فرهنگ مصادیق:دفاع از ناموس

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از دفاع از ناموس)
پرش به: ناوبری، جستجو
دفاع از ناموس

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ دفاع از جان و ناموس دیگری

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان
۱ دفاع از آبروی مسلمین
۲ دفاع از اسلام
۳ دفاع از جان مسلمین
۴ دفاع سایبری
۵ دفاع از کشور
۶ دفاع از مال مسلمین
۷ سهل انگاری در دفاع و جهاد
۸ دفاع از نفس
۹ دفاع
۱۰ وکالت و دفاع از مجرمان
۱۱ فرار از دفاع
۱۲ حفظ ناموس مسلمین
۱۳ دیوث بودن (بی غیرتی ناموسی)

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

حمله به ناموس

تعرض به عرض یا ناموس

یکی دیگر از تعرضات ناحقی که از نظر قانونگذار، دفاع در مقابل آن مانند دفاع از نفس با اجتماع شرایطی مشروع و جایز شمرده شده، دفاع از عرض یا ناموس است. در بیان مفهوم حقوقی اصطلاح عرض و ناموس که ظاهراً قانونگذار آنها را مترادف به کار برده است در قانون مجازات اسلامی تعریف روشنی به عمل نیامده است ولی برای تشخیص مصادیق آنها می‌توان مفهوم متفاوتی قائل شد. با توجه به معنی لغوی و عرفی آنها به نظر می‌رسد که:
تعرض به عرض، ناظر به هر گونه تجاوز ناحق به آبرو و حیثیت و شرافت خانوادگی و اجتماعی افراد است که با توجه به آداب و رسوم و اعتقادات مذهبی و خصوصیات اخلاقی مردم ارتکاب آنها زشت و ناپسند تلقی می‌گردد.
(۱). برای اطلاع بیشتر به کتاب دکتر پیمانی، مأخذ ذکر شده صفحات ۵۹ و ۶۰ مراجعه شود.
تعرض به ناموس، ناظر به اعمال مغایر با حیثیت خود شخص یا پدر و مادر، یا زنان یا سایر اعضای یک خانواده است که رعایت احترام آنها بر اساس اخلاقیات اعتقادات دینی و عرف و عادت، ضروری است.
بنابراین مفهوم عرض اعم از ناموس است و هر تعرض ناحقی را که به نحوی از انحاء منافی آبرو و حیثیت خانوادگی و اجتماعی افراد خواهد شد در برمی گیرد؛ ولی تعرض به ناموس در معنای محدودتر آن شامل تعرض به آبرو و حیثیت خود شخص یا همسر یا خواهر یا اولاد و دیگر اعضای خانواده شخص می‌شود.
باید دانست که ضابطه تشخیص تعرض به عرض یا ناموس، امری اعتباری است و تابع اعتقادات و آداب و رسوم و خصوصیات اخلاقی متوسط افرادی است که در یک جامعه معین زندگی می‌کنند. در نتیجه مفهوم تعرض به عرض و ناموس در جوامع مختلف ثابت و یکسان نیست. مثلاً در کشورهای اروپایی، بوسیدن زن و مردی که بین آنها علقه زوجیت وجود ندارد در معابر عمومی تعرض به ناموس و منافی عفت عمومی تلقی نمی‌شود، در حالی که در جوامع دیگری مانند کشورهای اسلامی چنین عملی منافی عفت عمومی و غیر مشروع است و چنانچه کسی در مقام دفاع از ناموس یا عرض خود برای دفع تعرض قیام کند اقدام او با اجتماع شرایطی مشروع شناخته می‌شود.
النهایه برای این که عملی به عنوان تعرض به ناموس قابل دفاع باشد، لازم است که ارتکاب آن قبلاً از طرف قانونگذار به عنوان جرم اعلام شده است. در غیر این صورت چنانچه هر کسی بتواند به بهانه اقدام در مقام دفاع از عرض یا ناموس مرتکب قتل یا ضرب یا جرح دیگران شود و نظم جامعه را مختل کند، عمل او مجاز نخواهد بود. قانونگذار احکام مربوط به دفاع از مشروع در مقابل تعدی در عرض و ناموس را در ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی و مواد ۹۲و ۹۳ و ۹۴ قانون مزبور مبحث تعزیرات و سایر قوانین متفرقه جزایی پیش بینی کرده است.
در بررسی این مواد، از جمله ماده ۹۳ قانون مزبور؛ ملاحظه می‌شود که قانونگذار با استعمال جمله «در مورد هر فعلی که مطابق این قانون جرم محسوب می‌شود» بدون این که مصادیق تعدیات بر عرض را مشخص سازد، کلیه جرائم علیه عرض و ناموس را مشمول مقررات دفاع مشروع قرار داده و ماده ۹۲ نیز قتل و ضرب و جرح را در مقام دفاع از عرض و ناموس جایز اعلام کرده است.
بنابراین مفهوم حقوقی دفاع از تعرض به عرض و ناموس شامل هر نوع اعمال منافی عفت از قبیل هتک ناموس و منافیات غیر از مواقعه مانند بوسیدن و بغل کردن زنان نامحرم در معابر عمومی نیز خواهد شد. به همین مناسبت سایر مزاحمت‌های ناموسی نیز از نظر فقهی قابل دفاع است. مثلاً اگر کسی به منظور نگاه کردن مصّرانه به ناموس دیگری ـ که عمل حرامی است ـ به خانه همسایه اش نگاه کند، اهل خانه می‌تواند از عمل او جلوگیری کند (بلکه این کار بر آنها واجب است). حال اگر مزاحم دست از عمل خود برنداشت، جایز است که با کتک و نظایر آن، تعرض او را به ناموس دفع کرد و چنانچه ضرب یا جرحی بر او وارد شد کسی ضامن نیست ولی اگر قبل از نهی کردن مبادرت به مضروب یا مجروح کردن مزاحم بشود بنابر احتیاط ضامن خواهد بود.
شخص ثالث از دیگری باقی نخواهد بود.
ضمنا با توجه به تبصره ماده ۶۱ قانون مجازات اسلامی که مقرر می‌دارد:
«وقتی دفاع از ناموس و یا عرض دیگری جایز است که او ناتوان از دفاع بوده و نیاز به کمک داشته باشد.» می‌توان نتیجه گرفت دفاع شخص ثالث از اطفال و افراد مجنون و مختل المشاعر که ناتوان از دفاع و نیاز به کمک دارند در مقابل تجاوز به ناموس و عرض آنان بر اساس فلسفه دفاع مشروع جایز خواهد بود.
حقوق جزای عمومی؛جلد ۲ ؛صفحه ۱۷۶ تا 179
تجاوز در مادهٔ ۶۱ ممکن است به سه مورد تفکیک شود که دفاع از آنها را قانون مشروع شناخته است:
اوّل - تجاوز به نفس، عرض و ناموس؛
دوم- تجاوز به مال؛
سوم- تجاوز به آزادی تن.
بلافاصله باید یادآوری کنیم که اولاً این تجاوز باید صفت مجرمانه داشته باشد، ثانیاً ممکن است این تجاوز اعم از عرض، نفس، ناموس، مال و آزادی نسبت به خود شخص باشد یا دیگری که دفاع برای جلوگیری از تجاوز در این موارد جایزاست.
- تجاوز به نفس: نفس به معنای تمامیت وجود فرد، متشکل از تن و روان است.
- تجاوز به عرض: عرض از نظر لغت شناسی با نفس و ناموس مترادف است ولی بیشتر جنبه ناموسی دارد. مقصود مقنن از بکار بردن جداگانه دو کلمه عرض و ناموس شمول کلّیه مفاهیمی است که در این موارد متبادر به ذهن می‌شود.
- تجاوز به ناموس: ناموس در لغت به عنوان شرف و عصمت به کار رفته است. این کلمه در معنای عام خود نباید بکار گرفته شود بلکه معنای خاص آن مورد توجه مقنن بوده است. لذا اگر کسی به عنوان مثال به دیگری فقط ناسزا بگوید که عرف این گونه ناسزاها را ناموسی می‌خواند، نمی‌توان صرف ادای این کلمات را تجاوز به ناموس به معنای خاص کلمه دانست. همان طور که اکثر حقوقدانان اعتقاد دارند، تجاوز به ناموس تا حدود زیادی امر اعتباری است و با توسل به خصوصیات نژادی، قومی و آداب و رسوم ممکن است مصادیق مختلف داشته باشد. به هر حال، به اعتقاد ما باید ماهیت تجاوز در مفهوم عرفی آن در تمام موارد مورد توجه قرار گیرد.


منبع:پایگاه مدیریت اطلاعات علوم اسلامی - تاریخ برداشت:94/11/29