فرهنگ مصادیق:رسیدگی به ایثارگران

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از رسیدگی به ایثارگران)
پرش به: ناوبری، جستجو
رسیدگی به ایثارگران

نویسنده: مصطفی کوهی
تهیه و تدوین: پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-95/12/11
کلمات کلیدی:ایثارگران، شهید، جانباز، خانواده شهدا، حمایت مالی، جهاد.

محتویات

مقدّمه

رسیدگی و حمایت از ایثارگران امری پسندیده و یکی ازمعروف‌های بزرگ اجتماعی است؛ ایثارگران جان و مال خود را در راه اعتلای اسلام و دفاع و پیشرفت امت فدا کرده‌اند. دولت اسلامی وظیفه دارد به کسانی که در راه خدای سبحان و دفاع از مرزهای اسلامی، آسیب دیده‌اند و خانواده‌های شهدا که عزیزشان را در این راه از دست داده‌اند، حمایت اقتصادی، فرهنگی و ... داشته باشد و از آنها دلجویی کند.
امام خمینی(رحمه الله علیه) در بزرگداشت و احترام ایثارگران می‌فرماید:
«ملت شریف در سراسر ایران ... یاد شهدای فداکار را که جمهوری اسلامی و پیروزی‌ها رهین جان نثاری آن هاست زنده نگه دارند و از معلولین عزیز و آسیب دیدگان و آوارگان مقام *** در راه استقرار حکومت اللّه تفقد و قدرشناسی نمایند و از بازماندگان شهدا دلجویی و به آنان دلداری دهند.» [۱]
رهبر کبیر انقلاب اسلامی در جای دیگر می‌فرماید:
«... بر ماست که با اعتراف به عجز خویش از رزمندگان عزیزی که با شهادت طلبی‌ها و رشادت‌هاشان از میهن اسلامی خود دفاع نموده و با خون پاک خود، چراغ‌های فراراه آزادی تمام ملت‌های در بند [را] برافروختند، قدردانی نماییم. و نیز از مادران و پدران و خواهران و همسران و برادران بزرگواری که در پشت جبهه‌ها با جدّیت تمام در دفاع از اسلام و کشور اسلامی به پشتیبانی از مجاهدان عزیزان برخاسته و از هیچ چیز کوتاهی نمی‌کنند و از تمام ملت بزرگ متعهد که در تمامی صحنه‌ها حاضرند تشکر نماییم.» [۲]
مقام معظم رهبری آیت الله خامنه‌ای(دامت برکاته)، ارج گذاری به ایثارگران را یک تکلیف ملی دانسته، می‌فرماید: «همه ملت ایران وظیفه دارند از عناصر فداکار و ایثارگر قلبا و لسانا متشکر باشند. ما همه زیر بار منّت این ایثارگران هستیم.» [۳]
و در بیان دیگر می‌فرماید: « همه مردم باید قدر این عزیزان را بدانند و دستگاه‌های دولتی و مردم معمولی باید آگاه باشند که شهید و خانواده اش و جانباز و خانواده اش و اسیر و خانواده اش، جزو برجسته‌ترین انسان‌ها و شریفترین و عزیزترین آنها هستند و باید همان گونه هم با آنها معامله شود. البته معامله خدا و آنچه خدا با شما خواهد کرد، از همه بالاتر و با ارزش تر و ماندگارتر است.» [۴]
کسانی که در حراست و توسعه بیت المال سهیم نبوده‌اند، از دست رنج دیگران استفاده می‌کنند. ثروتهای ملی و نفت و معادن کشور به قیمت خون سربازان و بسیجیان به دست آمده است و دیگران باید حق گزار این گروه باشند. امام با کمک به ایثارگران درپی آن بود که بر توان علمی واقتصادی افراد ازخودگذشته افزوده شود وآنان بهتر بتوانند به طبقات فرودست خدمت کنند.((***** فجناه ایدیهم))

مفهوم شناسی

ایثار، عبارت است از مقدّم داشتن دیگران بر خود در تأمین نیازها و خواست‌ها. [۵]
ایثارگر در قانون به کسی اطلاق می‌گردد که برای استقرار و حفظ دستاوردهای انقلاب اسلامی و دفاع از کیان نظام جمهوری اسلامی ایران و استقلال و تمامیت ارضی کشور، مقابله با تهدیدات و تجاوزات دشمنان داخلی و خارجی انجام وظیفه نموده و شهید، مفقودالاثر، جانباز، اسیر، آزاده و رزمنده شناخته شود. [۶]

اهمیت رسیدگی به ایثارگران

قدردانی از ایثارگران از عوامل مؤثر در ترویج ایثارگری می‌باشد. خدمت به ایثارگران، رزمندگان، جانبازان و خانواده شهدا، خدمت به شخص نیست بلکه خدمت به فرهنگ و ارزش‌های فرهنگی است، گرچه دشمن با بزرگنمایی سعی می‌کند خدمت به ولی نعمتان جامعه را لوث کند و آنها را رو در روی جامعه قرار دهد، ولی ما بدون در نظر گرفتن این تبلیغات باید بدانیم چه وظیفه دینی، اخلاقی و سیاسی نسبت به آنها داریم. در گرامیداشت این عزیزان باید از شعار و کلام فراتر رفت و در عمل و قانون نیز ارجحیت و تقدم آنان را نهادینه ساخت. ارج نهادن و احترام به شهدا و جانبازان، آزادگان و ایثارگران، راه فداکاری را برای همگان مهم جلوه داده و هموار می‌سازد. البته خود ایثارگران نیز باید با تداوم جهاد با نفس و پرهیز از دنیاگرایی و حفظ عزت نفس ارزش‌های به دست آمده را حفاظت کنند و در جهت نشر و ترویج آن‌ها به نسل‌های جدید کوشا باشند.
بنا بر آموزه‌های اسلامی هرگونه کوتاهی در رسیدگی به امور این عزیزان ظلم به حقوق مسلم آنان بوده و منافی عدل و قسط می‌باشد چگونه می‌توان کسانی را که در راه تأمین امنیت و آسایش دیگران و حفظ کیان اسلامی بهترین گوهر خود را از دست داده‌اند یا معلول و مجروح شده‌اند یا بهترین سال‌های عمر خود را در زندان‌های دشمن یا در جبهه‌ها از دست داده‌اند و خود و خانواده اش گرفتار عقب ماندگی اقتصادی ، تحصیلاتی و... شده‌اند را با افرادی مرفه که در پشت جبهه‌ها در سایه امنیت و آرامش ناشی از فداکاری این عزیزان به زندگی خود پرداخته و از همه مواهب دولت اسلامی برخوردار شده‌اند را مساوی دانست. آیا این عین ظلم و بی عدالتی نیست؟((نیاز به منبع*****))

انواع ایثارگر

انواع ایثار عبارت است از:
الف. ایثار در مال
بیشترین کاربرد کلمه «ایثار» در قرآن و حدیث، در ایثار مالی است و زیرا که نیازهای مالی، از گسترده‌ترین و ضروری‌ترین نیازهای انسان است.
ب. ایثار جان
اهمّیت و ارزش ایثار جان، بسی فراتر از ایثار در مال است. کمتر کسی است که حاضر شود زندگی دیگری را بر زندگی خود، مقدّم بدارد. در واقع، ایثار در جان، مرتبه انسان کامل است. از این رو، ایثار امیرالمومنین علی(علیه السلام) در لیله المَبیت، مورد ستایش خداوند متعال قرار می‌گیرد و خداوند، این چنین در نزد فرشتگان، به آن مباهات می‌کند و می‌فرماید: «وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِی نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ؛ بعضی از مردم (با ایمان و فداکار، همچون علی (علیه السلام) در «لیله المبیت» به هنگام خفتن در جایگاه پیغمبر(صلّی الله علیه و آله)، جان خود را به خاطر خشنودی خدا می‌فروشند» [۷]

مصادیق ایثارگران

۱. شهدا؛
۲. جانبازان،
۳. اسراء؛
۴. جاوید الاثر؛
۵. خانواده شهدا و جانبازان.
۶. مجاهدان

اوصاف ایثارگران

قرآن نُه شاخصه برای ایثارگران معرفی می‌نماید:
«إِنَّ اللَّهَ اشْتَری مِنَ الْمُؤْمِنینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّهَ یُقاتِلُونَ فی سَبیلِ اللَّهِ فَیَقْتُلُونَ وَ یُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَیْهِ حَقًّا فِی التَّوْراهِ وَ الْإِنْجیلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفی بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَیْعِکُمُ الَّذی بایَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظیم التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ الْحامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّاهُونَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ الْحافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنین ؛ خداوند از مؤمنان، جانها و اموالشان را خریداری کرده، که (در برابرش) بهشت برای آنان باشد؛ (به این گونه که:) در راه خدا پیکار می‌کنند، می‌کشند و کشته می‌شوند؛ این وعده حقّی است بر او، که در تورات و انجیل و قرآن ذکر فرموده؛ و چه کسی از خدا به عهدش وفادارتر است؟! اکنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدی که با خدا کرده‌اید؛ و این است آن پیروزی بزرگ .توبه کنندگان، عبادت کاران، سپاسگویان، سیاحت کنندگان، رکوع کنندگان، سجده آوران، آمران به معروف، نهی کنندگان از منکر، و حافظان حدود (و مرزهای) الهی، (مؤمنان حقیقی اند)؛ و بشارت ده به (اینچنین) مؤمنان.» [۸]
۱. شست و شو دل و جان با آب توبه (التائبون)؛
۲. پرستش ذات مقدس الهی وانس و الفت با خدا (العابدون)؛
۳. سپاس گذاری ازنعمت‌های مادی و معنوی خدا (الحامدون)؛
۴. آمد و شد مداوم در مراکز عبادی (السائحون)؛
به این ترتیب برنامه‌های خود سازی آنان در پرتو عبادت، در محیط محدودی خلاصه نمی‌شود، و به افق خاصی تعلق ندارد، بلکه همه جا کانون عبودیت پروردگار و خودسازی و تربیت برای آنها است، و هر کجا درسی در این زمینه باشد طالب آنند. [۹]
۵. تواضع و فروتنی در برابر عظمت الهی (الراکعون)؛
۶. سجود و بندگی بر آستان قدس ربوبی (الساجدون)؛
۷. دعوت گری به انجام نیکی‌ها (الآمرون بالمعروف)؛
۸. مبارزه با انواع منکر (والناهون عن المنکر)؛
۹. نگاهبانی از حدود الهی (والحافظون لحدود اللّه).

ارزش ایثارگران از منظر قرآن

در نظر قرآن کریم رزمندگان با کسانی که در خانه نشستند مساوی نیستند«لا یَسْتَوِی الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنینَ غَیْرُ أُولِی الضَّرَرِ وَ الْمُجاهِدُونَ فی سَبیلِ اللّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجاهِدینَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَی الْقاعِدینَ دَرَجَهً وَ کُلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنی وَ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجاهِدینَ عَلَی الْقاعِدینَ أَجْرًا عَظیمًا؛ مؤمنان خانه نشین که زیان دیده نیستند با آن مجاهدانی که با مال و جان خود در راه خدا جهاد می‌کنند یکسان نمی‌باشند. خداوند، کسانی را که با مال و جان خود جهاد می‌کنند به درجه‌ای بر خانه نشینان مزیت بخشیده، و همه را خدا وعده نیکو داده، و مجاهدان را بر خانه نشینان به پاداشی بزرگ، برتری بخشیده است.» [۱۰]
قرآن کریم به بازماندگان شهیدان تسلّی می‌دهد و با بشارت به حیات ابدی شهیدان می‌فرماید: «وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ یُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللّهِ أَمْواتٌ بَلْ أَحْیاءٌ وَ لکِنْ لا تَشْعُرُونَ؛ و کسانی را که در راه خدا کشته می‌شوند، مرده نخوانید؛ بلکه زنده‌اند، ولی شما نمی‌دانید.» [۱۱]
و در جای دیگر می‌فرماید:
«وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ؛ هرگز کسانی را که در راه خدا کشته شده‌اند، مرده مپندار، بلکه زنده‌اند و نزد پروردگارشان روزی داده می‌شوند.» [۱۲]
قرآن کریم تکریم یتیم را امری پسندیده و ممدوح می‌داند، و از آنجا که فرزندان شهدا به خاطر دین خدا و ایثار، یتیم شده‌اند به طریق اولی باید مورد تکریم و احسان قرار گیرند.
خدای سبحان می‌فرماید: «کَلاَّ بَلْ لا تُکْرِمُونَ الْیَتِیم ؛ چنان نیست که شما خیال می‌کنید، بلکه شما یتیمان را گرامی نمی‌دارید.» [۱۳]
صاحب تفسیر نمونه در شرح آیه فوق می‌نویسد: «قابل توجه اینکه در مورد یتیمان از" اطعام" سخن نمی‌گوید، بلکه از" اکرام" سخن می‌گوید، چرا که در مورد یتیم تنها مساله گرسنگی مطرح نیست، بلکه از آن مهمتر جبران کمبودهای عاطفی او است، یتیم نباید احساس کند که چون پدرش را از دست داده خوار و ذلیل و بی مقدار شده، باید آن چنان مورد اکرام قرار گیرد که جای خالی پدر را احساس نکند، و لذا در روایات اسلامی به مساله محبت و نوازش یتیمان اهمیت خاصی داده شده است: در حدیثی از امام صادق(علیه السلام) می‌خوانیم ما من عبد یسمح یده علی رأس یتیم رحمه له الا اعطاه اللَّه بکل شعره نورا یوم القیامه؛" هیچ بنده‌ای دست مرحمت بر سر یتیمی نمی‌کشد مگر اینکه خداوند به تعداد موهایی که از زیردست او می‌گذرد نوری در قیامت به او می‌بخشد."» [۱۴]

رسیدگی به ایثارگران از منظر روایات

سیره پیشوایان معصوم(علیهم السلام) بر این جاری بوده که به خانواده ایثارگران و مجاهدین در راه خدا رسیدگی کاملی داشته باشند.
چنانکه حضرت امیرالمومنین علی (علیه السلام) در فرمان خود به مالک اشتر می‌نویسد: «هرگاه کسی از سپاه تو به درجه شهادت رسید و یا شخصی از دشمنانت در اثر قتل و جرح به گرفتاری شدید مبتلا گردید در این صورت همانند وصی دلسوز و مورد اعتماد کارهای خانواده آنان را اداره کن تا اثر فقدانش در میان اهل بیت او ظاهر نگردد.» [۱۵]
سیره امیرالمومنین(علیه السلام) در طول حیاتشان همواره بر توجّه کامل به امور خانواده‌های شهدا و ایثارگران نسبت به نیازهای آن زمان تاکید دارد. نمونه آن داستان معروفی است که حضرت به زن و فرزند یکی از شهدا در آوردن آب و طبخ نان کمک می‌کند و حتی صورت به آتش تنور گرفته و از بی خبری حکومت از این خانواده ناراحت است. [۱۶]
همچنین در پیمان صلح امام حسن مجتبی(علیه السلام) آمده است: معاویه مؤظف است همواره از خراج مبلغ یک میلیون درهم تسلیم امام حسن مجتبی(علیه السلام) نماید تا میان بازماندگان شهدای جنگ جمل و صفین که در رکاب امیرالمومنین علی(علیه السلام) کشته شده‌اند تقسیم شود. [۱۷]
جعفر طیّار(سلام الله علیه) در جنگ موته به شهادت رسید. چون خبر شهادت جعفر به مدینه رسید پیامبر اکرم(صلّی الله علیه وآله) به خانه وی رفت. اسماء همسر جعفر مشغول خمیرکردن بود، پیامبراکرم(صلی الله علیه وآله) فرزندان او را طلبید، و آنان را در دامن خود گذاشت، اشک در چشمان مبارکش حلقه زد، اسماء موضوع را فهمید و شروع به گریه کرد، حضرت فاطمه(علیها السلام) نیز صدای گریه وی را شنید و از شهادت پسر عموی خود آگاه شد، شتابان آمد و بلند بلند می‌گریست و می‌گفت: وای پسر عموی من وای...
پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) به فاطمه(علیها السلام) فرمود: خانواده جعفر به عزاداری مشغولند، غذایی برای آنان تهیه کن، حضرت فاطمه(علیها السلام) سه روز غذای خانواده شهید را تهیه کرد که این عمل سنّت بنی هاشم شد. [۱۸]

رسیدگی به جنگ زدگان

از جمله وظایف حکومت اسلامی رسیدگی و کمک به خانواده و ساکنان شهرهای جنگ زده است که در راه خدا استقامت ورزیده‌اند. قرآن کریم از مهاجرینی که در راه خدا استقامت ورزیده و از دیارشان اخراج شده‌اند تجلیل کرده و به پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله و سلّم) دستور داده که به فقرای آن‌ها کمک کند.
قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید:
«لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرینَ الَّذینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ أَمْوالِهِمْ یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً وَ یَنْصُرُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُون ؛ این اموال برای فقیران مهاجرانی است که از خانه و کاشانه و اموال خود بیرون رانده شدند در حالی که فضل الهی و رضای او را می‌طلبند و خدا و رسولش را یاری می‌کنند؛ و آنها راستگویانند.» [۱۹]
علامه طباطبایی(رحمه الله علیه) در شرح آیه فوق می‌نویسد:
«خدای عز و جل امر فی ء [۲۰] را به رسول خود ارجاع داد، او به هر نحو که بخواهد می‌تواند مصرف کند- آن گاه به عنوان راهنمایی آن جناب به موارد صرف فی ء فرموده: یکی از موارد آن راه خدا است، و یکی هم سهم رسول است، و یکی ذی القربی، و چهارم یتامی، و پنجم مساکین، و ششم ابن السبیل. و سپس موارد راه خدا و یا بعضی از آن موارد را نام برده، می‌فرماید: یکی از موارد سبیل اللَّه فقرای مهاجرین است که رسول هر مقدار که مصلحت بداند به آنان می‌دهد.
بنا بر این، مناسب آن است که آن روایاتی را هم که می‌گوید: رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فی ء بنی النضیر را در بین مهاجرین تقسیم کرد، و به انصار چیزی نداد، الا به سه نفر از فقرای آنان: ابو دجانه سماک ابن خرشه، و سهل بن حنیف، و حارث ابن صمه، به این وجه حمل نموده، بگوییم اگر در بین مهاجرین تقسیم کردند نه از این باب بوده که مهاجرین سهمی از فی ء داشتند، بلکه از این باب بود که صرف در بین آنان مورد رضای خدا بوده، و از مصادیق سبیل اللَّه بوده است. و به هر حال منظور از فقرای مهاجرین که می‌فرماید:" لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِینَ الَّذِینَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ أَمْوالِهِمْ" مسلمانانی هستند که قبل از فتح مکه از مکه به مدینه هجرت کردند، و آنان تنها کسانی هستند که کفار مکه مجبورشان کردند از شهر و وطن خود بیرون شده خانه و اموال خود را بگذارند، و به مدینه الرسول کوچ کنند». [۲۱]
پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) از جنگ زدگان و کسانی که به خاطر دین اسلام، ضربه اقتصادی خورده بودند، حمایت می‌کرد. به عنوان مثال می‌توان به اصحاب صفّه اشاره کرد. اصْحاب صُفّه، گروهی از یاران پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله) که پس از هجرت به مدینه در قسمت شمالی مسجد النبی سکنی گزیدند و به سبب از دست دادن و یا رها کردن خانه و دارایی و جایگاه خود در قبایل، با پذیرش فقر و تنگدستی، به عبادت و تعلیم و تعلم و شرکت در جهاد روی آوردند پیامبراکرم(صلّی الله علیه و آله) ایشان را تحت حمایت خود قرار داد. [۲۲]

وجوب رسیدگی به ایثارگران

استفتاء نخست: از نظر فقهی، وظیفه کسانی که در جنگ شرکت نکردند (قاعدین)، در قبال این عزیزان (مجاهدین) چیست؟ آیا دولت می‌تواند با وضع قوانین از قاعدین چیزی دریافت داشته و به مصرف مجاهدین برساند؟
جواب: سزاوار است هم حکومت اسلامی و هم مردمی که در جنگ شرکت نکرده‌اند، ولی از برکات خونهای شهیدان و تلاش جانبازان در امن و امان به سر می‌برند، برای حلّ مشکلات آنها دست به دست هم دهند و در صورت ضرورت حکومت اسلامی می‌تواند قوانینی برای این موضوع وضع کند. [۲۳]
استفتاء دوّم: اگر فرض بر پرداخت دیه نباشد، آیا هزینه‌های درمانی این عزیزان قابل محاسبه هست؟
جواب: هزینه‌های درمانی آنان باید از بیت المال پرداخت شود. [۲۴]
استفتاء سوّم: برخی معتقد به پرداخت غرامت به آسیب دیدگان جنگ می‌باشند و مبنای غرامت را تشخیص عرف می‌دانند. نظر حضرتعالی چیست؟
جواب: غرامت مانند دیه در تاریخ جنگهای اسلامی سابقه نداشته است که از بیت المال بدهند؛ ولی زندگی آنان باید تأمین گردد. [۲۵]

معافیت از خمس

استفتاء نخست: مبلغی بنیاد شهید و ارتش به خانواده شهدا می‌پردازند آیا خمس دارد یا خیر؟
جواب: خمس ندارد. [۲۶]

دلایل رسیدگی به ایثارگران

رسیدگی به ایثاگران دلائل متعددی که مهمترین آنها عبارتند از:

الف. اجرای عدل و قسط

اجرای عدل و قسط که یکی از مهمترین وظایف حکومت اسلامی در جامعه می‌باشد اقتضا می‌کند که به هر فردی از افراد جامعه براساس میزان خدمات و اقداماتی که برای جامعه انجام می‌دهد، توجه شده و حق متناسب خود را دریافت نماید. بر این اساس رزمندگان سلحشوری که جان بر کف نهاده و با ایثار و فداکاری خود امنیت ملّی، تمامیت ارضی، منافع ملی کشور را از هجوم بیگانگان به قیمت جان خود یا قسمتی از اعضای بدن خود یا از دست دادن بهترین سال‌های خود در زندان‌های دشمن، تأمین نموده‌اند براساس عدل و انصاف حکومت اسلامی باید متولی امور زندگانی آنها و جبران خسارت‌های وارده باشد.

ب. حمایت از طریق غنائم

یکی از شیوه‌های حمایت از رزمندگان در طول تاریخ حمایت از طریق غنائم جنگی بوده است .اما به دلیل تغییر شیوه تأمین امنیت مردم، دیگر نمی‌توان مثلا سلاح‌های به دست آمده در جنگ مثل هواپیما، توپ، تانک و... را یا منابع عظیمی را که از دشمن به دست می‌آید یا باز پس گرفته می‌شود و... را بین رزمندگان تقسیم نمود و مصلحت حکومت اسلامی نیز اقتضا نمی‌کند ولی باید حداقل به میزان سایر افراد جامعه امکانات پیشرفت و وسایل مورد نیاز این عزیزان را تأمین نمود بسیاری از رزمندگانی که در جبهه‌ها شرکت کردند از جوانان و نوجوانان بودند و زمانی که همسنان آنها مشغول تحصیل بودند آنان حفظ از کیان اسلامی و مرز و بوم کشور و فدای جان خود را انتخاب کردند و سزاوار نیست که این افراد از امکانات تحصیلی پس از جنگ نیز محروم باشند.

شیوه‌های تکریم ایثارگران

الف. تکریم شهداء

برنامه ریزی و تلاش برای تجلیل و تکریم از مقام والای شهدا و بزرگداشت و زنده نگه داشتن یاد و خاطره آنان از فرائض جامعه اسلامی است و انجام این فریضه از راه‌های زیر قابل اجرا است:
۱. برگزاری مراسم یادبود با الهام از مکتب عاشورای حسینی و بااستفاده از مناسبت‌های ملی و مذهبی؛
۲. حفظ قداست و منزلت گلزار شهدا و محور قراردادن این مراکز در برگزاری مراسم رسمی و مردمی و پیگیری مرمت و ارایه خدمات شایسته به مراکز مذکور توسط شهرداری‌ها و سایر نهادهای ذیربط براساس ضوابطی که بنیاد اعلام می‌کند.
۳. پی گیری نامگذاری معابر، میادین، مراکز فرهنگی، اجتماعی و سایر اماکن عمومی و ملی به نام مبارک شهدا و نصب یادمانها از طریق دستگاه‌های ذیربط.
۴. جمع آوری و حفظ و نگهداری و معرفی آثار فرهنگی، ادبی، هنری، وصایا و دیگر آثار شهدا.
۵. تشویق و ترغیب و حمایت از جامعه فرهنگی، آموزشی، هنری و اندیشمندان، ادبا و نویسندگان در ثبت، تبیین و معرفی ویژگیها، سیره معنوی و فضایل اسوه‌های شهادت و ایثار.
۶. ادامه دادن راه‌ها آن ها؛
۷. شناساندن مقام شهدا و ایثارگران نزد خدای سبحان.

ب. تکریم خانواده‌های ایثارگران

برنامه ریزی و تلاش برای صیانت و رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های ایثارگران نمونه‌ای دیگر از رسیدگی به ایثار گران است.این حمایت‌ها مصادیق ونمونه‌های فراوان دارد:

رسیدگی به امور فرهنگی ـ آموزشی

ـ پیگیری و نظارت امور فرهنگی، تربیتی و آموزشی فرزندان شاهد و زمینه سازی رشد و تعالی فکری، روحی، اخلاقی و تحصیلی آنها از طریق:
ـ تهذیب و کسب معنویت اسلامی و ارتقای معرفت دینی و بهره ورکردن استعدادهای الهی آنان.
ـ نظارت درجهت ایجاد تسهیلات لازم برای ارتقای علمی، تحقیقی، آموزشی و مهارتهای فکری و تخصصی و پرورش جسمی فرزندان شاهد در تمام مراحل و مقاطع تحصیلی به بهترین وجه با همکاری مراجع ذیربط.
ـ تقویت روحیه خدمت به " اسلام ناب محمدی" در خانواده‌های معظم شاهد.
ـ ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به والدین و همسران شاهد با همکاری مراجع ذیربط.
آیت الله خامنه‌ای(دامت برکاته) در این زمینه می‌فرماید: «اگر در محدوده امکانات این جهان باید برای این عزیزان اجری در نظر گرفت، همان بهتر که ارزش‌های معنوی اخلاقی و چیزهایی که به حفظ شخصیت انقلابی شهید و تداوم حیات معنوی او می‌انجامد، با چشم اولویت نگریسته شوند. تربیت اخلاقی، اشباع عاطفی و تعالی ذهنی خانواده شهید، مهمترین وظیفه‌ای است که جامعه در برابر وی بر دوش دارد. البته این به معنای تغافل از نیازهای مادی این عزیزان نیست بلکه به معنای آنست که توانگری مادی در حالیکه با تهیدستی معنوی همراه باشد نمی‌تواند پاداش قابلی برای شهید و خانواده عزیز داده او به حساب آید.» [۲۷]

رسیدگی به امور معیشتی

تلاش در جهت خود اتکایی اقتصادی و تأمین اجتماعی و رفاهی خانواده‌های شاهد از قبیل:
ـ فراهم سازی تسهیلات و ارایه حمایتهای لازم و آموزشهای تخصصی، فنی و حرفه‌ای و نیز جلب مشارکت کلیه سازمانها و دستگاه‌های ذیربط جهت ایجاد اشتغال مفید برای خانواده‌های شاهد.
ـ تأمین و پرداخت حقوق، مستمری و مزایای خانواده‌های شاهد مشمول و دارای شرایط در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط مربوط.
ـ تأمین مسکن همسر و فرزندان تحت پوشش فاقد مسکن و یا دارای مسکن نامناسب با کمک خانواده شاهد و مراجع ذیربط.
ـ تأمین خدمات درمانی همسر، فرزندان و والدین شاهد تحت پوشش با همکاری دستگاه‌های ذیربط.
ـ ارایه خدمات و تسهیلات در زمینه ازدواج فرزندان و همسران شاهد.
ـ پیگیری و انجام اقدامات ممکن درجهت ارایه خدمات و تسهیلات و مساعدتهای لازم به والدین معظم شاهد.

رسیدگی حقوقی و قضایی

تلاش درجهت حل و فصل امور حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد با همکاری مراجع ذیربط از طریق:
ـ پیشنهاد و همکاری با مراجع قضایی در تعیین، نصب و عزل قیم و امین و مراقبت بر اعمال آنها، همچنین مراقبت بر اعمال اولیا، اوصیا، قیمها و حضانت کنندگان از صغار شاهد و رسیدگی به اختلافها در امر حضانت فرزندان و ارایه راه حل به محاکم.
ـ مساعدت و همکاری با مراجع ذیربط درجهت تبدیل و تغییر در اموال و دارایی صغار شاهد در راستای مصالح و غبطه آنان برحسب موازین شرعی و درصورت لزوم پی گیری به منظور حل و فصل اختلافات مربوط تا صدور حکم قطعی.
ـ درخواست تنفیذ وصیتنامه عادی شهدا ازمحاکم ذیصلاح و پی گیری امور مربوط به انحصار وراثت و مراقبت بر احصار و تحریم ماترک شاهد و تقویم و نگهداری حساب اموال صغار و محجورین و معاضدت حقوقی و قضایی خانواده‌های شاهد درصورت ضرورت.

رسیدگی اقتصادی

ـ اداره و بهره برداری مطلوب از اموال و داراییهای تحت پوشش بنیاد شهید و ایثارگران؛
ـ بکارگیری مطلوب پس اندازها، اموال و داراییهای فرزندان شاهد ـ که دراختیار بنیاد است ـ برای تأمین آینده اقتصادی آنها و جلوگیری از کاهش ارزش داراییها.

پ. رسیدگی به نیازهای جانبازان

۱. ایجاد شغل برای جانبازان؛
۲. تامین داروی آنها؛
۳. پرداخت کمک هزینه معیشتی.

راهکارهای رسیدگی به ایثارگران

الف. وضع قوانین

از جمله راهکارهای رسیدگی به ایثارگران، وضع قوانین صحیح و مناسب در راستای رسیدگی به ایثارگران است.

ب. مناسب سازی شبکه معابر محیط شهری برﺍی جانبازﺍن

مناسب سازی به اصلاح معابر اطلاق میشودبطوریکه جانبازان قادرباشند تا آزادانه و بدون خطردر محیط پیرامون خود اعم از اماکن عمومی ـ معابر ـ محیط شهری و ساختمانهای عمومی حرکت کنند و از تسهیلات محیطی ـ اجتماعی ـ فرهنگی واقتصادی با حفظ استقلال فردی لازم بهرمند شوند.

پ. تبلیغ رسانه‌ای و حوزوی

حوزویان و رسانه‌ها وظیفه دارند جایگاه ایثارگران را به مردم معرفی کنند و مساله رسیدگی و حمایت از ایثارگران را توضیح دهند تا فرهنگ رسیدگی به ایثارگران در جامعه رواج پیدا کند.

آثار و فواید رسیدگی به ایثارگران

الف. گسترش فرهنگ مقاومت و ایثار

تجلیل از ایثارگران و خادمین فرهنگ ایثار و شهادت به عنوان یک وظیفه اساسی در سطح ملّی، می‌تواند فرهنگ مقاومت و پایداری را در میان اعضای جامعه به وجود آورد و ضامن نهادینه سازی فرهنگ ایثار و شهادت باشد و نسل‌های آینده را با آنچه که مقوّم امنیت ملی است، آشنا سازد.

ب. کاهش رنج خانواده ایثارگران

یکی دیگر از فواید و آثار رسیدگی به ایثارگران، التیام زخم‌ها و دردهای جانبازان و خانواده‌های ایثارگران می‌باشد.
شهادت و مجروح شدن عضوی از خانواده امری بسیار حُزن آور است؛ بدین جهت بر جامعه مسلمین و حکومت اسلامی لازم است از خانواده شهدا و جانبازان دلجویی کند و با حمایت‌های فرهنگی، احتماعی، حقوقی و اقتصادی، قلب آنها را تسکین دهد. لازم به ذکر است که ایثارگران در راه خدا و به قصد تقرّب و نیت الهی جان خود را در راه خدای سبحان فدا کرده‌اند ولی این امر موجب سلب مسئولیت از حکومت و مردم در قبال آنها نمی‌شود.

ت. رضایت و خشنودی خدا

رسیدگی به ایثارگران و خانواده هایشان موجب رضایت و خوشنودی خدای سبحان می‌شود.
خداوند در حدیث قدسی می‌فرماید: «من جانشین شهید در خانواده او هستم. هر کس آنان را شاد کند مرا شاد نموده است و اگر کسی آنان را اندوهناک نماید خدا را اندوهناک نموده است.» [۲۸]

قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی

قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی در ۱۶ ماده تنظیم شده که به چند ماده اشاره می‌شود:
ماده ۱. بنیاد شهید انقلاب اسلامی که از این پس دراین اساسنامه به اختصار بنیاد" نامیده می‌شود نهادی است انقلابی که در اجرای فرمان رهبر کبیر و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی رضوان ا... تعالی علیه در تاریخ۲۰/۱۲/۱۳۵۸تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیر دولتی و در چهارچوب این اساسنامه و آئین نامه‌های مربوطه زیر نظر رئیس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود.
ماده ۲ ـ مدت فعالیت بنیاد از تاریخ تأسیس نامحدود است. انحلال یا خاتمه آن با نظر مقام معظم رهبری می‌باشد.
ماده ۳ ـ اهداف بنیاد عبارتند از:
۱. احیاء، حفظ و ترویج فرهنگ شهادت در جامعه؛
۲. زنده نگهداشتن یاد و نام شهیدان انقلاب اسلامی و حفظ آثار آنها؛
۳. تجلیل، تکریم، صیانت و حمایت از خانواده‌های معظم شاهد،
۴. تلاش برای استفاده از امکانات عمومی جامعه و نظام و نیز بهره گیری از سرمایه و دارایی بنیاد برای رشد و اعتلای مادی و معنوی خانواده‌های معظم شاهد.
ماده۴. منظور از شهید در این قانون ، کسی است که جان خود را در راه انقلاب اسلامی و حفظ دستاوردهای آن و یا دفاع از کیان جمهوری اسلامی ایران در مقابل تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار نثار نموده و یا می‌نماید.
ضوابط تعیین مصادیق عملی شهید و خانواده‌های شاهد بموجب آیین نامه‌ای خواهد بود که توسط بنیاد و ستادکل نیروهای مسلح و وزارت اطلاعات تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.
تبصره: کلیه کسانی که تا تاریخ تصویب این قانون توسط بنیاد، شهید شناخته شده‌اند همچنان شهید محسوب خواهند شد. [۲۹]
برای آشنایی بیشتر با قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران به پایگاه اطلاع رسانی ایثار مراجعه کنید.

بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی

بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ تاسیس شد.
پیرو صدور فرمان رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ه) در سال ۱۳۵۷ خطاب به شورای انقلاب، بنیاد مستضعفان در همان سال زیر نظر هئیت منتخب از سوی امام (ره ) تاسیس شد. در سال ۱۳۶۷ با صدور فرمانی از سوی رهبر کبیر انقلاب اسلامی خطاب به نخست وزیر وقت، نام بنیاد مستضعفان به بنیاد جانبازان تغییر یافت.
با حکم رهبر معظم انقلاب اسلامی در سال ۱۳۶۸ نام این نهاد (بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی) تغییر یافت و با تدبیر معظم له، خدمت به هر دو قشر با تاکید و اولویت خدمت به عزیزان جانباز در دستور کار بنیاد قرار گرفت.
در سال ۱۳۸۳ با موافقت مقام معظم رهبری، ماموریت و سازمان امور جانبازان در پی ایجاد تشکیلات جدید تحت عنوان بنیاد شهید و امور ایثارگران به آن نهاد انتقال یافت و نام این نهاد به بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی تغییر یافت.

کتابشناسی((***نیاز به جستجوبیشتردارد))

۱. سازمان بنیاد شهید و امور ایثارگران ، خدمات بنیاد شهید و امور ایثا رگران ویژه آزادگان و خانواده آنها ، سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، ۱۳۸۸ ه ش.
۲. بنیاد شهید انقلاب اسلامی ، معرفی فعا لیتها و خدمات بنیاد شهید و امور ایثارگران ، موسسه فرهنگی شا هد، تهران، ۱۳۸۴ ه ش.
۳. مازنی، احمد، نظام نوین مددکاری اجتماعی و مشاوره در بنیاد شهید و امور ایثارگران ، نشر شاهد، تهران، ۱۳۸۶ ه ش.
۴. ستاد هماهنگی و تلفیق طرح تجمیع، چشم انداز رسالت، اصول حاکم، اهداف، راهبردها، سیاست‌ها و خط مشی‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران، بنیاد شهید و امور ایثارگران انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۳ ه ش.

مقاله شناسی

۱. دوانی، علی، رسیدگی به ایثارگران، مجله شاهد یاران، اسفند ۱۳۹۲ه ش، شماره 101.
۲. ساعد، محمد جعفر، ارزیابی تحلیلی لایحه جامع خدمات رسانی به ایثارگران از منظر کیفری ـ جرم شناختی، مجله مطالعات راهبردی بسیج، تابستان ۱۳۸۵ - شماره 31.
۳. رشیدی، علی، نظری درباره کمک به ایثارگران و جانبازان، مجله نامه اتاق بازرگانی، شهریور ۱۳۷۳ - شماره 318.

سایت شناسی

۱. پایگاه اطلاع رسانی ایثار، آدرس www.isaar.ir.
۲. پایگاه اطلاع رسانی بنیاد مستضعفان، آدرس www.irmf.ir.

فهرست منابع

قرآن کریم
۱. استفتاءات (امام خمینی)، امام خمینی، سید روح اللّه موسوی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، پنجم، ۱۴۲۲ ه‍ ق.
۲. استفتاءات جدید (مکارم)، شیرازی، ناصر مکارم، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم، دوم، ۱۴۲۷ ه‍ ق.
۳. تاریخ یعقوبی، یعقوبی، احمد بن اسحاق، دار العراق ، بیروت، ۱۳۷۵ه ق.
۴. ترجمه تفسیر مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، فراهانی، تهران، چاپ: ۱، ۱۴۲۵ ه ق.
۵. ترجمه تفسیر المیزان، طباطبایی، محمدحسین، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ۵، ۱۳۷۴ ه.ش.
۶. تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ: ۱۰، ۱۳۷۱ ه.ش.
۷. حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، رسول جعفریان، قم، انتشارات انصاریان، چاپ هشتم، ۱۳۸۴ش.
۸. راه کارهای حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس، خطیبی، محمد، پایگاه اطلاع رسانی http://lib.eshia.ir/.
۹. علل الشرائع / ترجمه ذهنی تهرانی، ابن بابویه، محمد بن علی - ذهنی تهرانی، محمد جواد، انتشارات مؤمنین؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۸۰ش.
۱۰. مجموعه آثار شهید مطهری، شهید مطهری، نشر صدرا، تهران، ۱۳۸۵ ه ش.

پانویس

  1. . راه کارهای حفظ و نشر ارزشهای دفاع مقدس، خطیبی، محمد، ج1، ص90، پایگاه اطلاع رسانی http://lib.eshia.ir/.
  2. . همان، ج1، ص90.
  3. . همان، ج1، ص90.
  4. . دیدار خانواده معظم شهداء، اسراء و مفقودین و جانبازان، مسؤولین و نمایندگان مجلس، ۲۴ /آبان/ ۱۳۶۸، پایگاه اطلاع رسانی http://www.leader.ir
  5. . دانش نامه میزان الحکمه، محمدی ری شهری، محمد، ج1، ص107.
  6. . قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، ماده1، پایگاه اطلاع رسانی بنیاد شهید و امور ایثارگران، نشانی http://www.isaar.ir/.
  7. . بقره/207.
  8. . توبه/111 ـ 112.
  9. . تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ناصر، ج8، ص152.
  10. . نساء/95.
  11. . بقره/ 154.
  12. . آل عمران/ 169.
  13. . فجر/17.
  14. . مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 26، ص464.
  15. . بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 77، ص 251.
  16. . مجموعه آثار شهید مطهری، شهید مطهری، ج18، ص348.
  17. . علل الشرائع / ترجمه ذهنی تهرانی، ابن بابویه، محمد بن علی - ذهنی تهرانی، محمد جواد، ج 1 ؛ ص687.
  18. . تاریخ یعقوبی، یعقوبی، احمد بن اسحاق، ج 2، ص 65.
  19. . حشر/8.
  20. . حضرت امام خمینی(قدس سره)درباره فیء می‌فرماید: «فی عبارت است از آنچه بدون لشکرکشی و نبرد نظامی به دست مسلمانان برسد خواه زمین باشد، خواه غیر آن؛ و خواه صاحبانش آن را ترک گفته یا اینکه با میل خود آن را به مسلمانان تقدیم کرده باشند.» امام خمینی(رحمه الله علیه)، تحریرالوسیله، ج1، ص367.
  21. . ترجمه تفسیر المیزان، طباطبایی، محمدحسین، ج 19، ص 355.
  22. . انوار التنزیل، بیضاوی، ج۱، ص۲۶۷.
  23. . استفتاءات جدید (مکارم)، شیرازی، ناصر مکارم، ج 2، ص 558 ، سؤال 1615.
  24. . همان، ج 2، ص 558 ، سؤال 1616.
  25. . همان، ج2، ص558، سوال1614.
  26. . استفتاءات (امام خمینی)، امام خمینی، سید روح اللّه موسوی، ج 1، ص: 411، سوال197.
  27. . عطر شهادت، امیدی، فاطمه، ص6.
  28. . ترجمه تفسیر مجمع البیان، طبرسی، فضل بن حسن، ج 4، ص: 342، فراهانی، تهران، چاپ: 1، 1425 ه ق.
  29. . قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی، پایگاه اطلاع رسانی http://rc.majlis.ir، تاریخ تصویب27/02/1377.