فرهنگ مصادیق:شوخی با نامحرم

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از شوخی با نامحرم)
پرش به: ناوبری، جستجو
شوخی با نامحرم

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبطه ای بوستان

ردیف عنوان

نرم افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده: صالح ویسی
تهیه و تدوین: پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-۹۵/۹/۲۹

مقدمه

اسلام برای سالم سازی جامعه، رشد و تعالی انسان‌ها، توجه و اهتمام ویژه‌ای به موضوع محرم و نامحرم نشان داده است. تمامی انبیاء الهی مامور شدند تا براساس فطرت انسانی بنای مصون سازی جامعه اسلامی را طرح ریزی کرده و آن را عملیاتی نمایند.
اوامر و نواهی در زمینه محرم و نامحرم بسیار گسترده و فراتر از واجبات و مستحبات دیگر است. آیات قرآن و روایات صادره از معصومان (ع) این مهم را به خوبی تبیین نموده و از جمله عوامل سعادت انسان را رعایت کردن مساله محرم و نامحرم دانسته‌اند.
دین مبین اسلام هرگونه رابطه‌ای که زمینه انحراف انسان را فراهم آورد و یا حتی خللی به عفت عمومی وارد سازد را ممنوع دانسته و تحریم می‌نماید. از جمله این روابط گفت و گوی غیر ضروری و شوخی کردن با نامحرم است کـه می‌تواند مـقدمه بـرخی از گناهان دیگر باشد و اسلام نیز به همین دلیل این ارتباط را از ابتدا تحریم کرده و در برخی موارد عذاب الهی را نتیجه اینگونه اعمال می‌داند.
دراین باره پیامبر اکرم (ص) فرمود: «مَنْ صَافَحَ امْرَأَهً حَرَاماً جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَهِ مَغْلُولًا ثُمَّ یُؤْمَرُ بِهِ إِلَی النَّارِ وَ مَنْ فَاکَهَ امْرَأَهً لَا یَمْلِکُهَا حُبِسَ بِکُلِّ کَلِمَهٍ کَلَّمَهَا فِی الدُّنْیَا أَلْفَ عَامٍ فِی النَّار»
هر کس با یک زن نامحرم دست بدهد، روز قیامت در غل و زنجیر بـه مـحشر وارد می‌شود و خداوند دستور می‌دهد که او را به آتـش جـهنم بـیفکنند، و هر کس با یک زن نامحرم شوخی کـند (و بـا سخنان خنده دار و شهوت آمیز با او گفت و گوی نماید)، در مقابل هر کلمه حرامی کـه بـه او گفته است، هزار سال حـبس خـواهد شد. [۱]
دین اسلام برای برداشتن موانع کوچک و بزرگی که در مسیر سعادت و هدایت انسان قرار دارد راه‌های مختلف و مطابق با فطرت آدمی دارد که در این مقاله با توجه به آیات و روایات و بیان مصادیق مختلف آن در جامعه کنونی عوامل بازدارنده این معضل اخلاقی تبیین می‌شود و نظرات علماء و فقهای دینی نیز در تکمله بحث خواهد آمد.

مفاهیم (شوخی، مزاح، نامحرم)

شوخی

در لغت به معنای گستاخی، بی شرمی، خوشی، عشرت، مزاح، هزل، مق، جدی و به شوخی‌های دور از نزاکت نیز گفته می‌شود. [۲]

مزاح

مزاح در لغت به معنای خوش طبعی، بذله گویی، خوشمزگی، شوخی، لطیفه، لودگی، مسخرگی، مطایبه، هزل می‌باشد. [۳]

محرم و نامحرم

مراد از نامحرم هر بیننده بالغ و نیز نابالغ ممیّز بجز شوهر و محارم است. [۴] محارم جمع محرم، یعنی کسانی که به دلیل خویشاوندی، هرگز نمی‌توانند با یکدیگر ازدواج کنند. قرابتی که موجب محرمیت می‌شود بر سه گونه است؛ نسبی، رضاعی و سببی. [۵]
محارم یک مرد عبارتند از: مادر، مادر بزرگ پدری و مادری به بالا، دختر و نوه‌های دختری و پسری تا آخر، خواهر، دختر خواهر و نوادگان او تا آخر، دختر برادر و نوادگان او تا آخر، عمه و عمه‌های پدران و مادران به بالا، خاله و خاله‌های پدران و مادران به بالا
محارم یک زن عبارتند از: پدر، پدر بزرگ پدری و مادری به بالا، پسر و نوادگان پسری و دختری تا آخر، برادر، پسر برادر و نوادگان او تا آخر، پسر خواهر و نوادگان او تا آخر، عمو و عموهای پدران و مادران به بالا، دایی و دایی پدر و مادر به بالا. [۶]

دیدگاه قرآن

قرآن کریم در ارتباط با مبحث محرم و نامحرم نکات قابل تاملی دارد که از جمله آنها آیه‌ای است که خطاب به زنان پیامبر(ص) می‌فرماید:
« یا نِساءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً » [۷]
« ای زنان پیغمبر، شما مانند یکی دیگر از زنان نیستید اگر خدا ترس و پرهیزکار باشید پس زنهار نازک و نرم با مردان سخن مگویید مبادا آنکه دلش بیمار است به طمع افتد بلکه متین و درست سخن گویید.»
زنان می‌بایست ﺍز خضوع در گفتار به گونه‌ای که سخن ﺍیشان ﺍشاره به فروتنی، تسلیم و فرمانبردﺍری بدون قصد رﺍ دﺍشته باشد مانند: نازک، ظریف، با ناز و کرشمه و با نرمی سخن گفتن با نامحرمان بپرهیزید، تا مبادﺍ دل مردان نامحرم رﺍ دچار ریبه و پندﺍرهای شیطانی نموده و شهوتشان رﺍ برﺍنگیزﺍنید و ثانیاً بر ﺍیشان ﻻ زم ﺍست با «قول معروف» و کلا م شناخته شده با نامحرمان تکلّم نمایند، سخنی زیبا و به دور ﺍز ﺍشاره به فساد و ریبه، سخنی که شرع و عرف ﺍسلا می ﺁن رﺍ شایسته می‌دﺍند و ﺁن کلا م، موﺍفق با قرآن ﺍست.
این آیه به نحو اولویت دلالت بر تحریم شوخی با نامحرم دارد چرا که صحبت‌ها و مراودات معمولی روزمره را با این شرط می‌پذیرد که ناز و کرشمه‌ای در آن نباشد و با کلام استوار و شناخته شده با نامحرمان صحبت شود بنابراین شوخی که در آن این موارد رعایت نمی‌شود به طریق اولی حرام است. چرا که آثار سوء اخلاقی آن فراوان است که در ادامه به آنها پرداخته می‌شود.
و نیز می‌توان به جریان حضرت موسی (ع) با دختران شعیب (ع) اشاره نمود که در اینجا نیز کلام حضرت موسی (ع) بدون هیچ گونه زیاده گویی یا شوخی با دختران شعیب (ع) مطرح شد و دختران بدون زیاده گویی یا هرگونه ناز و کرشمه‌ای با سخن استوار و رعایت ادب جواب ایشان را داده‌اند که بحث مفصل آن در مقاله اختلاط بین مردان و زنان بیان شد.
۴- دیدگاه روایات از جمله لوازم ضـروری ارتـباط، صـحبت کردن است. اسلام صحبت کردن لازم و ضروری زن و مرد نامحرم را در امور و کارهای روزمره زندگی مانند: خرید و فـروش، تعلیم و تعلم، پرس و جو، آن هم با رعایت حدود شرعی حرام نمی‌داند؛ اما روابط نامشروع و انحرافی چون شوخی با نامحرم و بذله گویی و لودگی که به گونه‌ای شرم و حیا اجتماعی را سلب می‌نماید مورد غضب الهی می‌داند و آن را تحریم کرده است. چـنان که در روایت می‌خوانیم:
نَهی رَسُولُ اللَّه صـلی الله علیه و آله اَنْ تَتَکَلَّمَ الْمَرْأَهُ عِنْدَ غَیْرِ زَوْجِهَا وَ غَیْرِ ذی مَحْرَمٍ مِنْها اَکْثَرَ مِنْ خَمْسِ کَلِماتٍ مِمّا لا بُدَّ لَها مِنْهُ»
«رسول خدا صلی الله علیه و آله سخن گفتن زنان با نامحرم را ممنوع کردند، مگر اینکه ناچار باشند، که در این هنگام بیش از پنج کلمه سخن گفتن با نامحرم را روا ندانستند.» [۸]
و حضرت امیر المؤمنین علیه السلام پیوسته از گفتگو و اختلاط با زنان نامحرم نهی می‌کردند چنان که در روایتی فرموده‌اند:
«عِبادَ اللَّهِ اِعْلَمُوا... مُحادَثَهُ النِّسَاءِ تَدْعُوا اِلَی الْبَلاءِ وَ یَزیغُ الْقُلُوبَ وَ الرَّمْقُ لَهـُنَّ یـَخْطَفُ نُورَ اَبْصارِ الْقُلُوبِ وَ لَمْحُ الْعُیُونِ مَصائِدُ الشَّیْطانِ»
«ای بندگان خدا! بدانید که... گفتگو با زنان نامحرم سبب نزول بلا خواهد شد و دلها را منحرف می‌سازد. و پیوسته به زنان چشم دوختن نور دیـده دلهـا را خـاموش می‌گرداند و همچنین با گوشه چـشم بـه زنـان نگاه کردن از حیله‌ها و دامهای شیطان است.» [۹]
بر طبق این روایت و روایات دیگر آنچه موجب سقوط و انحراف یک جامعه و سبب نزول بلا و در آخر به نابودی کشاندن آن اجتماع می‌شود مباحث شهوانی حرام است که در راه حلال صرف نشده و در مسیر غیر شرعی وارد می‌شود. همانند آنچه هم اکنون در جوامع غربی مشاهده می‌شود چرا که آنها ارزشهای انسانی را زیر پا نهاده و در دام این بلاها گرفتار شده‌اند.
علاوه بر بلاهای و گرفتاری‌های دنیوی عذاب اخروی را نیز به دنبال دارند که در این باره حضرت امیرالمومنین (ع) می‌فرمایند: « مَنْ فَاکَهَ امْرَأَهً لَا یَمْلِکُهَا حُبِسَ بِکُلِّ کَلِمَهٍ کَلَّمَهَا فِی الدُّنْیَا أَلْفَ عَامٍ فِی النَّار»
«هر کـس بـا زن نـامحرمی شوخی کند، برای هر کلمه که با او در دنـیا گـفته است، خداوند او را هزار سال زندانی می‌کند» [۱۰]
حضرات معصومان (ع) و بخصوص پیامبر اکرم (ص) مومنان را از ارتباط با نامحرمان بر حذر می‌داشتند و در مواردی عکس العمل تکوینی این گونه اعمال را برای آنها بیان می‌نمودند.
حضرت ختمی مرتبت (ص) دراین باره می‌فرمایند: «عِفُّوا عَنْ نِسَاءِ النَّاسِ تَعِفَّ نِسَاؤُکُمْ.»
در مورد زنان مردم عفت بورزید تا دیگران نیز در مورد زنان شما عفت بورزند و زنان شما از تعرض نامحرمان در امان بمانند.
در واقع نبی مکرم اسلام (ص) به مومنان این مهم را گوشزد می‌نمودند که ارتباط با نامحرم سبب ارتباط دیگران با محارم خود شخص می‌شود و از آنجا که هر عملی در این دنیا عکس العملی را به همراه دارد عکس العمل این فعل غیر اخلاقی در آینده دامن گیر خود شخص می‌شود و موجب می‌شود تا دیگران نیز چشم طمع به محارم او داشته باشند.
دراین باره جناب سعدی شیرازی چه زیبا حدیث نبوی را به شعر درآورده است که فرمود:
هر که باشد نظرش در پی ناموس کسان
پی ناموس وی افتد نظر بوالهوسان
حضرت امام باقر (ع) در رابطه با این جریان می‌فرمایند:
«فِیمَا أَوْحَی اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِلَی مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ یَا مُوسَی انْهَ بَنِی إِسْرَائِیلَ عَنِ الزِّنَی فَإِنَّهُ مَنْ زَنَی زُنِیَ بِهِ أَوْ بِالْعَقِبِ مِنْ بَعْدِهِ یَا مُوسَی عِفَّ یَعِفَّ أَهْلُکَ یَا مُوسَی إِنْ أَرَدْتَ أَنْ یَکْثُرَ خَیْرُ بَیْتِکَ فَإِیَّاکَ وَ الزِّنَی یَا مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ کَمَا تَدِینُ تُدَانُ‏» [۱۱]
خداوند متعال به حضرت موسی (ع) وحی فرستاد که ای موسی! هر کس زنا کند، همان کار را دیگران با وی انجام دهند؛ هرچند در فرزندان و نسل او باشد ای موسی! عفت پیشه خود کن تا دیگران در مورد محارمت عفت پیشه ورزند ای موسی هرطور عمل کنی همانطور جزا می‌بینی. (به عبارت دیگر از هر دستی بدی با همان دست پس می‌گیری )
ارتباط با نامحرم در هر حد و اندازه‌ای که باشد بسیار خطرناک است تا آنجا که بر طبق روایات هر عضوی از انسان بهره‌ای از زنا دارد. که در نتیجه همین ارتباط و شوخی با نامحرم حاصل می‌شود. دراین باره نیز پیامبر گرامی اسلام (ص) می‌فرمایند:
«لِکُلِّ عُضْوٍ مِنْ بَنِی آدَمَ حَظٌّ مِنَ الزِّنَی وَ الْعَیْنُ زِنَاهُ النَّظَرُ وَ اللِّسَانُ زِنَاهُ الْکَلَامُ وَ الْأُذُنَانِ زِنَاهُمَا السَّمْعُ وَ الْیَدَانِ زِنَاهُمَا الْبَطْشُ وَ الرِّجْلَانِ زِنَاهُمَا الْمَشْیُ وَ ... ‏» [۱۲]
برای هر عضوی بهره‌ای از زناست، زنای چشم، نگاه آلوده (چشم چرانی) است. و زنای زبان سخن نابجا و شهوانی و (شوخی) با نامحرم است. زنای گوش شنیدن چیزهای حرام (مانند موسیقی و سخنان شهوانی و...) است. و زنای دست دراز کردن آن به سوی نامحرم و زنای پا، رفتن به مجلس گناه و... می‌باشد.
با توجه به احادیث کاملا روشن است که ارتباط و شوخی با نامحرم چه حضوری و چه غیر حضوری از قبیل مکالمه تلفنی، ایمیل، چت و کانال‌های مجازی در صورتی که از روی ضرورت نباشد و به گونه‌ای شوخی با نامحرم و رابطه دوستی و آمیخته با شهوت باشد، قطعا حرام بوده و گناه است.
حال باید دید چه کسانی دوست دارند به خاطر شوخی با نامحرم و لذتی زودگذر دنیا و آخرت خود را نابود کنند امروز جوانان بسیاری از این گونه رفتارها صدمات جدی خورده‌اند که با ندامت و پشیمانی صدها بار در دل آرزو می‌کنند ای کاش هرگز وارد این روابط نمی‌شدند.

نظر فقهاء

بنابر دیدگاه فقهای عظام هرگونه رابطه‌ای که باعث تحریک فرد یا افراد اجتماع و یا دارای مفسده باشد حرام است. زیرا استنباط فقهاء از آیات و روایات در مورد احکام براین است که احکام الهی حول محور مصالح و مفاسد می‌چرخد و اگر یک عمل دارای آثار سوء اخلاقی باشد بالاتفاق آن را تحریم می‌کنند. اکنون بحث شوخی با نامحرم از منظر فقهاء چون دارای مفسده و ریبه می‌باشد حرام است.

احکام مرتبط (فتاوای برخی از فقهاء)

اینترنت و شوخی با نامحرم

سوال:
الف) آیا ارتباط نوشتاری و نامه نگاری دختر و پسر بالغ نامحرم از طریق کامپیوتر و شبکه اینترنت جایز است؟
ب) پس از آشنایی طرفین از طریق بالا، آیا ملاقات عمومی تعدادی دختر و پسر بالغ و نامحرم، در مکان عمومی جایز است؟
ج) آیا مصاحبه و نگاه به چشم‌ها و صورت همدیگر جایز است؟
د) اگر موارد بالا جایز باشد، در چه مرحله‌ای اجازه پدر برای ادامه ارتباط دختر یا پسر بالغ و نامحرم، حضوری یا نوشتاری، واجب است؟
جواب: با توجّه به این که این گونه ارتباطها غالباً منشأ مفاسدی می‌شود، جایز نیست.
سؤال: هنرپیشگی دختران و زنان در فیلم‌های تلویزیونی و سینمایی در کنار مردان نامحرم و به عنوان همسر صوری آنان چه حکمی دارد؟ آیا در هنگام اجرای نقش، مجاز به خنده و گفتگوی صمیمانه با یکدیگر هستند؟
جواب: صحبتهای معمولی و ایفاء این نقشها، اگر مفسده خاصّی بر آن مترتّب نشود و حجاب اسلامی رعایت گردد، اشکالی ندارد. [۱۳]
بنابراین شوخی کردن با نامحرم در فضای مجازی درصورتی که دارای مفسده یا با ریبه همراه باشد یا باعث تحریک شهوت بشود حرام است و شایسته است مومنین از چنین اموری خودداری کنند. [۱۴]

مشاوره پزشکی

سوال: پزشک یا مشاور و روان درمان گاهی مجبور است با بیمار زن به طور منبسط و باز برخورد کند یعنی مثلا با آنها شوخی کند، بخندد و ... و همۀ اینها در مسیر درمان، آیا این امور جایز است؟
جواب: اختلاط زن و مرد نامحرم و شوخی کردن با نامحرم جایز نیست، و علاج بیماری موقوف به ارتکاب معصیت نیست، و اللّه العالم. [۱۵]
سوال: اگر انسان با زن نامحرم شوخی کند یعنی حرفی بزند و او را بخنداند، چه حکمی خواهد داشت؟
جواب: چون غالباً موجب وقوع در فتنه است، ترک شود. خندیدن زن به گونه‌ای که نامحرم صدای آن را بشنود، نیز اشکال دارد. [۱۶]

فیلم و سریال

سوال: فیلم‌هایی ساخته می‌شود که زن و مرد نامحرم در آن بازی می‌کنند، و به مقتضای نقش محوّله، با هم شوخی کرده، و به یکدیگر نگاه‌های عاشقانه دارند. بازی کردن آنها در چنین فیلم‌هایی چه حکمی دارد؟
جواب: در صورتی که آداب عفّت اسلامی را رعایت کنند مانعی ندارد. [۱۷]

فضای مجازی و شوخی با نامحرم

از نظر فقهاء هرکاری که در آن خوف مفسده و ریبه باشد حرام است و باید از آن اجتناب شود خواه این مفسده در تماس تلفنی یا در فضای مجازی (تلگرام، واتساپ و ...) باشد و تنها تفاوت در اینجا مبحث حضوری یا غیر حضوری بودن آن است. البته اگر در فضای مجازی خوف افتادن به حرام و قصد لذت بردن در میان نباشد فی نفسه ایرادی ندارد همانند گروه‌هایی مفید علمی که در فضای مجازی هستند و مفسده‌ای بر آن مترتب نمی‌باشد.
در تشخیص خوف مفسده و یا لذت بردن و تحریک شدن مهمترین شاخص نفس انسان است که بهترین قاضی است و از وضع خویش آگاهی کامل دارد.
سوال: لطفاً بفرمایید حکم «چت» بین مرد و زن نامحرم که امروزه معمول شده چیست؟
جواب: چت کردن مرد و زن نامحرم اگر همدیگر را نبینند و یا نشناسند، ارتباط آنان با یکدیگر دربارۀ مسائل اخلاقی و جنسی نباشد و نیز موجب تحریک و تهییج شهوانی یا سُست شدن کانون خانواده و یا در معرض اتهام قرار گرفتن نباشد مانعی ندارد؛ و اگر همدیگر را ببینند و بشناسند علاوه بر شرایط مذکور باید حجاب و پوشش اسلامی را رعایت کنند و نگاه به قصد لذت و یا محرک نباشد. [۱۸]
سوال: حکم چت کردن با دیگران چگونه است؟ اگر چت کردن با دختران هم دانشگاهی باشد در مورد وقایع روز مره اجتماعی و یا مسائل درسی و یا حتی بحث‌های دیگر چه اشکالی دارد؟
جواب: با حفظ حجاب اسلامی و پرهیز از امور محرک و مهیّج جنسی و عدم ترتب فساد، مانعی ندارد و همچنین است مکالمات و مباحثات حضوری. [۱۹]

شوخی‌های استاد و شاگردی

گاهی دیده می‌شود که در دانشگاه‌ها، آموزشگاه‌ها و... در حین درس جهت خسته نشدن دانش آموزان و دانشجویان و یادگیری بهتر دروس، استاد چه مرد، چه زن با جنس مخالفش که از شاگردانش هستند و همه یا برخی از نظر جنسیت مخالف اویند شوخی ای کند که آنها باصدای بلند بخندند.
این کار باعث می‌شود حریم میان آنها کم رنگ شده و احتمال وقوع گناه را در بین آنان تقویت می‌کند، دراین باره ابابصیر، که از شاگردان امام باقر و امام صادق علیهما السلام است می‌گوید در کوفه به زنی قرآن می‌آموختم، روزی اتفاق افتاد که با او مزاح کردم. هنگامی که در مدینه به محضر امام باقر علیه السلام وارد شدم، مرا سرزنش کرد و فرمود:
«مَنِ ارْتَکبَ الذَّنْبَ فِی الْخَلَاءِ لَمْ یعْبَأِ اللَّهُ بِهِ -أَی شَی ءٍ قُلْتَ لِلْمَرْأَهِ- فَغَطَّیتُ وَجْهِی حَیاءً وَ تُبْتُ- فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لَا تَعُد» [۲۰]
«کسی که در خلوت مرتکب گناه شود، خدا به او اعتنا نمی‌کند. چه چیزی به آن زن گفتی؟ از خجالت چهره خود را پوشاندم و توبه کردم حضرت فرمود: دیگر تکرار مکن.»
بنابراین اگر شوخی با نامحرم، به قصد لذت باشد یا خوف فتنه و کشیده شدن به گناه وجود داشته باشد، به شدت مذموم و از حکم حرمت برخوردار است اگر چه آن نامحرم هم کلاسی و یا شاگرد انسان باشد.

عوامل بازدارنده

پرهیز از اختلاط و خلوت

جدایی زن و مرد نامحرم، یکی از دستورهای صریح قرآن و رسول خدا (ص) است که در سلامت جامعه تأثیر فراوان دارد. بدون تردید حفظ «عفت عمومی» برای پایداری هر جامعه‌ای ضرورتی انکار ناپذیر است و یکی از راه‌های جلوگیری از نفوذ شیطان و وسوسه‌های آن، ایجاد حریم میان زن و مرد و رعایت پوشش لازم است تا از شوخی با نامحرم و صحبتهای هوس آلود و تماس‌های غیر شرعی جلوگیری شود.
رابطه‌هایی مانند روابط کاری، درسی، فامیلی و مانند آن که با هدف‌هایی غیر از پیوندجویی و لذت خواهی جنسی صورت می‌گیرند، و اختلاط‌ها و خلوت‌هایی که جزو رابطه‌های معمول اجتماعی هستند اگر دارای مفسده نباشند از نظر عرف و شرع ایرادی ندارند هرچند این اختلاطها تاثیرات سوئی بر افراد می‌گزارد.
در این گونه روابط، معمولاً اموری همچون نگاه کردن و سخن گفتن ضرورت می‌یابد خطری که در این گونه رابطه‌ها وجود دارد، احتمال انحراف از بستر اصلی و آلوده شدن روابط زن و مرد نامحرم به انگیزه‌ها یا رفتارهای جنسی است و شوخی با نامحرم به عنوان چاشنی در این روابط عمل کرده که مصداقی از روابط نامشروع خواهد بود و این امر در نهایت به بر هم زدن رابطه‌های اجتماعی و ایجاد التهاب‌ها و هیجان‌های ذهنی برای افراد در محیط‌های اجتماعی می‌شود که زیان‌ها و آثار نامطلوبی نیز در پی دارد.
اسلام برای جلوگیری از انحراف رابطه‌ها، نخست، روابط جنسی مشروع را تعریف کرده و عواملی چون شوخی و لودگی بین نامحرمان را تحریم نموده و سپس راه کارهای مشروع برای ارضای غریزه‌ها و گرایش‌های جنسی را پیش روی افراد نهاده است.
بسیاری از مفاسد اجتماعی و مشکلات جوامع متمدن امروزی، ناشی از اختلاط زن و مرد است، حتی برخی از کشورهای صنعتی به این نتیجه رسیده‌اند که در مراکز علمی، فرهنگی و عمومی، محل فعالیت این دو قشر باید از هم جدا شود.
پرهیز از اختلاط و خلوت با نامحرم برای افرادی که قدرت بر حفظ خود در این گونه مواقع ندارند راه کار بسیار خوب و آسانی است که می‌تواند از شوخی با نامحرم اجتناب کند.
دراین باره مقالاتی تحت عناوین «اختلاط زن و مرد در مجالس» و «خلوت با نامحرم» در سایت پژوهشکده امر به معروف موجود می‌باشد (https://fmaroof.ir/)که این مبحث را به صورت مفصل مورد بررسی قرار داده است.

تقویت حیا و عفت

اینکه افراد برای خود و دیگران، شخصیت و احترام قائل باشند، از جنبه‌های مختلفی در زندگی شخصی و روابط با دیگران از جمله جنس مخالف اثرگذار است. هنگامی که انسان برای خود شخصیت والایی قائل باشد، هوس‌های زودگذر به راحتی نمی‌تواند بر او غلبه یابد و در برخورد با محرک‌های جنسی چون شوخی با نامحرم تسلط بیشتری خواهد داشت. چنین شخصی از رفتارهای ناسنجیده‌ای که با کرامت انسانی و شخصیت ایمانی او ناسازگار باشد و به پشیمانی او بینجامد، می‌پرهیزد و عزت نفس خود را فدای شهوتش نمی‌کند، چنان که امیرالمؤمنین علی (ع) می‌فرماید: «مَنْ کَرُمَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ هانَتْ عَلَیْهِ شَهَواتُهُ؛ [۲۱]هرکه برای خود ارزش و شخصیت قائل باشد، شهوت‌هایش نزد او خوار و بی مقدار می‌شود» از سوی دیگر، اینکه فرد برای دیگران نیز احترام قائل باشد، سبب می‌شود از نگاه‌های ابزاری، مزاحمت و برخوردهای ناهنجار و شوخی با نامحرم بپرهیزد. این امر در پدیدآمدن تعامل‌های معقول و مبتنی بر احترام متقابل میان زن و مرد یا دختر و پسر در اجتماع و منحرف نشدن روابط سالم به رفتارهای مبتذل و غیرطبیعی، نقش اساسی دارد. در فرهنگ اسلامی بر دو مفهوم «حیا» و «عفاف» تأکید ویژه‌ای شده است. پیامبر فرمود: «... اسلام، برهنه است و لباس آن، حیا و زینتش، عفاف است.» [۲۲]امام صادق (ع) نیز می‌فرماید: «حیا و عفاف و سکوت (کم گویی و پرهیز از صحبت‌های بی جا چون شوخی)، از نشانه‌های ایمان است». [۲۳]
حیا و عفاف از لوازم ایمان و اسلام حقیقی اند. انسانی که دارای ایمان راسخی باشد، می‌تواند نفسش را در برابر محرک‌ها و کشش‌های گوناگون، از جمله خواهش‌های جنسی مهار کند و بر شهوت‌هایش چیره شود و به مرتبه عفت برسد. امیرالمؤمنین علی علیه السلام می‌فرماید: «أَلْعِفَّهُ تُضْعِفُ الشَّهْوَهَ؛ عفت، شهوت را ناتوان می‌سازد». [۲۴]

گسترش فرهنگ اسلامی در جامعه

متولیان و مسؤلان می‌بایست اقداماتی را برای گسترش فرهنگ اسلامی در جامعه به کار گیرند تا بتوانند وظیفه اصلی خود یعنی حفظ و صیانت از دین مبین اسلام را انجام دهند. دراین باره جمهوری اسلامی ایران قوانینی برای هریک از وزارت خانه‌ها و سازمانها وضع نموده که باید همگان به آنها ملتزم باشند.
صدا و سیما به عنوان یکی از نهادهای بسیار تاثیر گذار می‌تواند در راستای فرهنگ اسلامی و گسترش آن در تمام نقاط جهان نقش مهمی ایفا نماید.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز به عنوان اصلی‌ترین نهاد دراین باره وظایفی بیش از دیگر سازمانها دارد. ایجاد فضای اسلامی در جامعه و به کار گیری افراد متعهد و باتقوا در رأس امور برای ساماندهی زیر مجموعه‌های خود از جمله وظایفی است که باید به آنها اهتمام ویژه داشته باشد چرا که هر کسی نمی‌تواند این امر را به نتیجه برساند و باید شخص یا اشخاصی که کارشناس مسائل دینی هستند به کار گماشته شوند.
این وزارت باید جدای از زد و بندهای سیاسی و حزبی عمل نموده و برای معضلات اخلاقی از قبیل ارتباط‌های نامشروع، اختلاط‌های مضر، خلوت‌های نابجا و حتی تهیه و تنظیم فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی که در آنها به گونه‌ای روابط میان نامحرمان عادی و معمولی جلوه داده می‌شود برنامه ریزی کوتاه مدت و بلند مدتی داشته باشد تا بتواند فرهنگ ناب اسلامی را گسترش داده و ندای حق را به جهانیان برساند.

مسایل اجتماعی شوخی با نامحرم

ارتباط شوخی با بد حجابی

اسلام درباره پوشش و نوع آرایش ظاهری مرد و زن در روابط میان نامحرمان، احکام ویژه‌ای دارد. احکام الهی، بانوان را به رعایت حجاب و پرهیز از هر گونه خودآرایی و جلوه گری نزد نامحرمان مکلف کرده است. ازاین رو، بی حجابی یا پوشیدن لباس‌های بدن نما یا پوشش‌هایی که از نظر رنگ و طرح، تحریک کننده هستند و نیز آرایش و زینت کردن در محیط‌هایی که نامحرم حضور دارد، برای زن حرام است.
وضعیت ظاهری یک فرد در جامعه تقریبا نشان دهنده شخصیت و موقعیت اوست به همین جهت بانوان آرایش کرده و بی حجاب بیشتر در معرض آسیبهای اجتماعی و اخلاقی از قبیل شوخی با نامحرم هستند چرا که بی حجابی نشان دهنده این است که شخص پایبند به ضابطه‌های دینی نیست و لذا بیشتر از بانوان باحجاب در معرض نگاه نامشروع و سوء رفتارهای جنسی است.

شوخی و شان و مقام انسان

در دیدگاه اسلام، انسان، موجودی با استعدادهای بالقوه فراوان است که می‌تواند در پرتو معرفت، ایمان و خودسازی و با پرورش جنبه‌های معنوی در وجود خود، به مراتب بالای کمال و قرب الهی دست یابد. این استعداد، در حیوانات قرار داده نشده است. از نظر اسلام، هر انسان مؤمنی دارای ارزش و احترام است و ارزش او نیز در درجه اول، به جنبه‌های معرفتی و روحانی او؛ یعنی به علم، ایمان و پرهیزکاری اش مربوط می‌شود. اسلام به انسان می‌آموزد که همواره بر اساس عقل (و نه شهوت) حرکت کند تا مقامی بالاتر از فرشتگان بیابد وگرنه از حیوانات نیز پست تر خواهد بود. عبداللّه بن سنان می‌گوید از امام صادق (ع) پرسیدم که فرشتگان برترند یا انسان ها؟ حضرت فرمود: به فرموده امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (ع):
«إِنَّ اللَّهَ رَکَّبَ فِی الْمَلَائِکَهِ عَقْلًا بِلَا شَهْوَهٍ وَ رَکَّبَ فِی الْبَهَائِمِ شَهْوَهً بِلَا عَقْلٍ وَ رَکَّبَ فِی بَنِی آدَمَ کِلْتَیْهِمَا فَمَنْ غَلَبَ عَقْلُهُ شَهْوَتَهُ فَهُوَ خَیْرٌ مِنَ الْمَلَائِکَهِ وَ مَنْ غَلَبَ شَهْوَتُهُ عَقْلَهُ فَهُوَ شَرٌّ مِنَ الْبَهَائِمِ.»
«خداوند در فرشتگان، عقل بدون شهوت و در حیوانات، شهوت بدون عقل قرار داده است و در بنی آدم هر دو را ترکیب کرده است. پس کسی که عقلش بر شهوتش غلبه داشته باشد، از فرشتگان بهتر است و هرکس که شهوتش بر عقلش چیرگی یابد، از چارپایان بدتر است.» شوخی با نامحرم از جمله مواردی است که شهوت را بر تعقل برتری می‌دهد و در سایه این ترجیح، انسان در منجلاب شهوانی غرق شده و به فرموده حضرت امیرالمومنین(ع) از حیوانات هم پست تر می‌شود. [۲۵]

شوخی حلال

در ترسیمی که پیام آور اسلام، حضرت رسالت (ص) از سیمای مؤمن برای ما نموده‌اند این گونه بر می‌آید که، قلب و جان و ظاهر و باطن با هم در تعامل اند؛ لذا کدورت و گرفتگی چهره، غبار قلب به بار می‌آورد، از این رو دین اسلام از مسلمانان خواسته که خوش سیما و خصوصاً متبسم باشند.
شادی امری ضروری برای انسان است. در سایه شادی و نشاط، زندگی معنا و مفهوم خاصی پیدا می‌کند و دل‌ها به هم نزدیک، و ترس و نگرانی و ناکامی بی اثر می‌شود. شادی نه تنها بر روح و روان تأثیر می‌گذارد، بلکه جسم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. تأثیر غم و شادی به خود شخص منحصر نیست، بلکه بر تمام جامعه تأثیر می‌گذارد و به همه افراد سرایت می‌کند.
با کاوشی گذرا در احادیث امامان معصوم علیهم السلام فهمیده می شود در روایات شیعی، دو گونه برخورد با مقوله مزاح و شوخی شده و از دو زاویه بدان نگریسته‌اند؛ یک دسته روایاتی است که به مدح و ستایش مزاح می پردازد و دسته دیگر آن را نکوهش کرده است. با نگاهی دقیق تر مشخص می شود که دسته سومی از احادیث هم وجود دارد که مؤمنان را از مزاحِ بسیار باز می‌دارد و مزاحِ فراوان را مورد نکوهش قرار داده و آن را برنمی تابد. اسلام، دین عاطفه، صلح و امید است و همواره مسلمانان را دعوت به صمیمیت و دوستی می‌نماید. تا آنجا که امام علی (ع) در ضرورت گشاده رویی می‌فرماید:
«بُشْرُ المُؤمِنِ فی وَجْهِهِ وَ حُزْنُهُ فی قَلبِهِ»
شادی و گشاده رویی مؤمن در چهره او [آشکار] و غمش در دل او [مخفی] است». [۲۶]
بدین معنا که فرد مؤمن همواره غم خویش را برای خود نگه می‌دارد ولی در برخوردهای اجتماعی، دیگران را با گشاده رویی در شادی خود سهیم می‌نماید. این نه تنها گفتار اهل بیت علیهم السلام است بلکه در رفتار آن بزرگواران نیز به گونه روشن و عینی به چشم می‌خورد. بر خلاف آنچه در برخی اذهان جا افتاده است پیشوایان معصوم علیهم السلام، نه تنها اهل شاد کردن و مزاح پسندیده با دیگران بودند بلکه به دیگران نیز آن را توصیه می‌نمودند و شاد نمودن دل مؤمن و پاک کردن غبار غم از چهره او را (اگر چه به اندازه یک شوخی ساده) سجیّه‌ای اخلاقی می‌دانستند.
روزی «یونس شیبانی » از راه دوری جهت ملاقات با پیشوا و استاد خویش امام صادق (ع) نزد ایشان آمد و با امام دیدار و گفتگو نمود. اندکی گذشت و امام برای اینکه بداند شهر او چه حال و هوایی دارد و مؤمنان با دیگران چگونه‌اند، پرسیدند: «ای یونس شیبانی! شوخی شما با دیگران به چه اندازه است؟ » یونس پاسخ داد: «سرورم، شوخی ما اندک است. » امام فرمود: «نه! این گونه نباشید، بلکه در حد متوسط شوخی نمایید؛ زیرا شوخی پسندیده نشانه خوش خُلقی است؛ تو با شوخی با برادر مؤمنت او را شادمان می‌نمایی. بدان که رسول خدا (ص) نیز با دیگران شوخی می‌نمود و هدف او از این کار شادمان ساختن آنان بود. [۲۷]
در این راستا در بیان شوخی‌های رسول خدا (ص) نوشته‌اند: روزی پیامبر (ص) در مقابل علی (ع) نشسته بود و ظرف خرمایی جلوی آنان بود. پیامبر (ص) هر بار خرمایی برمی داشت و می‌خورد هسته آن را پیش روی علی (ع) می‌نهاد. وقتی مقداری خرما خوردند و همه هسته‌ها جلوی امام علی (ع) جمع شد؛ پیامبر (ص) به شوخی به علی (ع) فرمود: «ای علی! تو چه قدر پرخور هستی؟! » و اشاره به هسته‌های انباشته شده جلوی او کرد. امام علی (ع) نیز شوخی ایشان را با شوخی پاسخ داد و فرمود: «پرخور کسی است که خرماها را با هسته بخورد » و اشاره به پیامبر(ص) کرد که هیچ هسته خرمایی جلوی ایشان نبود. [۲۸]
و نیز نقل شده که روزی پیرزنی از صحابه رسول خدا (ص) که زنی مؤمن و پاکدامن بود برای عرض ارادت تصمیم گرفت نزد پیامبر(ص) رود. پیرزن لنگ لنگان نزد پیامبر(ص) آمد تا در مورد بهشت از ایشان بپرسد. سلام کرد و در مورد بهشت از پیامبر (ص) سؤال کرد. رسول خدا (ص) به او فرمود: «پیرزنان به بهشت نمی‌روند. » پیرزن از این پاسخ یکّه خورد و بسیار غمگین شد و برخاست و رفت. بلال حبشی نزد پیامبر (ص) می رفت و دید پیرزن با چشمان اشکبار از نزد پیامبر (ص) باز می‌گردد. از او پرسید: «ای مادر! چرا گریه می‌کنی؟ » پاسخ داد: «زیرا پیامبر (ص) به من فرموده پیرزن‌ها به بهشت نمی‌روند. » بلال نیز از این سخن بسیار تعجب کرد. با پیرزن خداحافظی نمود و نزد رسول اکرم (ص) آمد و درستی خبر را دوباره از پیامبر (ص) سؤال کرد. پیامبر(ص) به او فرمود: «سیاه‌ها نیز به بهشت نمی‌روند. » بلال نیز غمگین شد و در گوشه‌ای نشست. اندکی گذشت و عباس، عموی پیامبر (ص) که پیرمردی سالخورده بود بلال را گریان دید. نزد بلال رفت و پرسید: «چرا گریه می‌کنی؟ » بلال اشک از چشمانش پاک کرد و گفت: «پیامبر (ص) فرمود سیاهان به بهشت نمی‌روند. » عباس پیش پیامبر (ص) آمد و جریان را باز گفت. پیامبر (ص) به عباس رو کرد و فرمود: «بدان که پیران نیز به بهشت نخواهند رفت.» او نیز بسیار غمگین شد. اندکی گذشت. برای اینکه خبر شادمانی، بیشتر در دل آنان تأثیر گذارد، هر سه آنان را نزد خود فرا خواند و با تبسّمی فرمود: «پروردگار، اهل بهشت را ابتدا به صورت جوانی آراسته در حالی که تاجی به سر دارد درمی آورد و سپس وارد بهشت می‌سازد؛ نه به صورت انسان پیر یا سیاه چرده. » هر سه از این مزاح شاد شدند. [۲۹]
معصومان (ع) شوخی‌های حلال را دارای ارزش می‌دانستند گاه عربی بیابان نشین نزد پیامبر (ص) می‌آمد و هدیه‌ای برایشان می‌آورد و وقتی هدیه را می‌داد به شوخی به پیامبر (ص) می‌گفت: پولش را بده! رسول خدا (ص) نیز می‌خندید و از مزاح او شادمان می‌شد؛ و گاه که او را اندوهگین می‌دیدند می‌فرمود: کجاست آن عرب بذله گوی بیابان گرد؟؛ کاش اکنون نزد ما بود و شوخی می‌کرد. [۳۰]
اهمیت شوخی تا آنجاست که اصحاب کربلا بعد از غسل شهادت با همدیگر شوخی می‌کردند و صدای خنده شنیده می‌شد. «بُرَیر » با «عبدالرحمن انصاری » در کنار خیمه ایستاده بودند. بُرَیر کارهایی می‌کرد که سبب خنده دیگران می‌شد. عبدالرحمن از او پرسید: «ای بریر! آیا مزاح می‌کنی و می‌خندی؟ اکنون که وقت مزاح و شوخی نیست!» بریر با خنده پاسخ داد: «تمام خویشاوندانم می‌دانند که من اهل مزاح و خنده نیستم و حتی در جوانی نیز چنین نمی‌کردم، چه رسد به حال که پیر شده‌ام. اما بدان که این شوخی و خنده‌ای که از من می‌بینی به خاطر مژده بهشتی است که در پیش روی داریم. به خدا بین ما و بهشت فاصله‌ای نیست جز اینکه از سوی دشمن حمله‌ای شود و ما جان خویش را در پی یاری فرزند رسول خدا صلی الله علیه وآله فدا کنیم و من چقدر منتظر این لحظه هستم. [۳۱]
بنابر روایات فوق شوخی از جمله صفات پسندیده مومن است. البته اگر از حد خود نگذرد و وارد تمسخر، تحقیر، توهین و شوخی با نامحرمان نشود که این صورت مذموم بوده و از جمله کارهای بیهوده می‌باشد.

علل شوخی با نامحرم

تاثیر رسانه

گسترش روزافزون رسانه‌ها در دنیای امروز و تغییر شرایط فرهنگی در جامعه، میزان تحریک‌های جنسی را بسیار بالا است. امروزه، فیلم و سریال یا ترانه و آواز و برنامه‌های تبلیغی و حتی برنامه‌های خبری کمتری را می‌توان یافت که در آنها به گونه‌ای، از جذابیت‌های جنسی استفاده نشود. تکنیک‌های سینمایی و استفاده از نور، رنگ، حرکت، صدا و تصویر و در هم آمیختن خیال و واقعیت، چنان صحنه‌های محرک و جذابیت‌های شنیداری و دیداری را پدید می‌آورد که هیچ گاه در عالم واقع برای کسی تجربه شدنی نیست.
فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی می‌توانند الگوی بسیار موثری برای همگان باشند ولی متاسفانه امروزه کمتر از برنامه‌های ارزشی و اصولی استفاده می‌کنند و برخی از آنها دربردارنده محتوایی ضد ارزشی و بعضا روابط بین نامحرمان می‌باشد، هرچند این برنامه‌ها برگرفته از بطن جامعه است و می‌توان گفت اغلب براساس واقعیت می‌باشد ولی به دنبال آن اشاعه این فرهنگ را نیز به دنبال دارد.
شوخی با نامحرم در میان فیلم‌های خانوادگی و سریالهایی که همه روزه پخش می‌شود این باور را به جامعه منتقل می‌کند که این رذیله اخلاقی ایرادی نداشته و به نوعی مجوز این عمل را صادر می‌کند.

تبعیت از فرهنگ غیر اسلامی

بی شک، امروزه فرهنگ غرب یکی از فرهنگ‌های اثرگذار و پرجاذبه است که با در اختیار داشتن مهم‌ترین ابزارهای تبلیغی، بیشترین امکان را در جهت دهی فرهنگی در اختیار دارد. این فرهنگ می‌کوشد دیگر فرهنگ‌ها و جوامع را به شکل‌های مختلف تحت تأثیر خود قرار دهد. جامعه ما نیز از این وضعیت برکنار نیست، بلکه به دلایلی، غرب به جامعه ایران بیشتر از دیگر جوامع، هجوم فرهنگی کرده است. [۳۲]
رواج فرهنگ غرب در عصرکنونی، سبب برخی معضلات اخلاقی شده است. امروزه در کشور اسلامی برخی افراد بیمار دل و سست ایمان، خواه تعمدی و خواه از روی غفلت از فرهنگ غیر اسلامی و غربی تبعیت کرده و موجب بی بندباری در جامعه شده‌اند روابط به اصطلاح اُپن و باز در میان نامحرمان حاصل تبعیت از فرهنگ غیر اسلامی است. که در نهایت به روابط نامشروع منتهی شده که از جمله آنها شوخی با نامحرم است.
نوع تکلم و گفتارهای روزمره به تبعیت از فرهنگ‌های غیر اسلامی باعث شده تا در میان روابط اجتماعی برخی معضلات اخلاقی چون شوخی با نامحرم به وفور قابل مشاهده باشد در صورتی که دین مبین اسلام با این نوع از تکلم برخورد کرده و آن را مذموم دانسته است و خطاب به بانوان فرموده: « فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً » [۳۳]

کتب برای مطالعه بیشتر

بررسی روابط دختر و پسر در ایران و راه کارهای اصلاحی آن / نوشته آقای عبدالله جوان / انتشارات / قم، دفتر عقل ۱۳۸۷
روابط غیر اخلاقی دختران و پسران؛ تالیف آقای محسن ماجراجو / انشارات قم، پارسایان، ۱۳۸۸
احکام روابط زن و مرد و مسائل اجتماعی آنان ؛ تهیه و تنظیم مسعود معصومی مشخصات نشر : قم حوزه علمیه قم دفتر تبلیغات اسلامی مرکز انتشارات ۱۳۷۳
سه رساله: گناهان کبیره، محرم و نامحرم احکام الغیبه، احمد مجتهدی تهرانی، قم، موسسه در راه حق، ۱۳۷۷
شیوه‌های برخورد با نامحرمان در قرآن؛ تالیف آقای عباسعلی کامرانیان / انتشارات قم، نور قرآن و اهل بیت (ع) ‏ ۱۳۸۸

مقالات

انحرافات جنسی و راه درمان آن، http://library.tebyan.net/fa/Browse/Search#lstOrder=ASC&lstOrderBy=TitleSearch&lstField1=fullvalues&txtField1
خلأهای قانونی و انحرافات اجتماعی http://library.tebyan.net/fa/Browse/Search#lstOrder=ASC&lstOrderBy=TitleSearch&lstField1=fullvalues&txtField1
پرهیز شدید از انحرافات جنسی، محمد محمدی اشتهاردی http://library.tebyan.net/fa/Browse/Search#lstOrder=ASC&lstOrderBy=TitleSearch&lstField1=fullvalues&txtField1
نگاه به نامحرم، نویسنده اکبر اسد علی زاده.http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage
دست دادن با نامحرم از نگاه آیات و روایات، نویسنده احمد طاهری نیا، http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage: 629919
محرم و نامحرم در آینه احکام، نویسنده علیرضا زنگویی http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage: 1007457
معاشرت با نامحرم از نگاه نبوی، نویسنده: پاک نیا، عبدالکریم http://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/394222
مجله فرهنگ کوثر » زمستان ۱۳۸۵ - شماره ۶۸

سایت‌ها

http://hawzahnews.com/detail/News/348262
http://www.rahafun.com/
http://www.beytoote.com/religious/din-ahkam/spree-sentence.html
http://www.pasokhgoo.ir/node/24059
http://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa825
http://www.askdin.com/showthread.php?t=19574
http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/4180/5513/52213/
http://firefile.ir/
http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=270379
http://elham3343.blogfa.com/post/36

منابع

أجوبه الاستفتاءات (فارسی)، حضرت امام سید علی بن سیدجواد حسینی خامنه‌ای، دفتر معظم له در قم، قم - ایران، اول، ۱۴۲۴ ه‍ ق.
احکام بانوان ناصر مکارم شیرازی، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم - ایران، یازدهم، ۱۴۲۸ ه‍ ق
استفتاءات جدید جواد بن علی تبریزی،، دو جلد، قم - ایران، اول، ه‍ ق
استفتاءات جدید ناصر مکارم، شیرازی، ۳ جلد، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم - ایران، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ ق
استفتاءات جدید جواد بن علی تبریزی، دو جلد، قم - ایران، اول، ه‍ ق
استفتاءات محمد تقی بهجت گیلانی، فومنی، ۴ جلد، دفتر حضرت آیه الله بهجت، قم - ایران، اول، ۱۴۲۸ ه‍ ق
بحار الأنوار (ط- بیروت)،مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، محقق / مصحح: جمعی از محققان‏، تعداد جلد: ۱۱۱، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، سال چاپ: ۱۴۰۳ ق، ‏چاپ: دوم
بررسی روابط دختر و پسر در ایران و راه کارهای اصلاحی آن / نوشته آقای عبدالله جوان / انتشارات / قم، دفتر عقل ۱۳۸۷
تحریر الوسیله، نویسنده: خمینی، سید روح اللّه موسوی، ناشر: مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ: اول، قم
تحف العقول، حسن بن علی‌ابن شعبه، مترجم: بهراد جعفری، دار الکتب الإسلامیه، تهران‏، ۱۳۸۱ ش‌چاپ: اول‏.
تحف العقول‏، ابن شعبه حرانی، حسن بن علی‏، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، جامعه مدرسین‏، قم‏، ۱۴۰۴ / ۱۳۶۳ ق‏، چاپ: دوم‏
ثواب الأعمال و عقاب الأعمال‏، ابن بابویه، محمد بن علی‏، دار الشریف الرضی للنشر، قم‏، ۱۴۰۶ ق‏، چاپ: دوم‏
جامع المسائل (فارسی) محمد فاضل موحدی لنکرانی، دو جلد، انتشارات امیر قلم، قم - ایران، یازدهم، ه‍ ق
رساله احکام جوانان و نوجوانان جواد بن علی تبریزی، در یک جلد، قم - ایران، اول، ه‍ ق
رساله استفتاءات حسین علی منتظری نجف آبادی، ۳ جلد، قم - ایران، اول، ه‍ ق
زهر الربیع سید نعمت الله جزایری، تهران، کتاب فروشی اسلامیه، ۱۳۳۷ ه. ش.
شرح بر غرر الحکم و درر الکلم‏، محمد بن حسین‌آقا جمال خوانساری، محقق / مصحح: جلال الدین‌حسینی ارموی محدث، دانشگاه تهران‏، تهران‏، ۱۳۶۶ ش‏.
غرر الحکم و درر الکلم‏، تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، محقق / مصحح: رجائی، سید مهدی‏، دار الکتاب الإسلامی‏، قم‏، ۱۴۱۰ ق‏
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، نویسنده: جمعی از پژوهشگران زیر نظر شاهرودی، سید محمود هاشمی، ناشر: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، ۱۴۲۶ ه‍ ق، چاپ: اول، قم- ایران، شابک: ۵- ۶- ۹۰۶۶۳- ۹۶۴، محقق/ مصحح: محققان مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی
الکافی (ط- الإسلامیه)، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، محقق / مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیه، تهران‏، ۱۴۰۷ ق‏، چاپ: چهارم.
لغت نامه دهخدا و فرهنگ معین. http://www.vajehyab.com/?q
مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل‏، نوری، حسین بن محمد تقی‏، محقق / مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام، مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، قم‏، ۱۴۰۸ ق‏، چاپ: اول‏
مشکلات جنسی جوانان و بحثی درباره انحرافات جنسی،‏ آیت الله ناصر مکارم شیرازی، قم: نسل جوان‏ ۱۳۶۸.فروست : انتشارات نسل جوان‏.
المقنع (للصدوق)، ابن بابویه، محمد بن علی‏، مؤسسه امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف‏، قم‏، ۱۴۱۵ ق‏
من لا یحضره الفقیه‏، ابن بابویه، محمد بن علی‏، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، ناشر: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم‏، ۱۴۱۳ ق‏، چاپ: دوم
مناقب آل أبی طالب علیهم السلام، ابن شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی‏، علامه‏، قم‏. ۱۳۷۹ ق‏
نهج البلاغه (للصبحی صالح)، شریف الرضی، محمد بن حسین‏، محقق / مصحح: صالح، صبحی‏، هجرت‏، قم‏، ۱۴۱۴ ق‏
وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، محمد بن حسن‏، محقق / مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏، قم‌چاپ: ۱۴۰۹ ق.

پانویس

  1. - ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص: 283 .
  2. - فرهنگ معین. http://www.vajehyab.com/?q
  3. - همان، لغت نامه دهخدا.
  4. - فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‏2، ص: 283
  5. - تحریر الوسیله، ج 2، ص 262.
  6. - همان، ص 263- 264.
  7. - الاحزاب 32.
  8. - من لا یحضره الفقیه، ج‏4، ص: 6
  9. - تحف العقول، النص، ص: 151
  10. - ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، النص، ص: 283
  11. - المقنع (للصدوق)، المتن، ص: 431
  12. - مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏14، ص: 340
  13. - احکام بانوان (مکارم)؛ ص: 194
  14. - http://www.askdin.com/thread29012-3.html#post429448
  15. - استفتاءات جدید (تبریزی)؛ ج 2، ص: 324
  16. - استفتاءات (بهجت)؛ ج 4، ص: 187
  17. - استفتاءات جدید (مکارم)؛ ج 3، ص: 257
  18. - رساله استفتاءات (منتظری)؛ ج 3، ص: 325
  19. - همان، ص ۳۲۶.
  20. -وسایل الشیعه، ج 20، ص 198.
  21. - نهج البلاغه (للصبحی صالح)، ص: 555
  22. - وسائل الشیعه، ج‏15، ص: 246
  23. - بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏68، ص: 329
  24. - مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏11، ص: 275
  25. - وسائل الشیعه، ج‏15، ص: 209
  26. غرر الحکم و درر الکلم، ص: 314
  27. - الکافی (ط - الإسلامیه)، ج‏2، ص: 663
  28. - زهر الربیع، ص 3.
  29. - مناقب آل أبی طالب علیهم السلام (لابن شهرآشوب)، ج‏1، ص: 148
  30. - الکافی (ط - الإسلامیه)، ج‏2، ص: 663
  31. - بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏45، ص: 1
  32. - بررسی روابط دختر و پسر در ایران و راه کارهای اصلاحی آن ص 81
  33. - الاحزاب 32.