت که هر جوری می‌خواهی نماز بخوان، مردم و نیروهای دربار جلوی درب خانه حضرت، منتظر حضرت بودند:
وقتی که خورشید طلوع کرد، حضرت غسل کردند، عمامه سفید از جنس قطن بر سر گذاشتند، که یک سر عمامه را بر سینه مبارک انداختند، و سر دیگر را بر دو کتف مبارک انداختند... َشَمَّرَ حضرت به همه افرادی که همراه ایشان بودند ، فرمودند که شما هم مثل من این کارها را انجام بدید
سپس حضرت عصا را به دست گرفتند و از خانه خارج - وقتی که حضرت راه می‌رفتند، سر مبارک را به آسمان بلند کردند و ۴ مرتبه تکبیر گفتند، مردم و نیروهای مامون پشت درب با بهترین لباس و سلاح آماده بودند حضرت تشریف آوردند بیرون و کنار درب توقف کردند و گفتند اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ- اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا هَدَانَا- اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَی مَا رَزَقَنَا مِنْ بَهِیمَهِ الْأَنْعَامِ- وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَی مَا أَبْلَانَا، مردم وقتی دیدند حضرت با این وضع تشریف آوردند شروع کردند به ضجه زدن و گریه کردن، نیروهای مامون وقتی حضرت را با این وضع دیدند از اسب پایین آمدند و همراه حضرت بدون کفش راه می‌رفتند، و هر ده قدم توقف می‌کردند و سه مرتبه تکبیر می‌گفتند، راوی می‌گوید کهگویی زمین و آسمان می‌لرزید خبر به مامون رسید اگر امام با این وضع به محل نماز برسند همه مردم به حضرت روی می‌آورند و جایگاه شما به خطر می‌افتد، مامون کسی را فرستاد پیش حضرت و از حضرت خواست که برگردد [۲۳]

وقت نماز عید فطر

از طلوع خورشید تا زوال خورشید [۲۴]

آثار نماز عید

آثار اجتماعی

وحدت و همبستگی

حضرت امیرالمومنین (علیه السلام) می‌فرمایند: فَإِن‏ َّ يَدَ اللَّهِ على [مَعَ الْجَمَاعَة، ِ وَ إِيَّاكُمْ وَ الْفُرْقَةَ فَإِنَّ الشَّاذَّ مِنَ النَّاسِ لِلشَّيْطَانِ كَمَا أَنَّ الشَّاذَّةَ مِنَ الْغَنَمِ لِلذِّئْب‏. [۲۵] لطف و رحمت خداوند با جماعت است، از تفرقه دوری کنید، هرکس تنهایی کاری کند، شکار شیطان می‌شود......
رهبر معظم انقلاب اسلامی می‌فرمایند: خدای متعال، مراسم با عظمت این ماه (رمضان) را این‌گونه مقرّر فرموده است که به آسانی و سادگی پایان نپذیرد. در پایان این ماه - که ماه عبادت است - روزی را قرار داده است که روز عید باشد، روز اجتماع باشد، روز بزرگی باشد؛ برادران مسلمان به هم تهنیت بگویند؛ موفقیّتهای ماه رمضان را قدر بدانند؛ میان خود و خدا محاسبه کنند؛ آنچه را که در این ماه شریف ذخیره آنها شده است، برای خودشان حفظ کنند. آن روز، روز عید فطر است [۲۶].
خلاصه اینکه نماز عید یک واجب اجتماعی است که اقامه آن موجب وحدت و اجتماع جامعه اسلامی می‌شود:

آثار فردی

نمایش محشر

حضرت امیرالمؤمنین، (علیه السّلام) در یکی از خطبه‌های روز عید فطر چنین فرمود:
َ «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ يَوْمَكُمْ هَذَا يَوْمٌ يُثَابُ بِهِ الْمُحْسِنُونَ»؛ ای مردم! امروز روزی است که در آن نیکوکاران پاداش واجر خود را از خدای متعال می‌گیرند؛ اجر روزه، اجر عبادات ماه رمضان، اجر امساکها و جلوگیریها از هوای نفس. «وَ يَخْسَرُ فِيهِ الْمُسِيئُونَ»؛ و کسانی که حرکت و عمل نادرست داشته‌اند، در چنین روزی، خسارت بدکارگی خود را خواهند یافت. امروز، روز جزاست. «وَ هُوَ أَشْبَهُ يَوْمٍ بِيَوْمِ قِيَامَتِكُمْ »؛ امروز، شبیه روز قیامت است. «فَاذْكُرُوا بِخُرُوجِكُمْ مِنْ مَنَازِلِكُمْ إِلَى مُصَلَّاكُمْ خُرُوجَكُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّكُمْ »؛ از خانه که به طرف مصلاّی نماز عید فطر خارج می‌شوید، به یاد بیاورید هنگامی را که از قبرهای خود در روز قیامت خارج می‌شوید تا به طرف میدان عظیم قیامت و محلّ ثواب وعقاب الهی روانه گردید. «وَ اذْكُرُوا بِوُقُوفِكُمْ فِي مُصَلَّاكُمْ وُقُوفَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّكُمْ »؛ در مصلاّ که برای نماز می‌ایستید، به یاد بیاورید هنگامی را که در قیامت، در پیشگاه پروردگار ایستاده‌اید و برای حساب و کتاب آماده می‌شوید. «وَ اذْكُرُوا بِرُجُوعِكُمْ إِلَى مَنَازِلِكُمْ رُجُوعَكُمْ إِلَى مَنَازِلِكُمْ فِي الْجَنَّةِ [۲۷]»؛ از مصلاّ که به خانه‌های خود برمیگردید، به یاد بیاورید وقتی را که از عرصه قیامت به سوی منازل بهشتی خود روانه می‌شوید تا درآنها سکنا گزینید. [۲۸]

اجتماعی شدن

این دسته از عبادات که فردی نیستند و باید دسته جمعی انجام شوند، موجب می‌شوند که مکلف از اینکه شخصی گوشه گیر باشد، خارج شود و روحیه اجتماعی پیدا کند، و در جامعه شخصی منزوی نباشد، بلکه شخصیت خود را در بین مردم تشکیل دهد:
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله): لَا رَهْبَانِيَّة [۲۹] در دین اسلام رهبانیت(انزوا) وجود ندارد

راهکارهای ترویج نماز عید

راهکارهای فردی

معرفت پیدا کردن به نماز

اگر مردم به نماز عید و اهمیت آن معرفت پیدا کنند، و جایگاه آن را در بین سایر کارهای معروف بدانند، و آگاه به آثار آن بشوند ، استقبال بیشتری می‌کنند،
حضرت امیرالمومنین (علیه السلام):

النَّاسُ أَعْدَاءُ مَا جَهِلُوا [۳۰] مردم به چیزی که به آن علم ندارند دشمن هستند(میل و رغبت ندارند) 

کنار گذاشتن تنبلی و راحت طلبی

خیلی از افرادی که در نماز شرکت نمی‌کنند، به خاطر راحت طلبی و تنبلی است
امام سجاد (علیه السلام) در دعای ابوحمزه می‌فرمایند:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْکَسَلِ وَ الْفَشَل‏ [۳۱]به خدا پناه می‌برم از اینکه شخصی تنبل و بی حال باشم

راهکارهای حکومتی

مقبولیت امام

در زمان غیبت کسی که نماز عید را اقامه می‌کند اگر در بین مردم مقبولیت داشته باشد وامام در بین مردم جایگاه خوبی داشته باشد، مردم نسب به نماز عید استقبال زیادی می‌کنند، مثلا در تهران وقتی که رهبر معظم انقلاب حفظه الله نماز عید را اقامه می‌کنند، جماعت زیادی در نماز عید حاضر می‌شوند، دستگاه‌های حکومتی و متصدیان امور دینی که در عصر غیبت موظف به تعیین امام برای نماز عید هستند، وظیفه دارند که شخصی را منسوب کنند که در بین مردم محبوبیت و مقبولیت داشته باشد.

آگاه کردن مردم

وظیفه دستگاه‌های حکومتی و متصدیان امور دینی است که با تبلیغ و ترویج نماز عید، مردم را نسبت به آثار و برکات نماز عید آگاه کنند، اگر آگاهی مردم نسبت به نماز عید بیشتر شود استقبال آنها نیز بیشتر می‌شود.

مکان مناسب

اگر محل اقامه نماز جایی باشد که در دسترس مردم باشد، و دارای امکانات باشد، و به گونه‌ای باشد که مردم برای ایاب وذهاب و خواندن نماز متحمل زحمت نشوند، استقبال بیشتری می‌شود تهیه مکان مناسب و وسایل لازم بر عهده دستگاه‌های انقلابی است.

راهکارهای اجتماعی

رفتار متدینین

اگر در جامعه متدینین در رفتار و برخورد درست رفتار کنند و موجب بدبینی به دین نشوند، دیگران به آموزه‌های دین استقبال بیشتری می‌کنند.
امام صادق (علیه السلام):
مرد مسلمانی همسایهٔ کافری داشت، کافر با مسلمان رفیق بود، شخص مسلمان دین اسلام را برای کافر تبیلیغ و ترویج می‌کرد و از خوبی‌های اسلام گفت، تا اینکه کافر مسلمان شد، روز بعد، قبل از نماز صبح شخص مسلمان به درب خانه تازه مسلمان رفت و به او گفت بیا بریم مسجد نماز جماعت بخوانیم، رفتند مسجد و نماز صبح خواندند، بعد از اتمام نماز، مرد مومن به تازه مسلمان گفت تا طلوع فجر در مسجد بمانیم و ذکر خدا بگوییم، آن شخص هم پذیرفت،
آن مومن به تازه مسلمان گفت تا زوال خورشید قرآن یاد بگیر، و امروز را روزه بگیریم،
شخص تازه مسلمان تا ظهر ماند در مسجد، روزه هم گرفت، آن مومن بعد از نماز ظهر به شخص تازه مسلمان گفت بمونیم مسجد تا نماز مغرب و عشاء را هم بخوانیم بعد برویم، بعد از نماز مغرب و عشاء به خانه رفتند، و اعمالی را انجام داد که تحمل آن را نداشت
روز بعد آن مومن به درب خانه تازه مسلمان رفت و به او گفت بیا برویم مسجد برای نماز صبح، شخص تازه مسلمان به مومن گفت از من دور شو، این دین سخت است، تحمل آن را ندارم......
فَلَا تَخْرَقُوا بِهِمْ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ إِمَارَهَ بَنِی أُمَیَّهَ کَانَتْ بِالسَّیْفِ وَ الْعَسْفِ وَ الْجَوْرِ وَ أَنَّ إِمَامَتَنَا بِالرِّفْقِ وَ التَّأَلُّفِ وَ الْوَقَارِ وَ التَّقِیَّهِ وَ حُسْنِ الْخِلْطَهِ وَ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ فَرَغِّبُوا النَّاسَ فِی دِینِکُمْ وَ فِیمَا أَنْتُمْ فِیهِ حکومت بنی امیه با شمشیر و ظلم وجور بود و امامت ما به مهربانی وقار خوش رفتاری، پس مردم را در دین خود ترغیب کنید [۳۲].

منابع برای مطالعه بیشتر

کتاب نماز عیدفطر و قربان احکام و آداب مربوط به آنها محمدحسین رحیمی ناشر ساجدین تهران مقالات: روز عید، روز عبادت و گرفتن جایزه نویسنده: حسینی،سید جواد؛ مجله: مبلغان » مهر ۱۳۸۸ - شماره ۱۲۰ (۹ صفحه - از ۱۲ تا 20)
روز اول این ماه عید بزرگ اسلامی عید سعید فطر است بهمن ۱۳۴۵، سال هشتم - شماره ۳ (۱ صفحه - از ۱ تا 1)
عید فطر و نقش آن در تحولات فردی و اجتماعی نویسنده: پاک نیا،عبد الکریم؛ مجله: مبلغان » آذر ۱۳۸۱ - شماره ۳۵ (۹ صفحه - از ۱۲۷ تا 135)
عید رمضان مجله: پیام بانک » هفته اول دی ۱۳۷۹ - شماره ۲۷۶ (۲ صفحه - از ۱ تا 2)
فطر؛ عیدانه‌ای برای فطرت نویسنده: بابایی،رضا؛ مجله: ضمیمه خردنامه همشهری » ۶ آذر ۱۳۸۲ - شماره ۷ (۲ صفحه - از ۲ تا 3)
محورهای اصلی خطبه عید فطر امام علی سید جواد حسینی مجله مبلغان ۱۳۸۴ شماره ۷۲(۱۲ صفحه از ۹ تا 20)

مآخذ

قرآن کریم
بحار الأنوار( ط- بیروت)، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، مکان چاپ: بیروت‏، سال چاپ: ۱۴۰۳ ق‏
تفسیر المیزان علامه طباطبایی، ترجمه: موسوی همدانی سید محمد باقر،ناشر: دفتر انتشارات اسلامی جامعهٔ مدرسین حوزه علمیه قم، مکان چاپ: قم، سال چاپ: ۱۳۷۴ ش
توضیح المسائل (محشّی - امام خمینی)، خمینی، سید روح اللّٰه موسوی، ۲ جلد، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، هشتم، ۱۴۲۴ ه‍ ق
توضیح المسائل آیت الله العظمی سیستانی
ترجمه قرآن آیت الله مشکینی
خطبه‌های نماز عید رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت الله العظمی خامنهای حفظه الله
ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، ابن بابویه، محمد بن علی‏، ناشر: دار الشریف الرضی للنشر، مکان چاپ: قم‏
الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشّی - کلانتر) عاملی، شهید ثانی، زین الدین بن علی، ، کتابفروشی داوری، قم - ایران، اول، ۱۴۱۰ ه‍ ق
عیون أخبار الرضا علیه السلام‏، ابن بابویه، محمد بن علی‏،ناشر: نشر جهان‏، مکان چاپ: تهران‏، سال چاپ: ۱۳۷۸ ق‏
فقه القرآن (للراوندی) راوندی، قطب الدین، سعید بن عبداللّه، ، انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی - رحمه الله، قم - ایران، دوم، ۱۴۰۵ ه‍ ق سال چاپ: ۱۴۰۶ ق‏
الکافی( ط- الإسلامیه)کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد، ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: تهران‏، سال چاپ: ۱۴۰۷ ق‏
مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، طوسی، محمد بن الحسن‏، ناشر: مؤسسه فقه الشیعه، مکان چاپ: بیروت‏، سال چاپ: ۱۴۱۱ ق‏
من لا یحضره الفقیه‏، ابن بابویه، محمد بن علی‏، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، ناشر: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، مکان چاپ: قم‏، سال چاپ: ۱۴۱۳ ق‏
مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طبرسی فضل بن حسن، ناشر: انتشارات ناصر خسرو، مکان چاپ: تهران، سال چاپ: ۱۳۷۲ ش
نهج البلاغه( للصبحی صالح)،شریف الرضی، محمد بن حسین‏، مصحح: صالح، صبحی‏،ناشر: هجرت‏،مکان چاپ: قم‏، سال چاپ: ۱۴۱۴ ق‏
وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، محمد بن حسن‏، مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام مکان چاپ: قم سال چاپ: ۱۴۰۹ ق‏

پانویس

  1. کافی ج 3 ص 264
  2. الروضه البهیه ج 1 ص 675
  3. ۱۳۸۸/۰۶/۲۹ خطبه‌های نماز عید سعید فطر
  4. ۱۳۷۷/۱۰/۲۸ بیانات در خطبه‌های نماز عید فطر
  5. آل عمران 104
  6. بقره/185
  7. ترجمه مشکینی
  8. فقه القرآن ج 1 ص 209
  9. اعلی/2
  10. بقره/43
  11. فقه القرآن ج 1ص 252
  12. ترجمه المیزان، ج‏20، ص: 450
  13. من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 323
  14. توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)؛ ج1، ص: 824 مسأله 1516 و ص: 830 س 633:
  15. همان
  16. (وسائل الشیعه، ج7، ص: 434)
  17. توضیح المسایل آیت الله العظمی سیستانی مساله 1499
  18. الروضه البهیه
  19. توضیح المسایل آیت الله العظمی سیستانی مساله 1501-1509
  20. وسائل الشیعه؛ ج7، ص: 427
  21. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی - کلانتر)، ج1، ص: 674
  22. ثواب الأعمال و عقاب الأعمال ص : 77
  23. وسائل الشیعه، ج7، ص: 454
  24. الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی - کلانتر)، ج1، ص: 674
  25. نهج البلاغه (للصبحی صالح) نداء لأمه الإسلام ..... ص : 29
  26. ۱۳۷7/۱۰/۲۸ بیانات در خطبه‌های نماز عید فطر
  27. وسائل الشیعه؛ ج7، ص: 482
  28. ۱۳۷۲/۱۲/۲۲بیانات در خطبه‌های نماز عید فطر
  29. الکافی (ط - الإسلامیه)ج‏217 باب الشرائع ..... ص : 17
  30. نهج البلاغه (للصبحی صالح) ح 172 ص : 501
  31. مصباح المتهجد و سلاح المتعبدج‏2 597 دعاء السحر فی شهر رمضان ..... ص : 582
  32. بحار الأنوار (ط - بیروت) ج‏66 170 باب 32 درجات الإیمان و حقائقه ..... ص : 154