فرهنگ مصادیق:مدح ظالم

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از مدح ظالم)
پرش به: ناوبری، جستجو
مدح ظالم

اندیشه سیاسی علامه مجلسی

زندگی عملی: تولد: ۱۳۰۷ (ه.ق)- اصفهان پدر ملامحمدتقی فرزند مقصودعلی اصفهانی معروف به مجلسی اول،صاحب روضه المتقین با عنوان فارسی لوامع صاحبقرانی [۱]
اساتید: ملامحمدتقی(پدرعلامه)،ملامحسن فیض کاشانی صاحب وافی،محمدبن حسن عاملی(شیخ حرعاملی) صاحب وسایل الشیعه و شیخ الاسلام مشهد.
برخی از شاگردان: سید نعمت الله جزایری،مولی محمد اردبیلی.
تالیفات: دو تن از علمای امامیه که در کثرت تالیف مشهورند:
۱-علامه حلی.
۲- علامه مجلسی (بیش از ۲۰۰ جلد کتاب و رساله)
معرفی ۴مورد از آثار ایشان
۱-بحارالانوار: بزرگترین جامع حدیثی شیعه(۱۱۰جلد)

دیدگاه‌های رایج درباره بحار

تفریطی: استشهاد به آن بدون توجه به صحت و سقم آن
افراطی: طعن و انتقاد آن به سبب وجود برخی اخبار ضعیف
نظر امام: تایید بحارالانوار
۲-مرآت العقول: شرح مفصل بر اصول و فروع کافی از مرحوم کلینی
۳-عین الحیات: به زبان فارسی(ترجمه و شرح نصایح پیامبر به ابوذر غفاری) از جمله کتب بیانگر اندیشه سیاسی معاصر
۴-حق الیقین: اهمیت کتاب از دید خاورشناسان و ترجمه آن
وفات: ۱۱۰ یا ۱۱۱ ه.ق در ۷۳ سالگی

زندگی سیاسی

معاصر با پادشاهان صفوی[ شاه صفی (۱۰۳۸-۱۰۵۲)،
شاه عباس دوم(۱۰۵۲-۱۰۷۷)،
شاه سلیمان(۱۰۷۷-۱۱۰۶که منصب شیخ الاسلامی در این زمان می‌باشد.)،
شاه سلطان حسین(۱۱۰۶-۱۱۳۵ابقاء علامه در این منصب در این زمان بوده است)

فعالیت‌های سیاسی

شکستن بت کفار هند در اصفهان،
بستن شمشیر سلطنت به کمر شاه سلطان حسینو در برابر در خواست
۱ـ منع شراب
۲ـ منع جنگ طوایف
۳ـ منع دستجات کبوتربازی
ـ تألیف رساله«آداب سلوک حاکم با رعیّت»که همان ترجمه عهد نامه مالک اشتر است.
ـ مدح و ثنای سلاطین صفویه که در دیباچه کتاب و رسائل وی موججود است ازجمله:
۱ـ در مقدمه کتاب حیات القلوب(تمجید از شاه سلیمان صفوی)
۲ـ در مقدمه کتاب حق الیقین(تمجید از شاه سلطان حسین)
۳ـ ایراد خطبه جلوس شاه سلطان حسین بر تخت سلطنت(آغاز خطبه با آیات قرآن و بیان عزت خدا و صفت پادشاهان)]

نقد عملکرد سیاسی علامه

ـ همکاری با حکومت صفوی.
۱ـ از دید علامه سلاطین صفوی عادل بودند،۲ـ تقیه، ۳ـ مصلحت عباد،۴ـاقامه امر به معروف و نهی از معروف، ۵ـ فقها نیز با تمسک به سیرت ائمه با خلفا ی جور همکاری می‌کردند
ـ تبیین مدح سلاطین صفوی از سوی علامه
۱ـ القاب و اوصاف مورد تأکید در وصف شاهان صفوی
القاب و اوصاف:
۱ ـ منسوب داشتن آنها به اهل بیت،
۲ ـ معرفی آنها به عنوان مروجان مذهب شیعه اثنی عشری،
۳ ـ امنیت اجتماعی و استقلال ایران،
۴ ـ دعا برای استمرار صفوی تا ظهور امام زمان(عج))

۲ـ پاسخهای علامه در تبیین مدح سلاطین صفوی:
الف ـ این عمل رسمی و معمول بین علما شیع
ب ـ محدودیت علامه به حیث منصب شیخ الاسلامی وی،
ج ـ اهداء آثار خود به منظور حفظ بقای آن،
د ـ مدح ظالم در غیر مورد ظلم شان،
ه ـ استفاده ازتعابیرجهت هدایت واجبارآنهابه دین و مذهب.)
ـ نقش داشتن در سقوط صفویه(وجود علل و عوامل بسیار در شکست صفوی و سقوط اصفهان نقش داشت از جمله فقدان مجتهد معتقد در پایان این سلسله.)

حکومت وانواع آن در اندیشه سیاسی علامه مجلسی

ضرورت حکومت: مهم‌ترین دلیل ،اصل فطری و غریزی جامعه پذیری و مدنی با مطیع بودن انسان و نیاز جامعه چه به لحاظ مادی وچه به لحاظ معنوی.
حکومت معصومین: در احکام شیعه برای ولایت تکوینی و تشریحی چهار مرتبه که در طول یکدیگرند ترسیم شده است که به ترتیب عبارتند از:
۱ ـ حکومت در تکوین و خلق و در تسریع و قانون گذاری از آن خداوند است و شریکی ندارد،
۲ ـ ولایتی که از طرف خدا به پیامبران الهی تفویض شده است،
۳ ـ ولایت بر نفوس مردم که از طرف خدا به اولیای پیامبران نص می‌شود و مختص اولیای پیامبران و امامان معصوم است.
۴ ـ دلایت در عصر غیبت امام معصوم که علاوه بر نیابت تشریحی ائمه به فقهای جامع الشرایط واگذار شده است.
حکومت و زعامت مسلمانان یکی از شاخصه‌های امامت عامه است.

شرایط تصدی منصب امامت

۱ ـ عصمت؛عامل اصلی مرزبندی بین کلام نشینی و اهل سنت.
۲ ـ انتصابی بودن امام؛مجلس همانند سایر متکلمان شیعه دلایل نقلی لزوم تعیین امام از سوی پیامبر را ارشاد به حکم عقل می‌داند ۳ ـ اعلم و افضل بودن امام؛از دیدگاه ئشیعه علم عیب یالدنی از شرایط اسامی امامت و رهبری است.
حکومت درعصر غیبت:
علل محرومیت شیعیان از دست یابی به قدرت سیاسی:
-غیبت امام دوازدهم
- وجود حکومت‌های مقتدر خلفا و سلاطین جور و تصاحب قدرت سیاسی ،اقتصادی و نظامی
- در اقلیت بودن شیعیان و اکثریت داشتن مخالفان
- عدم تبیین وضعیت استمرار ریاست دنیوی ائمه در عصر غیبت از سوی علمای شیعه

حکومت عدل

شرایط حکومت عدل

۱-عدالت یا تقوا که به معنای اجتناب در کبائر است
۲- منصوب بودن از جانب امام معصوم
شرایط و صفات حاکم اسلامی:
عدالت و علم
صفات مذموم در حاکم:
بخل، جهل، غلیظ القلب، ظالم

وظایف حاکم اسلامی

علی علیه السلام در یکی از خطبه‌ها به این سه مورد از وظایف حاکم اسلامی اشاره نموده است.
منشا الزام و مشروعیت حقوق(وظایف)حاکم اسلامی
آثار رعایت حقوق متقابل حاکم و مردم
پی آمدهای عدم رعایت حقوق حاکم و مردم

ولایت فقیه از دیدگاه علامه مجلسی

پذیرش مناصب سیاسی ومذهبی وایفای نقش مهم ولی فقیه در عصر غیبت (ترویج و تبلیغ دین و مذهب تشیع و قضاوت.)

دلایل ولایت فقیه

به اعتقاد مجلسی در زمان استیلای دولت باطل،توسل به اهل باطل برای دست یابی به ریاست(حکومت)در صورتی که شخص مأذون از جانب امام حق باشد،خواه به اذن خاص خواه به اذن عام که مختص فقها در عصر غیبت می‌باشد محذوری نخواهد داشت ـ گرچه وی تحقق این امر رانادر می‌دانست

وظایف ولایت فقیه

۱ ـ افتا درمسائل شرعی
۲ ـ قضاوت
۳ ـ ولایت بر سهمین خمس و زکات
۴ ـ تصدی امور حسبیه(شامل تمام احکام انتظامی اسلامی مصالح عامه است.)
امر به معروف و نهی از منکر: معروف یعنی عملی نیکو و منکربه معنی عملی قبیح است.
اهمیت و جایگاه آن در اسلام(توصیه‌های اخلاقی امام علی(ع) و امام صادق(ع)و...)

شرایط امر به معروف و نهی از منکر

۱ ـ علم به آن ،
۲ ـ احتمال تأثیر،
۳ ـ نداشتن مفسده.

آثار امر به معروف و نهی از منکر

۱ ـ تقویت مؤمن.
۲ ـ ذلیل شدن منافق.
حکومت جور در برابر حکومت عدل:
شرایط اجرای آن.
۱ ـ ظلم در عقیده.
۲ ـ ظلم به نفس.
۳ ـ ظلم به غیر(ظلم حاکم به مردم).
۴ ـ حاکم مأذون از طرف امام معصوم نباشد.

زندگی در حکومت جور

۱ ـ حرمت اعانت ظالم و همکاری با حاکم جور.
۲ ـ حرمت مدح ظالم و موارد جواز.
۳ ـ نهی از دوست داشتن بقای ظالم.
۴ ـ مذمت پادشاهان ظالم و عذاب اخروی آنها.
۵ ـ مذمت معاشرت با پادشاهان ظالم و تقرب به آنها.
۶ ـ موارد جواز تعامل وهمکاری باحاکم جائر:
- تقیه
ـ دفع ضرراز مظلوم و رساندن نفع به مومن
ـ امر به معرف ونهی از منکر.
۷ ـ جواز قبول هدایا و جوائز حاکمان جائر،
۸ ـ لزوم اطاعت و اکرام پادشاهان ونهی از مخالفت آنها،
۹ ـ عوامل تسلط پادشاهان عادل و ظال بر جامعه بشری،
۱۰ ـ نقش حاکم جور در اشاعه و ارتکاب جرائم.

طاغوت از نظر علامه مجلسی

۱ ـ شیطان،
۲ ـ بت ،
۳ـ هر چه غیرخدا معبود انساس واقع شود،
۴ ـ هرچه که سر راه خدا قرار گیرد،
۵ ـ هر کسی که بدون دستور خدا از او اطاعت شود.

خلافت: نظریه اهل سنت بعد از رحلت پیامبر که مبتنی بر ...وبیعت دشوارا بود.
از دیدگاه مجلسی تنها راه تحقق خلافت؛بیعت مردم با امام معصوم است.
حکومت‌های سلطنتی(تقسیم بندی از نظر علامه مجلسی):
۱ ـ پادشاهان مذهب تشیع و عادل،
۲ ـ پادشاهان با مذهب تشیع و ظالم،
۳ ـ پادشاهان با مذهب غیر تشیع و ظالم.

پانویس

  1. (شرح کتاب من لا یحضره الفقیه)
منبع: [http: //www.taranome-baran.blogfa.com/post-4.aspx وبلاگ ترنم باران] - تاریخ برداشت: 94/12/15