فرهنگ مصادیق:دفن اموات

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از دفن اموات)
پرش به: ناوبری، جستجو
دفن اموات

کتب مرتبط

ردیف عنوان
۱ رسالة فی أحکام الأموات

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ احکام دفن
۲ آداب کفن و دفن
۳ اموات - مقدمات دفن
۴ خاک سپاری
۵ خاک سپاری-ویکی اهل البیت
۶ دفن
۷ دفن-ویکی شیعه
۸ عجیب‌ترین رسومات کفن و دفن در جهان
۹ مستحبات دفن

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان
۱ کفن اموات
۲ حنوط میّت
۳ رو به قبله کردن میت در قبر
۴ غسل مس میت
۵ غسل میت
۶ نماز میّت
۷ دفن اموات در مسجد

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

احکام اموات

اجوبه الاستفتائات

س ۲۲۶: آیا در غسل و کفن و دفن اموات، مماثلت و همجنس بودن شرط است یا هر یک از زن و مرد می‌تواند امور میت دیگر را انجام دهد؟
ج: همجنس بودن با میّت فقط در غسل دادن او شرط است و در صورتی که غسل دادن میّت به وسیله همجنس او امکان دارد، غسل دادن به وسیله غیر همجنس صحیح نیست و غسل میّت باطل است. ولی در تکفین و تدفین همجنس بودن شرط نیست.
س ۲۲۷: امروزه در روستاها متعارف است که اموات را در منزل مسکونی غسل می‌دهند. گاهی میّت وصی نداشته و چند فرزند صغیر دارد. نظر مبارک راجع به این موارد چیست؟ ج: تصرّفات مورد نیاز برای تجهیز میّت از قبیل غسل و کفن و دفن، به مقدار متعارف، متوقف بر اذن ولی صغیر نیست و اشکال از جهت وجود فرزندان صغیر ایجاد نمی‌شود.
س ۲۲۸: شخصی بر اثر تصادف یا سقوط از ارتفاع فوت کرده است و جسد او خونریزی دارد، آیا باید منتظر ماند تا خون، خود به خود یا با وسائل پزشکی بند بیاید یا این که با وجود خونریزی جایز است اقدام به دفن او نمایند؟
ج: تطهیر بدن میّت قبل از غسل در صورت امکان واجب است، و اگر انتظار برای توقف خونریزی یا منع آن ممکن باشد، واجب است.
س ۲۲۹: استخوان مرده‌ای که حدود چهل یا پنجاه سال از دفن آن می‌گذرد و مقبره او از بین رفته و تبدیل به میدان عمومی گردیده است، در اثر کندن نهری در آن میدان ظاهر شده است. آیا لمس کردن استخوان‌ها برای دیدن آنها اشکال دارد؟ آیا استخوان‌ها نجس هستند؟
ج: استخوان میّت مسلمانی که غسل داده شده است، نجس نیست؛ ولی دفن مجدّد آن زیر خاک واجب است.
س ۲۳۰: آیا برای انسان جایز است که پدر یا مادر و یا یکی از بستگان خود را در کفنی که برای خودش خریده است، کفن کند؟
ج: اشکال ندارد.
س ۲۳۱: یک تیم پزشکی برای انجام آزمایشها و تحقیقات پزشکی احتیاج دارند که قلب و بعضی از اعضای مرده را از جسد او جدا سازند و بعد از گذشت یک روز از انجام آزمایشها و مطالعات، اقدام به دفن آن کنند.
امیدواریم لطف نموده به سؤالات زیر پاسخ فرمایید:
۱. آیا با توجه به این که امواتی که این آزمایشها بر روی آنها اعمال می‌شود از مسلمانان هستند، اقدام به این کار برای ما جایز است؟
۲. آیا دفن قلب و بعضی از اعضای جسد جدای از بدن میّت جایز است؟
۳. آیا با توجه به این که دفن جداگانه قلب و بعضی از اعضا مشکلات فراوانی برای ما ایجاد می‌کند، دفن آن اعضاء با بدن میّت دیگر جایز است یا خیر؟
ج: در صورتی که نجات نفس محترمه یا دستیابی به تجارب علوم پزشکی که جامعه به آن محتاج است، و یا شناسایی نوعی بیماری که حیات مردم را تهدید می‌کند، متوقف بر تشریح باشد، تشریح جسد میّت جایز است، لکن لازم است تا آنجا که استفاده از جسد غیر مسلمان امکان دارد، از جسد مسلم استفاده نشود. حکم شرعی اعضایی که از جسد مسلمان جدا شده‌اند، این است که با بدن دفن شوند، و اگر امکان نداشت، دفن جداگانه آنها اشکال ندارد.
س ۲۳۲: اگر شخصی برای خودش کفنی بخرد و همیشه در وقت نمازهای واجب یا مستحب یا هنگام قرائت قرآن کریم، آن را پهن نموده و روی آن نماز و قرآن بخواند و هنگام مرگ از آن به عنوان کفن استفاده کند. آیا این عمل جایز است؟ آیا از نظر اسلام صحیح است که انسان کفنی را برای خود بخرد و بر آن آیات قرآنی بنویسد و از آن فقط هنگام تکفین استفاده نماید؟ ج: موارد مذکور اشکال ندارد.
س ۲۳۳: اخیراً جنازه زنی در یک قبر قدیمی که تاریخ آن به حدود هفتصد سال پیش بر می‌گردد، کشف شده است. این جنازه مشتمل بر اسکلت استخوانی عظیم کامل و سالمی است که بر جمجمه آن مقداری مو وجود دارد. به استناد گفته‌های باستان شناسانی که آن را کشف کرده‌اند، جنازه متعلّق به یک زن مسلمان است. آیا جایز است این اسکلت استخوانی بزرگ و مشخص را از طرف موزه علوم طبیعی (بعد از بازسازی شکل قبر و قراردادن جنازه در آن) در معرض بازدید قرار داد تا موجب عبرت بازدید کنندگان از موزه علوم طبیعی گردد و یا با نوشتن آیات و احادیث مناسب باعث تذکر و موعظه دیدار کنندگان شود؟ ج: اگر ثابت شود که اسکلتِ استخوانی، متعلّق به بدن میّت مسلمان است، دفن فوری آن واجب است.
س ۲۳۴: گورستانی در روستایی وجود دارد که ملک خاص کسی نیست و وقف هم نشده است، آیا جایز است اهالی این روستا از دفن اموات شهر یا روستاهای دیگر یا میتی که وصیت کرده در آن قبرستان دفن شود، جلوگیری کنند؟
ج: اگر قبرستان عمومی مزبور ملک خاص کسی یا وقف خاص اهالی آن روستا نباشد، نمی‌توانند از دفن اموات دیگران در آن قبرستان جلوگیری کنند و اگر شخصی وصیت کرده است در آن دفن شود، واجب است طبق وصیت عمل شود.
س ۲۳۵: روایاتی وجود دارد دال بر این که پاشیدن آب بر قبور مستحب است، مانند روایاتی که در کتاب «لآلی الاخبار» ذکر شده است، آیا این استحباب مخصوص روز دفن میّت است یا اطلاق دارد، چنانچه نظر مؤلف «لآلی الاَخبار» چنین است؟ نظر جنابعالی در این باره چیست؟
ج: پاشیدن آب بر قبر در روز دفن مستحب است و بعد از آن نیز به قصد رجاء اشکال ندارد.
س ۲۳۶: چرا میّت را شب دفن نمی‌کنند؟ آیا دفن میّت در شب حرام است؟
ج: دفن میّت در شب اشکال ندارد.
س ۲۳۷: شخصی بر اثر تصادف ماشین فوت کرده است، پس از غسل و کفن او را به قبرستان آوردند، ولی هنگام دفن متوجه شدند که تابوت و کفن آغشته به خونی است که از او جریان دارد، آیا عوض کردن کفن او در این حالت واجب است؟
ج: اگر شستن آن قسمت از کفن که به خون آغشته شده است یا بریدن و یا عوض کردن آن امکان داشته باشد، آن کار واجب است، ولی اگر امکان ندارد، دفن میّت به همان صورت جایز است.
س ۲۳۸: اگر سه ماه از دفن آن میّت با کفن آغشته به خون بگذرد، آیا نبش قبر در این حالت جایز است؟
ج: نبش قبر در فرض سؤال جایز نیست.
س ۲۳۹: از حضرتعالی تقاضا می‌کنیم به سه سؤال زیر پاسخ فرمایید.
۱. اگر زن حامله‌ای هنگام وضع حمل از دنیا برود، جنین موجود در رحم زن در موارد زیر چه حکمی دارد: الف: اگر روح به تازگی در او دمیده شده باشد (سه ماه یا بیشتر)، با توجه به این که احتمال مرگ جنین در صورت خارج کردن آن از رحم مادر بسیار زیاد است؟
ب: اگر عمر جنین هفت ماه یا بیشتر باشد؟
ج: اگر جنین در رحم مادر مرده باشد؟
۲. اگر زن حامله هنگام وضع حمل بمیرد، آیا بررسی کامل مرگ و زندگی جنین بر دیگران واجب است؟
۳. اگر زن حامله هنگام وضع حمل فوت کند و بچه در شکم او زنده بماند و شخصی بر خلاف متعارف با وجود زنده بودن جنین دستور دفن مادر با جنین را بدهد، نظر شما در این باره چیست؟
ج: اگر جنین با مرگ مادرش فوت کند، و یا فوت مادر پیش از دمیده شدن روح در جنین باشد، خارج کردن آن از شکم مادر واجب نیست، بلکه جایز هم نیست. ولی اگر روح در او دمیده شده و در شکم مادرش که از دنیا رفته است، زنده باشد و احتمال زنده ماندنش تا زمان خارج کردن او از رحم مادر وجود داشته باشد، واجب است که سریعاً او را از شکم مادر خارج کنند، و تا وقتی که موت جنین در رحم احراز نشده است، دفن مادر همراه با جنین جایز نیست و اگر جنین زنده همراه مادرش دفن شد و حتی بعد از دفن هم احتمال زنده بودنش وجود داشته باشد، واجب است اقدام به نبش قبر و خارج کردن جنین زنده از شکم مادر نمایند. همچنین اگر حفظ حیات جنین در شکم مادرش متوقف بر دفن نکردن مادر باشد، ظاهر این است که تأخیر دفن مادر واجب است تا جان جنین حفظ شود، و اگر کسی بگوید دفن زن حامله با جنین زنده‌ای که در رحم او وجود دارد جایز است و دیگران به گمان صحّت نظر او اقدام به دفن نمایند و این کار منجر به مرگ بچه در داخل قبر شود، پرداختن دیه بر کسی که مباشر دفن بوده، واجب است، مگر این که مرگ جنین مستند به گفته آن شخص باشد که در این صورت دیه بر او واجب است.
س ۲۴۰: شهرداری برای استفاده بهینه از زمین، دستور داده است قبرها به صورت دو طبقه ساخته شود. تمنّا می‌کنیم حکم شرعی آن را بیان فرمایید.
ج: جایز است که قبور مسلمانان در چندین طبقه ساخته شود، به شرطی که این کار سبب نبش قبر و هتک حرمت مسلمان نشود.
س ۲۴۱: کودکی در چاه سقوط کرده و مرده است. آب موجود در چاه مانع خارج کردن بدن او است، حکم آن چیست؟
ج: جسد کودک در همان چاه به حال خود رها می‌شود و چاه قبر او خواهد بود و اگر چاه ملک شخصی کسی نباشد و یا مالک آن به مسدود کردن آن راضی باشد، تعطیل کردن چاه و بستن آن واجب است.
س ۲۴۲: در منطقه ما مرسوم است که مراسم سینه زنی و زنجیرزنی به صورت سنتی آن فقط در عزاداری ائمه اطهار(علیهم السلام) و شهدا و بزرگان دینی برگزار می‌شود. آیا برپایی این مراسم به خاطر در گذشت افرادی از نیروهای بسیج و یا از کسانی که به نحوی به حکومت اسلامی و این ملت مسلمان خدمات کرده‌اند، جایز است؟
ج: این عمل اشکال ندارد.
س ۲۴۳: با توجه به اینکه رفتن به قبرستان در شب مکروه است، اگر کسی با این اعتقاد که شبانه به قبرستان رفتن عامل مؤثری در تربیت اسلامی است، شبانه به قبرستان برود، چه حکمی دارد؟
ج: اشکال ندارد.
س ۲۴۴: آیا شرکت در تشیع جنازه و حمل آن برای زنان جایز است؟
ج: اشکال ندارد.
س ۲۴۵: در میان بعضی از عشایر معمول است که هنگام مرگ بعضی از اشخاص، با قرض، اقدام به خرید تعداد زیادی گوسفند می‌کنند تا همه کسانی را که در مراسم عزاداری شرکت می‌نمایند، اطعام کنند. این کار باعث ضرر فراوانی به آنها می‌شود، آیا تحمل این ضررها برای حفظ عادات و رسوم جایز است؟
ج: اگر اطعام از اموال ورثه بزرگسال و با رضایت آنها باشد، جایز است. ولی اگر این کار موجب بروز مشکلات و ضررهای مالی می‌شود از آن اجتناب شود و اگر انفاق از اموال میّت صورت بگیرد، بستگی به نحوه وصیت او دارد و به طور کلّی در این گونه امور باید از اسراف و زیاده روی که موجب تضییع نعم الهی می‌شود پرهیز گردد.
س ۲۴۶: اگر در زمان حاضر، شخصی در منطقه‌ای بر اثر انفجار مین کشته شود، آیا احکام شهید را دارد؟
ج: سقوطِ تکلیف غسل و کفن شهید از احکام اختصاصی شهیدی است که در میدان جنگ کشته شود.
س ۲۴۷: برادران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در محورهای شهرهای مرزی رفت و آمد می‌کنند، گاهی با کمین‌هایی که از طرف بعضی از عناصر ضد انقلاب اسلامی گذاشته می‌شود، مواجه می‌شوند که گاهی منجر به شهادت آنان می‌گردد. آیا غسل یا تیمم این شهدای عزیز واجب است یا این که آنجا میدان جنگ محسوب می‌شود؟
ج: اگر آن محورها و منطقه مزبور میدان جنگ بین گروه حق و گروه باطل و یاغی باشد، افرادی که از گروه حق در آنجا به شهادت می‌رسند، حکم شهید را دارند.
س ۲۴۸: آیا کسی که واجد شرایط امامت در نماز جماعت نیست، جایز است امامت نماز میّت بر جنازه یکی از مؤمنین را عهده دار شود؟
ج: بعید نیست که شرایط معتبر در جماعت و امامت جماعت در سایر نمازها در نماز میّت شرط نباشد، هرچند احوط این است که آن شرایط در نماز میّت هم رعایت شود.
س ۲۴۹: اگر مؤمنی در جایی از جهان در راه اجرای احکام اسلامی یا در تظاهرات و یا در راه اجرای فقه جعفری کشته شود، آیا شهید محسوب می‌شود؟
ج: چنین شهیدی اجر و ثواب شهید را دارد، ولی احکام تجهیز شهید اختصاص به کسی دارد که در میدان جنگ، هنگام درگیری و در معرکه نبرد به شهادت رسیده باشد.
س ۲۵۰: اگر مسلمانی بر اساس قانون و تأیید قوه قضائیه به جرم حمل مواد مخدر به اعدام محکوم شود و حکم اعدام دربارهٔ او اجرا گردد:

۱. آیا نماز میّت بر او خوانده می‌شود؟
۲. شرکت در مجلس عزا و قرائت قرآن کریم و مصیبت خوانی برای اهل بیت(علیهم السلام) که برای او برگزار می‌شود، چه حکمی دارد؟
ج: مسلمانی که حکم اعدام دربارهٔ او اجرا گردیده است، حکم سایر مسلمانان را دارد و همه احکام و آداب اسلامی میّت در مورد او هم جاری است.
س ۲۵۱: آیا مسّ کردن استخوانی که همراه با گوشت است و از بدن انسان زنده جدا شده، موجب غسل مسّ میّت می‌شود؟
ج: دست زدن به عضوی که از بدن شخص زنده جدا شده است، غسل ندارد.
س ۲۵۲: آیا دست زدن به عضوی که از بدن انسان، مرده، جدا شده، غسل مسّ میت واجب می‌شود؟
ج: دست زدن به عضوی که از بدن مرده جدا شده، پس از سرد شدن و پیش از غسل دادن، در حکم دست زدن به بدن مرده است.
س ۲۵۳: آیا شخص مسلمان را باید هنگام احتضار رو به قبله خواباند؟
ج: شایسته است که شخص مسلمان را در حال احتضار به پشت و به سمت قبله بخوابانند، به طوری که کف پای او به جانب قبله باشد. بسیاری از فقهاء این عمل را برخود محتضر در صورتی که قادر باشد و بر دیگران، واجب دانسته‌اند و احتیاط در انجام آن ترک نشود.
س ۲۵۴: اگر هنگام کشیدن دندان مقداری از بافت‌های لثه هم همراه آن کنده شود، آیا دست زدن به آنها موجب غسل مسّ میّت می‌شود؟
ج: مس آن موجب غسل مس میت نمی‌شود.
س ۲۵۵: آیا بر شهید مسلمانی که با لباسش دفن شده است، احکام مسّ میّت مترتب است؟
ج: با مسّ شهیدی که تغسیل و تکفین در حق او ساقط است، غسل مسّ میّت واجب نمی‌شود.
س ۲۵۶: اینجانب دانشجوی رشته پزشکی هستم. گاهی هنگام تشریح مجبور به مسّ جسد کسانیکه از دنیا رفته‌اند می‌شویم و نمی‌دانیم که آن اموات مسلمان هستند یا خیر، و غسل داده شده‌اند، یا خیر؟ ولی مسئولین می‌گویند که این اجساد غسل داده شده‌اند. با توجه به این مطالب امیدواریم وظیفه ما نسبت به نماز و غیر آن را بعد از مسّ آن اجساد بیان فرمایید، و اینکه آیا بر اساس آنچه ذکر شد، غسل بر ما واجب می‌شود یا خیر؟ ج: اگر غسل دادن میّت، احراز نشود و شما در آن شک داشته باشید، با مسّ جسد یا اجزاء آن، غسل مسّ میّت بر شما واجب می‌شود، و نماز بدون غسل مسّ میّت صحیح نیست. ولی اگر اصل غسل میّت احراز شود با مسّ جسد یا بعضی از اجزای آن، غسل مسّ میّت واجب نمی‌شود، حتی اگر در صحّت غسل آن میّت شک داشته باشید.
س ۲۵۷: شهیدی که نام و نشانی او معلوم نیست، با تعدادی از اطفال در یک قبر دفن شده است. بعد از مدتی شواهدی به دست آمد حاکی از این که آن شهید اهل شهری که در آن دفن شده، نیست. آیا نبش قبر او جهت حمل جسد شهید به شهر خودش جایز است؟
ج: اگر بر اساس موازین و احکام شرعی دفن گردیده، نبش قبر وی جایز نیست.
س ۲۵۸: اگر آگاهی از داخل قبر و تصویر برداری تلویزیونی از آنچه در آن است، بدون کندن و خاکبرداری، ممکن باشد، آیا بر این عمل نبش قبر صدق می‌کند یا خیر؟
ج: بر تصویربرداری از بدن میتی که در قبر دفن شده است بدون کندن و نبش قبر و آشکار شدن جنازه، عنوان نبش قبر صدق نمی‌کند.
س ۲۵۹: شهرداری قصد دارد مقبره‌های اطراف قبرستان را برای توسعه کوچه‌ها، خراب نماید آیا این عمل جایز است؟ ثانیاً: آیا خارج کردن استخوان‌های آن اموات و دفن آنها در مکانی دیگر جایز است؟
ج: تخریب قبور مومنین و نبش آنها جایز نیست، حتی اگر برای تعریض کوچه‌ها باشد، و در صورت وقوع نبش قبر و آشکار شدن بدن میّت مسلمان یا استخوان‌های آن که هنوز پوسیده نشده‌اند، واجب است دوباره دفن شوند.
س ۲۶۰: اگر شخصی بدون رعایت موازین شرعی اقدام به خراب کردن قبرستان مسلمانان کند، مسلمانهای دیگر در برابر او چه مسئولیتی دارند؟
ج: وظیفه دیگران در این باره نهی از منکر با رعایت شرایط و مراتب آن است، و اگر در اثر تخریب قبور استخوان بدن میت مسلمان ظاهر شود واجب است آن را مجدّداً دفن نمایند.
س ۲۶۱: پدرم در حدود ۳۶ سال است که در قبرستان دفن شده است. اکنون به فکر افتاده‌ام که با کسب اجازه از اداره اوقاف از آن قبر برای خودم استفاده کنم. آیا با توجه به وقفی بودن قبرستان، اجازه گرفتن از برادرانم در این باره لازم است؟
ج: اجازه گرفتن از سایر ورثه میّت نسبت به قبری که زمین آن وقف عام برای دفن اموات شده، شرط نیست. ولی قبل از تبدیل استخوان‌های میّت به خاک، نبش قبر برای دفن میّت دیگری در آن جایز نیست.
س ۲۶۲: آیا راهی برای خراب کردن قبرستان مسلمان‌ها و تبدیل آن به مراکز دیگر وجود دارد، توضیح دهید؟
ج: تغییر و تبدیل قبرستان مسلمانان که برای دفن اموات مسلمین وقف شده، جایز نیست.
س ۲۶۳: آیا نبش قبر و تبدیل قبرستانی که برای دفن اموات وقف گردیده، بعد از اخذ اجازه از مرجع تقلید جایز است؟
ج: در مواردی که نبش قبر و تبدیلِ قبرستانِ وقف شده برای دفن اموات جایز نیست، اجازه مرجع تقلید اثری ندارد. و اگر از موارد استثناء باشد اشکال ندارد.
س ۲۶۴: مردی در حدود بیست سال پیش فوت نموده، چندی پیش هم زنی در همان روستا از دنیا رفت، اشتباهاً قبر آن مرد را حفر و زن رادر آن دفن کردند، با توجه به این که در داخل قبر هیچ اثری از جسد مرد مزبور وجود ندارد، وظیفه فعلی ما چیست؟
ج: در حال حاضر، با توجه به فرض سؤال، دیگران هیچ تکلیفی ندارند و مجرد دفن میّت در قبر میّت دیگر موجب جواز نبش قبر برای انتقال جسد به قبر دیگر نمی‌شود.
س ۲۶۵: در وسط خیابانی، چهار قبر وجود دارد که مانع ادامه جاده سازی هستند، از طرفی هم نبش قبر اشکال شرعی دارد. امیدواریم برای این که شهرداری مرتکب عمل خلاف شرعی نشود، وظیفه ما را بیان فرمایید.
ج: اگر احداث جاده متوقف بر حفر قبر و نبش آن نباشد و عبور جاده از روی قبرها امکان دارد، یا احداث جاده با وجود قبرها ضروری و طبق قانون لازم باشد، احداث آن اشکال ندارد.

احکام اموات

استفتائات جدید

س: فرد محتضری را که سنداژ شده است، باید رو به قبله قرار داد یا خیر؟
ج) طبق نظر مقام معظم رهبری (دام ظله) رو به قبله کردن محتضر واجب نیست، اگر چه موافق احتیاط است.
س: با توجه به اینکه آناتومی از دروس رسمی دانشگاهی در رشته پزشکی می‌باشد به نظر حضرتعالی لمس کردن استخوانهایی که مربوط به مرده‌ها می‌باشد جهت آموزش موجب وجوب غسل میت می‌شود یا خیر؟
ج) اگر مربوط به مسلمانی باشد که او را غسل میّت داده باشند، غسل مس میّت لازم نیست و در غیر این صورت واجب است.
س: دست زدن به بدن بیمار یا مجروحی که به خاطر سرما، بدنش سرد گردیده است و ناگهان می‌میرد و سردی آن مربوط به قبض روح نمی‌باشد، چه حکمی دارد؟
ج) در فرض مرقوم، مس آن پس از مرگ غسل دارد.
س: شخصی در آب خفه شده و مدتی در آب مانده و بدنش متورم شده است در رابطه با غسل او چه باید کرد؟
ج) اگر با غسل دادن، اعضای میّت متفرق و پراکنده نمی‌شوند، غسل دهند و اگر متفرق می‌شود، تیمم دهند.
س: در اثر حادثه رانندگی، سر و سینه و شکم شخصی بکلی از بین رفته است او را چگونه باید غسل داد؟ ج) در فرض سؤال هر قسمتی که استخوان در آن باشد، آن را غسل دهند و در پارچه‌ای بپیچند و دفن کنند.
س: جنینی که بیش از چهار ماه داشته را به ناچار قطعه قطعه کرده و از رحم خارج کرده‌اند آیا لازم است آن قطعات غسل داده شود؟
ج) اگر استخوان نداشته باشد بنابر احتیاط به همان صورت در پارچه‌ای بپیچید و دفن کنید.
س: جسدی در اثر حادثه مجروح شده و با چسب و گچ نمی‌توان جلوی خون را گرفت آیا صحیح است در چنین مواردی جسد را در کیسه پلاستیکی بگذاریم و از روی پلاستیک، لنگ و و پیراهن را بپوشانیم؟ چون بدون پلاستیک، کفن به خون آلوده می‌شود؟
ج) اشکال ندارد.
س: آیا میّت را می‌توان غسل ارتماسی داد؟
ج) بنابر احتیاط واجب کفایت نمی‌کند.
س: در فرض فقدان آب برای غسل دادن میّت، آیا می‌توان او را تیمم دارد؟ اگر می‌شود چگونگی تیمم دادن میّت را بفرمایید.
ج) اگر آب برای غسل دادن میت نباشد باید او را سه تیمم بدل از سه غسل با مراعات ترتیب بدهند، و بنابر احتیاط یک تیمم دیگر بدل از هر سه غسل بدهند اگر چه بنابر اقویٰ این احتیاط لازم نیست.
احتیاط ترک نشود، به اینکه تیمم هم با دست فرد زنده و هم در صورت امکان با دست خود میّت باشد، گرچه بعید نیست در صورت امکان فقط به دست میّت اکتفا بتوان کرد.
و کیفیت تیمم بدین ترتیب است؛ ابتدا باید نیت نماید و سپس کف هر دو دست را بر چیزی که تیمم بر آن صحیح است بزند و آن را به تمام پیشانی و دو طرف آن از جایی که موی سر می‌روید تا ابروها و بالای بینی بکشد، و سپس کف دست چپ را بر تمام پشت دست راست و کف دست راست را بر تمام دست چپ، بکشد و احتیاط واجب این است که بار دیگر دستها را به زمین بزند و سپس کف دست چپ را بر پشت دست راست وکف دست راست را بر پشت دست چپ بکشد.
س: آیا غسّال می تواند در موارد تیمم بدل از غسل، میت را با دستکش تیمم دهد؟
ج) نمی تواند.
س۱: اگر میتی که بدن و صورتش سوخته باشد را نتوانیم غسل ترتیبی بدهیم، آیا باید غسل ارتماسی بدهیم یا باید میت را تیمم بدهیم؟ س۲: اگر خواسته باشیم میتی را که صورت و بدنش سوخته تیمم بدهیم و کشیدن دست روی پیشانی میت امکان پذیر نباشد اگر دست مان را به عنوان تیمم روی پیشانی و بر پشت دو دست میت بگذاریم، کفایت می کند یا نه؟ (کشیدن دست باعث جدا شدن پوست صورت میت می شود.)
ج۱و۲) در فرض مرقوم اگر غسل ارتماسی ممکن باشد، غسل ارتماسی متعیّن است.
س: در غسل ارتماسی میت آیا باید مقدار آب به اندازه آب کر (۳۷۷ لیتر) باشد یا در آب قلیل هم اشکال ندارد؟
ج) با فرض عدم امکان غسل ترتیبی، میت را در آب کر یا جاری غسل ارتماسی دهند.
س: من دانشجوی پزشکی هستم. من باید هر روز استخوان انسانهای مرده را لمس کنم. من می‌دانم که مس بدن میت غسل مس میت دارد لکن آیا مس استخوان بدون گوشت به تنهایی هم غسل مس میت دارد؟
ج) مس استخوان مرده‌ای که غسل داده نشده موجب غسل مس میت است.
س: آیا لمس بدن میّت با دستکش موجب غسل مسّ میّت می‌گردد؟
ج) تماس با دستکش موجب غسل مس میت نیست.
س: آیا مس زواید باقیمانده از مرده مانند عرق، خون و... موجب غسل می‌شود؟
ج) صِرف مسّ عرق و خون میّت در صورتی که همراه با مسّ بدن او نباشد موجب غسل نمی‌شود و عرق میّت اگر قبل از غسل دادن میّت باشد، محکوم به نجاست است.
س: اگر جنین مادر قبل از اینکه روح در آن دمیده شود سقط گردد آیا باز هم غسل مسّ میت بر مادر واجب است؟
ج) اگر چهار ماه او تمام شده، مسّ آن، غسل مسّ میّت دارد ولی اگر کمتر از آن است، غسل مسّ میّت واجب نیست گرچه احتیاط مستحب است.
س: در محل ما چند وقتی است که مرسوم شده بالای سر میّت، جهت شروع نماز میت، اذان یا اقامه یا یکی از آن دو را می‌خوانند. آیا گفتن اذان یا اقامه در این مورد صحیح و جایز است؟ و دیگر اینکه بعضی اوقات بعد از اتمام نماز میت، اقدام به قرائت اذان می‌نمایند آیا در این مورد جایز است و اگر به قصد رجاء در پایان نماز خوانده شود، چه حکمی دارد؟
ج) مشروعیت اذان و اقامه، قبل و بعد از نماز میّت ثابت نیست و می‌توانند قبل از نماز میّت سه بار بگویند: «الصلاه».
س: تکه‌های گوشت و زوایدی را که در حین عمل از بیمار جدا می‌گردد، چه باید کرد؟ آیا می‌توان آنها را به زباله دان ریخت و یا باید آنها را دفن نمود؟
ج) بنابر احتیاط باید آن را در پارچه‌ای پیچیده و دفن نمود.
س: آیا باید برای کودکی که در دوران جنینی مرده است، احکام میّت را جاری کرد؟
ج) اگر کمتر از چهار ماه دارد، در پارچه‌ای پیچیده شده و بدون غسل دفن می‌گردد ولی برای جنین چهار ماهه به بالا باید احکام مزبور جاری شود. البته نماز میت ندارد.
س: حکم کسی که در ژاپن زندگی می‌کند و همسرش نیز اهل این کشور می‌باشد و تا آخر عمر در آنجا ساکنند در صورتی که فوت کنند چیست؟ زیرا در این کشور به هیچ وجه اجازه تدفین به سبک مسلمین داده نمی‌شود و فقط اجساد را می‌سوزانند.
ج) اگر مسلمانی در آن بلد حضور ندارد که بتواند میت مسلمان را به دستور اسلامی تجهیز و دفن کند و تنها مسلمانی که در این باره حضور دارد نیز تمکن از اقدام به تجهیز و تدفین میّتِ مسلمان ندارد، تکلیف از او ساقط است، لیکن مجاز به مساعدت و تهیه مقدمات برای سوزاندن بدن میّت مسلمان نمی‌باشد.
س: آیا غسّال می تواند تمام بدن میت یا بعض از آن (از ناف تا زانو) را در پلاستیک بپیچد و سپس کفن کند؟
ج) مانعی ندارد.
س۱: آیا در دفن دست یا پای قطع شده، رو به قبله بودن شرط است؟
س۲: آیا بر عضو کامل جدا شده، مانند دست یا پا یا قلب، به تنهایی نماز میت واجب است؟
ج۱) استقبال شرط نیست.
ج۲) اگر سینه یا مشتمل بر سینه باشد، نماز بر آن واجب است همچنین اگر بعضی از سینه که جایگاه قلب است، باشد، نماز واجب است.
س: در یک پروژه آبرسانی مخزن آب در گورستان قرار دارد و به جهت اینکه آب مشروب شهر از این مخزن تأمین خواهد شد در آینده مشکلات بهداشتی و پزشکی خواهد داشت نبش قبور و انتقال آن به محل مناسب چه حکمی دارد؟
ج) نبش قبر جایز نیست مگر آنکه بدن تبدیل به خاک شده باشد.
س: نبش قبر و انتقال اجساد چه حکمی دارد؟
ج) نبش قبر برای نقل به غیر مشاهد مشرفه جایز نیست و برای نقل به مشاهد مشرفه نیز اگر میت وصیت نکرده باشد اشکال دارد؛ اما اگر وصیت کرده باشد که او را در مشاهد مشرفه دفن کنند و از روی فراموشی یا جهل به وصیت و یا مخالفت با آن در جای دیگر دفن شده باشد، می‌توانند نبش کنند و او را به مشاهد مشرفه انتقال دهند، البته در صورتی که بدن تغییر نیافته باشد و تا وقت دفن نیز به گونه‌ای تغییر نکند که موجب هتک میت و ایذاء زنده‌ها باشد.
س۱: در هنگام دفن میتی استخوان‌های میت قبلی ظاهر گردیده است، استخوان‌ها را باید چه کار کرد؟ آیا می شود میت را آنجا دفن نمود؟
س۲: میتی در حال حیات وصیت نموده مرا در داخل قبر فلان بستگانم دفن نمایید، آیا جایز است؟
ج۱) استخوان‌های مذکور باید دفن شود و دفن میت در محل مذکور در صورتی که برای دفن مباح باشد و برخلاف مقررات نباشد، فی نفسه اشکال ندارد.
ج۲) اگر بدن میت از بین رفته و خاک شده باشد، فی نفسه اشکال ندارد.
س: کندن قبرهای اهل تسنن توسط شیعیان وبالعکس چگونه است؟
ج) کندن قبر برای اموات مسلمانان فی نفسه اشکال ندارد.
س: آیا جابجایی قبر بدون اینکه نبش شود و حتی با بررسی کارشناسان امر، آسیبی به سایر قبور هم وارد نشود، از نظر حضرتعالی جایز است یا نه؟
ج) در فرض مرقوم جابجایی قبر بدون تحقق نبش و هتک حرمت اشکال ندارد.
س۱: بیرون آوردن جنازه میت با توجه به مدت مدیدی که از دفن آن می گذرد و انتقال آن به قبرستان دیگر چه حکمی دارد؟
س۲: امکان دارد از محل قبرستان خاک برداری شود و در اثر خاک برداری اجساد و بقایای آنها نمایان گردند، در این صورت حکم شرعی چیست؟
ج۱و۲) نبش قبر و بیرون آوردن اجساد، جایز نمی باشد مگر آن که خود قبور با حفر اطراف آن و بتون ریزی بدون آن که مستلزم نبش قبر شود، منتقل گردد و در صورت خاک برداری و رؤیت جسد باید فوراً دفن شود.
س: جهت تأمین آب شرب در محدوده‌ای که سد طراحی شده است سه روستا در زیر آب قرار می گیرد و این سه روستا سه قبرستان دارند که هر سه در زیر آب خواهند رفت و برای این که مشکلاتی برای تأمین آب شرب نباشد کارشناسان بهداشت نظر داده‌اند که باید تمامی قبور نبش و جنازه‌ها یا باقی مانده آنها بیرون آورده شود و حدود سه متر از خاک کف قبر برداشته تا مشکل بهداشتی نداشته باشد لذا با توضیحاتی که عرض شد نظر مبارک خود را در باره جابجایی قبور و اجساد در آنها بیان فرمایید.
ج) تخریب قبور قدیمی که جسدهای موجود در آنها تبدیل به خاک شده‌اند اشکال ندارد ولی تخریب و نبش قبور غیرمندرس و آشکار کردن جسدهایی که هنوز تبدیل به خاک نشده‌اند، جایز نیست البته اگر اجرای طرحهای مذکور در آن مکان ضرورت اقتصادی و اجتماعی داشته باشد به طوری که چاره‌ای جز اجرای آنها نباشد و انتقال از آن مکان به مکان دیگر یا انحراف از قبرستان، کار سخت و مشکل و یا طاقت فرسایی باشد، ایجاد سد در آن مکان اشکال ندارد ولی واجب است قبرهایی که تبدیل به خاک نشده‌اند با پرهیز از تحقق نبش قبر به مکان دیگری انتقال داده شوند هر چند با کندن خاک موجود در اطراف قبر و انتقال آن به مکان دیگر بدون تحقق نبش قبر و اگر در اثنای کار جسدی آشکار شود واجب است به مکان دیگری انتقال یابد و در آنجا دفن شود.
س: بیرون آوردن دندان‌های مرده که از جنس طلا هستند چه حکمی دارد؟
ج) چنانچه موجب هتک و بی حرمتی به او نباشد، اشکال ندارد.
س: آیا می‌توان در مجلس ترحیم شخصی که دارای فرزند صغیر است چیزی خورد؟
ج) در مالی که بچه صغیر در آن شریک است نمی‌توان تصرف کرد مگر با اجازه قیّم شرعی آن کودک که به مصلحت او کار می‌کند ولی اگر معلوم نیست که مخارج مجلس از اموال صغیر برداشته شده اشکال ندارد.
س: با فرض نبود امکانات پزشکی حکم زن حامله‌ای که فوت نموده و معلوم نیست فرزند داخل رحم او چه وضعیتی دارد، چیست؟
ج) در صورتی که چهار ماه تمام شده باشد بدون احراز مرگ فرزند، دفن آن زن جایز نیست.
س: آیا انسان می‌تواند برای ختم قرآن به نیابت از میّت اجیر شود در حالی که قبل از اجاره بخشی از آن را بدون نیت قرائت کرده و از این به بعد نسبت به قبل و بعد، نیت نیابت کند؟
ج) کافی نیست.