فرهنگ مصادیق:شراب خواری

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از شراب خواری)
پرش به: ناوبری، جستجو
شراب خواری

کتب مرتبط

ردیف عنوان
۱ قمار و شراب

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ چهل حدیث شراب

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان


نویسنده: الیاس صالحی
تهیه و تدوین: پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-96/1/19
کلید واژه: شرابخواری، می‌گساری، شرب مسکرات، مضرات شرابخواری

محتویات

شرابخواری

شراب از نظر لغوی یعنی مایع نوشیدنی و از «شُرب» یعنی نوشیدن گرفته شده است اما از نظر اصطلاحی همان مایع مست کننده می‌باشد و عربی آن خَمر است و خمر از نظر لغوی یعنی پوشاندن. راغب می‌گوید: «اصل خمر یعنی پوشاندن شیء و آنچه با آن چیزی را می‌پوشانند. خمار گویند: ولی در تعاریف، خمار به آنچه زن، سر خود را با آن می‌پوشاند گفته شده و به شراب از آن جهت خمر می‌گویند که عقل را پوشانده و زایل می‌کند». [۱] در اصطلاح شرابخواری، خَمر آن است که مستی می‌آورد: از انگور باشد یا غیر از انگور. [۲]
در قرآن واژگان دیگری هم برای شراب استفاده شده است که عبارتند از: سکر رحیق و کأس. [۳] در رابطه با شراب در وسائل الشیعه حدیثی آمده است که رسول الله صلی الله علیه و آله فرمودند: «شراب از پنج چیز گرفته می‌شود: عصیر از انگور، نقیع از کشمش، بتع از عسل، مزر از جو و نبیذ از خرما». [۴]
شرابخواری در زمره منکرات بزرگ اخلاقی و فقهی و در مقابل مصرف نوشیدنی‌های حلال و پاک قرار دارد و در زمره بدترین گناهان و در دسته بندی درجه ۱ از منکرات قرار دارد و می‌تواند مبتلا به تمام اقشار جامعه باشد.
حرمت شرابخواری در قرآن
ملاک عمل مسلمانان کلام خداوند متعال در قرآن کریم و بیانات پیامبر و ائمه اطهار علیهم السلام می‌باشد یکی از احکامی که در قرآن به آن پرداخته شده است حکم حرمت خمر و نوشیدن آن می‌باشد. از آن جا که اعلام حرمت آن به صراحت و یک باره به احتمال قریب به یقین با انکار عمومی مواجه می‌شد، قرآن اعلام حرمت آن را به صورت تدریج و در چهار مرحله آن را بیان نمود:
در مرحله اول فرمود:
«وَمِنْ ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالْأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ؛ و از میوه‌های درختان نخل و انگور، مسکرات (ناپاک) و روزی خوب و پاکیزه می‌گیرید؛ در این نشانه روشنی است برای جمعیتی که اندیشه می‌کنند». [۵]
در این آیه از شراب در مقابل رزق نیکو نام برد تا از نیکو نبودن آن به طور غیر مستقیم یاد کند.
این آیه در مکه نازل شده و به نظر بسیاری از مفسران اولین اخطاری است که در زمینه تحریم صورت گرفته و اشاره به حرمت آن می‌کند. قرآن مجید ضمن برشمردن نعمت‌های الهی اشاره می‌کند به این که مردم ممکن است از مواهب الهی سوء استفاده هم بکنند. [۶] زیرا اگر همه استعمالات مردم را نعمت می‌دانست «اتخاذ سکر؛ شراب سازی» را در مقابل رزق حسن قرار نمی‌داد با این که این آیه دلالت بر نوعی عتاب و سرزنش دارد و می‌خواهد بر مردم تعریض کند که چرا از آن دو شراب مسکر می‌گیرند. [۷]
در مرحله دوم به صراحت از نماز خواندن در حال مستی نهی کرد:
«لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حال مستی به نماز نزدیک نشوید...». [۸]
در مرحله بعد یادآوری کرد که گرچه شراب منافعی دارد (از باب تولید و تجارت و...) ولی این منافع در قبال گناهی که در آن است، قابل اعتنا نمی‌باشد:
«يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ؛ درباره شراب و قمار از تو سؤال می‌کنند، بگو: در آنها گناه و زیان بزرگی است و منافعی (از نظر مادی) برای مردم دربردارد؛ (ولی) گناه آنها از نفعشان بیشتر است و...». [۹]
در شأن نزول این آیه آمده است که گروهی از یاران پیامبر خدمتش آمدند و عرض کردند حکم شراب و قمار را که عقل را زایل و مال را تباه می‌کند بیان فرمایید. در این هنگام آیه فوق نازل شد و به آنها پاسخ داد. [۱۰]
این آیه دلالت بر تحریم دارد و تصریح می‌کند که شرب خمر «اثم کبیر» است، چون خداوند فقط در مورد شراب و قمار «اثم کبیر» آورده است. [۱۱]
با وجود این آیات بعضی باز هم از نوشیدن شراب دست بردار نبودند تا اینکه خداوند به شدیدترین وجه و با چندین تاکید حرمت آن را اعلام فرمود:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ * إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شراب و قمار و بتها ازلام (= نوعی بخت آزمایی)، پلید و از اعمال شیطان است، از آنها دوری کنید تا رستگار شوید، شیطان می‌خواهد به وسیله شراب و قمار در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند و شما را از یاد خدا بازدارد. آیا (با این همه زیان و فساد، و با این نهی اکید) خودداری خواهید کرد؟! [۱۲]
شاید در قرآن با این تاکید و تصریح و شدت حرمتی را اعلام نکرده بطوری که شراب را پلیدی و عمل شیطان خوانده است.

شرابخواری از نگاه روایات

در باب حرمت شراب، احادیث بسیاری از ائمه اطهار علیهم السلام نقل شده که به برخی اشاره می‌شود:
۱.پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در حدیثی دیگر فرمودند: «کسی که به خدا و روز واپسین ایمان داشته باشد نباید بر سر سفره‌ای که در آن شراب خورده می‌شود بنشیند». [۱۳]
۲.حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام می‌فرمایند: «خداوند برای حفظ عقل، ترک شرابخواری را واجب گردانیده است». [۱۴]
۳. در روایتی نقل شده است از امام باقر (ع) پرسیده شد بزرگترین گناه کبیره کدام است فرمود شرابخواری زیرا شراب مادر تمام گناهان است و شراب خواری باک ندارد که با مادر و خواهر و دختر خود زنا کند و نماز واجب خود را ترک می‌کند و در هر معصیتی بی باک است زیرا مست و لایعقل گشته است. [۱۵]
۴. مردی از امام صادق (ع) پرسید آیا نوشیدن شراب بدتر است یا نماز نخواندن ؟ امام (ع) فرمود: شرابخواری از بی نمازی بدتر است می دانی چرا ؟ آن مرد گفت: نه فرمود: او حالتی پیدا می‌کند که نه خدای بزرگ و عزیز را می‌شناسد نه آفریننده خود را می‌شناسد. [۱۶]
۵. مردی به نام سوید بن طارق از پیامبر (ص) درباره شراب سوال کرد ؟ پیامبر او را از آن نهی کرد، او گفت: آن را برای دواء می‌سازم، پیامبر (ص) فرمود: «شراب درد است نه دواء». [۱۷]
۶. حضرت محمد (ص): چهارچیز است چنانچه یکی از آنها وارد خانه‌ای شود آن خانه را طوری خراب کند که حتی با برکت نیز آباد نگردد. آنها عبارتند از: خیانت. دزدی. شرابخواری و زنا. [۱۸]
۷. حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در روایتی شرابخوار را اینطور معرفی کرده است: مُدْمِنُ الْخَمْرِ یَلْقیَ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ حینَ یَلْقاهُ کَعابِدِ وَثَنٍ، فَقالَ حُجْرُ بْنُ عَدِیٍّ: یا اَمیرَالْمُؤمِنینَ مَااْلمُدْمِنُ؟ قالَ: اَلَّذی اِذا وَجَدَها شَرِبَها؛ شرابخوار خدا را همانند کسی که بت پرست است ملاقات می‌کند، حجر بن عدی گفت: یا امیرالمؤمنین شرابخوار کیست؟ فرمود آن کسی که هر وقت شراب گیرش بیاد بنوشد». [۱۹]

شرابخواری بدترین گناه

بدتر از زنا و سرقت

عَنْ عَلَیٍّ علیه السلام اَنَّهُ قِیلَ لَهُ: اِنَّ شُرْبَ الْخَمْرِ اَشَدُّ مِنَ الزِّنا وَ السِّرْقَهِ؟ قْالَ: نَعَمْ اِنَّ شارِبَ الْخَمْرِ یَزْنی وَ یَسْرِقُ وَ یَقْتُلُ وَ یَدَعُ الصَّلاهَ. [۲۰]
به امیرالمؤمنین علی علیه السلام گفته شد که: آیا شرابخواری از زنا و سرقت بدتر است؟ امام علیه السلام فرمود: بله، زیرا شرابخوارهم زنا و دزدی می‌کند، هم آدم می‌کشد و نماز را هم رها می‌کند.

ریشه گناهان

قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: اَلْخَمْرُ اُمُّ الْفَواحِشِ وَ اَکْبَرُ الکَبائِرِ مَنْ شَرِبَها وَقَعَ عَلی اُمِّهِ وَ خالَتِهِ وَ عَمَّتِهِ. [۲۱]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: شراب ریشه تمام زشتیها و بزرگترین گناهان است. هر کس بنوشد (ممکن است) به مادر و عمّه و خاله اش هم تجاوز کند.

بذر گناهان

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: اِیّاکُمْ وَ الْخَمْرَ فَاِنَّ خَطیئَتَها تُفَرِّعُ الْخَطایاکَما اَنَّ شَجَرَتَها تُفَرَّعُ الشَجَرَ. از شراب بپرهیزید که از گناه آن گناهان می‌روید چنانچه از درخت آن درخت می‌روید». [۲۲]

کلید بدی‌ها

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اَلْخَمْرُ جِماعُ الأثْمَ، وَاُمُّ الخَبائِثِ و مِفْتاحُ الشَّرِّ. شراب گرد آورنده گناه و ریشه زشتیها و کلید بدیهاست. [۲۳]
امام صادق علیه السلام فرمود: اِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ جَعَلَ لِلشَّرِ اَقْفالاً وَ جَعَلَ مَفاتیحَ تِلْکَ الاْقفالِ الشَرابَ؛ خداوند بزرگ برای بدیها قفلهائی قرار داده است، وشراب را هم کلیدهای این قفلها قرار داده است. [۲۴]

شراب در آخر الزمان

قالَ النَبّیُ صلی الله علیه و آله: یَا ابْنَ مَسعُودٍ وَ الَّذی بَعَثَنی بِالْحَقِّ لَیَأتی عَلَی النّاسِ زَمانٌ یَسْتَحِلُّونَ الْخَمْرَ، وَ یُسَمُّونَهُ النّبیذَ عَلَیْهِمْ لَعْنَهُ اللّهِ وَ الْمَلائکَهُ وَ النّاسِ اَجْمَعینَ، اَنَا مِنْهُمْ بَرئٌ، وَ هُمْ مِنّی بَراءٌ. [۲۵]
پیامبر عظیم الشأن صلی الله علیه و آله فرمود: ای ابن مسعود قسم به کسی که مرا بحقّ برانگیخت زمانی می‌رسد که مردم شراب را حلال می‌شمارند و آن را «نبیذ» می‌نامند، لعنت خدا و ملائکه و مردم بر آنان باد من از آنان بیزارم و آنها هم از من دورند.

شرابخواری در فقه

از نظر فقه شیعه شراب و هر چیزی که انسان را مست می‌کند، چنانچه به خودی خود روان (مایع) باشد، نجس است [۲۶] و خوردن و نوشیدن آن حرام است.
در میان انواع مسکرات، فرقی نیست، شرابی که از انگور گرفته می‌شود از نظر حکم با شرابی که از خرما، مویز و مانند آن گرفته می‌شود تفاوتی ندارد. فُقّاع (آبجو) نیز در این احکام به شراب ملحق می‌شود، اگر چه مست کننده نباشد. [۲۷] بنا بر این ملاک حرمت آن مایع بودن؛ و مست کننده بودن است. و هر چیزی که زیاد آن انسان را مست می‌کند، چنانچه به خودی خود مایع باشد نجس و خوردن آن حرام است اگر چه کم باشد یا مست کنندگیِ آن خفیف باشد. [۲۸] مست کننده‌های دیگر مانند: بنگ و حشیش که روان نیستند (جامدند)، اگر چه چیزی در آن بریزند که روان شود، پاک است. [۲۹]

شرابخواری در ادیان

از جمله مسائلی که در طول تاریخ، گریبان گیر بشر بوده و موجبات بدبختی او را فراهم آورده است، مسئلۀ شراب خواری است. یکی از اهداف پیامبران و رسولان مبارزه با شراب خواری بود. همان طور که در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است که خداوند متعال هرگاه پیامبری را به سمت قومش می‌فرستاد، در مسیر تکمیل دین، حرمت شراب را یکی از دستورات اصلی آن دین قرار می‌داد. [۳۰]
این روند در دین اسلام هم، همانند بقیه ادیان الاهی جریان داشت و جامعه در ابتدای ظهور اسلام، و پیش از اعلام حرمت شراب، به این کار آلوده بودند، تا این که پیامبر اسلام(ص) به آرامی و به تدریج حکم حرمت شراب را به مردم ابلاغ فرمود. [۳۱]
در یهودیت، نوشیدن مشروبات مست کننده و شراب و حتی انگور تازه یا خشک، به علت تأثیرات مخرب و زیانبار [۳۲] نهی شده است. [۳۳] در شریعت یهود، مجازات کاهنینی که شراب و دیگر مسکرات را می‌نوشیدند، مرگ بود. [۳۴] افرادی که خود را برای خداوند نذر می‌کردند نیز می‌بایست از نوشیدن شراب پرهیز می‌کردند. [۳۵] سلیمان اعتقاد داشت که شخص حکیم به شراب نزدیک نمی‌شود. [۳۶] و برای دوری از مصیبت و غم و پیروی از اراده خدا نباید مشتاق شراب بود زیرا باعث فساد و گناه می‌شود. [۳۷]
در کتاب انجیل آمده است که عیسی در شام خداوند شراب نوشیده است. [۳۸] در نظر مسیحیان، نوشیدن شراب نوعی شکرگزاری به درگاه خداست. [۳۹] و فرصتی برای یادآوری نجات و سعادت و مرگ عیسی مسیح است. [۴۰] با این حال اعتدال و میانه روی در نوشیدن شراب توصیه شده است. [۴۱]
بنابراین، تصور این که حرمت شراب فقط مربوط به دین اسلام است، تصوری نادرست می‌باشد. اینکه امروزه در برخی ادیان خوردن شراب را حلال می‌شمارند، این خود یکی از نشانه‌های تحریف‌هایی است که در آیین‌های الهی به دست بشر صورت گرفت، که نمونه بارز آن را می‌توان در دین یهود، و همین طور در تحریفاتی که در دین مسیح توسط پولس قدیس صورت یافت، پی گرفت.

علت حرمت شرابخواری

احکام و دستورات اسلام چه اوامر و چه نواهی آن بنابر مصلحت و مفسده وضع شده است و هر چیز که مورد نهی قرار گرفته است حتما دارای مضراتی برای شخص و اجتماع است، در مورد علت حرمت شرابخواری نیز همین مسئله صادق است، در اینجا به چندین روایت از اهل بیت علیهم السلام در مورد علت حرمت شرابخواری اشاره می‌شود:
در روایتی نقل شده است مردی از امام صادق (ع) سوال نمود چرا خداوند گوشت خوک و شراب را حرام نموده است ؟ امام (ع) در پاسخ فرمودند: خداوند تبارک و تعالی چیزی را حلال ننموده و چیزی را حرام نکرده مگر برای حفظ مصالح خود مردم. نه آنکه بنا بر میل خود نسبت به چیزی آن را حلال نموده و به خاطر بی میلی خود نسبت به امری آنرا حرام کند. زیرا خداوند که خالق بندگانش می‌باشد، می‌داند چه چیزهائی سبب قوام جسم و روح ایشان می‌شود. پس آنها را حلال نموده و می‌داند چه چیزهائی برای روح و جسم انسان ضرر دارد، آنها را حرام فرموده. برای مثال گوشت خوک را حرام نموده، زیرا سبب بی غیرتی و بی تعصبی و فساد اخلاق می‌شود. و شراب را حرام نمود، زیرا شرابخواری موجب ارتعاش و لرزش بدن است و مروت و جوانمردی را از شخص زائل می‌کند و شخص مشروبخوار را به تمام امور زشت و قبیح از قبیل زنا با محارم و آدم کشی و هر فتنه‌ای می‌کشاند. [۴۲]
در روایتی مفضلّ می‌گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: چرا شراب حرام شده است؟ امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند شراب را بواسطه اثرات و تباهی آن حرام کرده است زیرا شرابخوار موجب لغزش می‌شود و نور انسانیت انسان را می‌برد، و جوانمردی او را ویران می‌کند، و انسان را به مرتکب شدن گناهان و خونریزی و زنا وادار می‌کند، و هنگامی که انسان مست شد در امان نیست که ناآگانه به محارم خود تجاوز کند، و جز بدبختی چیزی گیر صاحبش نمی‌آید. [۴۳]
امام رضا (ع) در روایتی می‌فرماید: «خداوند شراب را حرام کرده برای آنکه منشاء فساد اجتماعی است و عقل انسان را از درک حقایق باز می‌دارد حیاء را از روی شرابخوار برمی دارد و در مواجهه با مردم از هیچ عمل زشتی شرم نمی‌کند و علاوه بر این شرابخواری باعث بیماریهای نهانی در اعضای داخلی بدن می‌شود». [۴۴]

مضرات شرابخواری

شراب خواری مهمترین عاملی است که انسان را بسوی انحطاط و پستی می‌کشاند به این معنی که با بزرگترین سرمایه بشر و مایه امتیاز او از سایر جانداران که همانا عقل و خرد است سر جنگ و مبارزه دارد. الکل، دشمن بزرگ قوای فکری و تعقل انسان است و وقتی که عقل - که هدایتگر تکوینی بشر است - از او گرفته شود و کارائی خود را از دست دهد. عوامل مخرب مانند شهوت، غضب، خودخواهی و... جای آن را می‌گیرد و انسان را از نظر روحی و روانی مریض می‌کند و در جسم انسان مریض، عقل سالم جایی ندارد. [۴۵]
آثار و مضرات زیادی در روایات برای شرابخواری بیان شده که موارد و نمونه‌هایی در ذیل می‌آید:

محرومیت از نور ایمان

عَنْ رَسُولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله: «مَنْ شَرِبَ خَمْرا خَرَجَ نُورُ الاِیمانِ مِنْ جَوْفَهِ؛رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر کس شراب بنوشد نور ایمان از قلب او خارج می‌گردد». [۴۶]
قالَ رَسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: لا یَجْمَعُ الْخَمْرُ وَالایمْانُ فی جَوْفٍ اَوْ قَلْبِ رَجُلٍ اَبَدا؛ پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: هیچگاه، شراب و ایمان در قلب یا درون انسان جمع نمی‌شود. [۴۷] (هیچگاه نمی‌شود کسی که شراب می‌نوشد در قلب او ایمان وجود داشته باشد و هیچگاه نمی‌شود کسی ایمان داشته باشد و شراب بنوشد.).

پذیرش ولایت شیطان

در روایتی حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمودند: لَنْ یَزالُ العَبْدُ فی فُسْحَهٍ مِنْ دِینهِ مالَمْ یَشْرَبِ الْخَمْرَ وَ اِذا شَرِبَها خَرَقَ اللّهُ عَنْهُ سَتْرَهُ و کانَ الشَّیْطانُ وَلیَّهُ وَ سَمْعَهُ وَ بَصَرَهُ یَسُوقُهُ اِلی کُلِّ شَرٍّ وَ یَعْرِفُهُ عَنْ کُلِّ خَیْرٍ؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: بنده تا شراب ننوشد عرصه دین بر او گشاده باشد و چون بنوشد پرده خدا از او بدرد و شیطان یار و گوش و چشم او شود و او را بسوی بدیها براند و از نیکها منصرف کند. [۴۸]

خصومت با قرآن

قالَ رسُولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله: مَنْ کان فی قَلْبِهِ آیهٌ مِنَ الْقُرآنِ اَوْ حَرْفٌ فَصَّبَ عَلَیْهَا اَلْخَمْرَ یَوْمَ الْقیامَهِ یُخاصِمُهُ القُرآنُ؛ پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر کس که در قلب او آیه یا کلامی از قرآن باشد و آن را با شراب بیالاید، روز قیامت قرآن با او مخاصمه می‌کند. [۴۹]

محرومیت از شفاعت پیامبر

در روایتی حضرت رسول صلی الله علیه و آله فرمود: لَیْسَ مِنّی مَنْ شَرِبَ مُسْکِرا، لایَرِدُ عَلیَّ الحَوْضَ لا وَاللّهِ؛ کسی که نمازش را کوچک شمارد از من نیست، بخدا سوگنداو در حوض کوثر وارد بر من نمی‌شود، و کسی که می‌گساری کند از من نیست، سوگند به خدا که او هم در حوض کوثر بر من وارد نخواهد شد. [۵۰]

محرومیت از بهشت

در روایتی از امام صادق علیه نفل شده است: اَرْبَعَهٌ لایَدْ خُلُونَ الجَنَّهَ: اَلکاهِنُ وَ المُنافِقُ، وُ مُدْمِنُ الخَمْرِ والقَتّاتُ وَ هُوَ النَّمّامُ؛ چهار گروه وارد بهشت نمی‌شوند: ۱. جادوگر ۲. منافق ۳. شرابخوار ۴. سخن چین». [۵۱]

محشور شدن با فرعونیان

در روایتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: شارِبُ الْخَمْرِ مَلْعُونٌ، شارِبُ الْخَمْرِ کَعَبَدَهِ الاَوْثانِ، یُحْشَرُ یَوْمَ الْقِیامَهِ مَعَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ؛ شرابخوار از رحمت خدا دوره شده است، شرابخوار همانند بت پرستان است، روز قیامت با فرعون وهامان محشور می‌شود. [۵۲]

تشنگی از مرگ تا قیامت

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در روایتی فرمود: وَ الذَّی بَعَثَنی بِالْحَقِّ اِنَّ شارِبَ الْخَمْرِ یَمُوتُ عَطْشانَ، وَ هُوَ فی الْقَبْرِ عَطْشانٌ، وَ یُنادی: واعَطَشاهْ اَلْفَ سَنَهٍ… سوگند به کسی که مرا به حق مبعوث کرد شرابخوار با تشنگی می‌میرد، او در قبر هم تشنه خواهد بود و روز قیامت هم با تشنگی برانگیخته می‌شود و تا هزار سال ندای تشنگی سر می‌دهد. [۵۳]

سیاه رویی در قیامت

در روایتی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نقل می‌کند: وَالَّذی بَعَثنی بِالْحَقِّ اِنَّ شَارِبَ الخَمْرِ یَجیی ءُ یَوْمَ الْقیامَهِ مُسْوَدّا وَجْهُهُ، أزْرَقٌ عَیناهُ، قالِصا شَفَتاهُ، یَسیلُ لُعابُهُ عَلی قَدَمَیْهِ یَقْذِرُ مَنْ رَآهُ. سوگند به کسی که مرا به حّق بر انگیخت، شرابخوار در روز قیامت با چهره‌ای سیاه و چشمانی کبود و لبانی خشکیده می‌آید (محشور می‌شود) در حالی که آب دهان او روی پاهایش می‌ریزد و هر کس اورا ببیند وی را پلید می‌داند». [۵۴]

دوری از رحمت خدا

رسول گرامی صلی الله علیه و آله فرمود: یَخْـرُجُ الْخَـمّارُ مِـنْ قَبْـرِهِ مَـکْتُـوبٌ بَیْنَ عـَیْنَیْهِ آیِـسٌ مِـنْ رَحْـمَهِ اللّهِ؛ شرابخوار که از قبرش بیرون می‌آید، وسط دو چشمش نوشته شده است: از رحمت خدا مأیوس شده است. [۵۵]

گرفتاری به سیصد و شصت عذاب

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: شارِبُ الْخَمْرِ یعَذِّبُهُ اللّهُ بِسِتّینَ وَثَلاثَ مِأَهَ نَوْعٍ مِنَ الْعَذابِ؛ خداوند شرابخوار را سیصد و شصت نوع عذاب می‌کند. [۵۶]

پنج عقوبت الهی

رسول گرامی اسلام(ص) می‌فرمایند: اگر کسی جرعه‌ای از شراب بنوشد خداوند متعال به پنج عقوبت مبتلایش می‌کند: قساوت قلب؛ بیزاری جبرئیل، میکائیل و اسرافیل و تمام فرشتگان از او؛ بیزاری تمام انبیاء از او؛ بیزاری خداوند از او؛ سرانجامش وارد دوزخ می‌شود. [۵۷]

مرگ جاهلی

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: اَلْخَمْرُ اُمُّ الخَبائثِ فَمَنْ شَرِبَها لَمْ یُقْبَلْ صَلاتُهُ اَرْبَعینَ یَوْما، فَاِنْ ماتَ وَهِیَ فی بَطْنِهِ ماتَ میتَهً جاهِلیَّهً؛ شراب ریشه همه ناپاکیهاست، هر کس آنرا بنوشد نمازش تا چهل روز پذیرفته نمی‌شود، اگر شراب در درونش باشد و بمیرد با مردن زمان جاهلیت مرده است. [۵۸]

عروسی باشیطان

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: مَنْ باتَ سُکْرانا باتَ عَرُوسا لِلشَّیطانِ؛ کسی که در حال مستی بخوابد آن شب عروس شیطان خواهد بود. [۵۹]

آثار شراب بر جسم

مشروبات الکلی علاوه بر مفاسد روحی و اخلاقی بر جسم نیز زیان‌های جبران ناپذیری وارد می‌کند. مثل ناراحتی‌های قلبی، ناراحتی‌های گوارشی، بیماری‌های عصبی، بیماری‌های عفونی، لرزش بدن و بی خوابی در شب، تاثیر بر معده، مغز، اعصاب، معده، کبد، گردش خون، دستگاه تنفسی، کلیه‌ها، نارسایی‌های خونی، سرطان و... می‌شود. [۶۰] مثلا تأثیر آن بر روی مغز چنین است که وقتی آمی مقدار مختصری نوشابه الکلی می‌نوشد، ابتدا یک حالت نشاط آرامش و لذت به سراغش می‌آید که البته هنوز مقدار الکل نتوانسته بر روی قسمت‌های حساس مغز اثر بگذارد اما همین که گیلاس اول به گیلاس دوم و... منتهی شد، مقدار الکل که در خون است به سراغ سلول‌های بسیار حساس مغز می‌رود و پس از غرق کردن آنها در الکل تمام قدرت کنترل نیرومند مغز را یا به کلی از کار می‌اندازد یا فوق العاده ضعیف می‌کند.
امام رضا (ع) در روایتی می‌فرماید: شراب باعث عوارض قلبی است و در آن ضایعاتی به وجود می‌آورد شراب دندانها را سیاه و دهان را متعفن می‌کند و باعث ایجاد بیماری مهلک در بدن می‌شود. [۶۱]

آثار اجتماعی

بالا رفتن میزان جنایات(قتل و بهره کشی از کودکان، اختلاف‌های خانوادگی، مرگ و زخمی شدن در بزرگراه‌ها و خودکشی، می‌باشد. [۶۲]
تصادف با اتومبیل و یا سقوط در رودخانه و یا گودال به دلیل عدم توانایی در حفظ تعادل به هنگام راه رفتن، تجاوز به حقوق دیگران و راه انداختن مشاجرات بی دلیل به جهت فقدان تعقل و تفکر منطقی، التهاب لوزالمعده حاد که بیماری خطرناکی بوده و ممکن است منجر به مرگ شود، زخم معده حاد که می‌تواند منجر به مرگ شود، اغما که ممکن است به کمبود قند خون نیز همراه شود (اگر شخص مست به هنگام اغما در معرض سرما قرار گیرد ممکن است بمیرد)، مرگ بر اثر تنگی نفس و متوقف شدن قلب از فعالیت و... از دیگر اثرات زیانبار شرابخواری در فرد است.

تاثیر شرابخواری بر نسل

کودکی که از پدر و مادر شرابخوار به دنیا می‌آید رنجور است و کبدش متورم، کلیه اش کوچک، کمخونی در او مشهود و تعادل سلسله اعصابش محفوظ نیست و به طور کلی کودکی است معیوب، همچنان که استعداد خاصی برای ابتلا به سل دارد، مستعد بیماری سرطان نیز است. دانشمندان این مسئله را حتی در حیوانات تجربه کرده‌اند و در یک سلسه آزمایش‌های دقیق دیده‌اند که بچه سگ‌های دچار الکل خیلی زودتر می‌میرند. استخوان‌های سرشان ضخیم تر و به مغز چسبندگی دارد، درز این استخوانها زود به هم می‌پیوندند و کبدشان معیوب است. با تکرار این آزمایش روی میمون و گربه نیز به همان نتیجه رسیده‌اند. [۶۳]
ضررهای شراب آن قدر زیاد است که به گفته یکی از دانشمندان اگر دولت‌ها ضمانت کند درب نیمی از میخانه‌ها را ببندند، می‌توان ضمانت کرد که از نیمی از بیمارستان‌ها و تیمارستان‌ها بی نیاز شویم». [۶۴] به خاطر همین آثار منفی و خانمانسوز شراب خواری است که اسلام آن را تحریم کرده و آیاتی بر مذمت می‌گساری نازل شده است. [۶۵]
آندره مینو، دبیر کل کنگره بین الملل مبارزه با الکل اعلام کرد: ۸۰٪ دیوانگان و بیماران آمیزشی، در نتیجه الکل بوده و در اطفال ۶۰٪ ابلهان و ۶۰٪ مجرمین از خانواده‌های الکلی بوده‌اند. [۶۶]
بنتام انگلیسی می‌گوید: از مُحسّنات آیین محمدصلی الله علیه وآله این است که تمام مسکرات (مست کننده‌ها) را حرام نموده است. [۶۷]

احکام شرابخواری

نجاست بدن و دهان شرابخوار

هر جای بدن شرابخوار که به شراب آلوده شود با آب کشیدن پاک می‌شود و نجاستش نیز به دیگران منتقل نمی‌شود. اگر شرابخوار با دست غیر نجس غذا بپزد یا با دست نجس که خشک هست غذا درست کند و دستش به غذا نرسد غذا نجس نمی‌شود اما اگر دست نجس او به غذا برسد غدا نجس می‌شود و غیر قابل استفاده می‌شود. [۶۸]

نوشیدن آب انگور جوشیده

اگر انگور و آب انگور به خودی خود جوش بیاید، حرام، ولی نجس نیست مگر آن که معلوم شود که مست کننده است و اگر بواسطه پختن جوش بیاید خوردنش حرام است ولی نجس نیست. [۶۹]

خوردن خرما و مویز و کشمش جوش آمده

خرما و مویز و کشمش و آب آنها اگر جوش بیایند، پاک و خوردن آنها حلال است. [۷۰]

نوشیدن ماء الشعیر

س: آشامیدن نوشیدنی‌هایی که به نام ماء الشعیر وجود دارد، چه حکمی دارد؟
ج) ماء الشعیر طبّی پاک است و خوردن آن اشکال ندارد، و با آب جو (فقاع) که حرام است فرق دارد. [۷۱]

نوشیدن ویسکی و ودکا

پرسش: حکم نوشیدن ویسکی و ودکا چیست؟
پاسخ:نوشیدن مشروبات الکلی حرام است. [۷۲]

استفراغ بعد از نوشیدن مشروب

پرسش:آیا اگر مشروب خورده شود و بلافاصله بعد از آن استفراغ کند نجس است؟
پاسخ:در صورتی که هنوز مشروب مستهلک نشده باشد، بنابر احتیاط واجب نجس است. [۷۳]

حکم شراب با الکل صفر درصد

پرسش: حکم حلیت یا حرمت شرابی که الکلش را به صفر درصد رسانده‌اند چیست؟
پاسخ: در صورتیکه قبلاً به صورت شراب بوده و بعد الکل آن را به صفر رسانده‌اند، طعم شراب ندارد ولی چون شبهه نجاست دارد نوشیدنش اشکال دارد. [۷۴]

خوردن مسکرات بدون مستی

پرسش: حکم خوردن الکل سفید و مشروب در صورتی که شخص را از حالت عادی خارج نکند چیست؟
پاسخ: حرام است. [۷۵]
پرسش: اگر نوشیدن شراب به حدی باشد که انسان را از حالت خود درنیاورد جایز است ؟
پاسخ: نوشیدن شراب ـ ولو به مقدار یک قطره باشد ـ حرام است و از گناهان بزرگ است. [۷۶]

فیلمبرداری و عکاسی از مجلس شرابخواری

سؤال: عکس برداری را به مجلس جشن عروسی که در آن شراب می‌خورند دعوت می‌کنند آیا پذیرفتن چنین دعوتی جایز است؟
جواب: جایز نیست از صحنه‌های شرابخواری وامثال آن که از محرّمات اند، فیملبرداری شود. [۷۷]

مصرف مشروبات الکلی به دستور پزشک

حضرت صادق (ع): شخصی به امام صادق (ع) گفت مبتلا به مرضی هستم که هر وقت شدت می‌کند قدری شراب می‌نوشم دردم ساکن می‌شود؟ پس حضرت فرمودند:این کار را نکن و شراب نیاشام زیرا در حرام خدا شفا نیست پس جز این نیست که این مرض و درد تو القائی از ناحیه شیطان است و می‌خواهد تو را به حرام بیندازد پس اگر شیطان از شراب خوردنت نا امید شود دردت بر طرف می‌شود. [۷۸]
شراب و کلیه مسکرات، از محرمات است و مصرف آن از گناهان کبیره می‌باشد، ولی چنانچه طبق تشخیص پزشک متخصص و مورد اطمینان (از نظر تعهد و تدیّن)، یقین یا اطمینان حاصل شود که معالجه بیمار منحصر به آشامیدن آن است و جایگزین نداشته باشد، [۷۹] می‌توان برای درمان به مقدار ضرورت مصرف کرد. [۸۰]
هرگونه خوردنی یا نوشیدنیِ حرام، شرعاً جایز نیست مگر در موارد ضرورت علاج آن هم فقط به مقدار ضرورت، ولکن در روایات آمده است که: خداوند منان شفا را در خمر قرار نداده است.

خوراندن شراب به بچه نابالغ و حیوانات

نوشاندن مسکرات به کودکان، حرام [۸۱] و به حیوانات، مکروه است. [۸۲] در روایتی امام صادق (ع) می‌فرماید: هرکس به بچه نابالغی شراب بخوراند خداوند در قیامت به همان اندازه از حمیم جهنم به او می‌خوراند. [۸۳]

شرابخواری و نماز

شراب خوری از گناهان بزرگ است، اما این تصور که شرابخوار تا چهل روز نماز ندارد و یا نماز خواندن هیچ فایده‌ای ندارد، صحیح نیست، بلکه آنچه در روایات آمده، این است که تا چهل روز نماز شرابخوار مورد قبول الهی قرار نمی‌گیرد، همانطور که حضرت علی (ع ) فرمود: من شرب المسکر لم تقبل صلوته أربعین یوماً و لیلهً؛ کسی که مست کننده بنوشد، تا چهل شبانه روز نمازش قبول نمی‌شود. [۸۴]
بین نماز صحیح و نماز (مورد قبول خداوند) فرق است، کسی که شراب خورده، موظف است که نمازش را بخواند، همان گونه که اگر مرتکب گناه دیگری مانند غیبت و تهمت شده باشد، مانع از آن نیست که عبادات دیگر را انجام دهد. البته چنانچه جایی از بدن یا لباسش به واسطه شراب نجس شده باشد، باید پیش از نماز بشوید.
اثر روحی و روانی شرابخواری تا مدّت‌ها باقی می‌ماند. با خوردن شراب روح انسان پاکی خود را از دست می‌دهد. شرابخواری موجب عدم قبولی نماز می‌شود، اگر چه در ظاهر نماز صحیح است و واجب شرعی خود را انجام داده است، مگر اینکه توبه نماید و اثر گناه را از روان خود پاک کند.
بنابراین اگر شرابخوار توبه کند نمازش صحیح است و حتی می‌تواند مورد قبول خداوند نیز قرار گیرد، زیرا توبه گناه و آثار گناه را می‌شوید و پاک می‌کند.
پیامبر(ص ) فرمود: اگر در آن چهل روز بدون توبه بمیرد، خداوند او را از آب‌های جوشان جهنم خواهد نوشانید. [۸۵]
«شخصی به نام حسین بن خالد می‌گوید محضر مبارک حضرت رضا(ع) عرض کردم برای ما از پیامبر(ص) روایت شده که فرموده‌اند: کسی که شراب بیاشامد تا چهل روز نمازش مقبول نیست، آیا این روایت صحیح است؟
حضرت فرمودند: راویان این حدیث راست گفته وحدیث را صحیح نقل کرده‌اند.
عرض کردم: چرا نمازش تا چهل روز مقبول نیست نه کمتر از آن و نه بیشتر؟ حضرت فرمودند: برای این که حق تعالی خلقت انسان را مقدر و معین فرموده با این بیان: وقتی نطفه انسان در رحم مادر قرار می‌گیرد ۴۰ روز به حال نطفه بعد تبدیل به علقه می‌شود. تا ۴۰ روز سپس مضعه می‌شود و ۴۰ روز به این حالت است (و همین طور جلو می‌رود تا خلقت کامل شود) بنابراین وقتی شخصی شراب می‌خورد آن شراب ۴۰ روز در بدن او می‌ماند و تا این زمان که بقایا و ذرات شراب درجوف او باقی است نماز نباید مقبول درگاه الهی واقع شود. [۸۶]
البته گفتنی است عدم قبول نماز به معنای عدم صحت نماز نیست، یعنی نماز فرد شارب الخمر بعد از خروج از حالت مستی صحیح است ولی قبول نیست. یعنی فقط نوعی رفع تکلیف است و عبادت بنده مخلص محسوب نمی‌شود مگر اینکه توبه کند.
بنابراین اگر کسی مرتکب خطای شرابخواری شده نباید در حالت مستی نماز بخواند(لا تَقَرَبُوا الصَّلَوهَ و اَنتُم سُکَارَی، [۸۷] ولی باید بعد از خروج از حالت مستی نمازش را بجا آورد و منظور از عدم قبول، محرومیت از درجات بهشت و رحمت الهی است، محرومیت از رسیدن به مقامات عالیه است. اما در هر صورت باید نماز را بخواند که حداقل از درکات جهنم نجات یابد وبه خاطر ترک نماز گناه دیگری بر او بار نشود باید این را بدانیم که در هیچ صورتی نماز از انسان ساقط نمی‌شود.

مجازات شرابخوار

مسکر و خمر و شراب که خاصیت مست کنندگی دارد مسکر از جهت خاصیت آن که مست کننده است شناخته می‌شود و ترکیب آن که شیمیایی باشد یا گیاهی تاثیری در شناخت آن ندارد خوردن مسکر موجب حد است اعم از آنکه کم باشد یا زیاد مست کند یا نکند.
در مورد حد شرابخوار روایاتی از پیامبر(ص) نقل شده که می‌فرماید: «هر کس یک قپه شراب نوشید او را هشتاد ضربه شلاق بزنید». [۸۸] و همچنین در روایتی دیگر می‌فرماید: «هنگامی که مرد شراب نوشید او را شلاق بزنید، و اگر دوباره خورد باز هم او را شلاق بزنید، اگر بار چهارم باز نوشید او را بکشید». [۸۹]
در قانون مجازات اسلامی نیز در باره مجازات شرابخوار آمده است: حد شرب مسکر برای مرد و یا زن، هشتاد تازیانه است. اما غیر مسلمان فقط در صورت تظاهر به شرب مسکر به هشتاد تازیانه محکوم می‌شود. [۹۰] و همچنین در مورد کسی که چند بار شراب نوشیده است بیان می‌کند: هرگاه کسی چند بار شرب مسکر بنماید و بعد از هربار حد بر او جاری شود در مرتبه سوم کشته می‌شود. [۹۱] اگر کسی چند بار به طور مکرّر، شراب بیاشامد، ولی در خلال آنها حدّ زده نشود، یک حدّ از همه آنها کفایت می‌کند و چنانچه دو بار بیاشامد و در بین آن حدّ بخورد، در مرتبه سوّم به قتل می‌رسد و بعضی گفته‌اند: در مرتبه چهارم کشته می‌شود. [۹۲]
روش اجرای حد شرب خمر به اینگونه است: مرد را در حالی که ایستاده باشد و پوشاکی غیر از ساتر عورت نداشته باشد و زن را در حالیکه نشسته و لباسهایش به بدن او بسته باشد تازیانه می‌زنند. [۹۳] ضربه شلاق‌ها بر پشت، دو کتف و بقیه بدن شخص شرابخوار زده می‌شود و از زدن به سر و صورت و شرمگاه او خودداری می‌گردد. [۹۴]
حد مسکر بر کسی ثابت می‌شود که بالغ و عاقل و مختار و آگاه به مسکر بودن و حرام بودن آن باشد. [۹۵] بنا بر این در خصوص شخص مجبور یا مکره، نابالغ و جاهل به موضوع و حکم جاهل به حرمت مشروب، یا جاهل به مشروب و دیوانه حد جاری نمی‌شود.

استثناء در اجرای حد

« اگر آشامیدن مسکر جهت حفظ نفس از هلاک یا از مرض شدید اضطرار پیدا کند و بیاشامد حد بر او نیست» [۹۶] این فتوا دقیقا در قانون مجازات سلامی نیز آمده است: « هر گاه کسی مضطر شود که برای نجات از مرگ یا جهت درمان بیماری سخت به مقدار ضرورت شراب بخورد، محکوم به حد نخواهد شد». [۹۷]

مجازات رانندگی در حال مستی

مصرف مشروبات الکلی و مواد روان گردان باعث عدم تمرکز در رانندگی شده و موجب می‌شود که راننده نتواند در حین رانندگی تصمیم گیری صحیح داشته باشد؛ چراکه راننده اقدام به انجام رفتارهای خطرآفرین می‌کند. مصرف مشروبات الکلی و روان گردان دشمن شماره یک ایمنی در رانندگی تلقی شده و خطر وقوع تصادف را ۱۰ برابر افزایش می‌دهد بنابر این مطابق با قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی راننده‌ای که مشروبات الکی و مواد روانگردان مصرف کرده باشد علاوه بر جریمه ۴۰۰ هزار تومانی و ضبط گواهینامه به مدت شش ماه پرونده قضایی نیز برای فرد خاطی تشکیل شده و وی به مرجع قضایی معرفی خواهد شد.
مطابق ماده ۷۱۸ قانون جزای اسلامی هرگاه فردی با وسیله نقلی موتوری در حالت مستی اقدام به رانندگی کند، عمل وی جزو موارد تشدید کننده محسوب شده و قانون گذار مجازاتی بیش از دوسوم حداکثر مجازت تعیین خواهد کرد، طبق این ماده قانونی فرد خاطی یک تا پنج سال از رانندگی محروم خواهد شد.

راه اثبات شرابخواری

شرابخواری از راه «اقرار در دو مرتبه» و «شهادت دو مرد عادل» اثبات می‌شود. در اقرار کننده نیز بلوغ، عقل، آزادی، اختیار و قصد شرط است، اقرار باید طوری نباشد که احتمال مجاز بودن نوشنده در شرابخواری داده شود، مثل اینکه بگوید برای مداوا شراب خوردم، یا از روی اجبار شراب نوشیدم.

عوامل گرایش به شرابخواری

گرایش به هر عمل چه در بُعد مثبت و چه در بُعد منفی معلول علت‌هایی است که باید به آن پرداخت. البته در زمینه شراب خواری انگیزه و علل گرایش به آن زیاد است که بعضی از آنها در این قسمت مطرح می‌شود که در دو قسم فردی و اجتماعی می‌باشد:

عوامل فردی

دوری از احکام الهی: یکی از عوامل مهمی که زمینه شراب خواری را در فرد بوجود می‌آورد بی دینی و بی ایمانی و دوری از احکام الهی است. زیرا دین و دینداری و ایمان و اعتقاد علمی و عملی است که انسان را در برابر شیطان و عوامل انحرافی حفظ می‌کند و نمی‌گذارد که از حریم پاکی و طهارت جدا شود و آلوده گردد و چون فرد از اجتماع جدا نبوده لذا عامل دین می‌تواند از بازدارنده‌های اجتماعی شمرده شود.
فشارهای عصبی و ناراحتی‌های روحی: کسانی که دائماً در معرض فشارهای عصبی و محیطی قرار دارند بیشتر از دیگران در معرض خطر گرایش به شراب هستند که اگر فرد راه صحیح مقابله با آنها را نداند امکان دارد برای آرامش مقطعی از شراب استفاده کند و پُر واضح است که تبعات حاصله پس از نوشیدن شراب فشارهای عصبی منفی را دو چندان می‌کند.
مشکلات جسمانی و عدم آگاهی از خطرات شراب: برخی می‌گویند نوشیدن شراب باعث فعال شدن کلیه و یا شادابی پوست و سرحالی می‌گردد و حال آن که واقعیت چیز دیگری است یعنی نه تنها چنین نیست بلکه سبب تحلیل رفتن ارگانیزم بدن شده و بعضاً موجب هلاکت می‌گردد.
نگرش غلط، به مسئله شراب: با توجه به تعریف‌هایی که از شراب در طول تاریخ توسط افراد مختلف شده مبنی بر این که انسان را از غم رها می‌کند و در مجموع اطلاعات غلط موجب می‌شود که فرد دیدگاه مثبتی نسبت به مصرف شراب پیدا کند. [۹۸]

عوامل اجتماعی

توطئه دشمنان: یکی از عوامل مهمی که در زمینه شراب خواری نقش عمده‌ای دارد و به بقیه عواملی که در جامعه وجود دارد دامن می‌زند. توطئه دشمنان اسلام این است که به منظور به بند کشیدن ملت‌ها و استعمار و غارت ذخایر آنها از هر حربه‌ای استفاده می‌نماید.
بیکاری و عدم فعالیت مفید اقتصادی و اجتماعی و آموزشی.
تبلیغ و ترویج شراب خواری؛ بوسیله رسانه‌ها و نمایش فیلم‌ها و برنامه‌های می خواری و می‌گساری
عدم اطلاع رسانی جامع و کامل در مورد مضرات و عواقب شرابخواری.
تشویق و ترغیب از جانب دوستان ناباب و...

راهکار کاهش شرابخواری

راهکارهای تمایل کمتر مردم جامعه به مسئله شرابخواری متعدد است و هر کدام مخصوص به بخشی از جامعه است که اگر به نحو احسن انجام شود تمایل به شرابخواری به حد محسوسی در جامعه کم می‌شود:
۱. مهمترین مطلب این است که عوامل و انگیزهای شرابخواری دقیقا ریشه یابی شود و با فکر و عقلانیت در صدد رفع آنها برآمد.
۲.نهی از انجام شرابخواری و همچنین تولید و پخش شراب و مواد مست کننده، توسط تک تک افراد جامعه می‌تواند به کم کردن این معضل در جامعه کمک کند.
۳.توجه به احکام و اعتقادات دینی و تقویت آن در نسل جوان و دیگر افراد جامعه و همچنین آگاهی بخشیدن در مورد حرمت شراب و مضرات آن توسط افراد مجرب و متخصص و دیگر متولیان فرهنگی از جمله صدا و سیما و آموزش و پرورش و... از دیگر اموری است که می‌تواند اقبال مردم را به شرابخواری کمتر کند.
۴. برای آن که نوجوانان را از گرایش به شراب و هر مخدر دیگر دور سازیم باید به فکر برنامه‌های جایگزین باشیم و اگر والدین نیازهای جوانان خود را درک نکنند و زمینه فعالیت مثبت برای آنان فراهم نکنند احتمال گرایش به مسائلی مثل شراب خواری را در آنها افزایش می‌دهند.
۵. دستگاه‌های دولتی و اجرایی نیز از تولید و توزیع و مصرف شرابخواری در حد توان جلوگیری کنند و با اعمال تعزیرات و حدود مربوط به آن و وضع جرائم و مجازات در قبال چنین اعمالی، بستر مناسب برای انجام این منکر را می‌توانند به حداقل برسانند.

درمان شرابخواری

اموری که می‌تواند به رهایی از شرابخواری کمک کند این موارد است:
۱.توبه کردن از شرابخواری: پشتوانه توبه از هر گناهی، اعتقادات و ارزشهای است که شخص آن را به واقع قبول دارد. انسان اگر ایمان به خداو ند و روز رستاخیز داشته باشد و بداند نتیجه اعمالش را در سرای دیگر می‌بیند و خودش را از غفلت، نجات دهد؛ به راحتی می‌تواند از گناهان دست بکشد. اگر انسان درک کند که محرمات( کارهای حرام)، چگونه او را به تیره بختی و سراشیب سقوط می‌اندازد، خیلی راحت تر می‌تواند دست بکشد. شراب و هر مست کننده‌ای، در اسلام جزء این محرمات است.
قالَ النَبیٌّ صلی الله علیه و آله: مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ لَمْ تُقْبَلْ صَلاتُهُ اَرْبَعینَ لَیْلهً، فَاِنْ تابَ تابَ اللّهُ عَلَیْهِ قالَها ثَلاثا، فَاِنْ عادَ کانَ حقّا عَلَی اللّهِ اَنْ یَسْقِیَهُ مِنْ نَهْرِ الْخِبالِ، قیلَ وَ ما نَهْرُ الخِبال؟ قالَ صَدیدُ اَهْلِ النّارِ. [۹۹]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که شراب بخورد خداوند چهل شب نمازش را قبول نمی‌کند، پس اگر توبه کند خداوند توبه اش را تا سه بار می‌پذیرد، پس اگر برای چهارمین بار نوشید حق خداست که او را از نهر خبال سیراب کند، گفته شد نهر خبال چیست؟ فرمود: فاضلاب جهنمی هاست.
۲. یک تصمیم اساسی و جدی برای ترک داشته باشید، به طوری که هیچ چیز نتواند اراده شما را تضعیف کند.
۳. مطالعه در مورد آثار شرابخواری و پیامدهای ناگوار آن و تفکر در ابعاد هولناک این عمل، انسان را قادر می‌سازد تا برای حل این مرض به تکاپو افتاده و با مراجعه به متخصصین و مشاوره با ایشان قدم اساسی در این را بردارد.
۴. دوری کردن و عدم رابطه با افراد شرابخوار و کسانی که تشویق به شرابخواری می‌کنند و شرکت نکردن در مجالس لهو و لعب و می‌گساری از دیگر عواملی است که می‌تواند به شخص کمک کند و از شرابخواری دوری گزیند.
۵. اگر مصرف مشروبات الکلی نیازمند به مقدماتی است مانند؛ جای خلوت، و بیکاری و...؛ سعی کنید از این مقدمات دوری کنید.
۶. توجه به مضرات مشروبات الکلی از راهکارهای ترک شرابخواری می‌باشد.
۷. کمک گرفتن از متخصصان و پزشکان مجرب، مورد اعتماد و مومن در این امر از دیگر کارهایی است که برای درمان شرابخواری پیشنهاد می‌شود.

منابع برای مطالعه بیشتر

۱. راهکارهای دوری از گناه (شراب و قمار)، عزیز الله حیدری، مسجد مقدس جمکران، قم، 1389.
۲.ذبیح الله محلاتی، ساحل نجات در مضرات شراب، تریاک، قمار، موسیقی، تهران، 1332
۳. سلاح شیطان زیان‌های شرابخواری از دیدگاه قرآن کریم، احادیث، روانشناسی، پزشکی، جامعه شناسی، اسدالله محمدی نیا، قم، انتشارات سبط اکبرعلیه السلام، 1385.
۴. کیف و مجا زات شرابخواری و دزدی در اسلام فقه فا رسی استدلالی، بنی حسینی، صا دق
۵. مفاسد شراب، سید صادق شیرازی، ترجمه علی کاظمی.
۶. نشریه سمپوزیوم الکل در دانشکده پزشکی اصفهان، سال ۱۳۴۴ شماره ۷ ص 74.
۷.مجله مکتب اسلام سال ۶ شماره 5.
۸.برخی از مسائل زندگی ساز اسلامی، انتشارات موسسه در راه حق،
۹. پزشکی قانونی، گودرزی، فرامر؛ تهران، انتشارات انیشتین، ۱۳۷۷،
۱۰.محمد علی رضایی اصفهانی، اعجاز و شگفتی‌های علمی قرآن،
۱۱.اتکینسون، ریتا و دیگران؛ زمینه روان شناسی، ترجمه محمدنقی براهنی و دیگران، تهران، رشد، ۱۳۷۸،
۱۲. شرابخواری، زینت برجی نژاد، http://pajoohe.ir/
۱۳. شراب خواری - دانشنامه ی اسلامی، wiki.ahlolbait.com/.
۱۴. شرابخواری، wikifeqh.ir/

فهرست منابع

۱. ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ترجمه غلامرضا لایقی، تهران، کتاب نیستان، ۱۳۸۷،
۲. اتکینسون، ریتا و دیگران؛ زمینه روان شناسی، ترجمه محمدنقی براهنی و دیگران، تهران، رشد، ۱۳۷۸، چاپ هشتم.
۳. اصفهانی، راغب؛ مفردات فی غریب القرآن، تفسیر لغوی و ادبی قرآن، ترجمه سید غلامرضا خسروی حسینی، انتشارات مرتضوی، 1375.
۴. بروجردی، سید محمد ابراهیم، تفسیر جامع، انتشارات صدر، تهران، ۱۳۶۶ ش،
۵. پاینده ابوالقاسم، نهج الفصاحه، دارالعلم، ۱۳۸۷ ش.
۶. جهانگیر، منصور، قانون مجازات اسلامی، نشر دیدار، چاپ ۴۳، ۱۳۸۵،
۷. خرمشاهی، بهاءالدین؛ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، انتشارات ناهید.
۸. خمینی، روح الله، تحریر الوسیله، دار العلم، قم.
۹. خمینی، روح الله، توضیح المسائل (محشّی)، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.
۱۰. دریایی، محمد، طب الصادق، قم، حادق، 1377.
۱۱. دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، تهران، نخل دانش، 1377.
۱۲. دشتی، محمد؛ شرح نهج البلاغه، قم، انتشارات مشرقین، 1379.
۱۳. دهقان، احمد؛ پرسش‌ها و پاسخ‌های روز، قم، انتشارات لاهیجی.
۱۴. رضایی اصفهانی، محمد علی، اعجاز و شگفتی‌های علمی قرآن، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، 1387.
۱۵. صحفی، سیدمحمد، شراب و قمار دو عامل فساد، درود، دائره انتشارات شرکت سهامی سیمان فارش و خوزستان.
۱۶. صدوق، علل الشرایع، انتشارات مکتبه الداوری، قم.
۱۷. طالقانی، سید محمود؛ پرتویی از قرآن، تهران، شرکت سهامی انتشار.
۱۸. طباطبائی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۱۹۳و ۱۹۴، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ ق.
۱۹. طباطبائی یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم، العروه الوثقی، قم ۱۴۱۷ـ۱۴۲۰.
۲۰. طباطبائی، سید محمّدحسین، المیزان، ترجمه سید محمّدباقر موسوی همدانی، قم، انتشارات اسلامی، 1363.
۲۱. عاملی، شیخ حر؛ محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، به تصحیح و تحقیق شیخ عبدالرحیم الربانی، المکتبه الاسلامیه، طهران، ۱۴۰۱ هـ.ق،
۲۲. فاضل لنکرانی، محمد، جامع المسائل، انتشارات امیر قلم، قم، یازدهم، بی تا.
۲۳. فرید، مرتضی، الحدیث، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1365.
۲۴. قرشی، علی اکبر؛ قاموس قرآن، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1375.
۲۵. کلینی، محمد بن یعقوب، فروع کافی، قم، قدس، 1388.
۲۶. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
۲۷. گودرزی، فرامر؛ پزشکی قانونی، تهران، انتشارات انیشتین، 1377.
۲۸. لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها،
۲۹. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
۳۰. المحقق الحلّی، أبوالقاسم نجم الدین جعفر بن الحسن الحلّی، المختصر النافع فی فقه الإمامیه، مؤسسه البعثه، الطبعه الثالثه، طهران، ۱۴۱۰ (هـ. ق).
۳۱. محقق حلی، جعفر، شرایع الاسلام، به کوشش صادق شیرازی، تهران، ۱۴۰۹ق.
۳۲. محمدی ری شهری، محمد؛ میزان الحکمه، ترجمه حمیدرضا شفیعی، قم، دارالحدیث، 1377.
۳۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ۲، ص ۷۴، تهران، دارالکتب، چاپ پانزدهم، 1362
۳۴. نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، چاپ هفتم، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
۳۵. هاکس؛ قاموس کتاب مقدس، تهران، اساطیر، ۱۳۷۷ش.
۳۶. هندی، متقی، کنز العمال، موسسه الرساله، بیروت.
۳۷. پورتال انهار، http://portal.anhar.ir/
۳۸. سایت آیت الله خامنه‌ای، احکام مسکرات، farsi.khamenei.ir.
۳۹. سایت آیت الله سیستانی، www.sistani.org.

پانویس

  1. . اصفهانی، راغب؛ مفردات فی غریب القرآن، ج 1، ص154.
  2. . قرشی، علی اکبر؛ قاموس قرآن، ج 1، ص 299.
  3. . خرمشاهی، بهاءالدین؛ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، ج 1، ص 1003.
  4. . عاملی، شیخ حر؛ محمد بن الحسن، وسائل الشیعه، ابواب الاشربه المحرقه، باب 1، حدیث 1، ص 221.
  5. . آیه 67/سوره نحل.
  6. . مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه، قم، ج 11، ص 291.
  7. . طباطبایی، محمدحسین؛ تفسیرالمیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، ج 24، ص 180.
  8. . سوره نساء. آیه43.
  9. . سوره بقره، آیه219.
  10. . مکارم شیرازی؛ تفسیر نمونه، ج 2، ص 116.
  11. . طباطبایی؛ المیزان، ج 3، ص 372.
  12. . سوره مائده، آیه90 و91.
  13. . میزان الحکمه، ترجمه حمیدرضا شفیعی، ج 4، حدیث 5138.
  14. .دشتی، محمد؛ ترجمه نهج البلاغه، حکمت 252.
  15. . وسائل الشیعه، ج17، ص 250
  16. . بحارالانوار، ج 79، ص 133
  17. . کنزالعمال، ج 5، ح 13756
  18. . بحارالانوار،ج 79، ص 125
  19. . بحارالأنوار، 79،128.
  20. . کنزالعمال، ج5، ح13693.
  21. . همان، ح13181.
  22. . نهج الفصاحه، ح 989.
  23. . بحارالانوار،ج79، ص149.
  24. . همان، ص 139.
  25. . همان، ص151.
  26. . توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‏1، ص: 80 مسأله 111
  27. . تحریر الوسیله ج۲، ص۴۷۸.
  28. . توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‏1، ص: 81 آیت الله زنجانی: اگر مایعی زیاد آن مست کننده باشد، مقدار کم آن نیز نجس است...؛ آیت الله بهجت (ره): شراب و هر چیزی که زیاد آن انسان را مست می‌کند، چنانچه به خودی خود مایع باشد نجس و خوردن آن حرام است، اگر چه کم باشد یا مست کنندگیِ آن خفیف باشد..،
  29. . توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‏1، ص: 80 مسأله 111
  30. . کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج 6، ص 395،
  31. . المیزان فی تفسیر القرآن، ج 2، ص 193و 194،
  32. . پیدایش ۹:۲۰؛ پیدایش ۱۹:۳۱
  33. . اعداد ۶:۳
  34. . لاویان ۱۰:۹
  35. . اعداد ۶:۳؛ لاویان ۱۰:۸؛ امثال ۳۱:۵؛ عاموس ۲:۱۲؛ اشعیا ۲۸:۷
  36. . امثال ۲۰:۱
  37. . امثال۲۳:۲۹؛ حبقوق ۲:۱۵
  38. . متی ۲۶:۲۶؛ مرقس ۱۴:۲۲؛ لوقا ۲۲:۱۷؛ یوحنا ۳:۱۴؛ قرنتیان ۱۱:۲۳
  39. . کولسیان ۳:۱۷
  40. . اول قرنتیان ۱۱:۲۵
  41. . اول تیموتائوس ۳:۳؛ تیطس ۲:۳
  42. . تفسیر جامع، ج 2،ص 156
  43. . بحارالأنوار، ج79، ص 133.
  44. . الحدیث، ج 2،ص 159.
  45. . طالقانی، سید محمود؛ پرتویی از قرآن، ص 124.
  46. . کنز العمال، ج5، ص 13180.
  47. . بحارالأنوار، ج79، ص152.
  48. . نهج الفصاحه، حدیث 2291.
  49. . بحار الانوار، ج79، ص148
  50. . همان، ص 136.
  51. . همان، ص 129.
  52. . همان، ص 141.
  53. . همان،، ص 147.
  54. . همان، ص 147.
  55. . کنزالعمال، ج 16، ص43958.
  56. . بحارالأنوار، 79،152.
  57. . فروع کافی، ج 6 ص 90.
  58. . کنزالعمال، ج5، ح 13183.
  59. . بحارالأنوار، ج 79، ص 148.
  60. . محمد علی رضایی اصفهانی، اعجاز و شگفتی‌های علمی قرآن، ص 226 ـ 233.
  61. . الحدیث، ج 2، ص1 16
  62. . زمینه روان شناسی، ترجمه محمدنقی براهنی، ج 2، ص 243.
  63. . طب الصادق صفحه 21 الی 24
  64. . ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 2، ص 74،
  65. . لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، کد: 1/100117276
  66. . شراب و قمار دو عامل فساد جامعه، سیدمحمد صحفی، ص ۱۲.
  67. . همان.
  68. . فتوای آیت الله خامنه‌ای، پورتال انهار، استفتاء 5758. http://portal.anhar.ir/
  69. . بنابر فتوای آیت الله نوری: اگر آب انگور به خودی خود جوش بیاید نجس است و اگر بواسطه پختن جوش بیاید، خوردنش حرام است، ولی نجس نیست. و اگر بواسطهٔ جوشاندن به آتش، دو سوّم آن کم شود حرام بودن آن نیز برطرف می‌شود.
    و بنابر فتوای آیت الله بهجت: اگر انگور و آب انگور به واسطه پختن یا غیر آن، جوش بیاید، بنابرأقوی و احوط، نجس و خوردنش حرام است و باید از آن اجتناب نمود. (توضیح المسائل مراجع، مسئله 113.)
  70. . آیت الله بهجت: خرما، مویز، کشمش و آب آنها اگر خود به خود یا با پختن جوش بیایند، پاک بودن و خوردن آن محلّ اشکال است.
    آیت الله مکارم: هرگاه مویز و کشمش را در غذا بریزند و بجوشد، به طوری که آب به داخل آن نفوذ کند و آب داخلش نیز بجوشد حرام می‌شود امّا نجس نیست و می‌توان آنها را جدا کرد و غذا را خورد. ولی در حال سرخ کردن و دم کردن در برنج و امثال آن مانعی ندارد. و در مورد خرما نیز اگر آب آن در غذا وارد شود و بجوشد و مستهلک شود مانعی ندارد. ولی اگر مقدار آن بقدری باشد که بجوشد ولی مستهلک نشود نمی‌توان آن را خورد. (توضیح المسائل مراجع، مسئله114.)
  71. . استفتائات جدید، آیت الله خامنه‌ای، احکام مسکرات، farsi.khamenei.ir.
  72. . استفتائات آیت الله مکارم شیرازی، پورتال انهار، مشروبات الکی، 12822. portal.anhar.ir.
  73. . استفتائات آیت الله مکارم شیرازی، پورتال انهار، مشروبات الکی،12822، portal.anhar.ir.
  74. . استفتائات آیت الله مکارم شیرازی، پورتال انهار، مشروبات الکی،12822، portal.anhar.ir.
  75. . پرسش و پاسخ مشروبات الکی، آیت الله سیستانی، www.sistani.org.
  76. . پرسش و پاسخ مشروبات الکی، آیت الله سیستانی، www.sistani.org.
  77. . پورتال انهار، استفتاء آیت الله سیستانی، 15152..portal.anhar.ir
  78. . وسائل الشیعه ج 17 ص 300
  79. . البته امروزه با توجه به کثرت و تنوع داروهای درمانی، احتمال منحصر بودن درمان به استفاده از مسکرات، بسیار ضعیف است.
  80. . جامع المسائل، فاضل لنکرانی، ج 2، ص361، س133.
  81. . العروه الوثقی، ج 1، ص 187؛ التنقیح (الطهاره) 2/ 336.
  82. . جواهر الکلام، ج 36؛ص 420.
  83. . گناهان کبیره، ج 1، ص 215
  84. . بحارالانوار، ج79، ص 138.
  85. . بحارالانوار، ج79،ص 131.
  86. . (علل الشرایع، ج 2، ص 127).
  87. . نساء، آیه41.
  88. . کنز العمال، ج5، ح 13186
  89. . کنز العمال، ج5، ح 13707.
  90. . (قانون مجازات اسلامی) (ماده 174)
  91. . (قانون مجازات اسلامی).(ماده 179 )
  92. . تحریر الوسیله ج۲، ص۴۸۰.
  93. . (قانون مجازات اسلامی) (ماده 176)
  94. . تحریر الوسیله، ج۲، ص۴۸۰.
  95. . ماده 166 قانون مجازات اسلامی، تحریر الوسیله ج۲، ص۴۷۸-۴۷۹.
  96. . تحریر الوسیله، جلد 4 ص 215
  97. . قانون مجازات اسلامی ماده 167
  98. . گودرزی، فرامرز؛ پزشکی قانونی، ج 2، ص 1536.
  99. . کنزالعمال، ج 5، ح13704.