فرهنگ مصادیق:مبارزه با بدعت‌

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از مبارزه با بدعت‌)
پرش به: ناوبری، جستجو
مبارزه با بدعت

اقدامات پیامبر خدا(ص) برای مبارزه با بدعت

پرسش:
با توجّه به این پیشگویی‌های پیامبر(ص) در مورد گرفتاری مسلمانان به بدعت، چه پیش بینی‌هایی برای مبارزه با بدعت‌هایی که در تاریخ اسلام به وقوع خواهد پیوست، کرده است ؟
پاسخ:
پیامبر خدا(ص)، برای مبارزه با بدعت‌هایی که پیش بینی کرده بود که پس از او به وقوع خواهد پیوست، چند اقدام اساسی انجام داد:

معرّفی همتای قرآن به امّت

مهم‌ترین اقدام پیامبر خدا(ص) در جهت مبارزه با بدعت و بدعت گذاران، این بود که در حدیث متواتر ثقلین، اهل بیتِ خود را همتای قرآن، معرّفی فرمود:
إنّی تارِکٌ فیکُمُ الثَّقَلَینِ، ما إن تَمَسَّکتُم بِهِما لَن تَضِلّوا: کِتابَ اللّهِ وَ عِترَتی أهلَ بَیتی، فَإِنَّهُما لَن یَفتَرِقا حَتّی یَرِدا عَلَیَّ الحَوضَ.[۱]
من در میان شما دو چیز گران بها به یادگار می‌گذارم، که اگر به آن دو چنگ بزنید، هرگز گم راه نمی‌شوید: کتاب خدا و عترتم،[یعنی ]دودمانم. این دو از هم جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض[کوثر ]بر من وارد شوند.
این حدیث، به روشنی دلالت دارد بر همتایی اهل بیت پیامبر خدا(ص) با قرآن، مرجعیت علمی آنان در اصول و فروع دین، و مصونیت آنان از هر گونه خطا و اشتباه است و تأکید می‌کند که تمسُّک به آنان، از ضلالت امّت، تا دامنه قیامت، پیشگیری می‌نماید.
به سخن دیگر، بر پایه حدیث ثقلین و احادیث دیگر،[۲] اهل بیت پیامبر(ص)، وارث دانش پیامبرند و آنچه در باره دین بگویند، سخن و سنّت اوست، چنان که در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده:
حَدیثی حَدیثُ أبی، وَ حَدیثُ أبی حَدیثُ جَدّی، وَ حَدیثُ جَدّی حَدیثُ الحُسَینِ علیه السلام، وَ حَدیثُ الحُسَینِ علیه السلام حَدیثُ الحَسَنِ علیه السلام، وَ حَدیثُ الحَسَنِ حَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام، وَ حَدیثُ أمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام حَدیثُ رَسولِ اللّهِ(ص)، وَ حَدیثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل.[۳]
سخن من، سخن پدرم است و سخن پدرم، سخن جدّم است و سخن جدّم، سخن حسین علیه السلام است و سخن حسین علیه السلام، سخن حسن علیه السلام است و سخن حسن علیه السلام، سخن امیر مؤمنان علیه السلام است و سخن امیر مؤمنان علیه السلام، سخن پیامبر خدا(ص) است و سخن پیامبر خدا، سخن خداوند متعال است.
و در حدیثی دیگر، پیامبر خدا(ص)، در زمینه نقش اهل بیت خود در دفاع از سنّت او و مبارزه با بدعت‌های پس از ایشان، می‌فرماید:
إنَّ عِندَ کُلِّ بِدعَهٍ تَکونُ مِن بَعدی یُکادُ بِهَا الإِیمانُ وَلِیّا مِن أهلِ بَیتی مُوَکَّلاً بِهِ یَذُبُّ عَنهُ، یَنطِقُ بِإِلهامٍ مِنَ اللّهِ، وَ یُعلِنُ الحَقَّ وَ یُنَوِّرُهُ، وَ یَرُدُّ کَیدَ الکائِدینَ.[۴]
در برابر هر بدعتی که پس از من برای آسیب رساندن به ایمان پیدا شود، حمایت کننده‌ای از خاندان من گماشته شده است که از ایمان، دفاع می‌کند، و با الهام، خدا سخن می‌گوید و حق را آشکار و روشن می گردانَد، و دسیسه دسیسه چینان را خنثا می‌سازد.
این بود که اهل بیت علیهم السلام در مقاطع مختلف تاریخ اسلام، بدعت ها[۵] و بدعت گذاران[۶] را به مردم، نشان می‌دادند و آنچه را که بدعت نبود، ولی بدعت معرّفی شده بود،[۷] نیز مشخّص می‌نمودند.

تبیین، وظیفه علما

دومین اقدام پیامبر خدا(ص) برای مبارزه با بدعت‌ها، این بود که علمای راستین امّت را موظّف کرد تا حقیقت را کتمان نکنند و آنچه از سنّت پیامبر خدا(ص) و بدعت‌ها را که می‌دانند، برای مردم، بازگو نمایند:
إذا ظَهَرَتِ البِدَعُ فی اُمَّتی فَلیُظهِرِ العالِمُ عِلمَهُ، فَمَن لَم یَفعَل فَعَلَیهِ لَعنَهُ اللّهِ.[۸]
هر گاه بدعت‌ها در میان امّت من آشکار شوند، عالِم باید دانش خود را آشکار سازد. پس هر که چنین نکند، لعنت خدا بر او باد !

تبیین وظیفه قدرتمندان

سومین اقدام پیامبر(ص)، این بود که با عنایت به خطر بدعت گذاران، قدرتمندان را موظّف فرمود تا آنان را از بین ببرند:
أیُّهَا النّاسُ ! إنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدی، وَ ل سُنَّهَ بَعدَ سُنَّتی، فَمَنِ ادَّعی بَعدَ ذلِکَ فَدَعواهُ وَ بِدْعَتُهُ فِی النّارِ، فَاقتُلوهُ.[۹]
ای مردم! بعد از من، نه پیامبری است و نه بعد از سنّت من، سنّتی. پس هر که بعد از[رحلت] من، چنین ادّعایی کند، ادّعای او و بدعتش،[هر دو] در آتش اند. پس او را بکُشید.

تبیین وظیفه عموم مسلمانان

چهارمین اقدام ایشان، این بود که به مردم توصیه می‌کرد از مجالست با بدعت گذاران، احترام گذاشتن به آنان، لبخند زدن به آنان و هر گونه همکاری و همراهی با آنان، جدّا اجتناب کنند و با اِعراض از آنان و برخوردهای تند و تحقیرآمیز، آنان را در جامعه، منزوی نمایند:
مَن أهانَ صاحِبَ بِدعَهٍ أمَّنَهُ اللّهُ یَومَ الفَزَعِ الأَکبَرِ.[۱۰]
هر کس بدعت گذاری را خوار بدارد، خداوند در آن روز وحشت بزرگ، او را در امان می‌دارد.
با تأمّل در آنچه در تبیین مفهوم بدعت و ضرورت مبارزه همه جانبه با آن گذشت، و نیز متون احادیث، نمایان خواهد شد که پیروان مذهب اهل بیت علیهم السلام، بیش از پیروان سایر مذاهب اسلامی، اصرار بر پیروی از سنّت پیامبر خدا(ص) و اجتناب از هر گونه بدعت را دارند و همه مذاهب اسلامی، می‌توانند با عمل به ره نمود پیامبر خدا(ص) و پذیرفتن مرجعیت علمی اهل بیتِ آن بزرگوار و تمسّک جُستن به آنان، به نقطه مشترکی در دستیابی به سیره و سنّت صحیح ایشان برسند، و بدین سان، بر آرمان بلند وحدت کلمه امّت اسلامی در برابر شرک و استکبار، جامه عمل بپوشند.

پانویس

  1. . برای آگاهی از سند و دلالت آن، ر. ک: همین دانش نامه: ج 9 ص 444 (پژوهشی در باره حدیث ثقلین و دلالت آن بر استمرار امامت اهل بیت علیهم السلام ).
  2. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 10 ص 7 (اهل بیت علیهم السلام / فصل چهارم: دانش اهل بیت علیهم السلام / ویژگی‌های علمی اهل بیت علیهم السلام و دانش نامه امیر المؤمنین علیه السلام: ج 10 ص 473 (بخش یازدهم: دانش‌های امام علی علیه السلام ).
  3. . الکافی: ج 1 ص 53 ح 14، الإرشاد: ج 2 ص 186، منیه المرید: ص 373، بحار الأنوار: ج 2 ص 179 ح 28. نیز، ر. ک: همین دانش نامه: ج 10 ص 17 (اهل بیت علیهم السلام / فصل چهارم: حدیث آنها همان حدیث پیامبر خداست).
  4. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 12 ص 18 ح 118.
  5. . ر.ک: همین دانش نامه: ج12 ص25 (بدعت / فصل هشتم: آنچه بر بدعت بودنش تصریح شده است).
  6. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 12 ص 57 (بدعت / فصل دهم: شماری از بدعت گذاران).
  7. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 12 ص 55 (بدعت / فصل نهم: آنچه بدعت پنداشته شده است).
  8. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 12 ص 8 ح 93.
  9. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 12 ص 10 ح 98.
  10. . ر. ک: همین دانش نامه: ج 12 ص 16 ح 110.
منبع: سایت حدیث نت - تاریخ برداشت: ۹۵/۵/۲۶