سبک شمردن نماز

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
سبک شمردن نماز

کتب مرتبط

ردیف عنوان
1 اخلاق اسلامی-کتاب

مقالات مرتبط

ردیف عنوان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان
۱ نماز
۲ نماز خواندن بر کفار
۳ باطل کردن نماز عمداً و از روی اختیار
۴ جلوگیری از اقامه نماز
۵ نماز یومیه
۶ قطع نماز
۷ استماع خطبه نماز جمعه
۸ تشویق به نماز
۹ نماز آیات
10 نماز جمعه
۱۱ نماز طواف
۱۲ نماز عید فطر
۱۳ نماز عید قربان
۱۴ نماز قضا
۱۵ نماز قضای پدر بر پسر بزرگتر
۱۶ نماز قضای مادر بر پسر بزرگتر
۱۷ نماز میّت

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

پایگاه‌های اینترنتی مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده:محمود صادقی
تهیه و تدوین:پژوهشکده امر به معروف ونهی از منکر قم-94/12/22
کلید واژه ها: نماز، سبک شمردن، تهاون، اسخفاف، ضایع کردن، کسالت، سستی، خوار کردن.

محتویات

مقدمه

خدای متعال نماز را رکن اصلی دین قرار داده و نسبت به انجام آن دستورات و توصیه های خاصی بیان فرموده است؛ امام باقر علیه السلام در این باره فرمودند: «الصَّلَاهُ عَمُودُ الدِّین ؛ نماز ستون دین است».[۱] دین اسلام با این همه اهمیتی که برای نماز گذاردن قائل شده است با نخواندن یا سبک شمردن آن به عنوان یکی از محرمات الهی به شدت برخورد کرده و مجازات سنکینی برای آن قرار داه است.

تعریف

هر عمل و کاری که موجب بی اهمیتی و اهمال نسبت به نماز شود را سبک شمردن نماز می نامند.

از نگاه قرآن

«إِنَّ الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَى يُرَاءُونَ النَّاسَ وَلَا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا؛ منافقان همواره با خدا نیرنگ مى کنند، و حال آنکه خدا کیفر دهنده نیرنگ آنان است. و هنگامى که به نماز مى ایستند، با کسالت مى ایستند، و همواره در برابر مردم ریاکارى مى کنند؛ و خدا را جز اندکى به یاد نمى آورند». [۲] «فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ؛ پس واى بر نمازگزاران، که از نمازشان غافل و نسبت به آن سهل انگارند». [۳] علامه طباطبایی در تفسیر این آیه فرمودند: «این افراد کسانی هستند که از نمازشان غافلند، اهتمامى به امر نماز ندارند، و از فوت شدنش باکى ندارند چه اینکه به کلى فوت شود و چه اینکه بعضى از اوقات فوت گردد، و چه اینکه وقت فضیلتش از دست برود و چه اینکه ارکان و شرایطش و احکام و مسائلش را ندانسته نمازى باطل بخوانند». [۴]

در آیینه احادیث

محمد بن فضیل می گوید از امام صادق علیه السلام درباره آیه «الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ» [۵] پرسیدم؛ حضرت فرمودند: «مراد آیه، ضایع کردن نماز است». [۶] امام صادق علیه السلام فرمودند: «زمانی که بنده به نماز می ایستد ولی از آن کم می کند خدای متعال به ملائکه می فرمایند: «أَ مَا تَرَوْنَ إِلَى عَبْدِی کَأَنَّهُ یَرَى أَنَّ قَضَاءَ حَوَائِجِهِ بِیَدِ غَیْرِی أَ مَا یَعْلَمُ أَنَّ قَضَاءَ حَوَائِجِهِ بِیَدِی؛ آیا به بنده من نمی نگرید گویا فکر می کند که برآورده کردن نیازهایش به دست دیگران است {در حالی که} نمی داند این کار به عهده من است». [۷] امام صادق علیه السلام فرمودند: «هر کسی که نسبت به وضو گرفتن و نماز خواندن کسل باشد برای او خیری در امر آخرت نیست». [۸]

مصادیق سبک شمردن

سبک شمردن و بی اهمیتی به نماز مصادیق فراوانی دارد که به برخی از آنها اشاره می شود:

تأخیر بدون عذر

از مهم ترین مصادیق سبک شمردن نماز، تأخیر انداختن بدون دلیل نماز است. امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه (فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ، الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ) [۹] فرمودند: « {مراد از «ساهون» این است} که بدون عذر و دلیل، نماز را از اول وقت به تأخیر بیندازند». [۱۰] در روایتی امام علی علیه السلام فرمودند: «لَیْسَ عَمَلٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الصَّلَاهِ فَلَا یَشْغَلَنَّکُمْ عَنْ أَوْقَاتِهَا شَیْ ءٌ مِنْ أُمُورِ الدُّنْیَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ذَمَّ أَقْوَاماً فَقَالَ (الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ[۱۱]یَعْنِی أَنَّهُمْ غَافِلُونَ اسْتَهَانُوا بِأَوْقَاتِهَا؛ نزد خدای متعال عملی از نماز محبوب تر نیست پس هیچ امر دنیایی شما را از وقت های نماز باز ندارد زیرا خدای سبحان اقوامی را در قرآن مذمت کرده و فرمودند (الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ) یعنی آنها از نماز غافل بوده و نسبت به وقت های آن سهل انگار هستند». [۱۲]

نماز خواندن بدون دقت

سزاوار است در نماز به حقیقت آن توجه شود و از هر کاری که موجب از بین رفتن دقت در نماز می شود خودداری شود مثلا از نماز خواندن روبروی تلویزیون یا مکان های شلوغ اجتناب شود زیرا این گونه نماز خواندن بی اعتنایی و سبک شمردن نماز محسوب می شود.

شتابزدگی در نماز

از دیگر مصادیق بی اعتنایی و سبک شمردن نماز، شتابزدگی در نماز است [۱۳] یعنی شخص نمازگزار با سرعت نمازش را تمام کند؛ امام باقر علیه السلام فرمودند: رسول اکرم صلی الله علیه و آله در مسجدی حضور داشتند و شخصی در آن جا نماز می خواند ولی رکوع و سجده اش را تمام نکرده به حالت بعدی می رفت. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: مانند نوک زدن کلاغ نماز می خواند که اگر در این حالت بمیرد بر دین من نمرده است». [۱۴] فاصله زمانی بین نمازی که با سرعت خوانده می شود و نمازی که طمأنینه ادا می شود چه مقدار است؟ برخی از افراد یا عادت کرده اند یا برای امور غیر مهم نمازشان را تند می خوانند ممکن است آسیب هایی مانند غلط خواندن حروف و اشتباه در رکعات نمازشان را تهدید کند.
امیرالمومنین علی علیه السلام درباره این افراد تعبیر «سارق نماز»[۱۵]را به کار بردند و فرمودند: «إِنَ أَسْرَقَ النَّاسِ مَنْ سَرَقَ صَلَاتَهُ؛ دزد ترین سارق ها کسی است از نمازش می دزدد» [۱۶] یعنی در خواندن نماز عجله می کند و به همان مقدار از آرامش و طمأنینه کم می شود که نوعی دزدی و کم کردن حساب می شود و این سبک از نماز خواندن نوعی سبک شمردن نماز شمرده می شود؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَا یُتِمُرُکُوعَهَا وَ سُجُودَهَا؛ کسی که رکوع و سجود نماز را کامل به جا نیاورد، نمازش نماز نیست».[۱۷]

خواندن با کسالت و خواب آلودگی

انسان در حالی که خسته و خواب آلود است حضور روحی ندارد و نمی فهمد چه می خواند: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ ...» [۱۸]؛ امام صادق علیه السلام مستی در آیه را به مستی خواب تفسیر فرموده و آن را تعمیم داده اند. [۱۹] امیرالمومنین علی علیه السلام فرمودند: «إِذَا غَلَبَتْکَ عَیْنُکَ وَ أَنْتَ فِی الصَّلَاهِ فَاقْطَعِ الصَّلَاهَ وَ نَمْ فَإِنَّکَ لَا تَدْرِی لَعَلَّکَ أَنْ تَدْعُوَ عَلَى نَفْسِک ؛ هرگاه در حال نماز، خواب بر تو غلبه کرد نماز را قطع کن [۲۰] و بخواب زیرا در چنین حالی نمی دانی خودت را دعا می کنی یا نفرین» [۲۱] البته این روایت درباره نماز مستحبی است.
طبق روایات [۲۲]اهل بیت علیهم السلام انسان در حال خستگی نباید نماز بخواند؛ امام علی علیه السلام فرمودند: «... وَ لَا یَقُومَنَ أَحَدُکُمْ فِی الصَّلَاهِ مُتَکَاسِلاً وَ لَا نَاعِساً ...؛ هیچ از شما در حالی که کسل و خواب آلود است به نماز نایستد» [۲۳] لذا بهتر است کمی استراحت کرد و بخوابد و بعد از اینکه سر حال و شاداب شد نمازش را با کیفیت بهتر بخواند.

عدم مداومت بر نماز

برخی از افراد مدتی نماز می خوانند ولی آن را ترک می کنند و دوباره به نماز خواندن رو می آورند، این حالت نوعی سبک شمردن نماز و بی اعتنایی به حقیقت نماز است و لذا باید از این کار خودداری شود.

بد خواندن نماز در تنهایی

بعضی از مردم در جمع که قرار می گیرند با طمأنینه و آرامش نمازشان را می خوانند به طوری که مردم حسرت نماز و حال عبادی آنها را می خورند ولی به محض اینکه به خلوت می روند و تنها می شوند شکل نمازشان فرق می کند. این گونه نماز خواندن سبک شمردن نماز است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این باره فرمودند: «مَنْ أَحْسَنَ صَلَاتَهُ حَتَّى یَرَاهَا النَّاسُ وَ أَسَاءَهَا حِینَ یَخْلُو فَتِلْکَ اسْتِهَانَهٌ اسْتَهَانَ بِهَا رَبَّه؛ هر کس نمازش را نیکو به جا آورد تا مردم او را ببینند و هنگامی که تنها می شود نمازش را بد می خواند؛ این گونه نماز خواندن خوار کردن نماز و پرودگار است» . [۲۴]

نماز خواندن با لباس کثیف و نامناسب

سزاوار است که نماز گزار با لباس تمیز نماز بخوانند؛ برخی از افراد با اینکه لباس تمیز دارند ولی متأسفانه با لباس کثیف نماز می خوانند که نوعی سبک شمرده نماز است.
خیثمه بن أبی خیثمه می گوید: «امام حسن علیه السلام هنگام نماز، بهترین لباسش را می پوشید». از ایشان سوال شد: «چرا بهترین لباست را می پوشید؟» حضرت فرمودند: «خدای متعال زیبا و جمیل است و زیبایی را دوست دارد پس من هم برای پروردگارم زیبا می پوشم و خدای سبحان فرمودند: «خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ»[۲۵]پس دوست دارم بهترین لباسم را بپوشم». [۲۶] برخی از افراد با لباس زیر یا لباس های زیر پوش نماز می خوانند گرچه از نظر شرعی اشکال ندارد ولی آیا این نمازگزاران با همین لباس ها به میهمانی می روند یا در برابر دوستان خود حاضر می شوند؛ پس سزاوار است حرمت نماز را حفظ کنند و با بهترین پوشاک نماز خود را در برابر معبود خویش به جا بیاورند.
نمازی مقبول و کامل است که تمام آداب و شرایط ظاهری (مانند معطر بودن، تمیز بودن بدن و لباس و ...) را داشته باشد و اگر این شرایط را دارا نباشد به همان اندازه از ثواب آن کاسته می شود.

نماز خواندن در اماکن نامناسب

سزاوار است نماز گزار در بهترین مکان مانند مسجد یا بهترین قسمت خانه نماز بخواند ولی گاهی برخی از افراد در بدترین قسمت خانه که محلی کثیف و شلوغ است به نماز می ایستند که با این کار به نماز بی اعتنایی می شود.
چرا نمازخانه بعضی از بیمارستان ها، رستوران ها و ... به انداره ای کوچک و کثیف است؟ چرا مسئولین ساخت و ساز به فکر بهترین ها برای ساخت ساختمان های خود هستند ولی مکان مناسب و تمیزی را برای نمازخانه در نظر نمی گیرند؟
مسئولین دولتی باید نمازخانه های بین راهی مناسبی را برای مسافرین محترم مهیا کنند و یا نمازخانه های نامناسب رستوران ها، مسافرخانه ها و ... را تعمیر کنند تا مسافران و میهمان ها با اشتیاق بیشتری به نماز خواندن رو بیاورند.

زمینه ها و علل

ناآگاهی درباره نماز

معمولاً افرادی که از عظمت و جایگاه دستورات دینی مانند نماز آگاهی لازم را ندارند نسبت به انجام یا ترک آنها اشتیاق ندارد و حتی ممکن است ان را به جا نیاورند.

تنبلی

برخی از افراد با اصل نماز خواندن مشکلی ندارند ولی به خاطر تنبلی و بی حالی آن را یا انجام نمی دهند یا با تأخیر اداء می کنند که خود نوعی سبک شمردن نماز حساب می شود. امام علی علیه السلام فرمودند: «تَأْخِیرُ الْعَمَلِ عُنْوَانُ الْکَسَل؛ تأخیر انداختن کار، نشانه و عنوان شخص تنبل است» [۲۷] این حدیث نورانی ما را متوجه می کند شخص تنبل، کارش را به تأخیر می اندازد و یکی از اموری که نسبت به انجام آن همت نمی گارد، نماز می باشد که این حالت، نوعی سبک شمردن نماز است.
در روایتی امام سحاد علیه السلام از خدای متعال درخواست می کند: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، ... وَ لَا تَبْتَلِیَنِّی بِالْکَسَلِ عَنْ عِبَادَتِک؛ پروردگارا بر محمد و خاندان او درود بفرست ... و مرا به تنبلی و کسالت در انجام عبادت مبتلا و دچار نکن» . [۲۸]

خجالت کشیدن

برخی از افراد چون خجالتی هستند در جمع نمی توانند نماز بخوانند لذا ممکن است یا نماز خواندن را ترک کنند و بعدا قضای آن را به جا بیاورند و یا بعد از اتمام مجلس نمازشان را بخوانند ولی باید توجه داشته باشند که این کارها به نوعی سبک شمردن نماز است.

ترس از سخنان دیگران

شاید دیده باشید که بعضی افراد از ترس اینکه مورد تمسخر دیگران قرار بگیرند در جمع دوستان یا جمع های فامیلی، نمازشان را دیر می خوانند یا اصلا نمی خوانند تا زمانی که به منزل خودشان برگردند. این ترس بی جا گاهی موجب قضا شدن نماز می شود.

تقلید کورکورانه

برخی از فرزندان به تبعیت از والدین خویش نماز خواندن را ترک می کنند زیرا پدر و مادر اهل نماز نیستند و فرزندان هم فکر می کنند این کار، صحیح است لذا اهل نماز نمی شوند.

مراسم شادی و عزا

متأسفانه برخی از افراد در مراسمات شادی و عزا آنقدر به مراسم مشغول می شوند که نمازشان ترک یا به تأخیر می اُفتد لذا باید در این مراسمات بیشتر از اوقات دیگر مواظب نماز خواندن باشند.

آثار سبک شمردن نماز

آثار دنیایی سبک شمردن نماز

از روایات معلوم می شود کسی که نمازش را سبک بشمارد به مشکلات، گرفتاری ها و عذاب های در دنیا دچار می شود که به برخی از آنها اشاره می شود:

پذیرفته نشدن نماز

ابا بصیر می گوید از امام باقر علیه السلام شنیدم که فرمودند: «همانا اگر نماز در اول وقت ادا شود با چهره ای سفید و نورانی به سوی صاحبش بر می گردد و می گوید: {حق و حدود} مرا حفظ کردی خدای متعال تو را حفظ کند و اگر در غیر وقتش خواند شود و حدود او را رعایت نکند با چهره ای سیاه و تاریک به سوی صاحبش بر می گردد و می گوید : «{حق و حدود} مرا ضایع کردی خدای سبحان تو را ضایع کند».[۲۹]

مستجاب نشدن دعا

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمودند: «کسی که نمازش را سبک بشمارد ... دعای او به سوی آسمان بالا نمی رود و از دعای افراد صالح بهره ای ندارد».[۳۰]

مقدمه ترک نماز

کسانی که در خواندن نماز بی اهمیت و بی موالات هستند ممکن است بعد از مدتی، نماز را ترک کرده و به عذاب های ترک نماز دچار شوند.

زمینه انجام گناه

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «لَا یَزَالُ الشَّیْطَانُ ذَعِراً مِنَ الْمُؤْمِنِ مَا حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ فَإِذَا ضَیَّعَهُنَّ تَجَرَّأَ عَلَیْهِ فَأَدْخَلَهُ فِی الْعَظَائِمِ؛ شیطان همیشه از مومن می ترسد تا زمانی که نمازهایش را به موقع بخواند پس هنگامی که نمازهایش را ضایع کند شیطان بر او جرأت پیدا می کند که او را به انجام گناهان کبیره وادار کند». [۳۱]

بی برکتی در عمر و روزی

یکی از آثار سبک شمرده و بی اهمیتی به نماز، فقیر شدن است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این باره فرمودند: «عِشْرُونَخَصْلَهً تُورِثُالْفَقْرَ ... وَ اسْتِخْفَافُ الصَّلَاه؛ بیست چیز فقیر شدن را به دنبال دارد ... و سبک شمردن نماز». [۳۲] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت زهرا سلام الله علیها فرمودند: «هر شخصی که نماز را سبک بشمارد در دنیا به مشکلات و عذاب هایی دچار می شود ... یکی از آنها این است که خدای متعال، برکت را عمر و روزی او بر می دارد». [۳۳]

مرگ ذلیلانه

یکی دیگر از آثار منفی دنیوی سبک شمردن نماز، مردن ذلیلانه است؛ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این باره فرمودند: «هر کسی که نمازش را سبک بشمارد در حال ذلت می میرد». [۳۴]

مرگ در حال گرسنکی و تشنگی

پیامبر اکرک صلی الله علیه و آله فرمودند: «شخصی که نماز را سبک بشمارد گرسنه و تشنه از دنیا می رود به طوری که اگر آب همه دریاهای دنیا را به او بنوشانند سیراب نمی شود». [۳۵]

خروج از اسلام

یکی از اصحاب امام صادق علیه السلام می گوید شنیدم که از حضرت سوال شد: «چرا شما زناکار را کافر نمی دانید ولی تارک نماز را کافر حساب می کنید؟» حضرت فرمودند: «زیرا شخصى که زنا مى کند به خاطر غلبه شهوت این کار را انجام می دهد ولی کسى نماز را ترک مى کند شهوتى بر او غلبه نمى کند بلکه فقط می خواهد نماز را خوار کند و هر گاه استخفاف واقع شود کفر واقع مى شود». [۳۶] امام علی علیه السلام به امام حسن و امام حسین علیهماالسلام فرمودند: «عَلَیْکُمْ بِالْمُحَافَظَهِ عَلَى أَوْقَاتِ الصَّلَاهِ فَلَیْسَ مِنِّی مَنْ ضَیَّعَ الصَّلَاه؛ مواظب اوقات نماز باشید زیرا کسی که نمازش را ضایع کند {و آن را در وقت خودش به جا نیاورد} از {پیروان} من حساب نمی شود». [۳۷]

ضایع کننده اعمال

امام علی علیه السلام فرمودند: «... اعْلَمْ أَنَّ کُلَّ شَیْ ءٍ مِنْ عَمَلِکَ تَابِعٌ لِصَلَاتِکَ وَ اعْلَمْ أَنَّهُ مَنْ ضَیَّعَ الصَّلَاهَ فَإِنَّهُ لِغَیْرِ الصَّلَاهِ مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ أَضْیَع...؛ بدان که هر عمل تو تابع نمازت می باشد و آگاه باش هر کسی که نمازش را ضایع کند دستورات دینی دیگر را به راحتی ترک و ضایع می کند». [۳۸]

آثار اخروی سبک شمردن نماز

سبک شمردن نماز علاوه بر عذاب ها دنیایی، دارای عذاب های اخروی نیز می باشد که به آنها اشاره می شود:

عذاب، تنگی و تاریکی قبر

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمودند: «... یُوَکِّلُ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً یُزْعِجُهُ فِی قَبْرِهِ وَ الثَّانِیَهُ یُضَیَّقُ عَلَیْهِ قَبْرُهُ وَ الثَّالِثَهُ تَکُونُ الظُّلْمَهُ فِی قَبْرِهِ؛ کسی که نمازش را سبک بشمارد خدای متعال بعد از مرگ، فرشته ای را مأمور می کند که او را اذیت وعذاب کند و قبرش را تنگ و تاریک می کند». [۳۹]

محرومیت از شفاعت

ابا بصیر می گوید امام موسی کاظم علیه السلام فرمودند: «پدرم امام صادق علیه السلام هنگام وفات به من فرمودند: یَا بُنَیَّ إِنَّهُ لَا یَنَالُ شَفَاعَتَنَا مَنِ اسْتَخَفَّ بِالصَّلَاهِ؛ ای فرزندم؛ شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمارد نمی رسد». [۴۰] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: « لَیْسَ مِنِّی مَنِ اسْتَخَفَّ بِصَلَاتِهِ لَا یَرِدُ عَلَیَّ الْحَوْض؛ هر کسی که نمازش را سبک بشمارد، در کنار حوض کوثر به من ملحق نمی شود». [۴۱]

بی پاداش بودن اعمال

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به فاطمه زهرا سلام الله علیها فرمودند: «کسی که نمازش را سبک بشمارد ... هر عملی که انجام می دهد پاداش ندارد». [۴۲]

محشور شدن با دشمنان الهی

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به اصحابش فرمودند: «لَا تُضَیِّعُوا صَلَاتَکُمْ- فَإِنَّ مَنْ ضَیَّعَ صَلَاتَهُ حُشِرَ مَعَ قَارُونَ وَ هَامَانَ وَ فِرْعَوْنَ- وَ کَانَ حَقّاً عَلَى اللَّهِ أَنْ یُدْخِلَهُ النَّارَ مَعَ الْمُنَافِقِینَ؛ نمازتان را ضایع نکنید زیرا کسی که نمازش را ضایع کند با قارون و هامان و فرعون محشور می شود و بر خدای متعال واجب است که او را با منافقین در آتش جهنم وارد کند». [۴۳]

جلب غضب الهی

پیامبر اکرم به علی علیهماالسلام فرمودند: «... فَإِنَّ فِی تَأْخِیرِهَا مِنْ غَیْرِ عِلَّهٍ غَضَبَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل؛ {کسی که} بدن دلیل، نمازش را به تأخیر بیندازد خدای متعال به او غضب می کند». [۴۴]

عذاب جهنم

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت زهرا سلام الله علیها فرمودند: «... أَنْ یُوَکِّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً یَسْحَبُهُ عَلَى وَجْهِهِ وَ الْخَلَائِقُ یَنْظُرُونَ إِلَیْهِ وَ الثَّانِیَهُ یُحَاسَبُ حِساباً شَدِیداً وَ الثَّالِثَهُ لَا یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِ وَ لَا یُزَکِّیهِ وَ لَهُ عَذَابٌ أَلِیمٌ؛ هر کسی که نمازش را سبک بشمارد خدای متعال در قیامت فرشته ای را مأمور می کند که او را در برابر دیدگان همه مردم با صورت بر زمین بکشد و از او حساب رسی سختی به عمل می آورند و خداوند به او نظر رحمت نمی کند و برای او عذاب سختی در نظر می گیرد». [۴۵]

راه کارهای جلوگیری از این منکر

۱. دقت در آیات و روایات نماز از بهترین راه های اهمیت دادن به نماز، دقت و مطالعه آیات و روایاتی است که درباره فضیلت اهمیت دادن به نماز و یا عذاب سبک شمردن آن وارد شده است می باشد.
۲. مطالعه سیره انبیا و اولیاء و علمای ربانی درباره نماز [۴۶]
۳. مطالعه سرگذشت تارکان و سبک شمارندگان نماز [۴۷]
۴. توجه ویژه خانواده ها به اقامه نماز و عادت دادن کودکان به نماز و حضور در مسجد و...
اگر والدین مقید باشند نمازشان را در اول وقت با رعایت آداب و شرایط آن به جا بیاورند، فرزندان نیز به رفتار آنها نگاه کرده و نماز خود را به موقع و با آداب می خوانند.
امام باقر علیه السلام فرمودند: «إِنَّا نَأْمُرُ صِبْیَانَنَا بِالصَّلَاهِ إِذَا کَانُوا بَنِی خَمْسِ سِنِینَ فَمُرُوا صِبْیَانَکُمْ بِالصَّلَاهِ إِذَا کَانُوا بَنِی سَبْعِ سِنِین...؛ ما کودکان را در پنج سالگی به نماز وا می داریم و شما هم کودکان خود را در هفت سالگی امر کنید که نماز بگزارند» [۴۸]. لذا پدران و مادران به پیروی از فرهنگ تربیتی اهل بیت علیهم السلام باید فرزندان خود را در سنین کم به خواندن نماز عادت دهند و از همان ابتدا به آنها را طوری تربیت کنند که در هر حالتی خواندن نماز را در اولویت اول خویش قرار بدهند.
فاطمه طباطبایی [۴۹] می گوید: «گاهی که امام پسر هشت ساله ام را می دیدند، به او می گفتند: «نمازت را خوانده ای؟»، من می گفتم: «آقا او هنوز به سن تکلیف نرسیده است». امام می گفتند: «بچه ها قبل از سن تکلیف، باید رو به نماز بایستد تا عادت کند». اما بعد از سن تکلیف، مگر کسی جرأت می کرد بیدار باشد نمازش را نخواند؟. امام نمی توانستند تحمّل کنند که مکلف، نمازش را قضا کند البته برای بچه ها پیش نیامده بود. هر وقت که بچه ها را می دیدند، می پرسیدند: «نمازت را خوانده ای؟»، اگر نخوانده بودند، آقا جا نماز خودشان را به آنها می دادند و می گفتند: «برو وضویت را بگیر و بیا نمازت را بخوان» و بعد از نماز آنها را نصیحت می کردند که: «ببین اگر همین نماز را سر موقع می خواندی چقدر بهتر بود و خدا هم خوشش می آمد». [۵۰] والدین برای عادت دادن فرزندان خود به نماز می توانند از تشویق و هدیه دادن استفاده کنند؛ یکی از نوه های امام خمینی می گوید: «{در شیوه تربیتی امام} تشویق [۵۱] مادی و معنوی هر دو به چشم می خورد. وقتی بچه بودم، یک بار امام مشغول خواندن نماز بودند و من هم پشت سر ایشان ایستادم و همان کارهای امام را تکرار می کردم. امام چند جلد کتاب کودکانه که همان دور و بر بودند، برداشتند و به من دادند».[۵۲] ولی باید دقت شود که اعمال عبادی را برای فرزندان کم سنّ سخت و دشوار جلوه ندهیم و با مهربانی و مدارا کردن آنها را به نماز خواندن عادت بدهیم.
زهرا مصطفوی دختر امام خمینی می گوید: «همسرم به جهت عادت خانوادگی، دخترم را از خواب صبحگاهی بیدار می کرد و به نماز وا می داشت. امام وقتی از ماجرا خبر دار شدند، برایش پیغام فرستادند: «چهره شیرین اسلام را به مذاق بچه تلخ نکن». این کلام آنچنان مؤثر افتاد و اثر عمیقی بر روح و جان دخترم گذاشت که بعد از آن، خودش سفارش می کرد که برای اقامه نماز صبح به موقع بیدارش کنم». [۵۳]
۵. توجه ویژه شخصیت های اجتماعی تأثیرگذار به این فریضه
افرادی که می دانند در جامعه یا در بین اطرافیان و فامیل از تأثیر گذاری بالایی برخوردار هستند می توانند در احیاء فرهنگ نماز کمک کنند و با گفتار و کردار خویش، آنها را به خواندن نماز و اهمیت دادن به آن تشویق کنند.
۶. فعالیت مثبت رسانه ها و نهادها و مراکز فرهنگی و آموزشی در زمینه نماز
۷. پخش نکردن فیلم، سریال و برنامه های جذاب در قبل و بعد از وقت نماز
گاهی برنامه های جذاب و پر طرفدار تلویزیون قبل یا بعد از وقت نماز پخش می شوند و برخی افراد به علت جذابیت این فیلم ها یا سریال ها نمازشان را به تأخیر می اندازند یا قضا می شود لذا مسئولین صدا و سیما باید دقت داشته باشند که با این کار خود فرهنگ نمازخواندن در اول وقت را در جامعه کم رنگ نکنند.

احکام شرعی

مسئله: سزاوار است کارهائى که ارزش نماز و حضور قلب را کم مى‌ کند انجام ندهد، مثلًا در حال خواب ‌آلودگى و خود دارى از بول و در میان سر و صداها و در برابر منظره‌ هایى که جلب توجّه مى‌کند به نماز نایستد. [۵۴] مسألۀ: پوشیدن لباس چرک در نماز، مکروه است. [۵۵] سوال: در اماکن نظامى هنگام برپائى نماز جماعت که در وقت ادارى است، تعدادى از نظامیان به خاطر شرایط کارى در آن شرکت نمى‌کنند، با آن که انجام آن کارها بعد از وقت ادارى و یا در روز بعد ممکن است. آیا این عمل سبک شمردن نماز است؟
جواب: بهتر است براى درک فضیلت نماز اول وقت و جماعت، کارهاى ادارى به گونه‌اى تنظیم شود که آنها بتوانند این فریضۀ الهى را به صورت جماعت و در کمترین مدت بخوانند. [۵۶] سوال: آیا بیدار کردن مهمان و افراد خانواده براى نماز صبح، لازم است؟ جواب: در حال خواب، تکلیف ساقط است، اما اگر بیدار نکردن افراد، سبک شمردن و بى اعتنایى به نماز تلقى شود، باید آنها را بیدار کرد و همین طور اگر خود آنها رضایت داشته باشند. [۵۷]

فهرست منابع

أجوبه الاستفتائات، سید على حسینى خامنه‌اى، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
احکام نوجوانان، گلپایگانى، لطف الله صافى، محقق/ مصحح: جامع: احمد کریمى- حسین کریمى، ناشر: نشر راسخون، قم، چاپ پانزدهم، ۱۴۲۴ ه‍ ق‌.
بهترین روشهای تربیت و ارتباط با کودکان، اعظم، منصوری، چاپ دوم، بهار ۱۳۸۴، انتشارات شهید حسین فهمیده. </ref> پا به پای آفتاب، امیر رضا ستوده، انتشارات پنجره، چاپ سوم، بهار 1375. </ref> تحف العقول ، ابن شعبه حرانى، حسن بن على ، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ناشر: جامعه مدرسین ، چاپ دوم،قم ، ۱۳۶۳ ق .
ترجمه تفسیر المیزان، موسوى همدانى سید محمد باقر، ناشر: دفتر انتشارات اسلامى جامعه ى مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ ش.
تفسیر العیّاشی، عیاشى، محمد بن مسعود، محقق / مصحح: رسولى محلاتى، سید هاشم ، ناشر: المطبعه العلمیه، تهران ، چاپ اول،۱۳۸۰ ق .
تفسیر القمی ، قمى، على بن ابراهیم ، محقق / مصحح: موسوى جزائرى، طیّب ، ناشر: دار الکتاب ، قم ، چاپ سوم، ۱۴۰۴ ق .
توضیح المسائل، آیت الله فاضل، تاریخ نشر ۱۴۲۶ ه‍ ق‌، چاپ صدوچهاردهم‌، وفات ۱۴۲۸ ه‍ ق‌.
توضیح المسائل، حسین وحید خراسانى، مدرسه امام باقر علیه السلام، چاپ نهم، ۱۴۲۸ق.
توضیح المسائل، ناصر مکارم شیرازى، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه السلام، چاپ ۵۲، ۱۴۲۹ق.
جامع الأخبار، شعیری، مطبعه حیدریه، چاپ نجف ، چاپ بى تا.
الجعفریات، ابن اشعث، محمد بن محمد، ناشر: مکتبه النینوى الحدیثه، تهران ، چاپ اول، بى تا.
چهار صد و بیست داستان از نماز امام، عباس عزیزی، چاپ سوم، ۱۳۸۰، انتشارات صلاه.
الخصال ، ابن بابویه، محمد بن على ، محقق / مصحح: غفارى، على اکبر، ناشر: جامعه مدرسین ، قم ، چاپ اول، ۱۳۶۲ ش .
دعائم الإسلام ، ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى ، محقق / مصحح: فیضى، آصف ، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، قم ، چاپ دوم، ۱۳۸۵ ق .
رساله احکام بانوان‌، تبریزى، جواد بن على‌، قم، چاپ اول‌.
صحیفه الإمام الرضا علیه السلام ، على بن موسى، امام هشتم علیه السلام ، محقق / مصحح: نجف، محمد مهدى ، ناشر: کنگره جهانى امام رضا علیه السلام ، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۶ ق .
صحیفه السجادیه، على بن الحسین، امام چهارم علیه السلام ، ناشر: دفتر نشر الهادى ، قم ، چاپ اول، ۱۳۷۶ ش .
علل الشرائع ، ابن بابویه، محمد بن على ، ناشر: کتاب فروشى داورى ، چاپ اول، ۱۳۸۵ ش/۱۹۶۶ م .
عیون الحکم و المواعظ، لیثى واسطى، على بن محمد، محقق / مصحح: حسنى بیرجندى، حسین ، ناشر: دار الحدیث ، قم ، چاپ اول، ۱۳۷۶ ش .
الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه السلام ،محقق / مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، ناشر: مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، مشهد، چاپ اول، ۱۴۰۶ ق .
فلاح السائل و نجاح المسائل ، ابن طاووس، على بن موسى ، بوستان کتاب ، قم ، چاپ اول ، ۱۴۰۶ ق .
الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، انتشارات دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
مجموعه ورّام، آداب و اخلاق در اسلام / ترجمه تنبیه الخواطر، ورام بن أبی فراس، مسعود بن عیسى ، مترجم: عطایى، محمد رضا، ناشر: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى ، مشهد، چاپ اول،۱۳۶۹ ش .
المحاسن ، برقى، احمد بن محمد بن خالد، محقق / مصحح: محدث، جلال الدین ، ناشر: دار الکتب الإسلامیه، قم ، چاپ دوم،۱۳۷۱ ق .
مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، نورى، حسین بن محمد تقى ، محقق / مصحح: مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، چاپ: قم ، چاپ: اول، ۱۴۰۸ ق .

منابع مطالعاتی

کتاب ها

آثار تربیتی نماز «راههای ایجاد گرایش به نماز در جوانان»، محمد زکی دوغان، ستاد اقامه نماز، تهران، 1388.
آثار و برکات نماز اول وقت، ابوطالب نصیری، انتشارات مشهور، قم، 1393.
پرسمان نماز (پاسخ به پرسش ‌های نماز)، محسن محمدی، قم، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های اسلامی، ‫۱۳۸۹.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ تذکره الصلوه درآیات و اخبار راجع وجوب و فضیلت نمازهای یومیه و عقوبت تارک و استخفاف کننده به آنها و فضیلت نماز جماعت و تارک آن از کلام ا لله مجید و مدارک معتبره، حسن میرحافظ موسوی، قم.
رساله تذکره الصلوه: در آیات و اخبار راجع بوجوب و فضیلت نمازهای یومیه و عقوبت تارک و استخفاف کننده بانها و فضیلت نماز جماعت و مذمت تارک آن، مهدی معز الدوله، تهران.

مقالات، مجلات

بررسی نقش والدین در هدایت فرزندان به نماز جماعت و مسجد (مطالعه موردی شهرستان های دیوان دره)، جواد آقا محمدی، علی قاسمی، عزیز اسدی، مجله «مهندسی فرهنگی»، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۹، ش ۳۹ و 40.
روش های دعوت کودکان و نوجوانان به نماز در خانواده، غلام حسین حیدری، مجله «پیوند» فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۶، ش ۳۳۰ و 331.

سایت ها

دبیرخانه ستاد عالی اقامه نماز در دانشکاه ها: www.salat.nahad.ir
ستاد اقامه نماز: www.namaz.ir

پانویس

  1. المحاسن، ج 1، ص: 44، ح 60.
  2. نساء/142، 143.
  3. ماعون/4، 5.
  4. ترجمه تفسیر المیزان، ج 20، ص: 634.
  5. ماعون/ 5.
  6. کافی، ج 3، ص 268، ح 5.
  7. کافی، ج 3، ص 269، ح 10.
  8. کافی، ج5، ص 85، ح 3.
  9. ماعون/4، 5.
  10. تفسیر القمی، ج 2، ص 444.
  11. )آنها کسانی هستند که از نمازشان غافل و نسبت به آن سهل انگارند.(ماعون/ 5)
  12. خصال، ج 2، ص 621.
  13. ر.ک: الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه السلام، ص 100.
  14. کافی، ج 3، ص 268، ح 6.
  15. ر.ک: مجموعه ورام، ج 2، ص 237.
  16. المحاسن، ج 1، ص 82، ح 11.
  17. الجعفریات، ص 36.
  18. اى اهل ایمان! در حالى که مست هستید به نماز نزدیک نشوید تا زمانى که [مستىِ شما برطرف شود و از روى هوشیارى ] بدانید [که در حال نماز] چه مى گویید... (نساء/43)
  19. کافی، ج 3، ص 371، ح 15.
  20. دقت شود که منظور روایت این نیست که نمازی را که شروع کند بشکند بلکه اهمیت شادابی در نماز را می رساند یعنی افراد باید زمانی که خسته نیستند مشغول نماز خواندن شوند.
  21. علل الشرائع، ج 2، ص 353.؛
  22. ر.ک: الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه السلام، ص 100.
  23. خصال، ج 2، ص 613.
  24. مستدرک الوسائل، ج 1، ص 114، ح 131.
  25. [هنگام هر نماز و] در هر مسجدى، آرایش و زینتِ [مادى و معنوى خود را متناسب با آن عمل و مکان ] همراه خود برگیرید.(اعراف/31)
  26. تفسیر العیاشی، ج 2، ص 14، ح 29.
  27. عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 201، ح 4074.
  28. الصحیفه السجادیه، ص 96، دعای بیستم.
  29. کافی، ج 3، ص 268، ح 4.
  30. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 22.
  31. کافی، ج 3، ص 269، ح 8.
  32. جامع الأخبار(للشعیری)، ص 124.
  33. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 22.
  34. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 22.
  35. همان.
  36. کافی، ج 2، ص 386، ح 9.
  37. دعائم الإسلام، ج 2، ص 348.
  38. تحف العقول، ص 179.
  39. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 22.
  40. کافی، ج 3، ص 270، ح 15.
  41. الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا علیه السلام، ص 100.
  42. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 22.
  43. صحیفه الإمام الرضا علیه السلام، ص 60، ح 89.
  44. الخصال، ج 2، ص 543.
  45. فلاح السائل و نجاح المسائل، ص 22.
  46. ر.ک: 420 داستان از نماز امام {خمینی}، عباس عزیزی، چاپ سوم، 1380، انتشارات صلاه.
  47. ر.ک: namaz.namaz.ir، داستان های نماز، داستان های زیبا درباره نماز.
  48. کافی، ج ۳، ص ۴۰۹، ح ۱
  49. همسر حاج آقا احمد خمینی.
  50. 420 داستان از نماز امام، عباس عزیزی، ص43
  51. نکاتی درباره تشویق که باید رعایت شود:
    الف: هنگام تشویق، کلی گویی نکنیم بلکه بگوییم از کدام یک از اعمال آنها خوشحال شده ایم مثلا بگوییم «خیلی خوشحالم که نمازت را به موقع خواندی».
    ب: زمانی که او را تشویق کردیم چند لحظه به او فرصت دهیم تا حرف ما را درک کند بعد او را در آغوش بگیریم.
    پ: در تشویق نباید بین فرزندان تبعیض قائل شویم.
    ج: باید به وعده هایی که به فرزندان درباره تشویق آنها می دهیم حتماً عمل کنیم و گرنه اعتمادشان نسبت به ما کم می شود. (بهترین روش های تربیت و ارتباط با کودکان، اعظم، منصوری، ص 49 تا 51).
  52. 420داستان از نماز امام، عباس عزیزی، ص43.
  53. پا به پای آفتاب، امیر رضا، ستوده، ج 1، ص 123.
  54. توضیح المسائل، آیت الله مکارم، ص 130؛ احکام نوجوانان، آیت الله صافى گلپایگانی، ص 71؛ احکام بانوان، آیت الله تبریزى، ص 78؛ توضیح المسائل، آیت الله فاضل، ص 121؛ توضیح المسائل، آیت الله وحید خراسانی، ص 149.
  55. احکام نوجوانان، آیت الله صافى گلپایگانی، ص 78، م 172.
  56. أجوبه الاستفتائات، آیت الله خامنه ای، ص111، س 552.
  57. همان، ص 129، س 5.