فرهنگ مصادیق:فروختن سلاح به دشمن

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از فروختن سلاح به دشمن)
پرش به: ناوبری، جستجو
فروختن سلاح به دشمن

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ رژیم صهیونیستی و فروش سلاح به اوکراین

موضوعات مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

پایگاه‌های اینترنتی مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده:الیاس صالحی
تهیه و تدوین: پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-96/4/17
کلیدواژه: فروش سلاح، دشمن، زمان صلح، زمان جنگ، تقویت دشمنان

محتویات

مقدمه

دین اسلام پیام آور صلح و دوستی در تمام دنیا است و همواره مسلمانان و دیگر انسان‌ها را دعوت به آرامش و دوری از کینه و دشمنی می‌کند در آغازین روزهای بعثت پیامبر اسلام(ص) که قبائل جاهلی درگیر جنگ و کشمش‌های قبیله‌ای بودند و با اندک بهانه‌ای خون یکدیگر را می‌ریختند قرآن کریم با آیه‌های رحمت خود آتش فتنه‌ها را خاموش کرد و کینه‌ها را به دوستی و مهرورزی دگر ساخت. [۱] و در روایات اهل بیت همواره توصیه به دوستی و صلح شده است همانطور که در روایـتـی شخصی از پیامبر اسلام(ص) می‌پرسد: (من اولوا النهی قال هم: یفشون السلام فی العالم؛ خـردمـنـدان چـه کـسانی هستند؟ فرمود کسانی که سلام و صلح را در جهان آشکار می‌کنند». [۲]
اسـلام بـا ایـن که از صلح جهانی دفاع می‌کند، جنگ و مبارزه را ضد ارزش تـلقی نکرده، بلکه برای دفاع از انسانها و ارزشها، آن را مشروع مـی شمرد و این چیزی است که برابر فطرت و سرشت انسانی است. هر عقل سـلـیمی حکم می‌کند که انسان‌ها در برابر هجوم دشمنان دست به سلاح ببرند و از خود و ناموس خود دفاع کنند و در صورتی که دشمن از مدارا و یا بی ارادگی دیگران سوء اسـتفاده کرد و دست به کشتار و یغماگری زد، این دفاع و جنگ است که می‌تواند جلو او را بگیرد و در این مواقع سکوت و سازش نکوهیده و مذموم می‌شود. البته این بخش از جهاد دارای شـرطها و بازدارنده‌هایی است که نگهداشت انصاف و عدالت در برخورد با دشمن و نگهداشت حدود و مرزهای الهی از اهم آن است. [۳]
در مورد مسائل اقتصادی و تجاری دین اسلام داد و ستدهایی را مورد تایید قرار می‌دهد که به مصلحت افراد و جامعه باشد و از طرف دیگر معاملات فاسد و زیان آور و نامشروع را در ردیف منکرات قرار می‌دهد و از انجام آنها نهی می‌کند مانند: خرید و فروش شراب، خرید و فروش ربوی، خرید و فروش سلاح به دشمنان اسلام و ...
در دنیای امروزی نـقـش جنگ افزار در معادلات و دگرگونیهای جهانی، بیش از گذشته اسـت و بـا ابـزار جـنگی رایج در زمان پیامبر و امامان(علیهم السلام) درخور مقایسه نـیست. دگرگونیهای گسترده پیامدهای ویرانگر سلاحهای امروزی، خـطر ازدیاد و انبار شدن سلاحهای جنگی، مسابقه تسلیحاتی میان دولتها، روز به روز در حال افزایش است و کیان بشر را تهدید می کـنـد. امروزه فـروش سـلاح یکی از منابع درآمد ابرقدرتها به شمار می‌رود، در حالی کـه آتـش فـقـر و گرسنگی و تیره روزی در جهان بیداد می‌کند و هر روز هـزاران نـفـر قربانی بدی تغذیه‌اند. امنیت نظامی برای سران دولتها، بیش از امنیت غذایی اهمیت پیدا کرده است.
مجهز شدن در برابر تهاجم دشمنان و ایستادگی در مقابل زور گویی آنان از دستورات دینی مسلمانان است و باید هر آنچه در توان دارند بکار گیرند تا بتوانند در مقابل زورگویی‌های آنان بایستند، ولی از فروش ابزار جنگی یه دولت‌های غیر اسلامی و متجاوز و تعمیر سلاح‌های آنهان و تجهیز آنان به هر وسیله، نهی شده است و این عمل یکی از منکرات بسیار بزرگ است و باعث می‌شود در جرم و جنایت آنان شریک شوند، و عواقب دنیوی و اخروی بسیار خطرناکی به دنبال آن گریبانگیر مسلمانان می‌شود، این منکر در زمره منکرات اقتصادی- امنیتی است که امروزه بیشتر مورد ابتلاء دولت‌ها اسلامی می‌باشد، البته شاید افرادی نیز به صورت قاچاق و به صورت شخصی سلاح‌هایی را به دست آورند و در اختیار دشمنان مسلمانان بگذراند، و شاید بتوان گفت که قرار دادن اسلحه به مافیای مواد مخدر و افراد قاچاق چی و ... که مفسد فی الارض هستند نیز از جمله مصادیق فروش اسلحه به دشمنان قرار گیرد. در این مقاله سعی شده است به اختصار به بررسی این موضوع به عنوان یکی از منکرات جامعه اسلامی پرداخته شود.

ابزار جنگی

ابزار جنگی به ابزاری اطلاق می‌شود که برای نبرد با دشمن ساخته شده است خواه برای حفظ بدن در برابر یورش دشمن مانند کلاه خود، سپر و زره، یا برای تهاجم و ضربه زدن به دشمن مانند تفنگ، شمشیر و نیزه. ابزار جنگی مورد نیاز سپاه اسلام از بیت المال خریداری می‌شود. [۴] به تصریح برخی از فقهاء، مسابقه با انواع ابزار جنگی همراه با شرطبندی جایز است. [۵]
امروزه جنگ افزارها و سلاح به ابزاری گفته می‌شود که برای جنگ و دسـت انـدازی به دیگر سرزمینها، استفاده می‌شوند. پس سلاحهای قدیمی که در نبردهای امروزی کارایی ندارند و چه بسا دولتها برای مقاصد غیر نـظـامی آن را نگهداری می‌کنند، در فروش آن به دشمنان دین بحثی نیست و احکام تجارت اسلحه آن را در بر نمی‌گیرد. [۶]
ابزارهای غیر نظامی امروزه نیز نقش تعیین کننده‌ای در پیروزی‌ها و شکستها دارد بنابر این دایره سلاح را گسترش داده‌اند مانند: تدارکات، پشتیبانی، حمل و نقل، تبلیغات، غذا، دارو و... را جـزو ابـزار جـنـگـی بـه شمارد و فروش و انجام آنها را حرام می‌داند. [۷] همانطور که امام خمینی در مورد اسرائیل بیان کرده است: کمک به اسرائیل، چه فروش اسلحه و مواد منفجره و چه فروش نفت حرام و مـخالفت با اسلام است. رابطه با اسرائیل و عمال آن، چه رابطه تجاری و چـه رابـطـه سـیـاسـی، حـرام و مخالفت با اسلام است و باید مسلمین از استعمال امتعه و اجناس اسرأیل خودداری کنند. [۸]

مفهوم و انواع دشمن

دشمن در اصطلاح فقهاء کسانی هستند که دین اسلام را قبول ندارند اکثر فقهاء خوارج و نواصب و غلات را در ردیف و کـنار کفار قرار داده‌اند و همچنین بغاه (سرکشان علیه نظام مشروع اسلامی) و راهزنان نیز دشمن دین شمرده شده‌اند. [۹]
در قرآن کریم به مسئله دشمن اشاره شده است و انواع مختلفی از دشمن را ذکر می‌کند از جمله:
۱. شیطان: برخی از دشمنان انسان دشمن ایمان هستند. و به ایمان و اعتقادات انسان ضربه می‌زنند. یکی از آنها که بزرگ‌ترین و قوی‌ترین نیز می‌باشد، شیطان است. قرآن کریم به صراحت شیطان را دشمن بشر می‌داند: «إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا»؛ [۱۰] البتّه شیطان دشمن شما است، پس او را دشمن بدانید.
۲. مشرکان: مشرکان نیز دشمنان دیگری هستند که از دشمن‌ترین مردم نسبت به مؤمنان معرفی شده‌اند: «لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَداوَهً لِلَّذِینَ آمَنُوا.... وَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا»؛ [۱۱] به طور مسلم ... و مشرکان را دشمن‌ترین مردم نسبت به مؤمنان خواهی یافت.
۳. منافقان: منافقان گروهی هستند که در قرآن با لحن شدیدی از آنها یاد شده است؛ زیرا اسلام و مسلمانان ضربه‌های سختی از آنها دریافت کرده‌اند. منافقان دارای بیماری قلبی بوده و همواره نسبت به احکام و شریعت اسلام شک و تردید دارند. قرآن می‌فرماید: «فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضا...»؛ [۱۲] در دل‌های آنها یک نوع بیماری است، خداوند بر بیماری آنها می‌افزاید.
۴. کفار: کفار هم گروه دیگری از دشمنان مؤمنان شمرده شده‌اند؛ کفار همواره به عنوان مانعی در برابر حرکت توحیدی پیامبر و مسلمانان بوده‌اند.آنها نیز در قرآن به دشمنان آشکار معرفی شده‌اند: «إِنَّ الْکافِرِینَ کانُوا لَکُمْ عَدُوًّا مُبِینا». [۱۳]

سیر تولید و فروش سلاح از گذشته تا الان

سلاح و ابزار جنگی در زمان‌های گذشته وسائل بسیار محدود و بدون پیچیدگی خاصی بودند از جمله شمشیر، نیزه، تیر و کمان و منجنیق و ... ولی امروزه با پیشرفت علم و تکنولوژی وسائل و جنگ افزارهای بسیار پیچیده و غول پیکری ساخته می‌شود مانند بمب اتم که می‌تواند یک شهر بسیار بزرگ را زیر و رو کند و تمام انسان‌های آن را به هلاکت برساند و ساختمان‌ها را ویران کند.
در زمان گذشته هر کسی در خانه شمشیری داشت که با آن در مقابل چند نفر می‌ایستاد. ولی امروزه یک گروه با سلاح‌های مخرب می‌توانند یک کشور را به آشوب بکشند و تحت تأثیر قرار دهند؛ مانند کسانی که بر علیه یک دولت کودتا می‌کنند یا گروگانگیری‌هایی که انجام می‌شود و .... . با توجه به اینکه نقش سلاح در دوران ما با نقش سلاح در زمان گذشته، که از قبیل شمشیر و نیزه بود، تفاوت زیادی کرده، سلاح امروزه یکی از عوامل اصلی قدرت است؛ چه برای دولت‌ها و ملت‌ها و چه برای گروه‌هایی که بدون تشکیلات سیاسی اند، مثل باندهای مواد مخدر، مافیا و ...؛ چنان که گروه‌های مافیایی با قدرت سلاح است که به کارهای غیر قانونی می‌پردازند.
به دلیل اینکه سلاح در زمان‌های گذشته شکل ابتدایی داشته است و اشخاصی به تنهایی می‌توانستند به تولید سلاح اشتغال داشته باشند خرید و فروش آن نیز مثل بقیه اجناس صورت می‌گرفت و هر شخصی می‌توانست اقدام به خرید و فروش سلاح بکند ولی امروزه خرید و فروش سلاح از مسائل حکومتی و مربوط به دولت اسلامی است و حتی شرکت‌های مستقلی که در اختیار دولت نیستند و به تولید سلاح اشتغال دارند نیز سیاست ونظارتشان در اختیار دولت است، بنابر این خرید و فروش سلاح از وظایف دولت اسلامی است و این دولت و نظام است که برای فروش سلاح باید تحقق عدالت، دفاع از مظلوم، مقابله با ظلم، تقویت اسلام و تضعیف کفر را ملاحظه کند.
در دین اسلام اصول و محکماتی وجود دارد که هیچ گونه شک و تردیدی در آنها وجود ندارد مانند: تقویت جامعه اسلامی در برابر دشمنان، به همین جهت بر دولت اسلامی واجب است که جامعه اسلامی را تقویت کند و عزت مسلمانان را حفظ کند و امور مسلمین را سامان بخشد و حدود الهی را در میان آنها اجرا کند و از تجاوز بیگانگان جلوگیری کند، بنابراین خرید و فروش سلاح احکامی دارد که تابع کفر و ایمان طرف مقابل، یعنی مشتری نیست. بلکه تابع همین وظایف و مسئولیت‌هایی است که بر عهده دولت اسلامی است. از این جهت فروش سلاح به راهزنان، قاچاق چیان مواد مخدر، اگر چه نام مسلمان بر آنها نهاده شده باشد و به اصطلاح مسلمان فاجر و فاسق باشند، کفار حربی و دشمنان ممنون می‌باشد و دولت اسلامی باید سیاستش را در فروش، اهدا و امانت دادن سلاح، بر اساس این معیارهای کلی تنظیم کند.

سحر و طلسمات و ... از ابزار جنگی

ابزار جنگی گونه‌های متفاوتی دارند، از جمله ابزاری جنگی که در آیات و روایات ذکر شده است می‌توان به شمشیر، سپر منجنیق خنجر نیزه تیر و کمان و... اشاره کرد، به غیر از ابزار جنگی مادی و طبیعی که دیده می‌شود از راه‌های غیر طبیعی مانند سحر و طلسمات نیز می‌تواند از ابزار آلات جنگی شمرده شود. مثلا در داستان حضرت موسی و فرعون فرعون می‌خواست از ساحران که افرادی فاسق، ماجراجو و فتنه انگیز هستند، و در میان افراد جامعه جنگ و در گیری و عداوت و دشمنی ایجاد می‌کنند وبرای جامعه مشکل ساز هستند، برای تحکیم موقعیت متزلزل خویش استفاده کند، ازاین رو جادوگران ماهر را از سراسر مملکت دعوت کرد و آن‌ها را برای عید (روز موعود) آماده مبارزه با موسی نمود.درباره تعداد ساحرانی که برای مبارزه با موسی جمع شدند، اختلاف است و اکثرا تعداد آن‌ها را هفتاد نفر ذکر کرده‌اند. البته برخی هم آن‌ها را چندین برابر، یعنی چندین هزار ذکر کرده و گفته‌اند: این هفتاد نفر را از میان آن‌ها انتخاب کردند که سرآمدشان بودند.
در آیات مختلف قرآن به این موضوع اشاره شده است: در سوره اعراف آمده: «قالوا أرجه و أخاه و أرسل فی المدائن حاشرین* یأتوک بکل ساحر علیم؛ گفتند: [کار] او و برادرش را به تأخیر انداز، و مأموران جمع آوری را به شهرها بفرست. تا هر چه ساحر ماهر است نزد تو آورند.» [۱۴]
در سوره شعراء می‌فرماید: «قالوا أرجه و أخاه و ابعث فی المدائن حاشرین(( یأتوک بکل سحار علیم)) فجمع السحره لمیقات یوم معلوم؛ گفتند: [تصمیم درباره ی] او و برادرش را تأخیر بینداز و مأموران جمع آوری را به شهرها بفرست. تا هر ساحر ماهری را نزد تو بیاورند. پس ساحران برای موعد روزی معین گردآوری شدند.» [۱۵] در سوره یونس نیز اشاره شده که: «و قال فرعون ائتونی بکل سحر علیم؛ و فرعون گفت: همه جادوگران دانا و ماهر را پیش من آرید.» [۱۶]

جنگ بیولوژیکی و شیمیایی

جنگ بیولوژیکی، به معنی استفاده از عوامل بیولوژیکی، اعم از باکتری‌ها، ویروس‌ها، قارچها و فراورده‌های آن‌ها به منظور اهداف خصمانه برای کشتن یا ناتوان کردن انسانها ، حیوانات یا گیاهان است .
جنگ شیمیایی، استفاده از خصوصیاتِ سمیِ مواد شیمیایی برای بکارگیری در یک جنگ افزار شیمیایی در یک جنگ است. این گونه جنگ، متفاوت از جنگ هسته‌ای و جنگی بیولوژیکی است. هر سه گونه نظامیِ سلاحِ هسته‌ای، بیولوژیکی و شیمیایی بعنوانِ سلاح‌های کشتارجمعی در نظر گرفته شده‌اند.

حرمت تولید و فروش و استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی

سلاح‌های شیمیایی و میکروبی امروزی، مانند سم ریختن در آب در زمان‌های گذشته است. ممکن است بیماری‌هایی که امروزه در دنیا شیوع پیدا می‌کند، از آلودگی‌هایی است که توسط بمب‌های شیمیایی و میکروبی به وجود آمده‌اند. برخی از آلودگی‌ها می‌تواند روی نسل‌های آینده نیز تأثیر بگذارد. در فرهنگ قرآن، استفاده از سم، آتش زدن و.. استفاده می‌شود. سلاح اتمی، سوزاندن همه چیز از انسان‌ها و حرث و نسل است. بمب اتم دو بار در دنیا استفاده شده است: در هیروشیما و ناکازاکی. بعد از ۷۰ سال از استفاده بمب اتم، از معلولان و مصدومان بمب اتم در ژاپن چیزی باقی نمانده است. بمب‌ها هنوز به زمین نرسیده منفجر شدند و از شدت حرارت مثل ۱۷۰۰ درجه و نیز شدت انفجار همه چیز حتی سنگ‌ها ذوب شد و در یکی از این دو شهر نزدیک به ۲۶۰ هزار نفر سوختند.
در روایتی نقل شده است «نهی رسول الله صلی الله علیه وآله أن یلقی السم فی بلاد المشرکین؛ پیامبر اسلام (ص) از کاربرد سمّ در سر زمین مشرکین نهی کرده است». [۱۷] منظور از القاء سم عبارت است از ریختن سم در آب مورد استفاده دشمن یا پخش سم در هوا است که موجب بیماری یا مرگ افراد غیر نظامی (civil) می‌شود. [۱۸] حکم اولیه شرع این است که القاء سم جایز نیست. بمب‌های اتمی، شیمیایی و هر نوع از بمب‌های دیگری که در این ردیف هستند را نیز شامل می‌شود. سرعت انتشار گازهای سمی و اتمی در استفاده از این بمب‌ها چند صد برابر می‌شود و باعث آسیب بسیار شدید و از بین رفتن محیط زیست و حرث و نسل می‌شود، حکم اول جواز نیست و حکم ثانوی این است که اگر دفع شر دشمن که مدائنی از مدائن حرب است، حمله با آب و آتش و منجنیق اشکال ندارد.
بنابر این به نظر برخی از فقهاء این نهی پیامبر را حمل بر کراهت کرده و در صورت نیاز جایز دانسته است. وی همچنین حکم جواز جمیع سلاح‌های نظامی را در صورت نیاز پذیرفته است. [۱۹] سید علی طباطبائی با اشاره به برخی منابع فقهی از تحریم القاء سمّ سخن گفته است. [۲۰] شیخ طوسی در باره تحریم یا حد اقل کراهت القاء سم می‌نویسد؛ «در شرایط جنگ با غیر مسلمانان، استفاده از انواع ابزارهای جنگی به جز القاء سمّ در سرزمین آنان جایز است.اما القاء سم مکروه است زیرا در ریختن سمّ به سرزمین آنان امکان هلاک کسانی نظیر کودکان وزنان و دیوانگان است که که کشتار آنان جایز نیست». [۲۱] شیخ در النهایه می‌گوید: قتل کفار به هر نوع و وسیله جایز است مگر با سمّ. [۲۲]
رهبر معظم انقلاب نیز با توجه به مضرات سلاح‌های کشتار جمعی و میکروبی در پیامی به ˈنخستین کنفرانس بین المللی خلع سلاح و عدم اشاعهˈ که فروردین ماه ۹۰ با شعار ˈانرژی هسته‌ای برای همه، سلاح هسته‌ای برای هیچ کسˈبرگزار شد، تاکید کردند: ˈبه اعتقاد ما افزون بر سلاح هسته‌ای، دیگر انواع سلاح‌های کشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی می‌شوند. ملت ایران که خود قربانی کاربرد سلاح شیمیایی است، بیش از دیگر ملت‌ها خطر تولید و انباشت این گونه سلاح‌ها را حس می‌کند و آماده است همه ی امکانات خود را در مسیر مقابله با آن قرار دهد. حضرت آیت الله خامنه‌ای در بخشی از این پیام بار دیگر فتوای خود در این خصوص را تکرار کردند که ˈما کاربرد این سلاح‌ها را حرام، و تلاش برای مصونیت بخشیدن ابناء بشر از این بلای بزرگ را وظیفه همگان می‌دانیم.

تولید و فروش سلاح دفاعی توسط حضرت داود(ع) در قرآن

همان طور که در دو سوره از قرآن مجید آمده، «زره» اولین بار توسط حضرت داوود(ع) و به تعلیم الهی ساخته شد. خداوند در یک آیه از قرآن کریم می‌فرماید: «وَ عَلَّمْنَاهُ صَنْعَهَ لَبُوس لَّکُمْ لِتُحْصِنَکُمْ مِّنْ بِاْسِکُمْ فَهَلْ اَنْتُمْ شَاکِرُونَ»؛ (و ساختن زره را بخاطر شما به او آموختیم، تا شما را در جنگهایتان [از آسیب] حفظ کند؛ آیا شما شکرگزار [این نعمتهای خدا] هستید؟!) [۲۳]
از این آیه به خوبی معلوم می‌شود که ابداع و اختراع این وسیله دفاعی به تعلیم الهی، و در عصر داوود(علیه السلام) صورت گرفت؛ در حالی که می‌دانیم ضرورتی ندارد که پیامبر الهی مبتکر و ابداع کننده چنین موضوعی باشد.
خداوند در آیاتی دیگر از قرآن کریم می‌فرماید: «وَ اَلَنَّا لَهُ الْحَدِیدَ * اَنِ اعْمَلْ سَابِغَات وَ قَدِّرْ فِی السَّرْدِ وَ اعْمَلُوا صَالِحاً اِنّی بِما تَعْمَلُونَ بَصیرٌ» [۲۴] (و آهن را برای او نرم کردیم * [و به او گفتیم:] زره‌های کامل و فراخ بساز، و حلقه‌ها را به اندازه و متناسب کن. و عمل صالح به جا آورید که من به آنچه انجام می‌دهید بینا هستم).
شکی نیست که این دستور نشان می‌دهد داوود(علیه السلام) به فرمان الهی دست به ساختن وسیله بی سابقه‌ای زد که علم و آگاهی آن را از سوی خدایافته بود، و خداوند مساله نرم ساختن آهن را برای او ممکن ساخت. این مساله خواه جنبه اعجاز داشته باشد و یا به صورت یک تعلیم الهی با استفاده از وسایل و اسباب عادی صورت گرفته باشد، در هر صورت ابتکار این امر ـ ساختن مفتول‌های نازک و محکم برای بافتن زره در آن زمان به گونه‌ای که هم پوشیدن آن راحت باشد، و هم مانع تحرک سربازان نشود، و هم در مقابل ضربه تیر و شمشیر و خنجر مقاومت کند ـ ، کار مهم و پیچیده‌ای بود، و اهمّیّتش در آن عصر کمتر از ابداع سلاح‌های مهم دنیای امروز نبود. حضرت داود(ع) از این توانایی که خدا به او داده بود در بهترین طریق؛ یعنی ساختن وسیله جهاد، آن هم وسیله حفاظت در برابر دشمن، استفاده می‌کرد.
در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: خداوند به حضرت داوود علیه السلام وحی کرد: تو نیکو بنده ‎ای هستی، جز اینکه هزینه زندگی خود را از بیت المال تأمین می‎کنی. حضرت داوود علیه السلام چهل روز گریه کرد و از خداوند خواست که وسیله ‎ای برای او فراهم سازد که از بیت المال مصرف نکند. خداوند آهن را بر او نرم کرد، او هر روز با آهن یک زره می ‎ساخت و آن را می‎ فروخت، به طوری که در سال ۳۶۰ زره بافت و از بیت المال بی‎ نیاز گردید. [۲۵]
در آیه دیگر از قرآن کریم آمده است « وَدَّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَأَمْتِعَتِکُمْ فَیَمِیلُونَ عَلَیْکُم مَّیْلَهً وَاحِدَه؛ کافرﺍن دوست دﺍرند شما ﺍز سلاح‌ها و ساز و برگ جنگی خود غفلت ورزید، .... تا یک باره به شما هجوم کنند». [۲۶] از این استفاده می‌شود توجه به سلاح جنگی و غفلت نکردن از امور نظامی مورد توجه قرآن قرار گرفته است.

فروش سلاح به دشمنان در روایات

در مورد فروش سلاح به دشمان روایاتی از پیامبر اسلام و ائمه اطهار (علیهم السلام) نقل شده است که در اینجا به برخی از آنان اشاره می‌شود:
۱. «عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حَمْلِ الْمُسْلِمِینَ إِلَی الْمُشْرِکِینَ التِّجَارَهَ، قَالَ إِذَا لَمْ یَحْمِلُوا سِلَاحاً فَلَا بَأْسَ؛ عـلـی بن جعفر می‌گوید: از برادرم موسی (بن جعفر ) در باره بردن کالا برای مشرکان نظر خواستم. او پاسخ داد: اگر کالا ابزار جنگی نباشد، بی اشکال است». [۲۷]
۲.در روایتی شیخ صدوق از حماد بن عمرو و انس بن محمد از پدرش از امام صادق(ع) نقل می‌کند رسولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله ـ فی وَصِیَّتِهِ لعلیٍّ (علیه السلام) : یا عَلِیُّ ، کَفَرَ بِاللّه ِ العَظیمِ مِن هَذِهِ الاُمَّهِ عَشرَهٌ:... و بائعُ السِّلاحِ مِن أهلِ الحَربِ؛ پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود در سفارش به علی علیه السلام ـ فرمود: ای علی! از این امّت ده تن به خدای بزرگ کافر باشند: و کسی که به اهل حرب (دشمنان در حال جنگ با مسلمانان) سلاح بفروشد». [۲۸]
۳. در روایتی امام باقر(ع) در جواب هند سراج درباره فروش اسلحه به شامیان فرمود: «احمِلْ إلَیهِم ؛ فإنَّ اللّه َ یَدفَعُ بِهِم عَدُوَّنا و عَدُوَّکُم ـ یَعنِی الرُّومَ ـ و بِعهُم فإذا کانَتِ الحَربُ بَینَنا فلا تَحمِلُوا ، فَمَن حَمَلَ إلی عَدُوِّنا سلاحا یَستَعِینُونَ بهِ علَینا فهُو مُشرِکٌ ؛ به سوی آنان اسلحه حمل کن و به آنها بفروش ؛ زیرا خداوند به وسیله آنان دشمن ما و شما ـ یعنی رومیها ـ را دفع می‌کند، اما اگر بین ما جنگ بود، به طرف آنها اسلحه حمل نکن ؛ زیرا هر که برای دشمن ما جنگ افزاری حمل کند، که از آن علیه ما کمک می‌گیرد ، مشرک است.» [۲۹]
۴.در روایتی از امام صادق(ع) در پاسخ به سؤال در مورد حکم فروش اسلحه به دو گروه از اهل باطل که در حال جنگ با یکدیگر هستند ـ فرمود : «بِعهُما ما یَکِنُّهُما کالدِّرعِ و الخُفَّینِ و نَحوِ هذا؛ چیزهایی که آنان را حفاظ و پوشش می‌دهد مانند زره و پای افزار و امثال اینها به آنها بفروش.» [۳۰]
۵. در روایتی نقل شده است سراج به امام صادق(ع) عرض کرد: «قُلْتُ لَهُ إِنِّی أَبِیعُ السِّلَاحَ، قَالَ: لَاتَبِعْهُ فِی فِتْنَهٍ؛ من سلاح می‌فروشم، حضرت فرمود: در زمان فتنه از خرید و فروش سلاح پرهیز کن». [۳۱]

فروش سلاح به دشمنان در فقه

فروش سلاح به دشمنان در فقه مورد بحث و بررسی فقهاء قرار گرفته است و چندین دیدگاه در این مورد بیان کرده‌اند که در اینجا چند نظر مشهور بیان می‌شود:

حرمت فروش ابزار نظامی به دشمنان دین مطلقا

عده زیادی از فقهاء فروش سلاح به دشمنان را از جمله تجارت‌های نامشروع قرار داده‌اند و حکم به حرمت آن کرده‌اند: حکم به عدم جواز بیع سلاح به کفار و به دشمنان اهل بیت می‌کند، چه در حال چنگ وچه در حال هدنه، چه اسلحه دفاعی وچه اسلحه تهاجمی صاحب جواهر بر این باور است: فروش سلاح به دشمنان دین که در حال جنگ با مسلمانان اند یا به انگیزه تجهیز و تقویت آنان علیه مسلمانان، هرچند در حال جنگ نباشند، حرام و معامله باطل است. برخی، فروش آن را در هر وضعیت حرام دانسته‌اند. [۳۲]
شیخ مفید می‌نویسد: فـروش جنگ افزار و ساختن آن برای دشمنان دین حرام است، چون آن را در راه جنگ با مسلمانان به کار می‌گیرند. [۳۳] شیخ طوسی نیز در کتاب نهایه بیان می‌کند: ... فـروش سـلاح بـه دیـگر کفار و دشمنان دین و نیز ساختن ابزار جنگی بـرای آنان، حرام است و نیز گذران زندگی از این راه کمک به آنان در جنگ با مسلمانان و مزد گرفتن برای این کار، نامشروع است. [۳۴] سـلار، [۳۵] محقق حلی [۳۶] شهید اول، [۳۷] و شماری دیگر نیز بدون هیچ قید و شـرط فروش جنگ افزار به کافران و دشمنان دین را نامشروع دانسته‌اند. مرحوم شهید ثانی نیز معتقد است، طبق روایات مانعه بیع سلاح به دشمنان در هیچ صورت جائز نیست؛ چرا که تقویت کفار بر علیه مسلمانان به هیچ وجه جائز نیست. [۳۸]

تفصیل در فروش سلاح به دشمنان درحال جنگ و صلح

فروش و تجارت با کفار در حال جنگ جائز نیست، ولی در حال هدنه جائز است. مرحوم شیخ انصاری قائل به این قول شده است. [۳۹]

دیدگاه امام خمینی در مورد فروش سلاح به دشمنان

فروش سلاح به دشمنان دین در حال جنگ آنها با مسلمین بلکه در حال مباینت و قطع رابطه آنان با مسلمانان بطوری که از آنها بر مسلمین ترس باشد، حرام می‌باشد. و امّا در حال آرامش و صلح با آنان یا در زمان وقوع جنگ بین خود آنان و جنگ بعضی از آنان با بعض دیگر، حتما باید در فروش سلاح به آنان مصالح اسلام و مسلمین و اقتضای روز، رعایت شود، و امر تصمیم در مورد آن موکول به نظر والی مسلمین، است، و غیر او حق ندارد که در آن بنظر خود اتکاء کند. و کسی که از سایر فرق اسلامی باشد و با فرقۀ حق دشمنی کند، (در اینجا) ملحق به کفار می‌شود؛ و بعید نیست که به راهزنان و نظایر آنان، تعدّی شود، بلکه بعید نیست که از فروش سلاح به فروش غیر سلاح به دشمنان دین از آنچه که سبب قوت گرفتن آنان بر اهل حق شود تعدّی شود. مانند زاد و راحله و باربرها و مانند آنها. [۴۰]

ادله عدم جواز فروش سلاح به دشمنان

فقهاء برای حرمت فروش سلاح به دشمنان دین ادله‌ای بیان کرده‌اند که در اینجا بیان می‌شود:
۱. عقل: یکی از دلائل عدم جواز فروش سلاح به دشمنان عقل است و عده‌ای از فقهاء گفته‌اند: عقل حکم می‌کند به نامشروع بودن فروش سلاح به کفار و دشمنان دین و این کار کمک به ظالم و ستمگر می‌باشد، [۴۱] امام خمینی در این باره می‌فرماید: هر قانون شرعی که در قـرآن و سـنـت بـیـان شده، اگر عقل نیز با آن موافق باشد، آن حکم تـخصیص بردار نیست از این رو چون آیه: «لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ» [۴۲] در نـظـر عـقـلی فراگیر و همه جانبه است، هر جا کاری کمک به گناه یا تهیه مقدمات آن باشد در نظر عقل نکوهیده و نامشروع است. [۴۳]
۲. قرآن کریم: آیه شریفه : «وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ‏؛ بر خوبی و تقوی یکدیگر را یاری نمائید و بر گناه و تجاوز همدیگر را یاری نکنید». [۴۴] با این توضیح و تفسیر کـه فـروش اسلحه به دشمنان دین، از نمونه‌ها و مصداقهای اعانه و کمک به تحقق گناه است. و همچنین آیه «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ... ؛ برای مقابله با دشمنان آنچه بتوانید نیرو آماده کنید»؛ [۴۵] و طبق پیام این آیه مسلمانان همیشه باید دارای نیروی برتر باشید، تا دشمنان خدا از آنها بترسند و روشن است که فروش سلاح به اعداء دین، سبب تقویت کفّار و غلبه آنها می‌شود. [۴۶]
۳. روایات حرمت فروش سلاح به دشمنان که در قسمت روایات بیان شد.

راه‌های تشخیص دشمن

یکی از مهم‌ترین راه‌های شناخت دوست از دشمن، آثار اعمال و رفتارهای او است، خداوند در آیات ۲۰۴ و ۲۰۵ سوره بقره بیان می‌کند که فکر پلید و اندیشه ناپاک افراد به شکل فسادگری بروز می‌کند و کسانی که اهل فساد و تباهی هستند نسبت به همگان چنین تفکر و رفتاری دارند. از این رو می‌توان با نگاهی به رفتارهای فسادانگیز شخص دریافت که این شخص انسانی نیست که بتوان به وی اعتماد کرد و او را به عنوان دوست برگزید.
راه دیگر تشخیص دوست از دشمن، توجه به گفتارها و سخنان وی است، که در آیه ۱۱۸ سوره آل عمران به آن اشاره شده شده است؛ کسی که بدزبان و زشت گفتار است نمی‌تواند انسانی پاک و قابل اطمینان و اعتماد باشد. لذا گفتار بغض آلود و کینه توزانه را می‌توان ملاکی برای شناخت دوست از دشمن قرار داد.
خداوند در آیات ۱۱۸ تا ۱۲۰سوره آل عمران، در بیان ملاک‌های دشمن شناسی به بدخواهی و آرزوی در رنج قرار گرفتن دیگران اشاره می‌کند و می‌گوید که این دسته از انسان‌ها به سبب بیماری درونی و بغضی که دارند همواره خواهان در رنج قرار گرفتن دیگران هستند و آسایش و آرامش را برای دیگری نمی‌خواهند. از این رو کاری می‌کنند که دیگران در رنج باشند این گونه است که تحریم اقتصادی و یا فرهنگی و انواع و اقسام مضایقات را درحق مردم دیگر تنها به سبب بغض انجام می‌دهند. این درحالی است که حتی نسبت به دوستان ظاهری خویش نیز رحم نمی‌کنند و آنان را در شرایط حساس تنها می‌گذارند و مانند دستمالی مصرف شده به دور می‌اندازند.
شکستن هنجارهای اجتماعی یکی دیگر از از روش‌های شناخت دوست از دشمن، گرایش به رفتارهای ضدهنجاری است. دشمن همواره می‌کوشد تا زمینه‌های بحران روحی و روانی ایجاد کند و آسایش و آرامش را سلب کند. خداوند در آیات ۱۶۸ و ۱۶۹ سوره بقره، دعوت به بدعت و تلاش برای واداشتن دیگران به کارهای ضدهنجاری و نابهنجار را از روش‌های دشمنان می‌شمارد و آن را ملاک دشمن شناسی معرفی می‌کند.
نفاق: دشمنان اصولاً اهل نفاق و دورویی هستند و هرگز ظاهر پلید خویش را نشان نمی‌دهند. خداوند در آیات مختلف بیان می‌دارد که دشمن، اهل نفاق و دورویی است و خود را آن چنان که هست نشان نمی‌دهد. خداوند می‌فرماید که از دیدن ایشان شگفت زده می‌شوید. [۴۷] از نظر ظاهری چنان نشان می‌دهند که نمی‌توان باطن آنان را شناخت ولی در عمل به خوبی نشان می‌دهند که دشمن واقعی انسان هستند. [۴۸]
به هر حال دشمن شناسی امری است لازم که باید بدان توجه شود و برای دست یابی به مصادیق آن به ملاک‌های پیش گفته دقت و اهتمام ویژه‌ای مبذول شود تا در دام دشمنان دوست نما قرار نگیریم و در مراودات اجتماعی و تجارتی از جمله فروش سلاح به آنان مراقبت بیشتری داشته باشیم.

سیاست‌های کلی مبارزه با دشمنان

قرآن کریم استراتژی‌های متعددی را برای مبارزه با دشمنان ارائه نموده است که در این جا صرفاً به تعدادی از آنها اشاره می‌شود.
۱. تجهیز به قدرت ایمان: قرآن در این باره می‌فرماید: «إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لا یَضُرُّکُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئا»؛ [۴۹] (اما) اگر (در برابر آنها) استقامت و پرهیزگاری پیشه کنید، نقشه های(خائنانه) آنها به شما زیانی نمی‌رساند.
۲. افزایش قدرت نظامی: اسلام به مؤمنان برای قوی شدن در برابر دشمنان دستور می‌دهد تا خود را تجهیز نمایند و همواره در حال آماده باش باشند: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّه»؛ [۵۰] در برابر آنها (دشمنان) آنچه توانایی دارید از نیرو آماده سازید.
۳. ممنوعیت دوستی با بیگانگان: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذِینَ اتَّخَذُوا دِینَکُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ الْکُفَّارَ أَوْلِیاء»؛ [۵۱] ای کسانی که ایمان آورده‌اید، افرادی که آئین شما را به باد استهزاء و بازی می‌گیرند، از اهل کتاب و مشرکان، دوست و تکیه گاه خود انتخاب نکنید.
۴. جهاد و مبارزه: «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِم»؛ [۵۲] ای پیامبر! با کافران و منافقان جهاد کن، و بر آنها سخت‌گیر.

فروش سلاح به دشمنان در وقت صلح

عده‌ای از فقهاء بر این باورند کـمـک تسلیحاتی و فروش سلاح به دشمنان دین در وقت جنگ میان ما و آنان حـرام است، ولی در وقت صلح، بردن اسلحه برای آنان و فروش کالای نظامی به آنان جایز است. [۵۳]
کسانی که قائل به این دیدگاه هستند روایت ابی بکر حضرمی و روایت هند را مستند قولشان قرار داده‌اند:
«ابـی بـکـر حـضـرمـی، قال: دخلنا علی ابی عبدالله (ع) فقال له حکم الـسراج: ما تقول فیمن یحمل الی الشام السروج و اداتها؟ فقال:لا باس. انـتـم الـیوم بمنزله اصحاب رسول الله (ص) انکم فی هدنه . فاذا کانت المباینه حرم علیکم ان تحملوا السروج و السلاح.» [۵۴]
ابی بکر حضرمی می‌گوید: بـر امـام صادق وارد شدیم. حکم زین ساز به امام گفت:حکم کسی که برای شامیان زین و دیگر ابزار رزمی می‌برد چیست؟ فـرمـود: مانعی ندارد. شما اینک چون یاران پیامبر و در وضع و حال صلح به سر می‌برید.اگـر مـیـان مـا و شـامیان جنگ در گرفت، بردن زین و اسلحه برای آنان نامشروع است.
«هند السراج قال: قلت: لابی جعفر (ع) اصلحک الله، انی کنت احمل السلاح الـی اهـل الـشام فابیعه منهم، فلما عرفنی الله هذا الامر ضقت بذلک و قلت: لا احمل الی اعدإ الله. فـقـال: احـمـل الیهم فان الله یدفع به عدونا و عدوکم. یعنی الروم و بـعـهـم. فـاذا کانت الحرب بیننا فلا تحملوا. فمن حمل الی عدونا سلاحا یستعینون به علینا فهو مشرک.» [۵۵]
هند سراج می‌گوید: بـه امام باقر گفتم: من همواره برای شامیان ابزار جنگی می‌بردم، چون خداوند مذهب اهل بیت را به من شناساند در تنگنا قرار گرفتم و با خود گفتم:دیگر برای دشمنان خدا اسلحه نمی‌برم. امام فرمود: برایشان اسلحه ببر؛ زیرا خداوند به وسیله شامیان دشمن ما و شـمـا; یـعـنی رومیان را واپس می‌زند. و سلاح به شامیان بفروش. اگر مـیـان ما و شامیان جنگ درگرفت سلاح برای آنان نبرید که هر کس دشمنان ما را با سلاح نظامی یاری کند مشرک است.
ایـن دو روایت، سبب شده که شماری میان زمان صلح و جنگ فرق بگذارند و بـه وسـیله آن روایاتی را که به طور مطلق دلالت بر حرام بودن می‌کنند تخصیص بزنند. [۵۶]

فروش سلاح به کافران ذمی

در مواردی که طرف تجارت سلاح و ابزار جنگی غیرمسلمانانی باشند که زیـرپـوشش نظام اسلامی زندگی می‌کنند، مانند کافرانی که در سایه قدرت پـیامبر(ص) بودند و آن حضرت در مواردی از ایشان استفاده نظامی می‌کرد و یـا اهـل ذمـه و یا دولت کافری که در طول سالها صداقت و امانت آن را در هـمـپیمانی با مسلمانان تجربه شده است و یا سست کردن بنیه‌های آن به سست کردن نظام اسلامی بینجامد، فروش سلاح به ایـن افـراد اشـکـالـی ندارد و چه بسا ضرورت ما را وادارد بدانان کمک نظامی کنیم. [۵۷]

فروش سلاح به مسلمانان محارب

همانطور که فروش سلاح به کافران و دشمنان دین جایز نیست، مسلمانانی که با نظام شـایسته اسلامی سر جنگ دارند نیز جزء دشمنان دین شمرده می‌شوند و فروش اسلحه به آنان سزاوار نیست. زیرا فرقی نمی‌کند که مخالفت و دشمنی در شکل توطئه و شورش و نافرمانی صورت گیرد مـانـنـد: شـورش مـعـاویـه عـلیه نظام اسلامی امیرمومنان(ص) یا به صورت‌های دیگر دیـگـر [۵۸] مانند قـطـاع الطریق و راهزنان و اشخاص مسلحی که امنیت مردم را به خطر می‌اندازند. [۵۹]

فروش سلاح به دشمنان اهل بیت(ع)

دشمنان اهل بیت(ع) که با شیعیان دشمنی و مخالفت می‌کنند و شیعیان را در زمره کفار قرار می‌دهند و ریختن خون آنها را روا می‌دانند جزء اعداء الدین هستند و فروش سلاح به آنها نیز جایز نمی‌باشد و همچنین آن دسـتـه از گـروهـهـای اسـلامی که با شیعیان چونان کافران رفتار می‌کنند، همین حکم را دارند. [۶۰] امـام خـمـینی، نواصب و ستیزندگان با مذهب اهل بـیت(ع) را دشمن دین می‌شمارد. [۶۱] ایشان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بیان می‌کند اگر در منطقه‌ای مانند: ایران، شـیـعیان دارای دولت مستقلی بودند، هر چند این نظام از هر نظر مطلوب نـباشد، حمایت از مذهب شیعه و نظام منتسب به او واجب است و فروش سلاح بـه کـسـانـی کـه قـصد براندازی مذهب شیعه و جایگزینی گروه دیگری را دارند، حرام است. [۶۲]

فروش سلاح به اهل کتاب ذمی

فروش سلاح به اهـل کـتـابی که در شرائط ذمه به سر می‌برند و با مسلمانان نیز سرجنگ ندارند، و خطری از جانب این افراد متوجه مسلیمن نمی‌شود حرام نیست. [۶۳]

فروش سلاح به راهزنان

یکی از موارد حرمت فروش سلاح؛ فروختن سلاح به کسانی است که راهزنی مسلمانان را انجام می‌دهند. [۶۴]

پاسخ به شبهه

فروش سلاح به یکی از دو دشمن مسلمین

یکی از شبهاتی که در مورد حرمت فروش سلاح به دشمنان می‌توان بیان کرد این است که اگـر مسلمانان دو دشمن داشتند یکی خطرناک و دیگری بی خطر بود و بین آن دو جنگ رخ داد آیا می‌توان به دشمن کم خطر برای مبارزه با دشمن خطرناک سلاح فروخت؟
در پاسخ به این شبهه به سخن امام خمینی استناد می‌کنیم ایشان معیار جواز و عدم جواز فروش سلاح به دشمنان را دین قرار می‌دهد در مواردی که دین مورد خطر قرار می‌گیرد عدم جواز و در مواردی که باعث تقویت دین می‌شود جواز فروش را قائل می‌شود، مثلا اگر مسلمانان دو دشـمـن دارند یکی پرخطر و یکی کم خطر، باید مـبـارزه با دشمن پرخطرتر و قوی تر دشمن پرخطر، در استراتژیکی جنگی، قرار بگیرد و با تلاش از قدرت او بکاهیم حال اگر با دشمن پرخطر، دشمن کـم خطر، در حال نبرد است، برای درهم کوباندن و به سستی کشاندن قوای دشـمـن قـوی و پـرخـطـر، می‌توان به دشمن کم خطر کمک کرد و اسلحه در اختیارش گذاشت. [۶۵]
دلیل این مطلب علاوه بر حکم عقل روایت هند سراج است که قبلا ذکر شد که مضمون این روایت این بود «شامیان اموی که در روزگـار امـام بـاقر با مذهب و امامان اهل بیت دشمنی می‌ورزیدند، با رومـیـان در جـنگ بودند. امام اجازه دادند به شامیان برای مقابله با رومیان غیرمسلمان جنگ افزار داده شود». [۶۶] از علتی که در این روایت سراج آمده: (بفروشید که با این کار دشـمـن مـا و شـما دفع می‌شود) استفاده می‌شود هرگاه دشمن قوی به وسـیـله دشمن بی خطر دفع می‌شود، برای دفع خطرناک به رقیبش که ما از طرف او در امان هستیم، جایز است اسلحه فروخته شود.

جنگ میان گروه‌های اسلامی و فروش سلاح به آنان

موضوع بسیار مهمی که احتمالا هر حکومت اسلامی گرفتار آن بشود درگیری‌های درونی بین گروه‌های مختلف جامعه است که هر دو طرف مسلمان هستند ولی به دلیل اختلافاتی بین آنان درگیری و جنگ رخ می‌دهد، در چنین مواقع ای اگر میان گروه‌های اسلامی جنگ واقع شد، به مصداق آیه شریفه: « وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَی الْأُخْری فَقاتِلُوا الَّتِی تَبْغِی حَتَّی تَفِی‌ءَ إِلی أَمْرِ اللَّهِ‏.» [۶۷] مـسـلـمانان وظیفه دارند، بین آنان صلح برقرار کنند و اگر یکی از دو گـروه مـتجاوز و باغی بود، جنگ با گروه سرکش و باغی، لازم و فروش سلاح بـه سـتـمدیده برای دفاع از خود مجاز خواهد بود و اگر فضای فتنه و آشوب حکم فرما بود و حق و باطل بودن هیچ کدام از این دو گروه معلوم نبود و هیچ کدام به صلح گـردن نـنـهـادند و راهی نیز برای خاموش کردن جنگ در پیش نبود، برای جـلـوگـیـری از گسترش جنگ به هیچ طرف نباید جنگ افزار تهاجمی فروخت، ولی فروش لوازم دفاعی بی اشکال است. همانطور که در روایتی راوی به امام صادق(ع) می‌گوید: « إِنِّی أَبِیعُ السِّلَاحَ قَالَ لَا تَبِعْهُ فِی فِتْنَهٍ؛ من جنگ افزار می‌فروشم. فرمود: در وقت جنگ و فتنه مفروش.» [۶۸]
این روایت ظهور دارد کـه مـقصود فروش سلاح به کافران نیست، بلکه مراد مشروع نبودن فروش آن بـه گـروه‌های اسلامی درگیر است. [۶۹] همچنین در روایت دیگری شخصی از امام صادق(ع) دربـاره فروش اسلحه به دو گروه از اهل باطل که با یکدیگر در حال ستیزند، حضرت فرمود: پرسید: «فَقَالَ بِعْهُمَا مَا یَکُنُّهُمَا الدِّرْعَ وَ الْخُفَّیْنِ وَ نَحْوَ هَذَا؛ فـرمود: زره و پاپوش و مانند آن، از ابزاری که خود را با آن در برابر تهاجم دشمن در امان نگه می‌دارند، بفروش». [۷۰]

راهکار جلوگیری از فروش سلاح به دشمنان

فروش سلاح به دشمنان اسلام یکی از منکرات بزرگی است که در جهت تقویت کفر و ظلم انجام می‌شود و بخاطر پیشرفت علم و تکنولوژی اهم مسائل آن از جمله خرید و فروش آن بر عهده دولت‌های اسلامی می‌باشد اگر چه به صورت شخصی و جزئی نیز افرادی اقدام به خرید و فروش سلاح به اشرار و مفسدین می‌کنند، برای جلوگیری از انجام این منکر که ضرر آن متوجه تمام اشخاص جامعه و حکومت اسلامی است راهکارهایی ارائه می‌شود:

راهکار فردی و شخصی

هر فردی از مسلمانان باید حسب وظیفه خود و اینکه یکی از افراد جامعه اسلامی است از تولید مخفیانه اسلحه و فروش آن به اشرار و دشمنان جلوگیری کند، در مرحله اول خود و آشنایان خود را از انجام این منکر باز دارد و در مرحله بعد اگر اشخاصی را دید که به این کار اقدام می‌کنند با تذکر و نهی از منکر و اگر فایده نکرد با گزارش به مسئولین اجرایی و ... از فروش سلاح به دشمنان و کسانی که امنیت مردم را سلب می‌کنند جلوگیری کنند.

راهکار نهادهای فرهنگی

نهادهای فرهنگی از جمله مدارس، مساجد، صدا و سیما و ... با بیان کردن تبعات و مضرات فروش سلاح به دشمنان و هوشیار کردن مردم در مقابل این منکر به روش‌های گوناگون مردم اجتماع را از انجام چنین اعمالی بر حذر دارند.

نهادهای اجرایی و دولتی

در این زمان چون سلاح نقش در تقویت دولت‌ها دارد، دولت اسلامی موظف است نسبت به مسئله داد و ستد آن، سیاست روشنی داشته باشد؛ سیاستی که ناظر به همان مبانی کلی شرعی که در اختیار دولت اسلامی است. و در فروش سلاح به دولت‌های دیگر نهایت دقت و احتیاط را انجام دهد و تمام جوانب آن را بسنجد بعد اقدام به فروش یا عدم فروش سلاح کند، در مواقع ای که فروش سلاح به ضرر جامعه اسلامی یا مظلومان دیگر ملت‌ها است از فروش سلاح جلوگیری کند هر چند منافع مالی بسیار مهمی داشته باشد.

شخصیت‌های تاثیر گذار و مشاور

در هر دولتی شخصیت‌هایی وجود دارند که اگر چه مسئولیت اجرایی ندارند ولی با افق فکری بازی که دارند می‌توانند وقایع جامعه و دولت‌ها را رصد کنند و به تحلیل درستی دست پیدا کنند، چنین افرادی اگر مواضع دولت را در مورد فروش سلاح به دیگر دولت‌ها ناروا دیدند، باید به وسیله هر راهی که می‌توانند به دولت تذکر دهند که از انجام چنین عملی دست بر دارد و دولت‌ها نیز موظف هستند در چنین مواردی با احتیاط مسئله را مورد بررسی قرار دهند و نصحیت افراد دلسوز را به کار گیرند.

منابع جهت مطالعه بیشتر

۱. پایان نامه حکم بیع سلاح و به کارگیری انواع سلاح درمقابل دشمن، محمد ابوالقاسمی، استاد راهنما حسینی بیان.
۲.مقاله فروش ابزار جنگی به دشمنان دین، رضوی، سید عباس، منبع : فصلنامه فقه، شماره ۲۱ و 22 www.hawzah.net.

فهرست منابع

۱- قرآن
۲- انصاری، مرتضی بن محمد، المکاسب المحرمه و البیع و الخیارات، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، قم، ۱۴۱۵ق.
۳- بصری بحرانی، زین الدین، محمد امین، کلمه التقوی، سید جواد وداعی، قم - ایران، سوم، ۱۴۱۳ ه‍ ق
۴- الحدائق الناضره، شیخ یوسف بحرانی، موسسه نشر اسلامی.
۵- حلی، علامه حسن بن یوسف ، تحریر الاحکام،قم؛ موسسه امام صادق،
۶- حلی، ابن ادریس، السرأر، موسسه نشر اسلامی.
۷- امام خمینی ، روح الله ، تحریر الوسیله ، دار العلم ، قم.
۸- امام خمینی، روح اللّه، المکاسب المحرمه، قم ۱۳۷۴ش.
۹- خوانساری، جـامع المدارک فی شرح مختصر النافع، اسماعیلیان.
۱۰- خوئی، سید ابو القاسم، مصباح الفقاهه،المیرزا محمدعلی التوحیدی التبریزی، تقریر بحث السید أبوالقاسم الموسوی الخوئی، نشر وجدانی و حاجیانی، الطبعه ۱۳۶۶ ـ ۱۳۷۱ (هـ . ش).
۱۱- الـدروس الـشـرعـیـه، شیخ شمس الدین عاملی (شهید اول) موسسه نشر اسلامی، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
۱۲- الروحانی، سید محمد صادق ، فقه الصادق،قم: دار الکتاب،۱۴۱۳ق، ج14.
۱۳- شرایع الاسلام، محقق حلی، دارالاضوإ، بیروت.
۱۴- شیخ حر عاملی، وسـأـل الـشیعه،داراحیإ التراث العربی، بیروت.
۱۵- شیخ طوسی، النهایه فی مجرد الفقه، دارالکتاب العربی.
۱۶- شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، دارالتعارف بیروت.
۱۷- طباطبایی، سید علی ، ریاض المسائل، قم؛ موسسه آل البیت،۱۴۱۲ق.
۱۸- طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: نشر اسلامی، ۱۳۹۳ق؛
۱۹- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی، ۱۴۰۳ق
۲۰- طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیه، ۸ جلد، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه،
۲۱- طوسی، الشیخ ابو جعفر محمد ، الاقتصاد الهادی الی طریق الرشاد، قم؛ مکتبه جامع چهلستون، ۱۴۰۰ق.
۲۲- عاملی، بهاء الدین، محمد بن حسین و ساوجی، نظام بن حسین، جامع عباسی و تکمیل آن (محشّٰی، ط - جدید)، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، اول، ۱۴۲۹ ه‍ ق
۲۳- العلّامه الحلّی، حسن بن یوسف بن مطهر، مختلف الشیعه فی أحکام الشریعه، مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم المشرفه، الطبعه الاولی، ۱۴۱۲ ـ ۱۴۱۹ (هـ . ق).
۲۴- کلینی ، محمد بن یعقوب، الـکافی کلینی، دار التعارف، بـیـروت.
۲۵- کـوثـر، مـجـمـوعه سخنرانیهای حضرت امام خمینی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
۲۶- مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحار الأنوار (ط - بیروت) - بیروت، چاپ: دوم، ۱۴۰۳ ق.
۲۷- محقق الأردبیلی، الشیخ احمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم المشرفه، الطبعه الاولی، ۱۴۰۳ ـ ۱۴۱۶ (هـ . ق).
۲۸- محقق حلّی، جعفر بن حسن، شرایع الاسلام، تهران: انتشارات استقلال، ۱۴۰۹ق؛
۲۹- مـراسـم، سـلار، چاپ شده در (سلسله الینابیع الفقهیه)، گردآوری مروارید، موسسه فقه الشیعه.
۳۰- الـمعه الدمشقیه، محمد بن جمال الدین مکی، جامعه النجف الـدیـنـیـه؛
۳۱- مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، سید جواد عاملی، آل البیت، قم.
۳۲- الـمقنعه، شیخ مفید، چاپ شده در مجموعه آثار، کنگره هزاره شیخ مفید.
۳۳- من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، دارالتعارف، بیروت.
۳۴- موسوی خوئی، ابوالقاسم، منهاج الصالحین، مدینه العلم، قم ۱۴۱۰ ه ق
۳۵- میرزا حسین نوری، مستدرک وسائل الشیعه، تحقیق: مؤسسه اهل البیت لإحیاء التراث، قم
۳۶- نجفی، شیخ محمد حسن، جـواهـر الـکـلام، داراحیإ التراث العربی، بیروت.

پانویس

  1. . سوره آل عمران، آیه 103؛ سوره انفال، آیه 63.
  2. . بحارالانوار، علامه مجلسی، ج57، ص71.
  3. . سـوره بـقـره، آیـه 190؛ الـکافی کلینی، ج5، ص27؛ وسـأـل الـشیعه، شیخ حر عاملی، ج11، ص43.
  4. . المبسوط، ج 2، ص 75.
  5. . منهاج الصالحین (خویی) ج 2، ص 119؛ فقه الصادق، ج 19، ص 235- 236 و کلمه التقوی، ج 5، ص 381.
  6. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص153.
  7. . تحریر الوسیله، ج1، ص496.
  8. . (کـوثـر)، مـجـمـوعه سخنرانیهای حضرت امام خمینی، ج1، ص219.
  9. . الـدروس الـشـرعـیـه، شیخ شمس الدین عاملی (شهید اول) ج3، ص166.
  10. . سوره فاطر، آیه 6.
  11. . سوره اسراء، آیه 57.
  12. . سوره بقره، آیه10.
  13. . سوره نساء، آیه 101.
  14. . سوره اعراف، آیات 111- 112.
  15. . سوره شعراء آیات 36- 38.
  16. .سوره یونس، آیه 79.
  17. . مجلسی، بحار الانوار،ج19،صص177-178).
  18. . محقق الحلیّ،الشرایع، ج1،ص238).
  19. . علامه حلیّ،التحریر، ج1،ص135.
  20. . الطباطبائی،الریاض،ج7،ص504.
  21. . الطوسی، الإقتصاد،ص313.
  22. . حسن بن یوسف بن مطهر، مختلف الشیعه فی احکام الشریعه، ج1؛ ص 155؛ میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، ج2؛ ص 249.
  23. . سوره انبیاء، آیه 80.
  24. . سوره سبا آیات 10 و 11.
  25. . طبرسی، تفسیر مجمع البیان، ج 8، ص 381؛ تفسیر المیزان، ج 16، ص 390.
  26. . سوره نساء؛ آیه 102
  27. . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص103، باب8، باب تحریم بیع السلاح، ح6، ط آل البیت.
  28. . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص103، باب8، باب تحریم بیع السلاح، ح7،
  29. . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص101، باب8، باب تحریم بیع السلاح، ح2،
  30. . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص102، باب8، باب تحریم بیع السلاح، ح3، ط آل البیت.
  31. . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص102، باب8، باب تحریم بیع السلاح، ح4، ط آل البیت.
  32. . جواهر الکلام، ج 22، ص 28- 30
  33. . الـمقنعه، شیخ مفید، ص588.
  34. . النهایه فی مجرد الفقه، شیخ طوسی، ص365.
  35. . مـراسـم، سـلار، ج13، ص108.
  36. . شرایع الاسلام، محقق حلی، ج2، ص9.
  37. . لـمعه الدمشقیه، محمد بن جمال الدین مکی، ج3، ص211؛ جـامع المدارک فی شرح مختصر النافع، خوانساری، ج3، ص9.
  38. . مفتاح الکرامه، عاملی، ج4، ص36.
  39. . المکاسب، شیخ انصاری، ج1، ص149.
  40. . تحریر الوسیله - ترجمه؛ ج 2، ص: 349
  41. . مجمع الفایده والبرهان، ج8، ص42.
  42. . سوره مائده، آیه 2.
  43. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص130.
  44. . سوره مائده، آیه 2.
  45. . سوره انفال، آیه62.
  46. . مصباح الفقاهه، خوئی، ج1، ص188-189.
  47. . منافقون آیه۴.
  48. . آل عمران آیه۱۱۸و نیز نساء آیات ۸۱ و ۸۲ و منافقون آیه۴.
  49. . آل عمران، آیه 120.
  50. . انفال، آیه 60.
  51. . مائده، آیه 57.
  52. . توبه، آیه73.
  53. . السرأر، ابن ادریس حلی، ج2، ص216، (مجمع الفایده والبرهان، ج8، ص44. الحدأق الناضره، شیخ یوسف بحرانی، ج18، ص208، جـواهـر الـکـلام، شیخ محمد حسن نجفی، ج22، ص28.
  54. . وسائل الشیعه، ج12، ص70.
  55. . من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، ج2، ص108.
  56. . حدائق الناضره، ج18، ص208.
  57. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص152.
  58. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص152.
  59. . تحریر الوسیله، ج1، ص496.
  60. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص155.
  61. . تحریر الوسیله، ج1، ص496.. امـام از ایـنـان بـه (طائفه کذأیه) نام برده که مقصود وهابیهای متعصب و شیعه ستیزند.
  62. . تحریر الوسیله، ج1، ص152.
  63. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص155.
  64. . جامع عباسی و تکمیل آن (محشی، ط - جدید)، ص: 470
  65. . المکاسب المحرمه، امام خمینی، ج1، ص154.
  66. . وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج17، ص101، باب8، باب تحریم بیع السلاح، ح2، ط آل البیت.
  67. . سوره (حجرات)، آیه 9.
  68. . تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج6، ص354، دارالتعارف بیروت.
  69. . المکاسب المحرمه، ج1، ص157.
  70. . تهذیب الاحکام، ج6، ص354.