فرهنگ مصادیق:قمه زنی

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از قمه زنی)
پرش به: ناوبری، جستجو
قمه زنی

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبطه‌ای بوستان

ردیف عنوان

نرم افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

پایگاه‌های اینترنتی مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده:عبدالکریم پاک نیا تبریزی
تهیه و تدوین:پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-96/2/11
کلید واژه :قمه زنی ، عزاداری، شیعه ، وهن مذهب

محتویات

موضوع قمه زنی

قمه واژه‌ای ترکی است که از لغت عربی وارد این زبان شده است . این سلاح سرد شبیه شمشیر است ولی کوتاهتر ، پهن تر و بدون انحنا ، و هر دو دم آن تیز و برنده است. [۱] اما با شمشیر (که سلاحی آهنین و برنده و تیغه آن دراز و منحنی و یک دمه است) و خَنجَر [۲] یا دشنه ( که جنگ افزاری است کوتاه به اندازه کارد که دو دم آن تیز و برنده و تیغه اش کج ) تفاوت هائی دارد .
قمه زنی به نوعی عزاداری نامشروع گفته می‌شود که طی آن افراد با ضربه زدن توسط قمه بر سر خود ، باعث ایجاد جراحت و خونریزی در آن می‌شوند. این نوع عزاداری عمدتاً در مراسم عزاداری ماه محرم به نیت مواسات و ابراز علاقه نسبت به امام حسین ع انجام می‌شود. قمه زنان در صبح روز عاشورا با پوشیدن کفن به انجام این عمل مبادرت می‌کنند. البته در زمان حاضر در مراسمات دیگری غیر روز عاشورا هم گاهی دیده می‌شود.
در حقیقت قمه زنی یکی از مصادیق منکر در جامعه امروزی ماست و در مقابل آن عزاداری‌های مشروع می‌باشد که یکی از مصادیق بارز "معروف" و ضامن بقای مکتب شیعه است. به این جهت اکثرفقها قمه زنی را موجب وهن اسلام دانسته و تحریم کرده‌اند. [۳]

پیشینه

بی تردید قمه زنی قبل از صفویه نبود ولی آیا در زمان صفویه به وجود آمده ؟ یا بعد از صفویه و در زمان قاجاریه رواج یافته است؟ [۴] احتمالاتی هست . بعضی از محققان بر این عقیده‌اند که قمه زنی در زمان صفویه تاسیس گردیده و صفویه آغازگر آن بوده‌اند. در روز عاشورا سلاطین صفویه به بخش‌های خاصی از افواج ارتش قزلباش خود که به گروه فدائیان قزلباش مشهور بودند دستور می‌دادند دسته‌های عزاداری راه بیاندازند. فدائیان قزلباش که همیشه سرشان تراشیده بود (به نشانه آماده به خدمت بودن) در روز عاشورا شمشیر به دست بیرون می‌آمدند و تصورشان این بود که نوعی همدردی و مواسات با اصحاب امام حسین (علیه السلام) داشته باشند. آنان می‌گفتند در چنین روزی که امام حسین (علیه السلام) و اصحابش، و بنی هاشم با زخم شمشیر به شهادت رسیدند پس ما هم این حالت را برای خودمان ایجاد می‌کنیم؛ یعنی نشان می‌دهیم که ما در راه امام حسین (علیه السلام) فدوی هستیم؛ و حاضریم سرمان بریده شود و این شروع قمه زنی شد. [۵]
اما بعضی دیگر از محققان آغاز قمه زنی را مربوط به دوره قاجار دانسته و بر این باورند که : قمه زنی، تاریخش به بیشتر از اواخر قاجاریه نمی‌رسد. یکی از دلایل این گروه فتاوای علماست که همه اش مال اواخر قاجاریه است و در استفتائات قدیمی تر موضوع قمه زنی دیده نمی‌شود . [۶]
در یک جمع بندی میان این دو نظریه می‌توان گفت که ریشه‌های این گونه عزاداری‌ها از زمان صفویه نشأت می‌گیرد ولی در آن زمان نیز این اعمال نه به صورت کنونی، بلکه به صورت فردی و بسیار محدود و بی ضابطه انجام می‌گرفته است. اما این سبک عزاداری‌ها در دوره قاجاریه صورت منظم تری به خود گرفته و با گسترش نفوذش در میان عوام، توانست به مراسم رسمی عزاداری ایرانیان رسوخ نماید. از گزارش سیاحان خارجی هم بر می‌آید که این سبک عزاداری در اواسط دوره قاجاریه به اوج خود رسیده و تا پایان دوره قاجاریه به قوت خود باقی بوده است. [۷] استاد شهید مرتضی مطهری با ذکر سابقه ورود قمه زنی به ایران می‌نویسد:: «قمه زنی و بلند کردن طبل و شیپور از ارتدکس‌های قفقاز به ایران سرایت کرد و چون روحیه مردم برای پذیرش آن آمادگی داشت همچون برق در همه جا دوید.» [۸]
در هر صورت قمه زنی یک امری جدید و نوپیداست که برای مشروعیت آن دلیل لازم است .

دلائل موافقین و پاسخ به آن

طرفداران قمه زنی برای مشروعیت عمل خود دلایلی را اقامه کرده‌اند از جمله  :

اصل اباحه (مباح بودن)

چون از طرف شارع منعی بر قمه زنی نداریم طبق اصل اباحه می گوئیم قمه زنی مباح است. [۹]
پاسخ :اوّلاً- در استناد به اصاله الاباحه فقهای شیعه متفق القول نیستند . ثانیاً: این نظر در صورتی قابل استناد است (***تکمیل شود***)که دلیل عامی در مسئله وجود نداشته باشد تا بتوان با مراجعه به آن از عمل به اصل بی نیاز شد. یعنی با وجود دلیل حتی اگر دلیل، عام باشد نوبت به اصل نخواهد رسید. ثالثاً: زمانی می‌توان به اصاله الاباحه رجوع نمود که اصل دیگری با آن در تعارض نباشد، درحالی که بر اساس «أصاله الاحتیاط» که منطبق با ادله عامه در منع از اضرار به نفس و یا ضرر به دین و یا وهن شریعت است از رجوع به اصاله الاباحه معذوریم.

روایات خون گریه کردن اهل بیت ع

روایاتی در این زمینه داریم . مثلا در قسمتی از زیارت منسوب به ناحیه مقدسه آمده است: لَأَبکِیَنَّ لَکَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَماً ؛ من به جای اشک‌ها بر تو خون می‌گریم. این عبارت، جواز قمه زنی و خون ریزی را می‌رساند. چون امام زمان (عج) حاضر است برای جد بزرگوارشان امام حسین (علیه السلام) خون گریه کنند پس ما نیز می‌توانیم قمه بزنیم و از سرمان خون بریزیم!
پاسخ : اولا؛ خون گریستن کنایه است و به نوعی مجاز و مبالغه می‌باشد زیرا خون گریه کردن عملا ممکن نیست؛ و این گونه استعمالات ادبی برای بیان شدت احساسات ، در کلام فصحاء فراوان یافت می‌شود .
ثانیا؛ هیچ فقیهی با استناد به این گونه نقلها – که سند و دلالتشان مشکل دارد و صراحت در موضوع نیز ندارند- فتوا نمی‌دهند .
ثالثا؛ دلالت این روایت بر جواز قمه زنی ،مربوط به عنوان اولی است. اما با وجود عنوان ثانوی - وهن مذهب بودن - قمه زنی همچنان حرام خواهد بود.
در این روایت امام (ع) خطاب به حضرت سیدالشهداء (ع) عاشقانه‌ترین سخنان را به زبان جاری ساخته است. او علاوه بر اظهار آمادگی برای شهادت در برابر جد شریفشان به غم و اندوه خود اشاره می‌کند، اما غیر از گریستن، نوع دیگری از سوگواری را یاد آور نمی‌شود.

مواسات و همدردی با امام حسین (علیه السلام)

یکی از مهمترین دلائل قمه زنان مواسات و همدردی با امام حسین (علیه السلام) است. [۱۰]
پاسخ : مواسات در لغت به معنای غمخواری و یاریگری و مددکاری است. [۱۱] آیا قمه زنی مصداق مواسات و همدردی با اهل بیت ع است؟ با قمه زدن بر سر خودمان آیا ما به ارامش اهل بیت ع یا تسکین آلام آن گرامیان یاری کرده و غمخوار و مددکار آنان بوده‌ایم ؟
بلی اگر از دشمنانشان انتقام می‌گرفتیم مواسات و همدردی کرده بودیم. همانطوری که مختار با اهل بیت ع مواسات کرد و امام سجاد ع از او اظهار رضایت نمود . [۱۲] امام باقر(علیه السلام) نیز در ملاقات با أبو الحکم بن المختار(پسر مختار) برای مختاررحمت فرستاد و فرمود: آیا مختار نبود که خانه‌های ما را ساخت و قاتلان ما را کشت و خون ما را طلب کرد؟ خدا او را رحمت کند. [۱۳]
آیا قمه زنان هم واقعا با کوبیدن بر سر خود چنین مواسات می‌کنند . حتی توابین هم بعد از حادثه عاشورا که شدیدا پشیمان شده و در پی راهی برای جبران کوتاهی هایشان بودند ، برای مواسات با اهل بیت ع با دشمن درجه یک آنان تا آخرین قطره خون خود جنگیدند و به شهادت رسیدند و هرگز بر سر خود قمه نکوبیدند. [۱۴] ره آورد مواسات توابین عبارت بود از : زمینه سازی برای قیام مختار، ایجاد رعب در دشمن، احیای قیام عاشورا ،بیدار کردن مسلمانان، تلاش برای جبران گذشته. ره آورد مواسات قمه زنان نسبت به قیام امام حسین ع چیست؟ ره آورد قمه زنی در مواسات با اهل بیت ع چیست؟
مواسات با امام حسین ع این است که : اگر سیدالشهداء (علیه السلام) به خاطر نبرد در راه خدا متألم می‌شد، همدردی ما این است که ما هم به خاطر نبرد در راه خدا متالم شویم. نه خودمان را مجروح کنیم ؟

استناد به عمل حضرت زینب ع

مهمترین دلیل و مستند قمه زنی روایتی است که کوبیدن سر به محمل توسط حضرت زینب سلام الله علیها را گزارش می‌کند در آن روایت آمده است که : فَنَطَحَتْ جَبِینَهَا بِمُقَدَّمِ الْمَحْمِلِ حَتَّی رَأَیْنَا الدَّمَ یَخْرُجُ مِنْ تَحْتِ قِنَاعِهَا [۱۵] زینب ع هنگامی که چشمش به سر بریده برادر در بالای نیزه افتاد ، از شدت تاثر و ناراحتی سرش را به چوب محمل کوبید؛ چنانچه خون از زیر مقنعه اش جاری شد.
قمه زنان ادعا می‌کنند که : اگر قمه زنی و سر شکافتن در عاشورا و عزای حسین (علیه السلام) جایز نیست پس چرا زینب، سلام الله علیها، در حضور امام سجاد (علیه السلام) سرش را به چوب محمل کوفت و سر و صورتش را آغشته به خون کرد! آیا سکوت امام معصوم ع تایید و تقریر این عمل نمی‌باشد؟!
پاسخ:
اولا – این روایت مرسل که سلسله راویان آن در جایی ذکر نشده فاقد اعتباراست و منابع اولیه و کتاب‌های معتبر هیچ گاه آن را گزارش نکرده‌اند. تنها در کتاب نورالعین فی مشهد الحسین ، که مجهول المولف است [۱۶] آمده ؛ و شیخ طریحی نیز که آن را در منتخب آورده، از نورالعین گرفته است. و در بحار هم بی سند نقل شده است .
مرحوم شیخ عباس قمی (ره) در مورد این خبر می‌نویسد: ذکر محامل و هودج در غیر خبر مسلم جصاص نیست و این خبر را اگر چه علامه مجلسی نقل فرموده، لکن مأخذ نقل آن منتخب طریحی و کتاب نور العین است که حال هر دو کتاب برای اهل فن حدیث مخفی نیست و نسبت شکستن سر به جناب زینب، سلام الله علیها، و اشعار معروفه نیز بعید است از آن مخدره که عقیله هاشمیین و عالمه غیر معلمه و رضیعه نبوت و صاحب مقام رضا و تسلیم است. [۱۷]
ثانیا- این ادعا با وصیت سیدالشهدا منافات دارد سیدالشهداء علیه السلام، آنحضرت و دختران خود را حتی از لطمه و خراشیدن صورت و شیون منع نمود و حتی آنان را قسم داد . امام حسین علیه السلام به زینب ع فرمود: یَا أُخَیَّهُ لَا یُذْهِبَنَّ حِلْمَکِ الشَّیْطَان‏ [۱۸]؛ خواهرم! صبر و شکیبایی تو را شیطان نرباید و وصیت فرمود: یَا أُخَیَّهُ إِنِّی أَقْسَمْتُ فَأَبِرِّی قَسَمِی لَا تَشُقِّی عَلَیَّ جَیْباً وَ لَا تَخْمَشِی عَلَیَّ وَجْهاً وَ لَا تَدْعِی عَلَیَّ بِالْوَیْلِ وَ الثُّبُورِ إِذَا أَنَا هَلَکْت‏؛ [۱۹] خواهرم! من تو را سوگند می‌دهم - که سوگند مرا بپذیر - وقتی من شهید شدم بر من گریبان چاک مکن، و صورت خود را مخراش، و واویلا و وا هلاکاه مگو. آیا بعد از این وصیت این بی تابی و از خود بی خود شدن برای حضرت زینب ع معنا دارد ؟
آیا تذکر امام حسین در شب عاشورا را فراموش کرد؟ به یقین حضرت زینب (س) از اولیای خاصّ خدا بودند و از علم لدنّی بی بهره نبوده‌اند. [۲۰]
ثالثا : حتی اگر این روایت را بپذیریم – که البته نمی‌پذیریم – این کار با حرکت قمه زنان کاملا فرق دارد. زیرا نه موقعیت قمه زنان، موقعیت زینب، علیها السلام است و نه کار آنها مانند کار ایشان است.اگر مروجان قمه زنی بدلیل تبعیت از کار حضرت زینب قمه می‌زنند باید محملی درست کنند و سر خود را به آن بکوبند زیرا حضرت زینب قمه نزده و به قصد اخراج خون سر به محمل نزده ولی قمه زنان آنقدر به سر می‌زنند تا خون خارج شود . قمه زنان هرساله این عمل را تکرار می‌کنند ولی حضرت زینب در عاشوراهای بعد که تکرار نکرد.
رابعا : اگر قرار باشد کسی با حضرت زینب مواسات کند چرا مروجان قمه زنی، نماز شب را ترویج نمی‌کنند؟ مگر سیدالشهداء علیه السلام برای نماز شب و دعا، یک روز جنگ را به تاخیر نینداختند و مگر حضرت زینب سلام الله علیها با وجود آن همه مصیبت و خستگی نماز شب یازدهم را هرچند نشسته نخواندند؟
خامسا: بنا بر تصریح کتب تاریخ، اهل بیت را سوار بر شتران بی جهاز و بی محمل کردند. اصلا محملی نبوده تا حضرت زینب سلام الله علیها سرش را به چوب آن بکوبد؟ محدث قمی می‌فرماید : آنچه از مقاتل معتبره معلوم می‌شود حمل ایشان بر شتران بوده که جهاز ایشان پلاس و روپوش نداشته. [۲۱]

قمه زنی مصداق عزاداری است!

با توجه به ادله بسیاری که بر حرمت قمه زنی داریم و بخش مهمی در این مقاله امده و فتوای اکثر مراجع بر خروج قمه زنی از مصادیق عزاداری، دیگر نمی‌توان آنرا در ردیف عزاداری مشروع قلمداد کرد.
اساسا هیچ دلیل معتبر شرعی که بتوان با آن قمه زنی یا اعمال شبیه به آن را به عنوان عزاداری و جزع محسوب نمود، نداریم و آنچه بیشتر مورد توصیه ائمه معصومین، علیهم السلام، بوده است نوحه سرائی و گریه نمودن به خاطر مصائب حضرت سیدالشهداء (علیه السلام) است. چنان که جابر می‌گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره (جزع) سوال نمودم حضرت فرمود: شدیدترین مرتبه جزع عبارت است از فریاد همراه وای گفتن، زدن به صورت و سینه و چیدن مو از جلوی سر. [۲۲]
با این بیان که موارد شدیدترین مراتب عزاداری ذکر شده است می‌توان با قاطعیت گفت که : از دیدگاه شرع قمه زنی و اعمال شبیه آن را نمی‌توان به عنوان مصداق عزاداری و جزع به حساب آورد. زیرا کلمه لطم که در این روایت آمده و آن را بالاترین درجه عزاداری دانسته‌اند،- بنابر تصریح کلیه اهل لغت - به معنای زدن به صورت با کف دست است [۲۳]که این دارای معنایی بسیار متفاوت با عمل قمه زنی است.

جایز بودن قمه زنی در گذشته

برخی از فقها، در زمان گذشته فتوی به جواز قمه زنی داده‌اند آیا آن فتاوای تاییدی بر جواز قمه زنی نیست؟
جواب : اولا : در گذشته فقهاء در بررسی حکم قمه زنی بر مبنای حکم اولی آن که وارد نشدن ضرر به بدن است، حکم به جواز قمه زنی می‌نمودند. و چون در آن زمان وسائل ارتباط جمعی و پخش سریع وقایع به صورت کنونی وجود نداشت بحث وهن مذهب که حکم ثانوی می‌باشد نیز مطرح نبوده و به آن توجهی نداشته‌اند ولی در این زمان با به وجود آمدن وسائل ارتباطی و پخش سریع اخبار، بحث" وهن مذهب بودن قمه زنی" تشدید گردیده است و بصورت کلی موضوع جدیدی به وجود آمده است.
مقام معظم رهبری در این باره می‌نویسد : آنچه از قول مراجع سلف، رحمت الله علیهم، نقل شده است، بیش از این نیست که اگر این کار ضرر معتنی به ندارد، جایز است. آیا سبک کردن شیعه در افکار جهانیان ضرر معتنی به نیست؟ آیا مخدوش کردن محبت و عشق شیعیان به خاندان مظلوم پیامبر (ص) و بخصوص شیفتگی بی‌حد و حصر آنان به سالار شهیدان (ع) را بد جلوه دادن ضرر نیست؟ کدام ضرر از این بالاتر است. اگر قمه زدن به صورت عملی انفرادی در خانه‌های در بسته انجام می‌گرفت، ضرری که ملاک حرمت است فقط ضرر جسمی بود؛ وقتی این کار علی رؤس الاشهاد و در مقابل دوربین‌ها و چشم‌های دشمنان و بیگانگان بلکه در مقابل چشم جوانان خودمان انجام می‌گیرد، آن وقت دیگر ضرری که باید معیار حرمت باشد فقط ضرر جسمی و فردی نیست، بلکه مضرات بزرگ تبلیغی که با آبروی اسلام و شیعه سر و کار دارد نیز باید مورد توجه باشد. امروز این ضرر بسیار بزرگ و شکننده است؛ و لذا قمه زدن علنی و همراه با تظاهر، حرام و ممنوع است. [۲۴]
ثانیا: فقهاء در گذشته در این مورد در تنگنا قرار داشته و دست آنها بسته بود، زیرا در صورت حکم به حرمت قمه زنی متهم به مخالفت با عزاداری امام حسین، علیه السلام، می‌شدند و آنها در این موارد اقتداء به ائمه اطهار (ع) می‌نمودند و در مسائلی که جامعه قابلیت درک و پذیرش آن را نداشتند، سکوت اختیار می‌نمودند. [۲۵]

خواب‌ها و مکاشفات

آیا خواب‌ها و مکاشفاتی که در تایید قمه زنی از بعضی علمای بزرگ نقل می‌کنند می‌تواند موید این عمل باشد ؟ که مثلا در عالم خواب یا شهود می‌بینند که معصوم (علیه السلام) به آنها می‌گوید وقتی که قمه می‌زنید ملائکه از آب کوثر بر سر شما می‌ریزند تا زخم سرتان خوب شود
پاسخ : اولا : امام صادق (علیه السلام) فرمود: َإِنَّ دِینَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَعَزُّ مِنْ أَنْ یُرَی فِی النَّوْم‏ ؛ [۲۶] دین خدا عزیزتر از آن است که در خواب دیده شود. ثانیا : اکثریت قریب به اتفاق علماء خواب را حجت و دلیل شرعی نمی‌دانند . آنچه مسلم است حجیت کلام معصوم در بیداری و وضع عادی است، نه در خواب و رویا. ممکن است رویا صادقه باشد ولی حجیت شرعی ندارد. [۲۷]
بنا بر این مکاشفات عارفان و سالکان- اگر چه بسیار وارسته و مقرّب باشند- نزد هیچ فقیه و اسلام شناسی در زمره ادله شرعی نیست؛ زیرا تنها حضرات معصومین (ع) هستند که فعل، قول و تقریرشان برای مردم حجت است و کردار و گفتار غیر آنها حجیت شرعی ندارد ، ثالثا: بسیاری از این گونه اخبار فاقد سند معتبر است و استناد شرعی آنها به بزرگان مخدوش می‌باشد.

قمه زنی نوعی حجامت

ده. قمه زنی نوعی حجامت سر است و چون حجامت حرام نیست، قمه زنی نیز نباید حرام باشد.
پاسخ : حجامت روش خاصی دارد و هر کسی نمی‌تواند خود را حجامت کند. اما بالفرض اگر حجامت هم باشد دیگر قمه زنی مصداقی برای عزاداری امام حسین علیه السلام نخواهد بود. زیرا اگر نیت دیگری در کار عبادی داخل شد آن عمل باطل است مثلا اگر کسی بخواهد به نیت خنک شدن وضو بگیرد یا به نیت نرمش نماز بخواند وضو و نمازش باطل است.

تبیین ادله حرمت قمه زنی

بهترین راه مقابله با قمه زنی ، تبیین و توضیح ادله حرمت قمه زنی و اثبات تعارض این پدیده ناخوشایند با معارف اسلامی است. بخشی از ادله عبارتند :

مایه وهن اسلام

هر امر جدیدی که جزء دین نبوده و فعل آن ، سبب وهن و تضعیف دین و موجب بد بینی به اهل بیت ع شود، به یقین انجام آن فعل حرام بوده و به عنوان منکر باید از انجام آن بپرهیزیم . قمه زنی نیز از امور نوپیدا و ناخوشایندی است که باید ازچهره مکتب تشیع زدوده شود .امام صادق(ع) فرمود: کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً حَبِّبُونَا إِلَی النَّاسِ وَ لَا تُبَغِّضُونَا إِلَیْهِمْ فَجُرُّوا إِلَیْنَا کُلَّ مَوَدَّهٍ وَ ادْفَعُوا عَنَّا کُلَّ شَر [۲۸] ؛ ای شیعیان ما زینت ما باشید نه سبب زشتی و بی آبرویی ، ما را محبوب مردم گردانید و مبغوض ایشان نکنید. پس محبت آنها را به ما جلب کنید و هر گونه بدی را از ما دور سازید.
و مراجع تقلید هم به این جهت در این زمینه فتوا به حرمت داد ه‌اند . حضرت آیت الله خامنه‌ای فرمود : قمه زنی علاوه براینکه از نظر عرفی از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمی‌شود و سابقه‌ای در عصر ائمه (ع) و زمان‌های بعد از آن ندارد و تأییدی هم به شکل خاص یا عام از معصوم (ع) در مورد آن نرسیده است، در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب می‌شود؛ بنابراین در هیچ حالتی جایز نیست و چنانچه در این مورد نذری وجود داشته باشد، نذر واجد شرایط صحّت و انعقاد نیست. [۲۹]
آیت الله سیستانی : باید از کارهایی که عزاداری را خدشه دار می‌کند اجتناب شود، روشن است که قمه‎زنی در حال حاضر تبعات منفی فراوانی از جمله وهن دین را در پی دارد. [۳۰]
آیت الله جوادی آملی: چیزی که مایه وهن اسلام و پایه هتک حرمت عزاداری است جایز نیست، انتظار می‌رود از قمه زنی و مانند آن پرهیز شود. [۳۱]
آیت الله مکارم شیرازی : عزاداری خامس آل عبا از مهمترین شعائر دینی و رمز بقای تشیع است، ولی بر عزاداران عزیز لازم است از کارهایی که موجب وهن مذهب می شود و یا آسیبی به بدن آن‌ها وارد می‌کند خودداری کنند. [۳۲]
حضرت آیت الله حاج شیخ جواد تبریزی (قدس سره) فرمود : عزاداری باید طوری باشد که موجب وهن بر شیعه نباشد. داخل بودن این اعمال در عزاداری امام حسین علیه السلام جای تامل دارد. [۳۳]
حضرت آیت الله بهجت) ، حضرت آیت الله فاضل لنکرانی، حضرت آیت الله صافی گلپایگانی هم همین نظر را تایید کرده‌اند.

غیرمنطقی وغیرقابل پذیرش بودن

آیت الله فاضل لنکرانی در این زمینه می‌نویسد : با توجه به گرایشی که نسبت به اسلام و تشیع بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در اکثر نقاط جهان پیدا شده، و ایران اسلامی به عنوان ام القرای جهان اسلام شناخته می‌شود، و اعمال ورفتار ملت ایران به عنوان الگو و بیانگر اسلام مطرح است، لازم است در رابطه با مسایل سوگواری و عزاداری سالار شهیدان حضرت ابی عبدالله الحسین (ع) به گونه‌ای عمل شود که موجب گرایش بیشتر وعلاقه مندی شدیدتر به آن حضرت و هدف مقدس وی گردد. پیداست در این شرایط، مسئله قمه زدن نه تنها چنین نقشی ندارد، بلکه به علّت عدم قابلیت پذیرش و نداشتن هیچگونه توجیه قابل فهم مخالفین، نتیجه سوء بر آن مترتب خواهد شد. لذا لازم است شیعیان علاقمند به مکتب امام حسین (ع) از آن خودداری کنند. و چنانچه در این مورد نذری وجود داشته باشد نذر واجد شرایط صحّت و انعقاد نیست. [۳۴] علاوه بر این، حضرت آیت الله مکارم شیرازی نیز در فتوای خود، مبنی بر حرمت قمه زنی، به این دلیل (غیرمنطقی و غیرقابل پذیرش بودن) اشاره کرده‌اند.

بدعت بودن

طبق نظر علمای اسلام قمه زنی هیچ گونه مجوز شرعی ندارد . شهید آیت الله مرتضی مطهری (قدس سره) می‌نویسد : در شرایط فعلی هیچ دلیل عقلی و نقلی بر قمه زنی نداریم و یکی از مصادیق بارز تحریف محسوب می‌گردد و حداقل اینکه در زمان فعلی، باعث زیر سوال رفتن تشیع می‌گردد. از برنامه‌هایی که هیچ ارتباطی با اهداف امام حسین (ع) ندارند، تیغ، قمه و قفل زدن است. قمه زدن هم همین طور است؛ این کار، کار غلطی است. یک عده قمه‌ها را بگیرند، به سرهای خودشان بزنند و خون‌ها را بریزند که چه شود؟ کجای این حرکت، عزاداری است؟ [۳۵]

اضرار و ایذاء

علامه سید محسن امین عاملی : قمه زنی و اعمالی دیگر از این قبیل در مراسم عزاداری حسینی به حکم عقل و شرع حرام است و زخمی ساختن سر، که نه سود دنیوی دارد و نه اجر اخروی، ایذاء نفس است که خود در شرع حرام است و در مقابل این عمل، شیعه ی اهل بیت ع را در انظار مردم مورد تمسخر قرار داده و آنها را وحشی قلمداد می‌کنند و شکی نیست که این اعمال ناشی از وسواس شیاطین بوده و موجب رضایت خدا و پیامبر و اهل بیت اطهارنیست و البته تغییر نام این اعمال در ماهیت و حکم شرعی آن که حرمت است، تغییری نمی‌دهد. [۳۶]
حضرت آیت الله شیخ محمد حسین کاشف الغطاء (قدس سره) : اگر بخواهیم موافق قواعد فقهی و استنباط احکام شرعی در مورد مسئله لطمه به صورت زدن و اعمالی از این قبیل همچون قمه زنی و ... که در این روزگار جریان دارند، نظر دهیم، به چیزی جز حرمت دست نیافته و چاره‌ای جز فتوا به منع و تحریم آنها نخواهیم داشت؛ زیرا هیچ مخصّصی که بتواند عمومات حرمت اضرار و ایذاء به بدن و حرمت به خطر انداختن جان انسانی را در این موارد تخصیص زده باشد، وجود نداشته و دلیلی نداریم که بتوان این موارد را از حکم به حرمت خارج نمود... این درحالی است که بیشتر اشخاصی که این کارها را انجام می‌دهند، بیشتر از روی تظاهر، ریا، تعصّب و تملّق به عمل می‌آورند، بی آن که قصدی دست و نیت صالحی داشته باشند. که از این جهت نیز خالی از اشکال نبوده، بلکه حرام بودن آن به خاطر برخی از دلایل زمانی و مکانی مضاعف خواهد بود. [۳۷]
حضرت آیت الله خویی (قدس سره) هم می‌فرماید : اگر قمه زنی و زنجیر زنی با قلاب‌های فلزی که در ماه محرم انجام می‌گیرد، منجر به ضرر و زیان قابل توجهی شده و یا هتک، تمسخر و توهین به دین و مذهب را به دنبال آورد، جایز نیست.
حضرت آیت الله مکارم شیرازی : بر عزاداران عزیز لازم است از کارهایی که موجب وهن مذهب می‌گردد و یا آسیبی به بدن آنها وارد می‌کند، خودداری کنند. [۳۸]

مخالفت با حکم ولیّ فقیه

برخی از علما مخالفت با ولی فقیه را مد نظر قرار داده و با قمه زنی مخالفت کرده‌اند. از جمله: حضرت آیت الله اراکی (قدس سره) فرموده است:
دستور ولی امر مسلمین مبنی بر جلوگیری ازاعمال خرافی در عزاداری محرم لازم الاطاعه است. پیروی از سخنان ایشان در مورد این گونه اعمال خرافی که موجب وهن دین و مذهب و بهره برداری سوء دشمنان اسلام می‌گردد، بنا به اعلام ولی امر مسلمین که آگاه به مصلحت اسلام و کشور هستند، لازم و ضروری است. [۳۹] حضرت آیت الله حسین مظاهری در مورد این سؤال: "قمه زدن از نظر فقهی چه حکمی دارد؟"می‌فرماید : چون ولایت فقیه نهی از آن کرده‌اند، همه باید از این کار پرهیز کنند؛ گرچه مقلّد کسی باشند که جایز بداند. [۴۰] و حضرت آیت الله سید کاظم حائری  :اولاً ما شاهد آنیم که قمه زنی و بعضی اعمال شبیه به آن، ذاتاً موجب تخریب وجهه اسلام و تشیع گشته‌اند و دشمنان کافر نیز در زمان حاضر برای آسیب وارد کردن به ما در این گونه اعمال تکیه نموده، تا دین ما را دین خرافه و وحشی گری معرفی نمایند. و ثانیاً چه ما چنین دیدی را نسبت به قمه زنی به دست آورده باشیم یانه، باید از اوامر ولی امر مسلمین، حضرت آیت الله خامنه‌ای (حفظه الله) در این مورد اطاعت کنیم؛ زیرا ایشان در این مورد موضع گیری صریح و روشنی نموده‌اند که دیگر هیچگونه عذری را برای مخالفت باقی نمی‌گذارد و بر تمامی مسلمین واجب است که از دستورات ایشان اطاعت نمایند؛ چه کسانی که با ایشان در فتوا هم نظرند و یا از ایشان تقلید می‌کنند و چه کسانی که در این فتوا با ایشان هم نظر نبوده و یا از کس دیگری تقلید کنند؛ در هر صورت بر همه ی مسلمین واجب است از ایشان به خاطر ولی امر بودن شان تبعیت کنند. [۴۱]

خلاف سیره اهل بیت(ع)

سنت عزاداری از مواریث اهل بیت ع و حضرات معصومین ع است، و آن بزرگواران این سنت حسنه را را بنا گذاشته‌اند. آیا در رفتار و سنت حضرات معصومین(ع) که بانی این سنت حسنه هستند، چنین رفتارهای غیرمعقولی سراغ داریم؟ حتی یک مورد داریم که حضرت امام صادق(ع) که بنیان گذار سنت عزاداری هستند، زنجیر تیغ دار بر سینه و پشت زده یا قمه بر سر زده باشند؟ اگر چنین چیزی جایز بود، امام صادق(ع) انجام می‌دادند. ما در هر امری اگر از حضرات معصومین(ع) مدرک مستند برخوردار از دلالت تام در اختیار داشته باشیم، روی چشم می‌گذاریم و به آن عمل می‌کنیم، اما هرگز قول و فعل مستند به آن بزرگواران در این زمینه‌ها در دست نیست.

مانعی برای نشرپیام عاشورا

قیام امام حسین(ع) در هر عصر و زمان و برای هر ملت و مردمی پیامی دارد، پیامی که هیچ گاه کهنه نمی‌شود. اما در شرایطی که همواره ستم پیشگان و استعمارگران خون آشام در تلاش بوده‌اند تا نقش عاشورا را کمرنگ کرده و بنیانش را براندازند، مؤثرترین عاملی که می‌تواند آن را برای نسل‌های آینده حفظ کند، مراسم سوگواری امام حسین(ع) است.

برهم زدن امنیت روانی و سلامتی فرد و جامعه

قمه زنی تعادل روانی برخی از افراد حساس جامعه را نیز بر هم می‌زند. گروه سرشکافته و خون آلود قمه زنان، چنان منظره ی دهشتناکی پدید می‌آورند که وحشت و اندوه، سراسروجود تماشاچیان را فرا می‌گیرد.
متخصصان روان پزشکی معتقدند، قمه زنی در روحیه افراد حساس جامعه از جمله کودکانی که شاهد این عمل هستند اثر منفی بر جای می‌گذارد. آنان می‌گویند از آنجا که نمی‌توان کودکان را نسبت به این کار توجیه کرد، ممکن است قمه زنی باورهای مذهبی آنان را نیز سست کند، محققین معتقدند : «چون در قمه زنی خون جاری می‌شود و این حرکت ریتم دار و با حرکت‌های بدنی و تکرار همراه است، قطعاً روی بچه‌ها اثر منفی می‌گذارد. برخی از بچه‌ها با دیدن این عمل دچار رعب و هراس شده و حالت چندش به آنان دست می‌دهد. حالا اگر کودکی یا بزرگ سالی به این مسأله به عنوان یک پدیده مذهبی نگاه کند، ممکن است قمه زنی در آینده باعث گریز او از مذهب شود». [۴۲] افزون بر ضررهای روانیِ سلامتی جسمی فرد را نیز به مخاطره می‌اندازد، به اعتقاد کارشناسان بهداشتی و متخصصان امور بهداشتی قمه زنی ممکن است از یک سو باعث خون ریزی، عفونت‌های موضعی و قطع شدن برخی عروق و اعصاب فرد قمه زن شود و از سوی دیگر می‌تواند بیماری‌های عفونی خطرناکی همچون هپاتیت B و مانند آن را در جامعه گسترش دهد. [۴۳]

بیان مخالفت علما با قمه زنی

مخالفت شدید اکثریت قریب به اتفاق علما از گذشته تا حال ،شرعی بودن قمه زنی را در هاله‌ای از ابهام قرار داده و با وجود این مخالفت‌ها آیا می‌توان ثوابی برای آن مترتب دانست ؟ به مواردی از این مخالفت‌ها اشاره می‌کنیم :
در زمان قاجاریه نخستین تلاش‌ها از سوی دولتمردان ایرانی برای برانداختن قمه زنی، توسط امیرکبیر آغاز شد، او برای این کار از عالمان عصر فتوا گرفت : که این رسم مخالف شریعت است. [۴۴] همچنین فقهاء و علمای بزرگ که از اول حکم بر حرمت قمه زنی نموده‌اند؛ عبارتند از:
آیت الله سید محمد حسن شیرازی مشهور به میرزای شیرازی (۱۲۳۰-۱۳۱۲ق)، [۴۵] حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی [۴۶](مؤسس حوزه علمیه قم) (۱۲۶۷- ۱۳۵۵ق)، مرجع بزرگ شیعه آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی (۱۲۸۴-۱۳۶۵ق)، علامه سید محسن امین عاملی (۱۲۸۴- ۱۳۱۸ق)، فقیه نامدار آیت الله سید محسن حکیم (متوفی ۱۳۴۸ش)، علامه شیخ محمد جواد مغنیه (۱۳۲۲ - ۱۴۰۰ق)، فقیه مجاهد آیت الله عبدالکریم جزائری (۱۲۸۹- ۱۳۴۲ق)، آیت الله محمد باقر بیرجندی (۱۲۷۶- ۱۳۵۲ق)، آیت الله سید محمد مهدی قزوینی (متوفی ۱۳۵۸ق)، آیت الله هبهالدین حسینی شهرستانی (۱۳۰۱-۱۳۸۶ق)، آیت الله شیخ جعفر بدیری (متوفی ۱۳۶۹ ق)، علامه شیخ محسن شراره (متوفی۱۳۶۵ ق)، آیت الله شیخ محمد خالصی (متوفی ۱۳۸۳ ق)، عالم و زاهد معروف شیخ علی قمی (متوفی ۱۳۷۱ ق)، آیت اللَّه شیخ غلامحسین تبریزی (۱۲۶۰- ۱۳۵۹ش)، امام خمینی، آیت الله شهید مطهری و آیت الله شهید سید محمد باقر صدر و بسیارس از علمای دیگر ... [۴۷]
علامه سید محسن امین در کتاب خویش به نام «التنزیه » با استدلال و برهان ثابت نمود که قمه زنی و برخی دیگر از خرافات رایج در عزاداری امام حسین، علیه السلام، نه تنها ثوابی ندارد بلکه از نظر شرع مقدس حرام و از کارهای شیطان است. [۴۸] جریان مقابله ی علمای ربّانی با این انحرافات توسط مراجع بزرگ شیعه همواره ادامه داشت تا اینکه مرحوم آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی در رابطه با قمه زنی چنین فتوا داد : ان استعمال السیوف و السلاسل و الطبول و الابواق و مایجری الیوم امثاله فی مواکب العزا بیوم عاشورا انما هو محرم و هو غیر شرعی؛ به کار بردن شمشیرها (قمه زنی) و زنجیرها و طبل‌ها و بوق‌ها و کارهایی مانند این امور که امروزه در دسته‌های عزاداری و در روز عاشورا معمول است همه حرام و غیر شرعی است. [۴۹]
پس از پیروزی انقلاب اسلامی امام خمینی به تبیین نقش مجالس عزای حسینی در حفظ و بقای مکتب تشیع پرداخته و ضرورت برگزاری مراسم عزاداری به همان شیوه سنتی را مورد تأکید قرار داد. [۵۰] ولی در عین حال با گسترش برخی مظاهر آزار جسمانی در مراسم سوگواری امام حسین (ع) و امکان بهره برداری دشمنان از این رفتارها، ایشان با صدور حکمی از قمه زنی نهی و جواز شبیه خوانی را مشروط به عدم وهن اعلام فرمود.
روحانیِ آگاه و انقلابی شهید سید عبدالکریم هاشمی نژاد نیز به تاثیرات سوء قمه زنی در تخریب چهره تشیع پرداخته، می‌گوید:
گاهی به نام عرض ارادت به پیشگاه مقدس حسین (ع) کارهایی انجام می‌شود که در برابر دنیای روز موجب شرمساری و سرافکندگی است. کارهایی که نه با مقررات اسلامی سازش دارد و نه از نظرمنطق، صحیح و قابل درک است. برای نمونه باید موضوع «قمه زدن» را یاد کرد. این عمل ناراحت کننده و چندش آور … نه تنها با هیچ اصل قابل تفسیر نیست، بلکه مخالفان و دشمنان اسلام در داخل و خارج، از آن به صورت یک حربه ی موثر و قاطع علیه آیین مقدس ما استفاده می‌کنند. یکی از دوستانم که دانشجوست و در آلمان غربی مشغول تحصیل است، سال گذشته برایم حکایت می‌کرد که درآنجا ما به دیدن فیلمی رفتیم که در آن قسمتی از عادات واعمال مردم مشرق زمین نشان داده می‌شد؛ اعمالی که نشان دهنده ی انحطاط فکری آنهاست.
در آن فیلم، از کشور هندوستان مثلاً دستان گاوهای مقدس و احترام‌هایی که مردم آنجا در برابر آنها انجام می‌دادند نشان داده شده، ولی هنگامی که نوبت به ایران رسید، منظره ی «قمه زدن» با همان وضع چندش آوردر فیلم منعکس شد. … باز داستان دیگری دراین باره دارم که دانشجوی آلمانی به علّت آن که منظره ی قمه زدن را در یک فیلم تلویزیونی دیده بود و دشمنان اسلام، آن را به عنوان «یکی از دستورات اسلامی که باید یک مسلمان واقعی آن را اجرا کند» معرفی کرده بودند، تا مدت‌ها حاضر نبود مسلمان شود و اسلام را بپذیرد… [۵۱]
پس از رحلت امام خمینی (قدس سره) و ایجاد زمینه ی بهره برداری خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های اطلاع رسانی معاند از این صحنه‌های ناخوشایند قمه زنی برای ضربه زدن به اساس تشیّع، رهبر معظم انقلاب حضرت ایه الله خامنه‌ای در بیاناتی که در آستانه ی محرم الحرام در جمع روحانیون استان کهکیلویه و بویراحمد فرمودند، [۵۲] بر لزوم هر چه باشکوهتر برگزار شدن عزای حسینی تأکید و انحرافی بودن جریان قمه زنی در عزای حسینی را تبیین فرمود و خواستار زدودن این حرکات وهن آمیز از ساحت قدسی عزای حسینی شد. [۵۳]
پس از انتشار این بیانات و صدور حکم حرمت قمه زنی از سوی ایشان، جمعی از مراجع و شخصیت‌های فقهی حوزه علمیه، باصدور فتاوای جدید و برخی نیز با تصریح به لازم الإتباع بودن حکم ولی فقیه تاکید کردند. البته تبعیت از حکم ولی فقیه ، مورد اتفاق معظم فقهای شیعه ، از جمله شیخ انصاری (رحمه الله علیه) نیز در کتاب مکاسب [۵۴] و آیت الله سید محمد کاظم یزدی [۵۵] آیت الله اراکی، آیت الله گلپایگانی و آیت الله خویی و … قرار گرفته است. بعد از صدور حرمت قمه زنی توسط رهبر معظم انقلاب، علما و مراجع عظام تقلید ، با صدورفتوای لزوم تبعیّت، به تأیید و حمایت از این حکم پرداختند. [۵۶]

راهکار مقابله با قمه زنی

اگر ما نقاط ضعف قمه زنی را به اطلاع عموم برسانیم .یقینا انسانهای فهیم و منطقی از این مُنکَر ناخوشایند دست برمی دارند : از جمله می‌پرسیم :
یک- چرا قمه را بر سر دشمن نمی‌زنید؟ :
چرا قمه زنان شمشیر را به سر دشمن نمی‌زنند ؟ در طول تاریخ موارد زیادی داریم که شیعیان با الهام از انقلاب عاشورا به مبارزه با دشمنان مکتب اسلام و تشیع برخاسته‌اند . مثل قیام مختار ، توابین ، قیام حره در مدینه ، انقلاب زیدبن علی(ع) در کوفه ، قیام یحیی بن زید، قیام نفس زکیه ، قیام قتیل باخَمرا ، قیام شهید فخ ، قیام ابن طباطبا ، قیام محمد دیباج و سایر قیامها که همه متاثر از عاشورا بود و شمشیر هایشان را بر علیه دشمن به کار بردند. امّا متاسفانه وقتی مشاهده می‌شود برخی دم از محبت امام حسین ع می‌زنند ولی هرگز شمشیرهایشان را به سوی دشمن به کار نمی‌برند انسان به یاد یکی از تلخ‌ترین گزارشهای تاریخ کربلا می‌افتد : هنگامی که کاروان امام حسین ع به دشت «عقیق» رسید. امام حسین علیه السّلام به مردی از بنی اسد، به نام «بشر بن غالب» بر خورد که از کوفه به سوی حجاز می‌رفت. آن حضرت به او فرمود: از مردم کوفه بگو! چگونه آنجا را پشت سر نهادی؟ «بشر» گفت: القلوب معک، و السّیوف مع بنی امیّه؛ سرورم! قلبهای مردم همراه شماست، امّا شمشیرها با بنی امیه است. امام ع فرمود: راست می‌گویی ای برادر اسدی! [۵۷] در زمان ما هم گاهی چنین اتفاقاتی دیده می‌شود که دلها مملو از محبت امام حسین ع ولی شمشیرها و قمه‌ها به نفع دشمن و در راه شادی کفار به کار گرفته می‌شود. نقل دو نمونه در این زمینه مناسب می‌نماید :

تماشای قمه زنان به اعدام مجتهد بزرگ شهر

الف- روز دوشنبه عاشورای سال ۱۳۳۰ هجری قمری ( دهم دی ماه ۱۲۸۹ ش )زمانی مجتهد بزرگ تبریز شهید آیه الله میرزا علی ثقه الاسلام تبریزی توسط روس‌ها در تبریز درروز عاشورا به دار آویخته می‌شد [۵۸]، با فاصله‌ای نه چندان دور در گوشه ی دیگر شهر ، دسته‌ها و گروه‌هایی به قمه زنی و عزاداری، به سبک خود مشغول بودند. تعدادی از حامیان شهید ثقه الاسلام به طلب یاری نزد عزاداران شتافتند و گفتند: شما بر مظلومیت امام ع اشک می‌ریزید و حتی از فرط ناراحتی قمه می‌زنید و می گوئید که ای کاش در کربلا بودیم و از امام دفاع می‌کردیم و در رکاب امام به شهادت می‌رسیدیم. حال موقعیتی پیش آمده بیائید و نگذارید این مجتهد عالی مقام که جانشین و یکی از یاوران آن حضرت است توسط کفار به شهادت برسد . شما چند هزار نفر هستید حال آن که تعداد روس‌ها از چند صد نفر تجاوز نمی‌کند، حتما بر آنها غلبه خواهید کرد.هر چه به مردم قمه زن التماس کردند که بیایید امروز مقابل کنسول خانۀ روس عزاداری کنیم تا روس‌ها بترسند و روحانی بزرگ و مجاهد شهر را اعدام نکنند، افاقه نکرد و قمه زنان به در خواست حامیان ثقه الاسلام، پاسخ منفی داده و گفتند: آقا جان! اُولارین تُوفنگی وار، آدامی اُولدُرَللَر. یعنی آنها تفنگ دارند و آدم را می‌کشند. [۵۹] آنان به این صحنه دلخراش تماشا کرده و قمه می‌زدند. روس‌ها او و چند تن دیگر از مجاهدان و مدافعان وطن را به دار آویختند؛ در حالی که آنها مشغول عزاداری و قمه زنی برای امام حسین(ع) بودند. این عالم شهید قبل از شهادت دو رکعت نماز به جا آورد و خطاب به شیخ سلیم خطیب (که با وی اعدام شد) گفت: «چه سعادتی بالاتر از اینکه در روز عاشورا به فیض شهادت نایل می‌شویم و با شهیدان کربلا محشور خواهیم شد.»
ب- نگارنده خود در اوائل انقلاب ۰۱۳۶۰ش در مسجد شکللی تبریز در خیابان شمس تبریزی می‌رفتم . در آن زمان عده‌ای از عناصر مخالف نظام و اعضای حزب خلق مسلمان در تبریز با نام هیئت قمه زنان به جای اینکه به دشمنان اهل بیت ع حمله ور شوند به فقیه مجاهد عارف مخلص حضرت آیه الله شهید سید اسدالله مدنی در مسجد شکلی حمله ور شدند و ایشان را مورد اهانت قرار دادند.
کِی گفت حسین، تو بر سر خویش بزن؟
با تیغ، به فرق خویشتن، نیش بزن؟
تیغی که زنی بر سر خود ای غافل! بر فرق ستم گران بد کیش بزن [۶۰]
چرا از منظر عده‌ای آسیب رساندن به خود برای همدردی با شهدای قیام کربلا مستحب یاواجب کفائی است اما قیام برای دفاع از مکتب و اندیشه ان گرامی ممنوع؟ چرا باید با اهل سنت تندی کرد اما با استعمارگران کافر و متجاوز به کشور سازش؟
دو–خوشحالی دشمنان چرا؟!
همین که مستکبرین عالم از قمه زنی شیعه خوشحالند معلوم می‌شود که که این کار به نفع آن هاست. یک شیعه حسینی بصیر چه پاسخی به این سوال می‌دهد : چرا انگلیس که نه تنها دشمن اسلام و شیعه هست بلکه برای ریشه کنی شیعه فرقه وهابیت را تاسیس نموده از قمه زنی ما خوشحال است؟ آیا همکاری انگلیس در راه اندازی۱۶ شبکه "شیعه لندنی" جهت لعن و قمه زنی علنی و اهدای قمه و کفن رایگان و حتی پول به برخی فریب خوردگان و مغرضان در راستای خدمت به تشیع است؟
سه - قمه بر سر اطفال نابالغ ؟!
آیا واقعا قمه بر سر بچه زدن کاری انسانی و اسلامی است ؟ آیا پیامبر گرامی اسلام ص یا اهل بیت ع خودشان چنین کاری را تحمل می‌کنند؟ متاسفانه مروجان قمه زنی علاوه بر زدن قمه بر سر خود، سر بچه‌های کوچک را هم تیغ می‌زنند و در حالیکه بچه از ترس گریه می‌کند خون سرش را می‌ریزند و این منکر آشکار را به عنوان نذر شرعی انجام می‌دهند . در حالیکه در شریعت مقدس اسلام اگر کسی بچه خود را کتک بزند و فقط جای ضربه قرمز شود این کار حرام است و باید دیه پرداخت کند چه رسد به ریختن خونش. از منظر فقهای امامیه ضرب و جرح کودکان توسط والدین محکوم به دیه و ارش است و فرقی با جنایات دیگران ندارد. آیا این عمل موجب دین گریزی آنان نمی‌شود ؟
چهار - چرا هیچ عالم و انسان فرهیخته‌ای تا حال قمه نزده است؟
یقینا همه احکام شرعی مشترک بین مسلمانان می‌باشند؛ چه واجب و چه مستحب. پس اگر عمل مورد نظر ما نیز مستحب باشد برای همه مردم مستحب است چه عالم باشند و چه عامی. این در حالی است که تا به حال شاهد نبوده‌ایم که هیچ یک از علماء و فرهیختگان جامعه اسلامی در طول تاریخ اقدام به این عمل کنند. بنا بر این آنها این اعمال را مستحب و مقرب کننده نزد خداوند نمی‌دانسته‌اند و هیچ عالم وارسته‌ای تا به حال اصرار بر انجام این صورت‌های عزاداری نداشته باشد و قمه نزده است .
به این جهت مرجع کبیر آیت الله سید محسن حکیم (رض) فرمود: ان قضیه التطبیر هی غصه فی حلقومنا»: همانا قضیه قمه زنی، اندوه و غصه‌ای در گلوی ماست و اگر قمه زنی باعث ضرر به بدن یا هتک حرمت به مذهب اهل بیت و شیعیان گردد، حرام است. [۶۱]
پنج- آیا واقعا قمه زنی احیای معارف اسلامی است ؟
واقعا اگر این احیای شعائر اسلامی است و در ردیف نماز و حجاب و حج است و از معالم و معارف دین الهی و شریعت مقدس و یا یکی از شاخصه‌های عبادت و یا امری مرتبط با آن قلمداد می‌شود باید از شعائر الهی باشد و بزرگداشت آن از نشانه‌های تقوای الهی ؟ آیا این همه عالم عارف مخالف این مصداق شعائر الهی است؟ و آیا عمل نکردن به قمه زنی هتک حرمت الهی به حساب می‌آید؟ مثل عمل نکردن به نماز و حجاب ؟!

روشن گری در باره دستهای پشت پرده

دستهای پنهان استعمارگران در این موضوع را باید کاملا افشا نمود . در اینجا به مواردی اشاره می‌کنیم :
- علامه محمد جواد مغنیه در کتاب" تجارب محمد جواد مغنیه" تحت عنوان کفن‌هایی برای زنده‌ها و هنگامی که از عالمی فلسطینی درباره نظر علمای فلسطین نسبت به شیعه سوال می‌کند، می‌نویسد:
همانا سبب اصلی این تفرقه‌ای که میان مسلمین ایجاد شده است استعمار و ایادیش هستند؛ به گونه‌ای که آنها دائما مسلمانان را با هر وسیله‌ای که شده تحریک و تجهیز نموده و در مقابل هم قرار می‌دهند که از جمله این وسائل این بود که دولت انگلیس در ماه محرم هزار کفن به قمه زنان هدیه نمود و هنگامی که دولت آمریکا از آن با خبر شد، برای آن که فرصت را از دست ندهد دو هزار کفن به آنها هدیه نمود. [۶۲]
علامه مغنیه پس از بیان این مطلب می‌نویسد: پس از شنیدن این حقیقت، اندوه تمام وجودم را به یکباره فرا گرفت و احساس نمودم که تمام اعضایم از هم در حال جدا شدن است؛ ولیکن شکیبائی و بردباری نموده و حالتی که در آن بودم را پنهان داشتم.... [۶۳]
دکتر تیجانی نیز در کتاب "اهل بیت کلید مشکل ها" در این باره می‌نویسد: یکی از علمای گذشته می‌فرمود: شمشیرهایی که در گذشته، شیعیان آن را در برابر ظالمان بلند می‌کردند، امروز برای زدن به سرهای خود، از آن استفاده می‌کنند تا جایی که انگلیسی‌ها مقدار زیادی شمشیر بر دسته‌های عزاداری - در کربلا - تقسیم می‌کردند! [۶۴]
وزیر مختار فرانسه هم در خاطرات خود از روزهای آغازین مشروطیت می‌نویسد: امسال دسته‌ها در برابر سفارت انگلستان برای ابراز قدرشناسی از سیاست بریتانیا و کمک‌هایی که به انقلاب ایران کرده بود، با شور و شوق تمام، سینه و قمه زدند. [۶۵]

نماز ممنوع ، قمه زنی آزاد!!

بهره بردن دشمنان از اعمال موهنی، همچون قمه زنی، در راه پیشبرد مقاصد خود، موضوعی است که شاید کمتر به آن توجه شده است. مقام معظم رهبری در این مورد می‌فرماید: من در دو، سه سال قبل از این راجع به قمه زنی مطلبی را گفتم و مردم عزیز ما آن مطلب را با همه وجود پذیرفتند و عمل کردند. اخیرا مطلبی را کسی به من گفت که خیلی برایم جالب و عجیب بود؛ برای شما هم آن مطلب را نقل می‌کنم.
کسی که با مسائل کشور شوروی سابق و این بخشی که شیعه نشین است - جمهوری آذربایجان - آشنا بود، می‌گفت: آن وقتی که کمونیست‌ها بر منطقه آذربایجان شوروی سابق مسلط شدند، همه آثار اسلامی را از آن جا محو کردند؛ مثلا مساجد را به انبار تبدیل کردند؛ سالن‌های دینی و حسینیه‌ها را به چیزهای دیگری تبدیل کردند و هیچ نشانه ایی از اسلام و دین و تشیع باقی نگذاشتند؛ فقط یک چیز را اجازه دادند و آن قمه زدن بود! دستورالعمل روسای کمونیستی به زیردستان خودشان این بود که مسلمانان حق ندارند نماز بخوانند؛ نماز جماعت برگزار کنند؛ قرآن بخوانند؛ عزاداری کنند؛ هیچ کار دینی نباید بکنند؛ اما اجازه دارند که قمه بزنند! چرا؟ چون خود قمه زدن، برای آنها یک وسیله تبلیغ بر ضد دین و بر ضد تشیع بود! بنابراین، گاهی دشمن از بعضی چیزها این گونه علیه دین استفاده می‌کند. [۶۶] هرجا خرافات به میان بیاید، دین خالص بدنام خواهد شد. [۶۷]

پاسخ به شبهات هواداران

تعیین موضوع توسط فقیه

طرفداران قمه زنی می‌گویند : تعیین موضوع شأن فقیه نیست!!! آنچه بر عهده فقیه است بیان حکم است. موضوع را باید خود مکلف تشخیص بدهد. و قمه زنان عمل قمه زنی را موجب وهن مذهب نمی‌دانند.
پاسخ : موضوعات فقهی به دو دسته تقسیم می‌گردند: یک دسته از آنها احتیاج به اجتهاد ندارد و تشخیص آن از شئون فقیه نمی‌باشد مانند تشخیص این که مایع خاصی آب است یا شراب. ولی دسته دیگری از این موضوعات وجود دارند که احتیاج به اجتهاد داشته و مکلف به تنهایی قادر به تشخیص آنها نمی‌باشد، مانند تشخیص معنای صعید و تشخیص وهن نسبت به مذهب. درباره این که انجام دادن کاری الان وهن مذهب است یا نه، هر کسی شایستگی تشخیص ندارد. اساسا تشخیص موضوعات عامه که سود و زیان آن به تمام جامعه اسلامی می‌رسد، از شئون حاکم حکومت اسلامی می‌باشد . در نتیجه تشخیص آن موضوعاتی بر عهده مکلف است که؛ اولا در تشخیص آن احتیاج به اجتهاد نباشد و ثانیا آن موضوع از موضوعات شخصیه بوده و از موضوعات عامه نباشد.

مسخره نمودن موجب حرمت اعمال نمی‌شود

یکی دیگر از ادله قمه زنان بی توجهی به مسخره دیگران است . زیرا آنها دیگر احکام اسلامی را نیز مسخره می‌نمایند. پس اگر مسخره دشمنان را در نظر بگیریم باید خیلی از ضروریات دین را کنار بگذاریم مثل حجاب ، نماز ، قصاص و...
پاسخ :این قیاس مع الفارق است زیرا ضروریات دین احکام و دستورات الهی است و همه دلیل محکم و منصوص دارد ولی قمه زنی حرکتی ابداعی است و آن را ما خود ساخته‌ایم .

آثار در نقد قمه زنی

کتابها

علامه سید محسن امین عاملی .المجالس السنیه،
تراژدی کربلا، حیدری ، ابراهیم ، ترجمه علی معموری.
التنزیه، امین ، سید محسن ، دارالهدایه للطبا عه و النشر ،بیروت .
قمه زنی زخمی بر چهره تشیع ،افضلی ، محمد علی ، بوستان کتاب ، قم ، ۱۳۹۴ش.
" دست پنهان " ، تهیه و تدوین : مؤسسه فرهنگی فخر الأئمه علیهم السلام، موسسه بوستان کتاب
" قمه زنی؛ سنت یا بدعت؟ " نویسنده : مهدی مسائلی، نشر گلبن ، اصفهان .

مقالات

مقاله رسانه شیعه، مروری بر تاریخ تکوین مجالس و آیین‎های عزاداری در ایران، محسن حسام مظاهری، مجله اخبار ادیان، شماره ۱۸، فروردین و اردیبهشت 1385 .
قمه زنی زیر تیغ نقد، محمدصادق مزینانی، مجله پگاه حوزه، قمه زنی زیر تیغ نقد، شماره ۲۷۰، 12/10/1388.
تبعات بهداشتی و روانی قمه زنی، مهدی مسائلی، سایت راسخون، به تاریخ 13/9/1390.
قمه زنی بدعت یا سنت، علی ربانی خوراسگانی، سایت سازمان تبلیغات اسلامی، به تاریخ 7/11/1386.
نماد و سنت‌های سوگواری عاشورایی، مجله شمیم یاس، شماره۵۹، بهمن 1386.
قمه زنی در فتاوی ۶۹ مجتهد و مرجع شیعیان جهان، حسین رافتی.
سابقه حرمت قمه زنی/ مهدی مسائلی ، سایت اجتهاد.

سایت

۱- پایگاه اینترنتی www.makaremshirazi.org ذیل کلمه قمه زنی.
۲- به نقل از پایگاه اطلاع رسانی www.almazaheri.ir
۳- سایت اینترنتی دفتر معظم له: www.alhaeri.com)

فهرست منابع

۱- فرهنگ فارسی معین و عمید و دهخدا ، ذیل همان واژه.
۲- معرب خونگر پارسی
۳- کتاب تاریخ شاه عباس کبیر (در پنج جلد)
۴- سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه دکتر شعاع الدین شفا، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ج ۲، ۱۳۷۰ ه ش، ص 123 - 124.
۵- رساله شیعه، مروری بر تاریخ تکوین مجالس و آیین‎های عزاداری در ایران، محسن حسام مظاهری، مجله اخبار ادیان، شماره ۱۸، فروردین و اردیبهشت 1385 .
۶- اصغر فروغی ابری، ایرانیان و عزاداری عاشورا، ص 68.
۷- مرتضی مطهری. جاذبه و دافعه علی. ۱۵۴. شهید مرتضی مطهری، حوزه و روحانیت، ج۲، ص ۱۷۳٫.
۸- سید صادق شیرازی ، استفتائات ، ج۲، ص 448.
۹- سید صادق شیرازی ، المسائل الحسینیه ، ص 94.
۱۰- رجال کشّی، ج ۱، ص 341.
۱۱- مقاله نگارنده با نام درسهائی از توبه توابین ، ماهنامه مبلغان ، ش ۲۱۰، ص 34
۱۲- مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحار الأنوارالجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (ط - بیروت)، ۱۱۱جلد، دار إحیاء التراث العربی - بیروت، چاپ: دوم، ۱۴۰۳ ق. بحار الأنوار (ط - بیروت) ؛ ج‏۴۵ ؛ ص115
۱۳- تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهداء علیه السلام، شهید قاضی طباطبائی ، ص 240.
۱۴- شیخ عباس قمی، منتهی الامال، نشر بوستان کتاب ، ج ۲، ص 939.
۱۵- مقتل شیخ مفید ، ص 170.
۱۶- الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج‏۲، ص: ۹۴. مقتل شیخ مفید ، ص 172.
۱۷- مجله فقه اهل بیت علیهم السلام (فارسی)، ۵۶ جلد، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، ه‍ ق ج ۴۸، ص: 208.
۱۸- شیخ عباس قمی، منتهی الآمال ، نشر بوستان کتاب ، سه جلدی، ج‏۲، ص: 939
۱۹- شیخ کلینی، الکافی ، ج ۳، ص 222
۲۰- کتاب العین، ج‏۷، ص: 433.
۲۱- میرزای قمی، قوانین الاصول، ص 496.
۲۲- وسائل الشیعه، ج‏۱۲، ص: 8
۲۳- اجوبه الاستفتائات، س 1461.
۲۴- سید محسن محمودی، مسائل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید، جلد ۳، ص34.
۲۵- قمه زنی سنت یا بدعت، نوشته مهدی مسائلی، چاپ گلبن اصفهان، ص۱۸۰
۲۶- پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله مکارم شیرازی.
۲۷- طریق النجاه، میرزا جواد تبریزی، ج۲، ص445.
۲۸- جامع‌المسائل، ج ۱، ص ۵۸۲، س 2173
۲۹- مرتضی مطهری، حوزه و روحانیت، ج۲، ص173.
۳۰- اعیان الشیعه، ج۱۰، ص 363.
۳۱- الفردوس الأعلی، ص 22-19.
۳۲- دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پیرامون عزاداری عاشورا، ص 37.
۳۳- مهدی مسائلی، تبعات بهداشتی و روانی قمه زنی، سایت راسخون، به تاریخ 13/9/1390.
۳۴- فریدون آدمیت، امیر کبیر و ایران، چاپ هشتم، ص ۴۲۷.
۳۵- ابراهیم حیدری، تراجیدیا کربلا، ص۴۴۹ و پیرامون قمه زنی در عاشورا، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص۱۸ و مجله الموسم، شماره ۱۲، سال۱۹۹۱، ص216.
۳۶- منتخب الأحکام، ص۱۰۸؛ علماء و رژیم شاه، ص136.
۳۷- اعیان الشیعه ج۱۰، ص 378.
۳۸- صحیفه ی نور،ص۳۲-۲۶؛ج۱۶،ص۲۱۰-۲۰۷؛وج۱۷،ص۶۲-۵۷٫
۳۹- شهید هاشمی نژاد، درسی که حسین علیه السلام به انسانها آموخت
۴۰- (عروه الوثقی، مسئله ۵۷، ص ۲۰)
۴۱-
۴۲- در سوگ امیر آزادی ( ترجمه مثیر الأحزان )، نشر حاذق ، قم، چاپ: اول، ۱۳۸۰ ش. ص156
۴۳- شهید نامدار ثقه الاسلام تبریزی ، خسرو شاهی هادی ، نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، تهران ، 1390.
۴۴- مصطفی دلشاد تهرانی، مدرسه حسینی، ص ۱۴؛ تاریخ هیجده ساله، ص۳۱۰ تا ۳۱۱؛ سخنوران آذربایجان، ص۲۷۵؛ تاریخ بیداری ایرانیان، ص465.
۴۵- شیخ محمود الغریفی، شعائر الحسینیه بین الوعی و الخرافه، چاپ منامه، ص137.
۴۶- تجارب محمد جواد مغنیه، ص 449 - 450.
۴۷- قمه زنی؛ سنت یا بدعت؟ مهدی مسائلی.

پانویس

  1. - فرهنگ فارسی معین و عمید ، ذیل همان واژه.
  2. - معرب خونگر پارسی
  3. - در اینجا به توصیف صحنه‌هایی از دسته ی قمه زنی در شهر کاظمین به نقل از کتاب تراژدی کربلا می‌پردازیم:
    روز عاشورا در بیشتر شهرها و روستاهای عراق، روز حزن و اندوه و سوگ است. دیدگان اشکبار و رنگ سیاه پرچم‌ها و چهره‌های خاک آلود، در همه جا به چشم می‌خورد؛ تنها کفن‌های قمه زنان به رنگ سفید و با لکه‌هایی از خون دیده می‌شود. مردانی که شعار «فداییان حسین» را بر کفن‌ها نگاشته، قمه، شمشیرو یا خنجری بر دستان گرفته و بر سرهای تراشیده خود زخم‌هایی گاه بسیار عمیق و شدید وارد می‌آورند. دسته ی بیضوی شکل آنها با عبور از خیابان اصلی کاظمین به حرم وارد می‌شود ... عزاداران با رسیدن به حرم کاظمین، با حماسه ی بسیار فریاد «حیدر ... حیدر» سر می‌دهند و با هر ضربه ی طبل و نوای شیپور، ضربه‌ای بر فرق سر می‌زنند. گاه این ضربه‌ها چنان شدید است که فرق سر را شکافته و خون بسیاری از آن جاری می‌سازد. در برخی موارد نیز افراد از هوش رفته و بر زمین می‌افتند و یا از شدت ضربه‌ها جان می‌دهند ...
  4. - . نصرالله فلسفی در کتاب تاریخ شاه عباس کبیر. نصرالله فلسفی در کتاب تاریخ شاه عباس کبیر که یکی از وسیع‌ترین و دقیق‌ترین تواریخ است (در پنج جلد)
  5. - مصاحبه با دکتر یوسفی غروی، به آدرس: index.aspx?pid=15281. سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه دکتر شعاع الدین شفا، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ج 2، 1370 ه ش، ص 123 - 124.
  6. - مقاله رساله شیعه، مروری بر تاریخ تکوین مجالس و آیین‎های عزاداری در ایران، محسن حسام مظاهری، مجله اخبار ادیان، شماره 18، فروردین و اردیبهشت 1385 .
  7. - اصغر فروغی ابری، ایرانیان و عزاداری عاشورا، ص 68.
  8. - مرتضی مطهری. جاذبه و دافعه علی. ۱۵۴. شهید مرتضی مطهری، حوزه و روحانیت، ج۲، ص ۱۷۳٫.
  9. - سید صادق شیرازی ، استفتائات ، ج2، ص 448.
  10. - سید صادق شیرازی ، المسائل الحسینیه ، ص 94. التطبیر جائز او مستحب و هل فی المواسات الحسین ع کلام ؟!...
  11. - لغت نامه دهخدا ، ذیل واژه مواسات .
  12. - رجال کشّی، ج 1، ص 341.
  13. - أو لم یبن دورنا؟ و قتل قاتلنا؟ و طلب بدمائنا؟ فرحمه اللّه.( همان ص 340)
  14. - توابین در ۵ ربیع الاول سال 65 . ه از نخیله راهی دمشق شدند. هنگامی که سپاه به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خود را به قبر امام(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند. سلیمان و همراهانش دست به ناله و مناجات برداشته و با خدا عهد کرده و گفتند: یا رب أنا قد خذلنا ابن بنت نبینا فاغفر لنا ما مضی منا وتب علینا إنک أنت التواب الرحیم وارحم حسینا وأصحابه الشهداء الصدیقین وإنا نشهدک یا رب أنا علی مثل ما قتلوا علیه فإن لم تغفره لنا وترحمنا لنکونن من الخاسرین؛ خدایا ما فرزند پیامبرت را تنها گذاشتیم و خوار کردیم گذشته ی ما را ببخش ! و توبه مان را بپذیر ! که تو قطعا توبه پذیر و بخشنده‌ای ! خدایا بر حسین و یاران راستگو و شهیدش رحمت بفرست ! ای پروردگار ما ! تو شاهد باش که ما عهد می‌بندیم که بر همان دین و راه حسین(ع) ویارانش که برآن شهید شدند قدم بگذاریم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی یقینا ما از زیانکاران خواهیم بود .
    آنان بر اساس این پیمان تا آخرین قطره خون خود با عوامل بنی‌امیه به مبارزه پرداختند. توابین در اطراف شام و در محلی به نام «عین الورده» با لشکر ابن زیاد درگیر شدند . عبیداللَّه بن زیاد فرماندهی سپاه شام را - که به سی‌هزار تن می‌رسید - بر عهده داشت. این نبرد سه روز به طول انجامید و توّابین در این چند روز با انگیزه فراوان و پایمردی زیاد، با لشکر شام جنگیدند و گروهی زیادی از آنان را به قتل رساندند. (تاریخ طبری، ج ۴، ص۴۵۶ و ۴۵۷ – مقاله نگارنده با نام درسهائی از توبه توابین ، ماهنامه مبلغان ، ش 210، ص 34)
  15. - مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحار الأنوارالجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار (ط - بیروت)، 111جلد، دار إحیاء التراث العربی - بیروت، چاپ: دوم، 1403 ق. بحار الأنوار (ط - بیروت) ؛ ج‏45 ؛ ص115
  16. - تحقیق درباره اول اربعین حضرت سیدالشهداء علیه السلام، شهید قاضی طباطبائی ، ص 240.
  17. - شیخ عباس قمی، منتهی الامال، نشر بوستان کتاب ، ج 2، ص 939.
  18. - مقتل شیخ مفید ، ص 170.
  19. - الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، ج‏2، ص: 94. مقتل شیخ مفید ، ص 172.
  20. - جمعی از مؤلفان، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام (فارسی)، 56 جلد، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، ه‍ ق ج 48، ص: 208.
  21. - شیخ عباس قمی، منتهی الآمال ، نشر بوستان کتاب ، سه جلدی، ج‏2، ص: 939
  22. - شیخ کلینی، الکافی ، ج 3، ص 222 و....مَا الْجَزَعُ قَالَ أَشَدُّ الْجَزَعِ الصُّرَاخُ بِالْوَیْلِ وَ الْعَوِیلِ وَ لَطْمُ الْوَجْهِ وَ الصَّدْرِ وَ جَزُّ الشَّعْرِ مِن النَّوَاصِی و...
  23. - کتاب العین، ج‏7، ص: 433.
  24. - پاسخ رهبر معظم انقلاب اسلامی به نامه امام جمعه اردبیل، هفتم محرم الحرام 1415 مطابق 27 خرداد 1373. حضرت آیت الله فاضل لنکرانی نیز بر خلاف فتوای اولیه ی خود – که در آن به جواز قمه زنی؛ البته در خفا و مشروط به قابل سوء استفاده نبودن توسط رسانه‌های استکباری، فتوا داده بود – فتوایی جدید صادر و در آن تصریح نمود: با توجه به گرایشی که نسبت به اسلام و تشیّع بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در اکثر نقاط جهان پیدا شده، و ایران اسلامی به عنوان امّ القرای جهان اسلام شناخته می‌شود، و اعمال و رفتار ملت ایران به عنوان الگو و بیانگر اسلام مطرح است، لازم است در رابطه با مسایل سوگواری و عزاداری سالار شهیدان حضرت ابی عبدالله الحسین، (ع) به گونه‌ای عمل شود که موجب گرایش بیشتر و علاقمندی شدیدتر به آن حضرت و هدف مقدّس وی گردد. پیداست در این شرایط، مساله ی قمه زدن نه تنها چنین نقشی ندارد، بلکه به علت عدم قابلیت پذیرش و نداشتن هیچگونه توجیه قابل فهم مخالفین، نتیجه ی سوء بر آن مترتّب خواهد شد. لذا لازم است شیعیان علاقمند به مکتب امام حسین (ع) از آن خودداری کنند.
  25. - حضرت آیت الله اراکی (رحمه الله) هم به همین دلیل از نظر قبلی خود عدول نمود. وی علیرغم فتوای پیشین خود مبنی بر جواز این گونه رفتارها به عنوان مصادیق عزاداری حسینی، با صدور فتوایی جدید، دستور ولی امر مسلمین - مبنی بر جلوگیری از اعمال خرافی در عزاداری محرم و حرمت قمه زنی - را لازم الاطاعه اعلام نمودند. (دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پیرامون عزاداری عاشورا، ص ۳۷؛ متن فتوای معظم له در فصل سوم این کتاب ذکر شده است.)
  26. - شیخ کلینی، کافی، ج 3، ص 482.
  27. - میرزای قمی، قوانین الاصول، ص 496.
  28. - وسائل الشیعه، ج‏12، ص: 8
  29. - اجوبه الاستفتائات، س 1461.
  30. - سید محسن محمودی، مسائل جدید از دیدگاه علما و مراجع تقلید، جلد 3، ص34.
  31. - قمه زنی سنت یا بدعت، نوشته مهدی مسائلی، چاپ گلبن اصفهان، ص۱۸۰
  32. - پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله مکارم شیرازی.
  33. - طریق النجاه، میرزا جواد تبریزی، ج2، ص445.
  34. - جامع‌المسائل، ج 1، ص 582، س 2173
  35. - مرتضی مطهری، حوزه و روحانیت، ج2، ص173.
  36. - اعیان الشیعه، ج10، ص 363.
  37. - الفردوس الأعلی، ص 22-19.
  38. - پایگاه اینترنتی www.makaremshirazi.org ذیل کلمه قمه زنی.
  39. - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، پیرامون عزاداری عاشورا، ص 37.
  40. - به نقل از پایگاه اطلاع رسانی www.almazaheri.ir
  41. - سایت اینترنتی دفتر معظم له: www.alhaeri.com)
  42. - مهدی مسائلی، تبعات بهداشتی و روانی قمه زنی، سایت راسخون، به تاریخ 13/9/1390.
  43. - همان.
  44. - فریدون آدمیت، امیر کبیر و ایران، چاپ هشتم، ص ۴۲۷.
  45. - ابراهیم حیدری، تراجیدیا کربلا، ص449 و پیرامون قمه زنی در عاشورا، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص18 و مجله الموسم، شماره 12، سال1991، ص216.
  46. - منتخب الأحکام، ص108؛ علماء و رژیم شاه، ص136.
  47. - منابع فتاوا در کتاب " قمه زنی؛ سنت یا بدعت؟ " نویسنده : مهدی مسائلی، نشر گلبن ، اصفهان . موجود است .
  48. - اعیان الشیعه ج۱۰، ص 378. در پی انتشار این اثر، که با هدف پاکسازی گردهمایی‌های مذهبی از بدعت‌ها و گمراهی‌ها انجام شد، افراد ناآگاه در برابرش موضع گرفتند . ایشان در این باره می‌گوید: در برابر این رساله برخی از مردم برخاسته، هیاهو برپا ساختند و ناآگاهان را به هیجان آوردند… آنها در میان بخش گسترده ناآگاه جامعه چنین پخش کردند که فلانی [سید محسن امین] برپا داشتن عزای امام حسین (ع) را حرام کرده و علاوه بر این، ایشان را به خروج از دین متهم کردند. (اعیان الشیعه ج۱۰، ص 378.) ولی از آنجایی که حق با سید بود، بالاخره پیروز و سربلند شد.
  49. - اعیان الشیعه ج۱۰، ص 378.
  50. - رجوع کنید به صحیفه ی نور،ص۳۲-۲۶؛ج۱۶،ص۲۱۰-۲۰۷؛وج۱۷،ص۶۲-۵۷٫
  51. - شهید هاشمی نژاد، درسی که حسین علیه السلام به انسانها آموخت، ص ۲۶۱ و ۲۶۲٫
  52. - بیانات معظم له در تاریخ ۷۳/۳/۱۷ ایراد گردیده است.
  53. - اجوبه الاستفتائات، س 1461.
  54. - «… و اما لو استندنا فی ذلک الی عمومات النیابه. و انه فعل الفقیه کفعل الامام و نظره کنظره الذی لایجوز التعدی عنه فالظاهر عدم جواز مزاحمه الفقیه الذی دخل فی امر و وضع یده علیه و بنی فیه بحسب نظره علی تصرف و ان لم یفعل ذلک التصرف لان دخوله فیه کدخول الامام، فدخول الثانی فیه و بناوه علی تصف آخر مزاحمه له فهو کمزاحمه الامام … هذا کله مضافاً الی لزوم اختلال نظام المصالح المنوطه الی الحکام سیما فی مثل هذا الزمان الذی شاع فیه القیام بوظائف الحکام ممن یدعی الحکومه و کیف کان، فقد تبیین مما ذکرنا عدم جواز مزاحمه الفقیه لمثله فی کل الزام قولی او فعلی یجب الرجوع فیه الی الحاکم…» (شیخ انصاری، المکاسب، جلد۲، ص ۵۷۱ تا ۵۷۳).
  55. - حکم الحاکم الجامع للشرائط لا یجوز نقضه و لو لمجتهد آخر…»؛ یعنی اگر حاکم جامع الشرائط حکمی صادر کند، هیچ کس حق نقض و مخالفت با آن را ندارد؛ حتی اگر مجتهد باشد . (عروه الوثقی، مسئله ۵۷، ص ۲۰)
  56. - حتی علمای شیعه عربستان (در بیانیه‌ای به تاریخ ۱۹ صفر ۱۴۱۷)، مجلس اعلای شیعیان لبنان، مجمع التقریب بین المذاهب الإسلامی و بسیاری دیگر از مجامع شیعی جهان اسلام با صدور بیانیه‌هایی به اعلام حمایت‌های از موضع والی امر مسلمین پرداختند. (بنگرید به مهدی مسائلی: قمه زنی، سنّت یا بدعت؟، ص ۱۴۴ و ۲۰۳).}
  57. - ابن نما حلی، جعفر بن محمد - کرمی، علی، در سوگ امیر آزادی ( ترجمه مثیر الأحزان )، نشر حاذق ، قم، چاپ: اول، 1380 ش. ص156
  58. - شهید نامدار ثقه الاسلام تبریزی ، خسرو شاهی هادی ، نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی ، تهران ، 1390.
  59. - مصطفی دلشاد تهرانی، مدرسه حسینی، ص 14؛ تاریخ هیجده ساله، ص310 تا 311؛ سخنوران آذربایجان، ص275؛ تاریخ بیداری ایرانیان، ص465.
  60. - استاد جواد محدثی.
  61. - شیخ محمود الغریفی، شعائر الحسینیه بین الوعی و الخرافه، چاپ منامه، ص137.
  62. - تجارب محمد جواد مغنیه، ص 449 - 450. ان السبب لهذه التفرقه هو الاستعمار و عملاء الاستعمار یثیرونها و یغذونها بکل وسیله، و من هذه الوسائل ان الانجلیز یهدون ألف کفن فی شهر المحرم للضاربین أنفسهم بالسیوف والسلاسل، و أرادت أمریکا أن لا تفوتها الفرصه فأهدت هولاء ألفی کفن..... لقد حز الألم فی نفسی لهذه الحقیقد المره، و أحسست عند سماعها ان کل عضو فی جسمی ینتزع قسرا ولکنی تجلدت و أحفیت ما أنا فیه...؛
  63. - برای آگاهی بیشتر از جزئیات دخالت دولت انگیس در مراسم عزاداری و کمک آنها به دسته‌های قمه زنی نگاه شود به: ابراهیم حیدری، تراجیدیا کربلا، ص 69 و 433.
  64. - دکتر تیجانی، اهل بیت کلید مشکل‌ها، مترجم سید محمد جواد مهری، ص 186. شیخ محمد تیجانی در یکی از سخنرانی‌هایش در موسسه آیت الله خوئی به سال 1994 م خاطره‌ای از نخستین برخورد یک مسلمان اهل سنت با مراسم قمه زنی نقل کرده است. دکتر تیجانی در یکی از سفرهایش به عراق، برادرش را جهت آشنایی با مذهب تشیع به همراه آورده بود. ورود آنها به نجف مصادف شده بود با روز عاشورا که مراسم قمه زنی در آن روز برگزار می‌شد. برادر تیجانی با دیدن سرهای خونین قمه زنان از آن منظره هولناک به شدت متاثر شده و بلافاصله به تونس باز می‌گردد و از آن زمان به بعد از آگاه شدن نسبت به فکر و اندیشه شیعه گریزان است. (ابراهیم حیدری، تراجیدیا کربلا، ص 459)؛ گفتنی است دکتر تیجانی پس از مشرف شدن به مذهب حقه تشیع، توانسته است تا کنون بسیاری از مسلمانان را نسبت به مکتب اهل بیت، علیهم السلام، علاقه مند نموده و به مذهب تشیع مشرف سازد.
  65. - قمه زنی؛ سنت یا بدعت؟ مهدی مسائلی.
  66. - در اسناد سفارت انگلیس در تهران، مدرکی پیدا شده با این مضمون؛ در سال 1324 شمسی، سفارت انگلیس در ایران، تعداد 15000 قمه خرید و به هیئات مذهبی اهدا کرد! که خودتان را بزنید و کاری به کار ما نداشته باشید. (به نقل از مقاله دفاع از حریم شیعه، قسمت نهم از سایت: http://www.rahpiuyan.com)
  67. - دیدار عمومی با مردم مشهد در اول فروردین 1376.