فرهنگ مصادیق:شرط بندی در مسابقات

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از شرط بندی در مسابقات)
پرش به: ناوبری، جستجو
شرط بندی در مسابقات

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ شرط بندی بر سر نتایج فوتبال، پولدار شدن به سبک مجازی!
۲ کلاهبرداری سایت‌های شرط بندی فوتبال از کاربران
۳ شکایت معنا ندارد؛ شرکت‌کنندگان سایت‌های شرط بندی محکوم هستند
۴ کیفرشناسی شرطبندی‌های مسابقات فوتبال
۵ درآمد میلیاردی برخی سایت‌های ایرانی از شرط بندی فوتبال!
۶ شرط بندی حلال یا کلاه شرعی؟
۷ برگه‌های شرط بندی فوتبال قماری خانمان سوز در گلستان
۸ فروش برگه‌های شرط‌بندی فوتبال برای کمک به بیماران سرطانی
۹ دستگیری باند شرط بندی فوتبال در مازندران
۱۰ شرط بندی در پیش بینی مسابقات فوتبال چه حکمی دارد؟
۱۱ دلایل فیلترنشدن سایت‌های شرط بندی فوتبال به روایت رئیس مرکز تشخیص پلیس فتا
۱۲ شرط بندی
۱۳ شرط بندی حلال یا کلاه شرعی؟
۱۴ مالباخته شرط‌بندی فوتبال: می‌خواهند دستم را قطع کنند
۱۵ شرط‌بندی حلال چگونه است؟/ ورزش‌های رایجی که شرط‌بندی در آنها جایز است
۱۶ پرسش و پاسخ شرط بندی
۱۷ رواج شرط‌بندی جدید فوتبالی در ایران
۱۸ شرط بندی - ویکی فقه
۱۹ تبلیغ آشکار و رسمی شرط‌بندی روی نتایج فوتبال در ایران
۲۰ اصلا مگه شرط بندی حلال هم داریم؟!
۲۱ شرط بندی زندگی در فضای مجازی
۲۲ ماجرای درآمد میلیونی برگه‌های شرط بندی چیست؟
۲۳ شرط بندی زندگی در فضای مجازی - الف
۲۴ شرط بندی‌های بی فایده در نتیجه فوتبال
۲۵ شناسایی ۳۰۰ سایت شرط بندی و قمار توسط پلیس فتا
۲۶ پولدارشدن به سبک مجازی در بازار داغ شرط بندی حرام
۲۷ شرط بندی عجیب میلیاردرها کف خیابان‌های تهران
۲۸ حکم قمار و شرط بندی بین اعضای خانواده

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان


نویسنده: مصطفی کوهی
تهیه و تدوین : پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-95/11/16
کلمات کلیدی:شرط بندی، قمار، رهان، گروبندی، مسابقه، برد و باخت، سبق، رمایه، میسر.

محتویات

مقدّمه

شرط بندی موضوعی است که از دیرباز به اشکال مختلف در زندگی بشر مطرح بوده و حتّی ردیابی از آن در کتابهای مقدّس(در جهت مخالفت و ممانعت از آن) دیده می شود؛ چرا که در بین مردم آن روزگار نیز رایج شده بود. [۱]
شرط بندی قبل از اسلام، بین عرب و عجم نیز متداول بود و امروز دچار تحولاتی بنیادین گردیده و ابعاد گسترده ای پیدا کرده به گونه ای که در اشکال مختلف اقتصادی، فرهنگی، علمی، ورزشی، تفریحی، بخت آزمایی، قدرت نمایی، زورآزمایی و غیره خودنمایی می کند.
مصادیقی از این کار، تحت عنوان قمار و میسر قرار گرفته و فقها از آنها در ضمن مکاسب محرّمه بحث می کنند و مواردی نیز تحت عنوان مسابقات مُجاز، در کتاب سبق و رمایه، مطرح می شود و مصادیقی نیز دارای ابهام بوده و مورد اختلاف است. [۲]

مفهوم شرط بندی

شرط بندى که در لغت عرب از آن به «رهان» تعبیر مى شود، عبارت است از قرار دادن مالى معین در وسط براى فرد برنده در قمار، مسابقه و مانند آن. از احکام آن در باب تجارت و سبق و رمایه سخن گفته اند. [۳]
شرط بندی، عقدی است که بین دو نفر یا بیشتر، برای مغالبه (پیروزی) یا برای دستیابی به عوض، محقق می شود. و در فقه، از این حقیقت گاهی با واژه "رهان" یاد می شود؛ البته با این فرق که کلمه رهان در شرط بندی هائی به کار می رود که در آن عوض وجود داشته باشد. ولی کلمه شرط بندی شامل مواردی که بدون عوض باشد نیز می شود. مثلا اگر شخصی به دیگری بگوید: اگر توانش را داری با من در نوشتن خط مسابقه بده؛ این یک شرط بندی است بدون این که عوض در کار باشد. استعمال کلمه شرط در انواع شروط مانند: شرط ابتدایی، شرط در ضمن عقد و حتی اطلاقش بر عقود و ایقاعات استعمال حقیقی است. و نکته دیگر آن که شرط بندی در فقه، یک عقد مستقل به حساب می آید و زیر مجموعه عقد اجاره و جعاله نمی باشد. اگر شرط بندی به همراه عوض صورت پذیرد، اصل اولی در آن حرمت و فساد است. بر خلاف جایی که در شرط بندی عوض وجود نداشته باشد، که در این صورت اصل بر اباحه و صحت است. و کلمه "سبق" که در لغت به معنای پیشی گرفتن در امور مادی و معنوی می باشد، و در اصطلاح، عقدی است که در فقه اسلامی برای برپایی مسابقه ای با اهداف سودمندی در عرصه های مختلف نظامی، فرهنگی، علمی و ... بین دو نفر یا بیشتر منعقد می شود. و می تواند در موارد خاصی به دنبال برد و باخت مالی نیز باشد. [۴]

انواع مسابقه

مجموع مسابقات متداول را می توان به اقسام زیر تقسیم نمود:
1. مسابقه در اموری که بین مردم رایج بود؛ مانند مسابقه اسب دوانی و تیر اندازی که شریعت اسلام نیز بر آن صحّه گذاشته و به اصطلاح منصوص الجواز شمرده می شوند، چه با شرط عوض باشد و چه بدون آن.
2. مسابقه با آلات قمار با شرط عوض.
3. مسابقه با آلات قمار بدون شرط عوض.
4. مسابقه در غیر آلات قمار، که این قسم خود نیز دارای اقسامی می باشد:
الف) مسابقه در مواردی که پرداختن به آنها موجب تقویت بنیه نظامی در جامعه اسلامی است. مانند مسابقه در اسب دوانی، راندن هواپیما، کشتی، موتور و تیراندازی با سلاح های مدرن.
ب) مسابقه هایی که اهداف معقول و مطلوب دیگری غیر از اهداف نظامی، همچون تقویت بنیه ی علمی فرهنگی و دینی دارد و موجب تقویت مهارت های مثبت در جامعه می شود. مانند کتاب خوانی، حفظ قرآن و حدیث و خوشنویسی.
ج) مسابقه در مواردی که جنبه سرگرمی و تفریح دارد، برای اینکه بیکار نباشند چنین کارهایی انجام می دهند. مانند گل یا پوچ، بازی با مینچ و امثال آن.
د) مسابقه در کارهای حرام و مواردی که ضرر دارد. مانند مسابقه در توقف کردن در یک مکان دود آلود، مسابقه در خوردن نوشابه ها و بعضی مسابقات پر خطر دیگر.

انواع شرط بندی

شرط بندی را می توان با معیار های مختلفی تقسیم نمود که به دو مورد اشاره می شود:
الف.تقسیم اول:
شرط بندی را می توان از جهت حکم تکلیفى به دو قسم تقسیم نمود:
الف) حرام: شرط بندى در بازى؛ خواه با آلات قمار یا آلاتى دیگر، همچون بازى با گردو باشد و هرگونه شرط بندى در مسابقات ـ جز موارد استثنا شده ـ حرام است و مالى که از این راه به دست مى آید باطل و تصرف در آن حرام و ضمان آور است.
ب) جایز: شرط بندى در مسابقه اسب دوانى و مانند آن از دیگر چارپایان، همچون شتر و قاطر و الاغ سواری و مسابقه تیراندازی رمایه جایز است.
ب. تقسیم دوّم:
شرط بندی از جهت اهداف و غرض؛ این قسم نیز به اقسام دیگری تقسیم می گردد که عبارتند از:
1. شرط بندی در مواردی که غیر از برد و باخت، غرض عقلایی، همچون تقویت بنیه جسمی، نظامی، علمی، مهارتی و... بر آن مترتب است.
2. شرط بندی در جایی که غرض، برد و باخت یا غلبه ی محض بدون اهداف عقلایی دیگر باشد؛ و لو این که اهداف عقلایی همچون موارد فوق، ناخواسته بر آن مترتب باشد. و این قسم دوم خود نیز بر اقسامی است:
الف) گاهی هر دوطرف مبلغی را در میان می گذارند.
ب) گاهی یک طرف عوض را می پردازد.
استفتاء: آیا اینکه در یک بازی به طرف مقابل بگوییم اگر برنده شوی فلان کالا را برای تو می گیرم اما او در صورت بازنده شدن چیزی به ما بدهکار نباشد اشکالی دارد؟
پاسخ: قمار مطلقا حرام است و شرط بندی نیز جایز نیست حتّی برای اعضای خانواده، مگر در مسابقات اسب سواری و تیراندزی آن هم در بین مسابقه دهندگان، نه تماشاچیان یا دیگر افراد. [۵]
ج) شخص ثالث عوض را متقبل می شود. [۶]
استفتاء: چرا در مسابقه بین دو نفر یا دو گروه، اگر فرد سومی جایزه را بپردازد قمار محسوب نمی شود؟ در حالیکه فلسفه قمار که آن موجود است!
پاسخ: اگر با نفر سوم قرارداد ببندند، آن هم حکم قمار را دارد ولی اگر فرد سوم به عنوان هدیه و جایزه، بدون قرارداد بدهد، اشکالی ندارد. [۷]

مشابهت ها و تفاوت های شرط بندی و جعاله

هر چند که شرط بندی مشابهت هایی با جعاله دارد ولی در عین حال با هم تفاوت هایی دارند که آنها را از هم جدا و ممتاز می کند.

الف: مشابهت های شرط بندی و جعاله

1. صیغه ای که در هر دوی آنها یعنی شرط بندی و جعاله به کار برده می شود، بسیار شبیه هم می باشند. مثلا در هر دو، جملاتی شبیه این گفته می شود: هر کسی فلان کار را انجام بدهد، فلان چیز برای اوست. و این نحو گفتار، تقریبا در هر دو مساله، شبیه به هم می باشد.
2. در هر دوی آنها "عوض" برای چیزی قرار داده می شود که از تحقق آن بی خبریم.
3. در هر دوی آن مشخص نیست که چه کسی استحقاق دریافت مال را پیدا می کند.

ب. تفاوت های شرط بندی و جعاله

1. در جعاله وجود عوض شرط است ولی در شرط بندی، شرط نیست.
2. در جعاله "ایجاب" تنها کافی است و نیاز به قبولی ندارد، همین که کار مورد نظر را انجام دهد استحقاق جُعل پیدا می کند، ولی در شرط بندی، نیاز به قبول قولی و تعیین حدود و ثغور آن نیز می باشد.

علت تحریم شرط بندی

اسلام برای سعادت انسان در دنیا و آخرت احکام و دستوراتی را تشریع کرده است و در عرصه اقتصادی و کسب وکار هم چارچوب هایی را معین نموده و برخی از راه های کسب ثروت را نامشروع دانسته است. حکمت این تحریم به خاطر مفاسد و آثار زیان باری است که از ناحیه این کار متوجه فرد و جامعه بوده است. شرط بندی، گروبندی و قمار یکی از تفریحات زیان آور و سرگرمی های خطرناکی است که از قرن ها پیش در بین بسیاری از مردم رواج داشته و مفاسد فراوانی به بار آورده است و در دنیای امروز نیز شرط بندی و قمار در سطح گسترده با وسایل مدرن تری برای مردم جهان وسیله سرگرمی است.
جنبه اقتصادی شرط بندی و قمار در چهارده قرن قبل مورد توجه قانون گذار اسلام بود و در قرآن کریم به آن تصریح شده ولی به خاطر آنکه زیانهای آن بیشتر از منافع آن است. تحریم شده تا مسلمانان برای دست یافتن به منافع مادی، آلوده به زیانهای بزرگتری نشوند. با توجه به آثار شوم قمار و شرط بندی بر فرد و جامعه که سبب می شود در اثر علاقه شدید افراد به آن روح فعالیت و کار و کوشش در کسب روزی حلال در انسان کشته شود و شخص گرفتار تنبلی و بیکاری و عیاشی شود و این هریک در شرع مقدس جنایتی است بزرگ و بدون شک عقل سالم دور از هوای نفس می فهمد که هیچ چیز مانند قمار و شرط بندی کینه و عداوت تولید نمی کند و طبق اجماع و عقل حرمت قمار و شرط بندی از ضروریات دین شمرده می شود.

مصادیق شرط بندی

شرط بندی مصادیق متعددی در عصر حاضر دارد که به چند مورد اشاره می شود:

الف. شرط بندی فوتبالی در برخی از سایت ها

در این گونه از سایت ها که در حال گسترش روز افزون است افراد با عضو شدن و پرداخت مبالغی قادر به پیش بینی مسابقات ورزشی به خصوص مسابقات فوتبال می شوند، اقدام به شرط بندی در مورد نتایج لیگ های فوتبال داخلی و خارجی می نمایند و در صورت درست حدس زدن نتیجه مسابقه در لیست قرعه کشی قرار می گیرند.
گردانندگان این سایت ها که عنوان مجرمانه دایر کنندگان قمار خانه های اینترنتی طبق مواد 708 و 710 قانون مجازات اسلامی بر آن ها اطلاق می شود، معمولا با بیان این مطلب که مقداری از وجوه دریافتی از شرکت کنندگان خرج امور خیریه می شود ، قصد توجیه کردن و قانونی جلوه دادن این گونه شرط بندی ها را دارند.
اما باید در نظر داشت به فرض این ادعا، عمل خیر آنها مجوزی برای مسابقات شرط بندی نیست. طبق نظر اکثر فقها این شرط بندی حرام و از مصادیق قمار به حساب می آیند.
و طبق قانون افرادی که در این مسابقات شرکت می کنند و دایر کنندگان این سایت ها مجرم می باشند و افرادی که از این راه اموالی را بدست آورده اند باید آن را به صاحبانشان برگردانند.

ب. مسابقات پیامکی

یکی دیگر از مسابقاتی که در حال شکل گیری و گسترش می باشد، مسابقات پیامکی است. این مسابقات در قالب سؤال و جواب برگزارمی شود. روال کار در این گونه مسابقات بدین گونه است که افراد با جواب دادن به سؤالی که اصولاً خیلی آسان طرح می شود وارد مرحله قرعه کشی مسابقه می شوند. محل تأمین هزینه های جوایز برندگان این گونه مسابقات معمولاً از شرکت کنندگان اخذ می شود که این مورد وجاهت شرعی و قانونی ندارد.
در واقع اگر مسابقه فعالیت ارزشی باشد و هزینه جوایزی که به برندگان اهدا می شود از محلی غیر از پول شرکت کنندگان در مسابقه باشد به نظر می رسد شرکت در این مسابقات مشکل شرعی نداشته باشد؛ اما طبق اخبار و آماری که در دست است هزینه های جوایز، از محل هزینه پیامک ها تأمین می شود که سبب جایز نبودن شرکت در این مسابقات می شود.
گردانندگان این مسابقات از محل هزینه هایی که از شرکت کنندگان دریافت می شود سودهای کلانی به دست می آورند و قسمت کمی از این مبالغ را به شرکت کنندگان جایزه می دهند.

پ. مسابقات قرعه ای (بخت آزمایی)

بخت آزمائى قراردادى است که در نتیجه آن عده اى از افراد باحتمال بدست آوردن مال معینى از راه تصادف و اتفاق، هر یک مال معینى میپردازد.

فرق مهم بین قمار و بخت آزمائى

الف) در بخت آزمائى هیچ امرى جز صدفه و اتفاق که در نتیجه قرعه کشى بعمل مى آید، در بدست آوردن نتیجه تأثیرى ندارد. بر خلاف قمار که مهارت و نقشه کشى در آن سهم بسزائى دارد.
ب) بخت آزمائى بین دو نفر محقق نمیشود و باید عدّه زیادى در آن شرکت نمایند . بر خلاف قمار که بین دو یا چند نفر میتواند واقع گردد.
بخت آزمائى ممکن است در مقام معامله معوض انجام گیرد چنانکه کسى خانه خود را بجاى آنکه بفروشد ببخت آزمائى مى گذارد و بلیطهائى منتشر میکند. پس از فروش بلیطها بین خریداران قرعه کشى بعمل مى آورد و به هر کس قرعه اصابت نمود خانه از آن او میباشد.
از نظر حقوقى بخت آزمائى معامله غررى و باطل میباشد؛ زیرا یکى از شرایط اساسى براى صحّت معامله آنست که هر یک از طرفین بدانند چه چیز میدهد و یا چه چیز میگیرد و در بخت آزمائى این امر مجهول است. در بخت آزمائى شرکت کنندگان باحتمال رسیدن بمال معین بلیطهائى خریدارى مینمایند و این عمل را نمیتوان به هیچ حیله قانونى صحیح دانست، زیرا قصد خریداران ملاک تشخیص معامله است. و بدین جهت انتشار بلیطهاى بخت آزمائى بمنظور امور خیریه و سازمانهاى اجتماعى فقط طبق قانون مخصوصى با کسب اجازه از مقامات رسمى ممکن خواهد بود. [۸]
ممکن است مؤسسه اى براى پیش رفت کار خود در جلب مشتریان بین آنان قرعه کشى بنماید و مال معینى را به هر کس که قرعه بنامش اصابت نمود بپردازد، چنانکه بانک مبلغى را اختصاص بصاحبان حساب جارى در صندوق پس انداز میدهد و بین آنان قرعه کشى مینماید. بنظر میرسد که این امر خارج از اصول بخت آزمائى مذکور در بالا است و صحیح میباشد، زیرا صاحبان حساب براى صرفه جوئى مال خود را بصندوق پس انداز میسپارند و چیزى اضافى براى رسیدن بنفع احتمالى که در نتیجه قرعه کشى بدست مى آید نمی پردازند. بانک پس از قرعه کشى و اصابت قرعه آنچه بکسى که قرعه بنام او اصابت کرده میدهد، تملیک مجانى است و در حقیقت هبه نموده است. [۹]

شرط بندی در قرآن کریم

قرآن کریم، مساله شرط بندی و گروبندی را تحت مسئله قمار مطرح کرده و می فرماید:
«یَسْأَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِما إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما؛ درباره شراب و قمار از تو مى ‏پرسند، بگو: در آن دو گناهى بزرگ و سودهایى براى مردم است و [لى‏] گناهشان از سودشان بزرگتر است.» [۱۰]
در این آیه منافع و زیانهاى این دو با هم مقایسه شده و برترى زیانها و گناه سنگین آن بر منافع آنها مورد تصریح قرار گرفته است مسلما منافع مادى که احیانا از طریق فروش شراب یا انجام قمار حاصل مى‏شود و یا منافع خیالى که به خاطر تخدیر حاصل از مستى شراب و غفلت از هموم و غموم و اندوهها به دست مى‏آید در برابر زیانهاى فوق العاده اخلاقى و اجتماعى و بهداشتى این دو بسیار ناچیز است. [۱۱]
امام باقر(علیه السلام) می فرماید: «لمّا أنزلَ اللّهُ عزّ و جلّ على رسولِ اللّه صلى الله علیه و آله:«انّما الخَمرُ و المَیسِرُ» قیلَ: یا رسولَ اللّهِ، مَا المَیسِرُ؟ قال: کُلُّ ما تُقُومِرَ بهِ حتَّى الکِعابُ و الجَوزُ.قیلَ: فما الأنصابُ؟ قالَ: ما ذَبَحُوهُ لآِلِهَتِهم. قیلَ: فما الأزلامُ؟ قالَ: قِداحُهُم التی یَستَقسِمُونَ بها؛ هنگامى که خداوند آیه «انّما الخمر و المیسر» را بر پیامبر خدا (صلى الله علیه و آله) نازل کرد از ایشان درباره میسر پرسیدند، حضرت فرمود: هر چیزى، حتى تاسهاى تخته نَرد و گردو، که با آن برد و باخت شود. عرض شد: «انصاب» چیست؟ فرمود: آنچه براى خدایانشان ذبح مى‏کردند. عرض شد: «ازلام» چیست؟ فرمود: تیرهایى که به وسیله آنها، قرعه مى‏ انداختند.» [۱۲]
بخت آزمایى از لحاظ غررى بودن نیز باطل است، هر چند که در قرآن کریم بر بطلان آن نص صریح وارد شده است؛ زیرا علاوه بر آیاتى که در رابطه با قمار وارد شده است و به نحو عموم شامل بخت آزمایى نیز مى شود، آیۀ خاصى نیز در رابطه با بخت آزمایى تحت نام «حرمت ازلام» وارد شده است؛ چنانکه می فرماید:
«حُرِّمَتْ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزیرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ وَ الْمُنْخَنِقَهُ وَ الْمَوْقُوذَهُ وَ الْمُتَرَدِّیَهُ وَ النَّطیحَهُ وَ ما أَکَلَ السَّبُعُ إِلاَّ ما ذَکَّیْتُمْ وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ ذلِکُمْ فِسْقٌ؛ گوشت مردار، و خون، و گوشت خوک، و حیواناتى که به غیر نام خدا ذبح شوند، و حیوانات خفه شده، و به زجر کشته شده، و آنها که بر اثر پرت‏شدن از بلندى بمیرند، و آنها که به ضرب شاخ حیوان دیگرى مرده باشند، و باقیمانده صید حیوان درنده ـ مگر آنکه (بموقع به آن حیوان برسید، و) آن را سرببرید ـ و حیواناتى که روى بتها (یا در برابر آنها) ذبح مى‏شوند، (همه) بر شما حرام شده است؛ و (همچنین) قسمت کردن گوشت حیوان به وسیله چوبه‏هاى تیر مخصوص بخت آزمایى؛ تمام این اعمال، فسق و گناه است.» [۱۳]
نوع دیگرى از حیواناتى که تحریم آن در آیه فوق آمده حیوانی است که بصورت قمار و «بخت‏آزمایى» ذبح و تقسیم مى‏گردیده و آن چنین بوده که: ده نفر با هم شرط بندى‏ مى‏کردند و حیوانى را خریدارى و ذبح نموده سپس ده چوبه تیر که روى هفت عدد از آنها عنوان برنده و سه عدد عنوان بازنده ثبت شده بود در کیسه مخصوصى مى‏ریختند و به صورت قرعه‏کشى آنها را بنام یک یک از آن ده نفر بیرون مى‏آوردند، هفت چوبه برنده بنام هر کس مى‏افتاد سهمى از گوشت بر مى‏داشت، و چیزى در برابر آن نمى‏پرداخت، ولى آن سه نفر که تیرهاى بازنده را دریافت داشته بودند، باید هر کدام یک سوم قیمت حیوان را بپردازند، بدون اینکه سهمى از گوشت داشته باشند، این چوبه‏هاى تیر را «ازلام» جمع «زلم» (بر وزن قلم) مى‏نامیدند، اسلام خوردن این گوشتها را تحریم کرد، نه به‏خاطر اینکه اصل گوشت حرام بوده باشد بلکه به‏خاطر اینکه جنبه قمار دارد. [۱۴]
قرآن کریم در یک اصل کلّی، مسلمانان را از خوردن مال دیگران به نا حقّ نهی و آن را حرام اعلام میکند و می فرماید:«وَ لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَیْنَکُمْ بِالْباطِل‏؛ و اموال یکدیگر را به باطل (و ناحق) در میان خود نخورید» [۱۵]
امام صادق(علیه السلام) در تفسیر آیه فوق می فرماید:
«کانَت قُرَیشٌ تُقامِرُ الرجُلَ بأهلِهِ و مالِهِ، فَنَهاهُمُ اللّهُ‏عَزَّ و جلَّ عَن ذلکَ؛ قریش بر سر زن و مال خود با یکدیگر قمار مى ‏زدند و خداوند عزّ و جلّ آنها را ازاین کار نهى فرمود.» [۱۶]
صاحب تفسیر نمونه در تفسیر آیه فوق می نویسد: «بنا بر این هر گونه تجاوز، تقلب، غش‏، معاملات ربوى، معاملاتى که حد و حدود آن کاملا نامشخص باشد، خرید و فروش اجناسى که فایده منطقى و عقلایى در آن نباشد، خرید و فروش وسائل فساد و گناه، همه در تحت این قانون کلى قرار دارند، و اگر در روایات متعددى کلمه" باطل" به قمار و ربا و مانند آن تفسیر شده درحقیقت معرفى مصداق‏هاى روشن این کلمه است نه آنکه منحصر به آنها باشد.» [۱۷]

شرط بندی در روایات

حضرت نبیّ اکرم(صلّی الله علیه و آله) در نکوهش و مذمّت شرط بندی می فرماید: «إِنَّ الْمَلَائِکَهَ تَحْضُرُ الرِّهَانَ‏ فِی الْخُفِّ وَ الْحَافِرِ وَ الرِّیشِ وَ مَا سِوَى ذَلِکَ فَهُوَ قِمَارٌ حَرَام‏؛ فرشتگان در شرط بندى در مسابقات سوارکارى و تیراندازى با کمان و کبوتر بازی حاضر مى شوند و شرط بندى در غیر این دو مورد، قمار است و حرام.» [۱۸]
در روایتى که ابى العلاء بن سیابه از امام صادق (علیه السلام)، آن حضرت از پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله) نقل کردند که فرمود:«إِنَّ الْمَلَائِکَهَ لَتَنْفِرُ عِنْدَ الرِّهَانِ‏ وَ تَلْعَنُ صَاحِبَهُ مَا خَلَا الْحَافِرَ وَ الْخُفَّ وَ الرِّیشَ وَ النَّصْل؛ فرشتگان در مسابقه های همراه با برد و باخت، حضور نمی یابند و لعنت خویش را بر بازیکنان آن می فرستند، مگر اسب سواری، شتردوانی، کبوتربازی و تیراندازی.» ‏ [۱۹]
آقا جمال خوانسارى، در شرح این روایات مى نویسد:
«ممکن است مساله کبوتر بازی حمل شود بر کسى که کبوتر را بپراند براى تربیت جهت نامه بردن و تعلیم آن برای چیزی که متضمن مصلحتى است و گاه در جهاد و مانند آن نیز محتاج به آن شوند و کبوتر بازی در جایی حرام است که براى لهو و لعب باشد...» [۲۰]
از این عبارت خوانسارى، چند نکته به دست مى آید:
1. آنچه در راستاى مصلحت جامعه قرار مى گیرد و یا راهى به سوى سود رسانى و مصلحت جامعه مى گشاید، مسابقه در آن مباح است، در مثل، در زمان ما، اداره پلیس، از حیواناتى مانند سگ، براى کشف جسد و یا پى گیرى و ردیابى جنایتکاران، بزهکاران و... استفاده مى کند که به مصلحت جامعه و نظام و کشور است، آیا نمى توان از این سخن خوانسارى نتیجه گرفت: در آن زمان، از کبوتر براى کارهاى مفید و سودمند براى جامعه بهره بردارى مى شده است و در این زمان، این گونه مصلحتها به شکل و شیوه دیگر و با حیوان و یا وسیله دیگر انجام مى گیرد که گویا نباید اشکال داشته باشد.
2. آنچه در جهاد و کارهاى مفید براى جامعه، کارآیى داشته باشد، مسابقه و گروبندى در آنها رواست.
از این نکته نیز مى توان یک اصل مهم پى ریخت. در آن زمان کبوتر به عنوان نامه رسان نقشى در ارتباطات داشته است، در این عصر که دنیاى ارتباطات نام گرفته و وسایل و ابزار پیشرفته و مدرنى به کار گرفته مى شود، همان حکمت وجود دارد. بنابراین، مسابقه در این ابزار نیز، باید مورد توجه قرار گیرد که آیا از لحاظ فقهى مباح است، یا خیر؟
امام صادق(علیه السلام) می فرماید:
«لَا سَبَقَ‏ إِلَّا فِی خُفٍّ أَوْ حَافِرٍ أَوْ نَصْل‏؛ شرط بندى ممنوع است مگر در سه مورد: سوارکارى با شتر، چارپایان دیگر و تیراندازى، روشن مى شود.» [۲۱]
شرط بندى حلال، تنها در همین چند قسم است و دیگر شرط بندیها، به نص این روایات قمار است. [۲۲]

احکام شرط بندی

الف. حرمت شرط بندی

دین اسلام در مسأله شرط بندی و برد و باخت بسیار سخت گیر است؛ و آن را یکى از گناهان کبیره مى‏شمرد. [۲۳]
استفتاء: آیا شرط بندى با پول یا غیر آن در بازى با غیر آلات قمار جایز است؟
جواب: شرط بندى در بازى جایز نیست هر چند بازى با غیر آلات قمار باشد. [۲۴]
مسابقات تیر اندازى و اسب و شتر دوانى، تنها موردى که شرط بندى (آن هم فقط براى شرکت کنندگان واقعى در مسابقه، نه افراد دیگر) در فقه اسلامى اجازه داده شده است. [۲۵]
استفتاء: شرط بندی حلال چیست؟ و آیا می توانیم در ورزشهای رایج مثل فوتبال و یا امور دیگر شرط بندی نمود (البته با رضایت طرفین)؟
پاسخ: شرط بندی حلال فقط در تیراندازی و اسب دوانی و وسائل جنگی کنونی همچون تفنگ و هفت تیر می باشد. [۲۶]

ب. شرط بندی با دستگاه های تفریحی

استفتاء: در مراکز تفریحی دستگاه هایی وجود دارد که پول می دهی ولی کالای مد نظرتان را اگر برنده شوید برمی دارید. آیا این کار شرط بندی است؟
پاسخ: این نوعی شرط بندی و حرام است. [۲۷]

پ. استفاده از مال بدست آمده از شرط بندی

پرسش: شخصی که برای یک بازی شرط بندی کرده و بر اثر باخت خوراکی می دهد و چند نفر از آن خوراکی خورده و بعد متوجه می شوند که به خاطر شرط بوده حکم برای این چند نفر چیست؟
پاسخ: اگر نمی دانستند مسئولیتی ندارند. [۲۸]

ت. جایزه در مسابقات علمی و قرآنی

استفتاء: آیا حکم جایزه در مسابقات علمی و مسابقات قرآنی و دینی و مسابقات ورزشی یکسان است؟ آیا اگر پول جایزه از شرکت کنندگان در مسابقه گرفته شود و به ضمیمه مقداری پول از خارج به افراد برتر داده شود ایرادی دارد؟ اگر همه پول جایزه از خود شرکت کنندگان باشد چطور؟ اگر تمام پول جایزه را شخص ثالث بدهد چه حکمی دارد؟
پاسخ: در هیچ یک از اینها نمی توان شرط بندی کرد که شخص برنده جایزه از سوی بازنده یا شخص ثالث بگیرد؛ می توانند مسابقات را به صورت رایگان و بدون شرط انجام دهند، سپس مسوولین به عنوان تشویق به آنها جایزه بدهند. [۲۹]

ث. شرط بندی در مسابقه رانندگی

سؤال: از قدیم سوارکاری یک ورزش پایه بود وشرط بندی در آن اشکالی ندارد. آیا امروز که رانندگی جایگزین سوارکاری شده میتوان در آن شرط بندی کرد؟
پاسخ: مسابقه رانندگی را نمی توان جانشین مسابقه اسب دوانی کرد. [۳۰]

ج. شرط بندی برای انجام اعمال مستحب

سؤال: بین دو یا چند نفر، اگر تعبیر به امثال این الفاظ شود که "اگر در مسابقهء فوتبال برنده شدی من موظفم یک جزء قرآن برای اموات تو بخوانم و اگر من برنده شدم تو باید بخوانی" چنین قراری شرعاً صحیح است؟
پاسخ: این گونه شرط صحیح نیست. [۳۱]

ح. شرط بندی بین زن و شوهر

استفتاء نخست: شرط بندی بین زن و شوهر چه حکمی دارد؟
پاسخ: جائز نیست. [۳۲]
استفتاء دّوم: حکم قمار و شرط بندی از نظر اسلام چیست؟ آیا حکم آن دو با هم متفاوت است؟ با توجه به اینکه امام خمینی (ره) حکم آن را حرام می دانسته اند، آیا اگر فرزند با پدر ومادرش و یا همسر با همسر خود بخواهد برای بازی شرط بندی کند، حکم آن فرق می کند؟
پاسخ: قمار مطلقا حرام است و شرط بندی نیز جایز نیست حتی برای اعضای خانواده، مگر در مسابقات اسب سواری و تیراندازی آن هم در بین مسابقه دهندگان. [۳۳]

خ. شرط بندی در مسابقات اسب سواری

استفتاء نخست: چند مدتی است در سایت فدراسیون اسب دوانی جمهوری اسلامی ایران اقدام به شرط بندی بر روی اسب شده است که مبالغی هنگفت نیز صرف این کار می شود. اینجانب نه دارای اسب می باشم و نه سوار کار و به عنوان یک شرکت کننده در شرط بندی از شما مرجع عالی قدر چند سوال داشتم.
آیا پول پرداختی برای شرکت در مسابقه صحیح می باشد؟ آیا شرکت در چنین مسابقاتی ( شرط بندی در مسابقات اسب سواری، تیراندازی و شمشیر زنی ) مجاز است؟ پول دریافتی به عنوان برنده جایز است؟ پول دریافتی را می توان خرج کرد؟
جواب: این کار در شرع اسلام جایز نیست و سایت مزبور نباید به کار حرام دست بزند. تنها سوارکاران می توانند با هم شرط بندی کنند. [۳۴]
استفتاء دوم: نظر به اینکه پیامبر اکرم شرط بندی برای تیراندازی و اسب سواری را جایز دانسته اند شرط بندی برای بازی ها و ورزش های امروزی متناسب با آن دو ورزش چه حکمی دارد؟مانند: دارت، تیراندازی با تفنگ بادی، موتور سواری، رالی ماشین.
پاسخ: در مورد وسائل سواری و سلاح هایی که در جنگ می توان از آن استفاده کرد همین حکم جاری است. [۳۵]

د. شرط بندی در شنا و تیراندازی

استفتاء: آیا شرط بندی در اسب سواری و شنا و تیر اندازی اشکال دارد؟ چرا؟
پاسخ: شرط بندی خود اسب سواران و تیراندازان اشکالی ندارد ولی شرط بندی در شنا جایز نیست. [۳۶]

ذ. مسابقات علمی و نظامی

استفتاء: مسابقات علمى و نظامى با شرط برد و باخت چه حکمى دارد؟
جواب: صحیح نیست، و آن مال براى برنده حلال نمى شود، ولى براى مسابقات علمى مى شود جایزه تعیین کرد، و جایزه آن است که شخص یا مؤسسه اى غیر از مسابقه دهندگان، آن را مى پردازند، و الله العالم. [۳۷]

شرط بندی در قانون

قمار و گروبندى در ردیف معاملاتى که مبتنى بر اصول تجارى و نظم اجتماعى است قرار نگرفته. مادۀ «654» ق. م. میگوید: «قمار و گروبندى باطل و دعاوى راجعه بآن مسموع نخواهد بود. همین حکم در مورد کلیۀ تعهداتى که از معاملات نامشروع تولید شده باشد جارى است». [۳۸]
بنابراین در صورتى که کسى در قمار ببازد و بابت بدهى خود سند ببرنده بدهد و آن سند در دادگاه ابراز و مورد تعهد مطالبه شود، خوانده میتواند باستناد مادّه بالا دفاع کرده و بوسیله گواهان ثابت نماید که تعهد مزبور ناشى از قمار میباشد و دعوى نسبت بآن مسموع نیست.
از نظر منافع اجتماعى طبق مادّه «655» ق.م.: «در دوانیدن حیوانات سوارى و همچنین در تیراندازى و شمشیربازى گروبندى جائز و مفاد مادّه قبل در مورد آنها رعایت نمیشود». میتوان از نظر وحدت ملاک، گروبندى در موارد دیگر از قبیل شنا و کورس اتومبیل و دوچرخه و امثال آن را که منافع اجتماعى مشابه در بردارند مشروع دانست. مادّه بالا اگر چه انحصار بجواز گروبندى در امور معینه را دارد و نحوه بیان هم ایجاب چنین امرى را میکند، ولى با اندکى تسامح در استنباط: میتوان گروبندى در موارد مشابه را نیز صحیح دانست.
چنانکه از نحوه بیان عبارت (همین حکم در مورد کلیه تعهداتى که از معاملات نامشروع تولید شده باشد جارى است) مادّه «654» ق. م. پس از ذکر حکم بطلان تعهد ناشى از قمار و گروبندى معلوم میشود، منظور ماده از معاملات نامشروع، معاملاتى است که علت آن نامشروع باشد. [۳۹]
بطلان قمار و مسموع نبودن دعاوى ناشى از آن، هیچ استثنایى ندارد ولى گروبندى، هر چند نوعى از قمار به حساب آمده و به طبع اولیه خود ممنوع بوده است لکن در بعضى از موارد، استثنا خورده و مشروع دانسته شده است، لذا گروبندى در مسابقه تلاشها و مهارتها با گروبندى وابسته به بخت و تصادف، یکسان نبوده و سختگیریهایى که در گروه دوّم شده است، در گروه نخست جارى نیست. به همین جهت، قانون مدنى در مادّه 655 مى گوید: «در دوانیدن حیوانات سوارى و همچنین در تیراندازى و شمشیر زنى، گروبندى جایز و مفاد مادّه قبل در مورد آنها رعایت نمى شود».
مفاد این مادّه ناظر به تمرینهاى ورزش مفید است که بر نیروى بدنى و آمادگى رزمى اشخاص مى افزاید، لذا نمى توان آن را در موارد تفنن و تفریح گسترش داد؛ به عنوان مثال: ملاک حکم را در دوانیدن سگ و شتر مرغ و پرواز کبوتر و مانند این تفننها اجرا کرد؛ یعنى این موارد مصداق مستثنا منه، یعنى اصل گروبندى که حکم قمار را داشت مى باشند، نه مصداق مستثنا؛ یعنى مسابقه در اسب دوانى و تیراندازى و شمشیر زنى. [۴۰]
بعضى از حقوقدانان، ملاک مادّه 655 را در ورزشهایى که منافع اجتماعى مشابه دارند، جارى ساخته و مسابقه شنا و اتومبیل رانى و دوچرخه سوارى را نیز جزء گروبندى مجاز شمرده اند. [۴۱] ولى بعضى دیگر، از وضع استثنایى مادّه655 نتیجه گرفته اند که حکم بایستى ویژه همان ورزشها باشد و نمى توان با وحدت ملاک، حکم را گسترش داد؛ زیرا حکم اصل خود یک استثناست و حکم استثنایى قابل گسترش نیست. بنابراین، گروبندى در فوتبال را نمى توان به بهانۀ اینکه از ورزشهاى مفید است جایز دانست. [۴۲]
لکن باید دانست، استفاده از وحدت ملاک، امرى گزاف و بى حدّ و مرز نیست بلکه باید دید آیا وحدت ملاک در آنجا جارى است یا نه؟ لذا ملاک مادّه 655 در بازیهایى از قبیل فوتبال و پینگ پونگ یا تنیس، جارى نخواهد بود؛ زیرا چه شباهتى بین اسب دوانى و شمشیر زنى یا تیراندازى (که معمولا در مقام دفاع و رزم، کاربرد تام و تمام دارند) با فوتبال و پینگ پونگ وجود دارد؟ اما در ورزشهاى رزمى و مسابقه با وسایل و ابزار جنگى، یقینا ملاک مادّۀ 655 جارى است، زیرا نباید به الفاظ تنها تکیه کرد؛ چون منطقى نیست که بگوییم مسابقه با اسب و شتر و الاغ براى تمرین و ورزیده شدن در جنگها مجاز است، اما مسابقه با جتها و یا ناوهاى جنگى ممنوع! و یا بگوییم تیراندازى با تیر و کمان سنتى جایز، اما نشانه گیرى با موشک و توپهاى ضدّ هوایى در زمرۀ لهو و لعب بوده و غیر مجاز است. [۴۳]
بنابراین، بعید نیست ملاک مادّه 655 درباره فنون رزمى کنونى و ورزشهاى وابسته به آن، مانند: گذر از مانعها و اعمال هوابرد و شنا، جارى باشد. لذا بعضى از فقها نظر داده اند که مسابقه در تمام آلاتى که در جنگهاى کنونى به کار مى رود صحیح و مجاز است. [۴۴]و مشهور از فقها مسابقه کشتى و دو و مانند اینها را بدون عوض جایز و صحیح دانسته اند و حتى صاحب جواهر با عوض نیز آن را صحیح دانسته است به شرط اینکه عوض به صورت وعده باشد نه التزام و عقد مسابقه. [۴۵]

شرط بندی در فضای مجازی

قماربازها و شرط بندها هم از تکنولوژی عقب نمانده اند و با فراگیر شدن فضای مجازی تخلفات هم رنگ و بوی مجازی به خود گرفته است. دیگر برای قمار کردن نیازی به حضور در زیرزمین ها و برخی قهوه خانه ها نیست و بازی های قمار وارد فضای مجازی شده و افراد زیادی را نیز به خود جذب کرده است. اگر در گذشته افراد برای قمار کردن دور یک میز قرار می گرفتند و تاس و ورق های واقعی را جابه جا می کردند حالا در هر ساعتی از شبانه روز و در هر مکانی می توانند قمار بازی کنند و زندگی و پولشان را ببازند.
«میلیونر شوید»، «بازی کنید و پول واقعی بگیرید» جملاتی است که افراد به خصوص قشر جوانی که ساعت ها در حال گشت و گذار در فضای مجازی است را به خود جلب می کند و حتی کسانی که این ورق بازی آنلاین را بلد نیستند هم با یک جست و جوی کوتاه در اینترنت می توانند اطلاعات لازم برای ورود به این بازی را کسب کنند.
متاسفانه شیوع این بازی ها به حدی رسیده که تبدیل به نوعی اعتیاد در میان جوانان شده است؛ آنهایی که می بازند برای برگرداندن مال از دست رفته خود پای بازی مجدد می نشینند و آنهایی هم که می برند، طمع کرده و همچنان بازی را ادامه می دهند.
هنگامی که کاربر عضو سایت های قمار می شود با دریافت رمز عبور و کد ویژه با سایر کاربران آنلاین، بازی را شروع می کند. البته هویت هیچ کدام از این افراد مشخص نیست. کاربران و اعضای این سایت برای ورود به بازی های قمار با وارد کردن شماره کارت و رمز دوم اینترنتی خود مبلغی را تعیین می کنند و واریز و پرداخت پول بازیکنان، هنگام برد و باختشان به صورت خودکار در حساب های بانکی انجام می شود.
در دو، سه مرحله اول این بازی ها هیچ اتفاق خاصی نمی افتد اما به تدریج زمانی که کاربر مشتاق بازی و در حقیقت جذب کاراکتر ها و نوع بازی شد، فاز خطر ناک بازی یعنی پیشنهاد جابه جایی مالی بین کاربران از طرف یکی از شرکت کنندگان آغاز می شود.
هر یک از کاربران مبلغی را به عنوان مشارکت پیشنهاد می کنند و قرار بر این می شود تا در صورت برنده شدن هر یک از کاربران، تمام مبلغ جمع آوری شده به حساب کاربر برنده واریز شود. این در حالی است که در برخی از مراحل بازی، کاربرانی که در اصطلاح ماهرتر هستند و سابقه بیشتری در قمار آنلاین اینترنتی دارند، با ترفند های گوناگون پول های بیشتری به جیب می زنند.
قمارخانه های آنلاین از اواسط دهه 90 میلادی پرطرفدار شدند و پس از آن نیز رشد و گسترش یافتند. مسئولین این سایت ها سعی می کنند با ایجاد تنوع در بازی و ارائه در سطوح مختلف و متناسب که در آن افراد به هر میزان که مایل باشند می توانند شرط بندی کنند به دنبال جذب افراد بیشتری هستند و این سایت ها همچون سرطان بدخیم در فضای مجازی گسترش یافتند.
در این نوع بازیها چون مسئولین سایت به راحتی به حساب های اینترنتی اعضا دسترسی دارند در واقع شاهد کلاهبرداری گسترده ای از حساب اعضا هستیم. به طوری پلیس فتا در زمینه قماربازی از شناسایی شبکه گسترده قمار آنلاین که 23 میلیارد تومان تراکنش مالی توسط پنج تن انجام شده بود، خبر داد. [۴۶]

آثار شرط بندی

استفاده از راه گروبندى و قمار ایجاد انحطاط اخلاقى فردى و اجتماعى مینماید و امید بدست آوردن سود از اینگونه اعمال مردم را از کارهاى تولیدى بازمى دارد و کسانى که در این راه قدم میگذارند عموماً دچار لغزش شده و دارائى خود را بتدریج یا یکجا از دست میدهند، و در مواردى منتهى بخود کشى بازنده میشود. [۴۷]
در رابطه با مفاسد بى شمار شرط بندی و برد و باخت در قمار، علما و دانشمندان سخنان بسیارى گفته اند که ما به گوشه اى از آنها اشاره مى کنیم تا علّت نامشروع به شمار آمدن آن در قوانین اسلام تا حدّى روشن گردد، (هر چند که بحث از علل احکام، ربطى به مسائل حقوقى ندارد) ولى با دقّت در آن آثار، و عواقب شوم آن، هر عاقلى حکم به نامشروع و غیر قانونى بودن آن خواهد کرد:

الف. شرط بندی بزرگترین عامل هیجان

کلّیه روانشناسان و دانشمندان پیسکولوژى، معتقدند که هیجانات روانى عامل اصلى پیدایش بسیارى از بیماریهاست؛ مثلا: کم شدن ویتامینها، زخم معده، جنون و دیوانگى، بیماریهاى عصبى و روانى به صورت حاد و خفیف و مانند اینها، در بسیارى از موارد ناشى از هیجان مى باشند. و «قمار و برد و باخت و گرو بندی» بزرگترین عامل پیدایش هیجان است تا آنجا که یکى از دانشمندان آمریکا مى گوید:
«در هر سال در این کشور دو هزار نفر فقط در اثر هیجان قمار و گروبندی مى میرند و به طور متوسّط قلب یک «پوکر باز» (یک نوع بازى قمار) متجاوز از صد بار در دقیقه مى زند. قمار و شرط بندی گاهى سکته قلبى و مغزى نیز ایجاد مى کند و قطعا عامل پیرى زودرس خواهد بود». [۴۸]
به علاوه، به گفته دانشمندان، شخصى که مشغول بازى قمار و شرط بندی است، نه تنها روح وى دستخوش تشنج است، بلکه تمام جهازات بدن او نیز در یک حالت فوق العاده بسر مى برند؛ یعنى ضربان قلب بیشتر مى شود، مواد قندى در خون او مى ریزد، در ترشحات غدد داخلى اختلال حاصل مى شود، رنگ صورت مى پرد و دچار بى اشتهایى مى شود و پس از پایان قمار، به دنبال یک جنگ اعصاب و حالت بحرانى به خواب مى رود و غالبا براى تسکین اعصاب و ایجاد آرامش در بدن، به الکل و سایر مواد مخدر متوسل مى شود.
و دانشمند دیگرى مى گوید: «قمار باز، انسانى مریض است که دائما احتیاج به مراقبت روانى دارد، تنها باید سعى کرد به او فهماند که یک خلأ روانى، وى را به سوى این عمل ناهنجار سوق مى دهد، تا در صدد معالجۀ خویش برآید». [۴۹]
اینها گوشه اى از زیانهایى است که از ناحیۀ قمار و شرط بندی و بخت آزمایی مستقیما بر جسم و جان انسان وارد مى شود و ما نیز به رأى العین، افراد قمار بازى که همه هستى خود را در بازى قمار از دست داده اند در چنین حالت دیده ایم. [۵۰]

ب. ضرر اقتصادى شرط بندی

در طول سال، میلیونها بلکه میلیاردها از ثروت مردم جهان در این راه از بین مى رود، گذشته از ساعات زیادى که از نیروى انسانى در این راه تلف مى شود و حتى نشاط کار مداوم را در ساعات دیگر سلب مى کند؛ به عنوان مثال در گزارشها آمده است: در شهر «مونت کارلو» که یکى از مراکز معروف قمار و شرط بندی در دنیاست، یک نفر در مدت نوزده ساعت قمار بازى، چهل میلیون تومان ثروت خود را از دست داد، وقتى درهاى قمار خانه بسته شد، یک راست به جنگل رفته و با یک گلوله مغز خویش را متلاشى کرد. جنگلهاى «مونت کارلو» بارها شاهد خودکشى این پاکبازها بوده است. [۵۱]
شاید قمار کردن و شرط بندی در مراحل اول یک تفریح محسوب شود اما وقتی موضوع به جایی می رسد که فرد تمام فکر و ذکرش درگیر این مسئله می شود اینجاست که آسیب های آن خودش را نشان می دهد. فرد قمار می کند و توانایی پرداخت بدهی خود را ندارد برای همین به قرض گرفتن روی می آورد قرض ها زیاد می شوند و مشکلات یکی پس از دیگری خود را نشان می دهد. از طرفی محافلی که در آن شرط بندی می شود یکی دیگر از مشکلات این فعالیت است. چون در وهله نخست محلی برای تفریح است و کم کم فرد را به سمت فساد سوق می دهند. خیلی ها خانه باغ و زمین هایشان را سر همین باخت ها از دست داده اند.

پ. زیانهاى اجتماعى شرط بندی

بسیارى از قمار بازها به علت اینکه گاهى برنده مى شوند و هزارها تومان سرمایه دیگران را به جیب خود مى ریزند، حاضر نمى شوند تن به کارهاى تولیدى و اقتصادى بدهند، در نتیجه به همان نسبت چرخهاى تولیدى و اقتصادى لنگ مى شود. و اگر درست دقّت کنیم مى بینیم که تمام قماربازها و عائله آنها سر بار اجتماع بوده و بدون اینکه سودى به جامعه برسانند، از دسترنج آنها استفاده مى کنند.
زیانهاى ناشى از قمار و شرط بندی در حدّى است که بسیارى از کشورهاى غیر اسلامى نیز آن را قانونا ممنوع اعلام کرده اند (اگر چه عملا به طور وسیع آن را انجام مى دهند). مثلا انگلستان در سال 1853 و آمریکا در سال 1855 و شوروى در سال 1854 و آلمان در سال 1873 قمار را ممنوع اعلام کرده اند.
بعضى از محققان، آمارى را تهیه کرده اند که ذکر آن بى فایده نیست و آن اینکه:
«جیب برى نود درصد، فساد اخلاق ده درصد، ضرب و جرح چهل درصد، جرائم جنسى پانزده درصد، طلاق سى درصد و خودکشى پنج درصد معلول قمار است. با توجه به آثار شوم قمار در جامعه مى توان براى آن، یک تعریف جامعى ارائه داد و آن اینکه: قمار یعنى قربانى کردن مال و شرف، براى به دست آوردن مال غیر به خدعه و تزویر و احیانا به عنوان تفریح و نرسیدن به هیچ کدام.» [۵۲]
در نتیجه می توان گفت، تحصیل سود از این راه ها و شرط بندی ها، اشخاص را از کار جدی باز می دارد، اضطراب شخص را در مراحلی به اوج می رساند، و در نتیجه ضررهای بسیاری که که قمار و گروبندی برای روح و روان و جسم افراد دارد از جانب شارع اسلام ممنوع گردید است.

ت. عداوت و دشمنی بین مردم

از جمله آثار شرط بندی، گروبندی و قمار، افزایش دشمنی و کینه بین افراد جامعه است.
قرآن کریم در تعلیل حرمت شرط بندی و قمار می فرماید: «إِنَّما یُریدُ الشَّیْطانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَهَ وَ الْبَغْضاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ وَ یَصُدَّکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاهِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُون‏؛ شیطان مى‏خواهد به وسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند، و شما را از یاد خدا و از نماز بازدارد. آیا (با این همه زیان و فساد، و با این نهى اکید،) خوددارى خواهید کرد؟» [۵۳]
علامه طباطبایی(رحمه الله علیه)در شرح آیه فوق می نویسد: «اما"میسر" که همان قمار است آن نیز در ضرر و مفسده دست کمى از شراب ندارد زیرا قمار سعى و کوششى را که شخص در مدتهاى طویل در راه جمع مال و بدست آوردن وجهه و آبرو بکار برده در کمترین مدت از بین برده و علاوه بر اینکه مال آدمى را تباه مى‏سازد چه بسا عرض و آبرو و بلکه جان آدمى را هم در مخاطره قرار مى‏دهد. حال اگر در راه قمار پیروز شد و از این راه مالى بدست آورد تازه همین مال او را به یک انحرافهاى دیگر دچار مى‏سازد، و آن اینست که چون این مال را به زحمت کسب نکرده در راه صحیح هم خرج نمى‏کند، و سیر معتدلى را که تا کنون در زندگى صحیح و عاقلانه خود اتخاذ کرده بود تباه ساخته و او را مردى ولخرج و تنبل و اهل لهو و فجور مى‏سازد، چنین کسى هیچ وقت حوصله اینکه ما یحتاج زندگى خود را از راه مشروع بدست آورد نداشته و همواره در پى راه‏هاى نامشروع است، و همچنین اگر مغلوب شود و هستى خود را ببازد که همین بى پولى و زیانکاریش او را به کینه‏توزى نسبت به حریف قمار خود واداشته و در نتیجه یک عمر را به حسرت یا خشم و عصبانیت مى‏گذارند.» [۵۴]

راه کارهای مبارزه با شرط بندی

1. شناسایی سایت های شرط بندی و قمار در اینترنت؛
2. عدم خدمت رسانی بانک ها به سایت های شرط بندی و شرط بندان اینترنتی؛
3. تعلیم و آموزش آثار سوء و مخرّب شرط بندی و گرو بندی به جوانان از سوی حوزه های علمیه، دانشگاه ها، آموزش و پرورش و صدا و سیما؛
4. ایجاد اشتغال مفید و سود مند در جامعه برای جوانان؛
5. شناسایی مدیران سایت های شرط بندی از سوی پلیس فتا و برخورد با مدیران سایت های شرط بندی و فیلتر کردن سایت های شرط بندی؛

کتابشناسی

1. آخوند، محمد، آفات قمار، سمیع‬، تهران، 1386 ه ش.
2. مدرسی ، محمدرضا ، بررسی گسترده ی فقهی : قما ر، قیا دت ، قیا فه ، کها نت ...، دارالتفسیر، قم، 1392 ه ش.
3. حق پرست، ذوالفقار، قمار ، مسابقات ، شطرنج ، شرط بندی و بخت آزمایی از دیدگاه فقه، دانشگاه آزاد اسلامی اراک، 1384 ه ش.
4. عقیقی بخشا یشی ، عبدالرحیم ، دشمنا ن بشر، ۱- جنگ . ۲- گرسنگی . ۳- قما ر، نسل جوان ، قم، 1354 ه ش.
5. باقری، علی، قمار، مرکز نشر بین الملل، تهران، 1336 ه ش.

مقاله شناسی

1. قاسمی، محمد علی، بررسی فقهی برد و باخت در مسابقات، مجله: رواق اندیشه، دی 1382 - شماره 25.
2. کیان پور، غلامرضا، علل وقوع جرائم، مجله کانون وکلا، مرداد و شهریور 1338 - شماره 66.
3. موسوی خمینی، سید روح الله، اسناد فقهی: بلیط بخت آزمایی، مجله: فقه اهل بیت، تابستان 1374 - شماره 2.
4. جنابیان، شاهرخ، ریشه های روانی و اجتماعی قمار در ایران، مجله: مسائل ایران، آذر 1344 - شماره 32.

فهرست منابع

قرآن کریم
1. ابن بابویه، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، چاپ: دوم، 1413 ق.
2. امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، انتشارات اسلامیه، تهران ، 1430ه‍ ق.
3. جمعى از مؤلفان، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام (فارسى)، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، اول، ه‍ ق.
4. خامنه اى، سید على بن جواد حسینى، أجوبه الاستفتاءات (فارسى)، دفتر معظم له در قم، قم - ایران، اول، 1424 ه‍ ق.
5. دهقان، اکبر، با قرآن در مکه و مدینه، مشعر، تهران، چاپ: 2، 1391 ه.ش
6. رزاقی، صادق، شرط بندی و احکام آن در فقه اسلامی، کتابخانه مسجد اعظم (آیت الله بروجردی (ره))، قم، 1393 ه ش.
7. شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، مؤسسه آل البیت علیهم السلام - قم، چاپ: اول، 1409 ق.
8. طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى (طاهرى)، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، دوم، 1418 ه‍ ق.
9. طباطبایى، سید حسین مدرسى - مترجم: محمد آصف فکرت، مقدمه اى بر فقه شیعه، بنیاد پژوهش هاى اسلامى، مشهد - ایران، اول، 1410 ه‍ ق.
10. طباطبایى، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى، قم، چاپ: 5، 1374 ه.ش.
11. کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی (ط - الإسلامیه)، دار الکتب الإسلامیه - تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق.
12. مکارم شیرازى، ناصر، پیام قرآن، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ: 9، 1386 ه.ش.
13. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ: 10، 1371 ه.ش.
14. موسسه دائره المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، پایگاه اطلاع رسانی http://lib.eshia.ir/.


پانویس

  1. . ولی پور، اباذر، شرط بندی و احکام آن در فقه اسلامی، ماهنامه شهربانی، شماره47، ص37.
  2. . رزاقی، صادق، شرط بندی و احکام آن در فقه اسلامی، ص2.
  3. . موسسه دائره المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ج4، ص642.
  4. . رزاقی، صادق، شرط بندی و احکام آن در فقه اسلامی، ص1.
  5. . آیت الله مکارم شیرازی، استفتائات، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://makarem.ir/.
  6. . رزاقی، صادق، شرط بندی و احکام آن در فقه اسلامی، ص49.
  7. . آیت الله مکارم شیرازی، استفتائات، شرط بندی، سوال9، پایگاه اطلاع رسانی http://makarem.ir/.
  8. . امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، ج 2، ص: 212 .
  9. . امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، ج 2، ص: 212 .
  10. . بقره/219.
  11. . مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تفسیر نمونه، ج‏2، ص119.
  12. . شیخ کلینی، کافی، ج5، ص123.
  13. . مائده/3.
  14. . دهقان، اکبر، با قرآن در مکه و مدینه، ص479.
  15. . بقره/188.
  16. . شیخ کلینی، کافی، ج5، ص122.
  17. . آیت الله مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ، ج‏3، ص356.
  18. . شیخ حر عاملى، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه، ج‏19 ؛ ص253.
  19. . ابن بابویه، محمد بن على، من لا یحضره الفقیه، من لا یحضره الفقیه ؛ ج‏4 ؛ ص59.
  20. . خوانساری، جمال، شرح غرر الحکم، ج1، ص334.
  21. . کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی (ط - الإسلامیه)، ج‏5 ؛ ص49.
  22. . جمعى از مؤلفان، مجله فقه اهل بیت علیهم السلام (فارسى)، ج 2، ص: 254.
  23. . مکارم شیرازى، ناصر، پیام قرآن، ج‏10، ص313.
  24. . خامنه اى، سید على بن جواد حسینى، أجوبه الاستفتاءات (فارسى)، ص 247، سوال1123.
  25. . طباطبایى، سید حسین مدرسى - مترجم: محمد آصف فکرت، مقدمه اى بر فقه شیعه، ص: 27.
  26. . سیستانی، سید علی، استفتائات، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://www.sistani.org/
  27. . مکارم شیرازی، ناصر، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://makarem.ir/
  28. . مکارم شیرازی، ناصر، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://makarem.ir/.
  29. . همان.
  30. . همان.
  31. . مکارم شیرازی، ناصر، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://makarem.ir/.
  32. . مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://portal.anhar.ir/.
  33. . همان.
  34. . همان.
  35. . مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://portal.anhar.ir/.
  36. . مکارم شیرازی، ناصر، استفتائات، شرط بندی، پایگاه اطلاع رسانی http://portal.anhar.ir/.
  37. . تبریزى، جواد بن على، رساله احکام بانوان (تبریزى)، ص190، سوال335.
  38. . امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، ج 2، ص:211.
  39. . امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، ج 2، ص: 211 .
  40. . نجفی، شیخ محمد حسن، جواهر الکلام، ج28، ص218.
  41. . امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، ج 2، ص: 211.
  42. . عدل، مصطفى ، حقوق مدنى، شمارۀ 708.
  43. . طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى (طاهرى)، ج 4، ص: 387 .
  44. .خویی، سید ابوالقاسم، منهاج الصّالحین، ج 2، ص 130، مسألۀ 1، کتاب سبق و رمایه.
  45. . نراقی، احمد، مستند الشیعه فی احکام الشریعه، ج 2، کتاب قضا و شهادات، ص 636. جواهر الکلام، ج 28، ص 218- 221.
  46. . سلامت بخش، فرزانه، شرط بندی زندگی در فضای مجازی، خبرگزاری جمهوری اسلامی، کد خبر: 82353284 (5720872).
  47. . امامى، سید حسن، حقوق مدنى (امامى)، ج2، ص211.
  48. . طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى (طاهرى)، ج 4، ص: 384 .
  49. . همان، ج4، ص384.
  50. . همان، ج 4، ص: 384 .
  51. . طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى (طاهرى)، ج 4، ص: 384.
  52. . همان، ج4، ص385.
  53. . مائده/91.
  54. . طباطبایى، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ج‏6، ص182.