فرهنگ مصادیق:خوردن خون

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از خوردن خون)
پرش به: ناوبری، جستجو
خوردن خون

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبطه‌ای بوستان

ردیف عنوان

نرم افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

پایگاه‌های اینترنتی مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده:الیاس صالحی
تهیه و تدوین:پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-96/4/17
کلیدواژه: خون، خوردن حرام، مضرات خون، خوردن خون، خوردن نجاسات

مقدمه

خون مایع سرخ رنگی است که در تمام رگ‌ها جریان دارد و بدن به وسیله ی آن تغذیه می‌شود. طعمش اندکی شور، و دارای بوی مخصوص و مرکب از گلبول‌های سفید و سرخ و پلاسما می‌باشد. مقدار خون در حیوانات پستاندار، یک سیزدهم وزن بدن آن‌ها است. انسانی که وزن بدنش ۶۵ کیلوگرم باشد؛ ۵ کیلوگرم خون دارد و در هر میلیمتر مکعب خون، ۵ میلیون گلبول سرخ وجود دارد. خون، بعد از گذشت از ریه و کبد و مشروب ساختن بدن به هنگام عبور از وریدها مسموم کننده است. خون از مواد آلی تشکیل شده است و مواد ازتی فراوان دارد و کانون میکروب هاست به طوری که اطبا برای تشخیص درد و پیدا کردن عامل اصلی مرض، به خون رجوع می‌کنند. که چه میکروبی در خون وجود دارد. غالباً تا میکروب به خون نرسد. شروع به فعالیت نمی‌کند. خون در تمام رگ‌های بدن جریان دارد و در آغاز صاف و گوارا و سر انجام به کثافات آلوده می‌شود. خون هم بعد از گذشت از ریه و کبد و مشروب ساختن بدن به هنگام عبور از وریدها مسموم کننده است، اثر میکربهای بیماری زا در خون است ، و در خوردن خون ، مساوی با خوردن آنها همه میکروبها است
مهم تر از زیانهای خون خواری بر جسم ضررهای آن بر روان است . چوپانان همیشه برای اینکه سگ گله سبعیت بیشتری پیدا کند مدتی به او خون میخوارند. اسلام و ادیان الهی نیز، خوردن خون را ممنوع کرده‌اند، بخاطر اثرات مخربی که بر روی جسم و روح انسان‌ها می‌گذارد، ولی متاسفانه با اینکه خون از خبائث است و طبع سالم هیچ انسانی خوردن آن را قبول نمی‌کند و برخی از فرقه‌های انحرافی مانند شیطان پرستی اقدام به انجام چنین عملی می‌کنند، خوردن خون یکی از منکراتی تغذیه‌ای است که در زمان‌های گذشته نیز مطرح بوده است و دین اسلام نیز با چندین بار تاکید بر حرمت خون در قرآن و همچنین نهی ائمه اطهار علیهم السلام مسلمانان را از خوردن این مایع مضر و خطرناک باز داشته‌اند.

خوردن خون در دوران جاهلیت

خوردن خون در میان اعراب پیش از اسلام متداول بود و عربها از خون به شکل‌های گوناگون در تغذیه استفاده می‌کردند و آیات شریفه در مقام نهی آنان از این کار است. فاضل مقداد در ذیل آیه شریفه «حرّمت علیکم المیته و الدّم» می‌نویسد: این آیه اشاره دارد به تحریم چیزهایی که اعراب جاهلی، آنها را حرام نمی‌دانستند و به گونه‌های مختلف، خون را می‌خوردند. از جمله «علهز» همانطور که علی(ع) در یکی از سخنانش، در مقام مذمت و سرزنش اعراب جاهلی و یادآوری نعمت‌های خداوند بر آنان، به وسیله تحریم پلیدی‌ها فرمود: «تأکلون العَلهز: علهز می‌خوردند.» علهز غذایی بود که از خون و پشم شتر تهیه می‌شد. بدین گونه که خون را با پشم درمی آمیختند و بریان می‌کردند و می‌خوردند! ابن اثیر می‌نویسد: «علهز غذایی بود فراهم آمده از خون و کرک شتر، بدین نحو که در سالهای قحطی آنها را با هم مخلوط می‌کردند و روی آتش می‌پختند و می‌خوردند.». [۱] عبدالرحمن سیوطی نیز در ذیل آیه «حُرّمت علیکم المیته و الدّم» از قول ابی امامه نقل می‌کند: پیامبر(ص) مرا به میان عشیره‌ام فرستاد تا آنان را به اسلام دعوت کنم. وقتی رفتم، کاسه‌ای پر از خون آوردند و همه به دورش گرد آمدند و شروع به خوردن کردند. از من نیز خواستند از آن بخورم. گفتم: وای بر شما، من از جانب کسی می‌آیم که این غذا را بر شما حرام کرده و خداوند آیه‌ای بر او فرستاده است. گفتند: آن چیست؟ و من این آیه را بر آنان تلاوت کردم. [۲] همچنین گفته‌اند: در دوران جاهلیت هرگاه یکی از مردمان گرسنه می‌شد، ابزار تیز و برنده‌ای از استخوان و مانند آن را به بدن شتر یا حیوانی فرو می‌برد. خونی را که خارج می‌شد، جمع می‌کرد و می‌نوشید. [۳]

خوردن خون در جهان

موضوع خوردن خون در میان اقوام و ملل جهان سابقه‌ای طولانی داشته و در آمریکای شمالی (قدیم) با خون تغذیه می‌کردند و در دوران جاهلیت نیز مردم خون را می‌خوردند آنها گوسفند را سر نمی‌بریدند که مبادا خونش بریزد و از بین برود. بلکه با گرفتن خون از طریق رگ زدن، آن را در روده می‌ریختند و بر روی آتش بریان کرده و می‌خوردند.

شیطان پرستی و خوردن خون

شیطان پرستان علاقه زیادی به خوردن خون دختران باکره روستایی دارند . به همین دلیل اکثر قربانیان از روستاها می‌باشند.
در سال‌های آغازین قرن بیستم برخی از عناصرفاسد الاخلاق با اتکا به گرایشات و نظریات توراتی و پروتستانی به صورت مخفیانه جریان« شیطان پرستی» را با ویژگی‌هایی همچون گناه گرایی، قتل، تجاوزات جنسی، هدم اصول اخلاقی،بی توجهی به مسائل توحیدی و ... پایه گذاری کردند. سال ۱۹۶۰ را می‌توان به صورت جدّی آغاز دور جدید حیات و فعالیت شیطان پرستان در آمریکا دانست.
شیطان پرستان گروهی هستند که شیطان را به عنوان خدا می‌پرستند و عبادت می‌کنند و از او به عنوان الهه ی سیاهی یاد می‌کنند و عبد شیطان می‌شوند.
اصول مشترک شیطان پرستان؛ بی خدایی، خودپرستی (خدا خود انسان شده یعنی ماتریالیسم را می‌پذیرند)، وابسته به راه چپ در مقابل راه راست، استفاده از لذت جسمی و جنسی در بالاترین حد، گناه برای جلب نظر شیطان، قتل و تجاوز.
مراسم‌های ویژه شیطان پرستان تجمع در اتاق‌های تاریک، شنیدن موسیقی متال، خوردن خون، خارج کردن مرده‌ها از خاک و فرو کردن ستاره‌های شش پر در اجساد.
بعضی دیگراز اعمال شیطان پرستی خوردن نوزادان، تجاوزات جنسی، پناه بردن به غارها و تاریکی‌ها برای فریاد کشیدن، خوردن و آشامیدن میوه‌های فاسد، خوردن ادرار و مدفوع، خوردن مردار، هم جنس بازی.
قوانین اخلاقی شیطان پرستی؛ هیچ خدایی برتر و بالاتر از انسان نیست، انسان این حق را دارد که طبق قوانین دلخواه خود زندگی کند، کار کند آن گونه که دلخواه اوست، تفریح کند آن گونه که دلخواه اوست، استراحت کند آن گونه که دلخواه اوست، بمیرد در هر زمان و به هر شکل که دلخواه اوست.

شیر خالص ثمره ی گردش خون

در قرآن به وجود آمدن شیر را از طریق گردش خون است بیان می‌کند: «وَإِنَّ لَکُمْ فِی الْأَنْعَامِ لَعِبْرَهً نُسْقِیکُم مِمَّا فِی بُطُونِهِ مِن بَینِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَّبَناً خَالِصاً سَائِغاً لِلشَّارِبِینَ؛ و قطعاً در (وجود) دامها، برای شما عبرتی است: از آنچه در شکم آنهاست، از میان غذاهای هضم شده و خون، شیری خالص به شما می‌نوشانیم که برای نوشندگان گواراست». [۴]
آیات فوق به پیدایش شیر حیوانات اشاره دارد ولی به سبب شباهت فرایند گوارشی و فیزیولوژی انسان و حیوان، شیر مادر نیز مانند حیوانات دیگر از میان خون و غذا بدست می‌آید.
هنگامی که غذا در معده آماده ی هضم و جذب می‌گردد در سطح گسترده در داخل معده و روده‌ها، در برابر میلیون‌ها رگ موئین قرار می‌گیرد غذا از دو طریق وارد خون می‌گردد یا از طریق "لنف ها" مستقیم وارد خون می‌شود یا غیرمستقیم توسط ورید (سیاهرگ) باب وارد خون می‌گردد. ورید باب غذاهای هضم شده را به کبد منتقل می‌سازد و از نظر شیمیائی تعدیلاتی در آن بوجود می‌آید و سپس وارد خون می‌شود غدد پستان که عناصر تشکیل دهنده ی شیر را ترشح می‌کنند نیز مواد مورد نیاز خود را از خون دریافت می‌کنند و این خون قبل از آنکه به غدد پستان برسد از طریق ناف برای تغذیه ی جنین مورد استفاده قرار می‌گیرد. و پستان‌ها برای ساختن مواد پروتئینی شیر، تنها از اسیدهای آمینه ی ذخیره شده در بدن استفاده می‌کنند و بعضی از مواد، مانند کازوئین که در خون وجود ندارد در غده‌های پستانی ساخته می‌شود و انواع ویتامین‌ها، نمک طعام و فسفات‌ها و قند بدون تغییر از پلاسمای خون گرفته می‌شود. برای تولید یک لیتر شیر در پستان، حداقل پانصد لیتر خون از این عضو عبور می‌کند تا مواد لازم برای یک لیتر شیر را مهیا کند و برای تولید یک لیتر خون در عروق، باید مواد غذائی زیادی از روده بگذرد. به این ترتیب این ماده ی سفید رنگ تمیز خالص یا این غذای نیرو بخش گوارا، از میان غذاهای هضم شده خون بدست می‌آید. همان طور که قرآن بدان اشاره کرده است. که نشان از قدرت خداوند در نحوه ی تولید شیر است؛ شیری که نه تنها رنگ و بوی خون و تفاله‌ها را ندارد بلکه با عطر و رنگ تازه‌ای از نوک پستان تراوش می‌کند.
قرآن در بعضی مواقع برای نشان دادن قدرت خداوند و تحریک حس کنجکاوی بشر به نتایج آن اشاره کرده است. برای مثال، شیر مادر و حیوانات، بر اثر گردش خون به وجود می‌آید؛ یا اینکه گردش خون سبب دفع سموم و تعدیلات در کبد است. اما همین خون اگر از گردش و تحرک باز ایستد، محل مناسبی برای رشد انواع میکروب هاست. از این رو قرآن خوردن خون را ممنوع و حرام شمرده است.

نجاست و حرمت خوردن خون در قرآن

کلمه «دم» به معنای «خون» با مشتقاتش ۱۰ بار در قرآن استعمال شده است. قرآن کریم به مسئله ی گردش خون، بصورتی که در علم امروز مطرح است، تصریح نکرده اما به مسائلی که با خون ارتباط دارد که می‌توان آنها را نیز جزء فرایند گردش خون به شمار آورده و به حرمت خوردن خون و پیدایش شیر از خون اشاره کرده است.
خداوند در چهار سوره ی قرآن کریم با الفاظ مختلف به خون و پرهیز از خوردن آن اشاره کرده است. در سه آیه با لفظ « حَرَّمَ عَلَیکُمُ الْمَیْتَهَ وَالدَّمَ» آمده است ا زجمله آیه: «إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَیْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیم ؛ [۵] خداوند تنها (گوشت) مردار و خون و گوشت خوک، و آنچه نام غیر خدا به هنگام ذبح بر آن گفته شود، حرام کرده است (ولی) آن کس که مجبور شود (در موقع ضرورت برای حفظ جان خود از آن بخورد) در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد گناهی بر او نیست، خداوند بخشنده و مهربان است».
در آیه دیگر از قرآن کریم این گونه آمده است: «قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلی طاعِمٍ یَطْعَمُهُ إِلّا أَنْ یَکُونَ مَیْتَهً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِیرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَیْرِ اللّهِ بِهِ» [۶]
"بگو ای پیامبر در احکامی که به من وحی شده، من چیزی را که برای خورندگان طعام حرام باشد نمی‌یابم جز آنکه مردار حیوان باشد. یا خون ریخته یا گوشت خوک باشد که آن پلید است."
ظاهر آیاتی که حلیت و حرمت أکل را بیان می‌کنند، آمدن حرمت خون در ردیف حرمت استفاده از گوشت خوک و گوشت حیوانی که نام غیر خدا در هنگام ذبح بر آن برده شده، استثنای مضطر از این حکم و آیات قبل که به أکل طیبات توصیه می‌کنند و همچنین از آیات بعد استفاده می‌شود که منظور حرمت خوردن و استفاده تغذیه‌ای از خون است، نه هرگونه استفاده یا خرید و فروش و به عبارت دیگر، حرمت در این آیات منصرف به أکل است. [۷]

خوردن خون در روایات

در مورد حرمت خوردن خون روایاتی از اهل بیت علیهم السلام در کتب روایی نقل شده است، مرحوم کلینی در کتاب اصول کافی بابی آورده است بنام «باب ما لا یوکل من الشاه و غیره» که در آنجا روایاتی را ذکر می‌کند در رابطه با حرمت خوردن خون و برخی دیگر از اجزای بدن حیوان، در اینجا به دو نمونه از آن روایات اشاره می‌شود:
۱. در روایتی از امام رضا (ع) نقل شده است: «حُرِّمَ مِنَ الشَّاهِ سَبْعَهُ أَشْیَاءَ الدَّمُ وَ الْخُصْیَتَانِ وَ الْقَضِیبُ وَ الْمَثَانَهُ وَ الْغُدَدُ وَ الطِّحَالُ وَ الْمَرَارَهُ؛ هفت چیز از گوسفند حرام است: خون، دنبلان، پی، بول دان، سپرز، زهره دان و غدد». [۸]
امام خمینی در مورد نهی از خرید و فروش هفت چیز در این روایت می‌نویسد: از آنچه گفتیم روشن شد که نهی از خرید وفروش هفت چیز و از جمله خون [در روایت ابویحیی واسطی] منصرف به (خوردن) است، زیرا در آن سرزمین و در آن زمان [دوران جاهلیّت] خوردن خون متداول بوده، چنانکه روایات نیز گواه بر آن است. [۹]
۲. در روایتی دیگر امام صادق (ع) فرمود: «لَا تُؤْکَلُ مِنَ الشَّاهِ عَشَرَهُ أَشْیَاءَ الْفَرْثُ وَ الدَّمُ وَ الطِّحَالُ وَ النُّخَاعُ وَ الْعِلْبَاءُ وَ الْغُدَدُ وَ الْقَضِیبُ وَ الْأُنْثَیَانِ وَ الْحَیَاءُ وَ الْمَرَارَهُ؛ ده جزء بدن گوسفند را نخورید، فرث، خون، طحال، نخاع، علبا، غدد، قضیب، انثیان، حیاء و مراره» [۱۰]

حرمت خوردن خون در فقه

خوردن خون حرام است، لیکن در خوردن مقدار خونی که در بدن حیوان حلال گوشت پس از تذکیه و خروج خون به قدر متعارف باقی می‌ماند اختلاف است که آیا مطلقاً حلال است یا تنها آن مقدار که جزء گوشت به شمار می‌رود؟ [۱۱] خوردن خون حیوانات حرام گوشتی که خون جهنده ندارند حرام است. در حیوانات حلال گوشت همچون ماهی و ملخ مسئله اختلافی است. [۱۲] برخی بر حلیت خوردن ماهی با خون آن، ادعّای اجماع کرده‌اند. [۱۳]

ادله حرمت خوردن خون

در مورد ادله حرمت خوردن خون به آیات و روایات این باب استناد کرده‌اند. [۱۴]
فلسفه برخی از احکام دقیقاً معلوم نیست اگر چه در پیشگاه الهی مصلحت واقعی و حقیقی دارد که ما از آن‌ها خبر نداریم و به همین خاطر باید تعبداً آن‌ها را پذیرفت، [۱۵] اما در برخی از روایات به علت حکم تصریح شده است، نجاست و حرمت خون از این امر مستثنا نبوده و نجاست و حرمت مبتنی بر مفاسد و پیامدهای منفی است که در خوردن خون وجود دارد. به نظر می‌رسد بین نجاست خون و حرمت خوردن آن رابطه وجود دارد، یعنی به دلیل زیان‌هایی که در خوردن وجود داشته، اسلام نخست به نجاست آن حکم کرده است.
بعد از ظهور اسلام و نزول قرآن، به شدت با خوردن خون مبارزه شد و اهلبیت(ع) نیز به ضررهای خون اشاره کرده‌اند.
در روایتی از امام باقر(ع) در مورد اینکه چرا خداوند خوردن شراب، مردار، خون و گوشت خوک را حرام کرده است سوال شد، حضرت در جواب فرمود: «فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَمْ یُحَرِّمْ ذَلِکَ عَلَی عِبَادِهِ وَ أَحَلَّ لَهُمْ مَا سِوَی ذَلِکَ مِنْ رَغْبَهٍ فِیمَا أَحَلَّ لَهُمْ وَ لَا زُهْدٍ فِیمَا حَرَّمَهُ عَلَیْهِمْ وَ لَکِنَّهُ تَعَالَی خَلَقَ الْخَلْقَ فَعَلِمَ مَا یَقُومُ بِهِ أَبْدَانُهُمْ وَ مَا یُصْلِحُهُمْ فَأَحَلَّهُ لَهُمْ وَ أَبَاحَهُ وَ عَلِمَ مَا یَضُرُّهُمْ فَنَهَاهُمْ عَنْهُ وَ حَرَّمَهُ عَلَیْهِمْ ثُمَّ أَحَلَّهُ لِلْمُضْطَرِّ فِی الْوَقْتِ الَّذِی لَا یَقُومُ بَدَنُهُ إِلَّا بِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ یَنَالَ مِنْهُ بِقَدْرِ الْبُلْغَهِ لَا غَیْرِ ذَلِکَ ثُمَّ قَالَ ... أَمَّا الدَّمُ فَإِنَّهُ یُورِثُ آکِلَهُ الْمَاءَ الْأَصْفَرَ وَ یُورِثُ الْکَلَبَ وَ قَسَاوَهَ الْقَلْبِ وَ قِلَّهَ الرَّأْفَهِ وَ الرَّحْمَهِ حَتَّی لَا یُؤْمَنَ عَلَی حَمِیمِهِ وَ لَا یُؤْمَنَ عَلَی مَنْ صَحِبَهُ... ؛ خداوند که این‌ها را حرام و غیر اینها را حلال قرار داده، به جهت رغبت به چیزهای حلال و بی میلی به چیزهای حرام نیست؛ بلکه خداوند پس از آفرینش مخلوقات آنچه را که می‌دانست مایه قوام بدن آنهاست و برایشان سودمند است، برای آنها حلال و مباح قرارداد و آن‌ها را از آنچه برایشان زیان بخش است باز داشت؛ آنگاه برای شخص مضطرّ در زمانی که بدنش جز به حرام قائم نخواهد بود، آن را به قدر نیاز حلال کرد... حرمت خون بدین علت است که: خوردن خون موجب زرداب(آب آوردگی شکم)، باعث مرض هاری، قساوت قلب، قلت رأفت و ترحم خواهد شد، و کار خورنده آن به جائی می‌رسد که نزدیکان و هم صحبتانش از او ایمن نخواهند بود». [۱۶]
مضرات خون خواری فقط جنبه جسمی ندارد. بلکه ضررهای روانی آن بیش از جسمی است امام ششم (ع ) علت حرمت خون را بیان فرموده و اشاره به زیان هر دو قسمت روان و بدن کرده است .
شخصی از امام صادق(ع) پرسید، چرا خداوند خوردن خون را حرام نموده ؟ امام صادق (ع ) فرمودند: «لِأَنَّهُ یُورِثُ الْقَسَاوَهَ- وَ یَسْلُبُ الْفُؤَادَ الرَّحْمَهَ وَ یَعْفِنُ الْبَدَنَ وَ یُغَیِّرُ اللَّوْنَ- وَ أَکْثَرُ مَا یُصِیبُ الْإِنْسَانَ الْجُذَامُ یَکُونُ مِنْ أَکْلِ الدَّمِ- قَالَ فَأَکْلُ الْغُدَدِ قَالَ یُورِثُ الْجُذَامَ- قَالَ فَالْمَیْتَهُ لِمَ حَرَّمَهَا قَالَ- فَرْقاً بَیْنَهَا وَ بَیْنَ مَا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ- وَ الْمَیْتَهُ قَدْ جَمَدَ فِیهَا الدَّمُ وَ تَرْجِعُ إِلَی بَدَنِهَا- فَلَحْمُهَا ثَقِیلٌ غَیْرُ مَرِی ءٍ- لِأَنَّهَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا بِدَمِهَا... ؛ برای آنکه خوردن خون باعث قساوت قلب و رفتن مهر و عاطفه است و نیز برای آنست که خون خواری سبب تعفن بدن و تغییر رنک چهره و پوست انسان و بسیاری از مبتلایان به بیماری جذام بواسطه خوردن خون گرفتار این بلای خانمانسوز گشته‌اند». [۱۷]
بدون تردید یکی از حکمت‌های حرام بودن خون همان نجاست و آلودگی و پیامدهای زیانبار آن است. یکی از مفسرین در تفسیر این آیه شریفه می‌فرماید: «خونخواری هم زیان جسمی دارد و هم اثر سوء اخلاقی، چرا که خون از یک سو ماده کاملا آماده‌ای است برای پرورش انواع میکرب‌ها. تمام میکرب‌هایی که وارد بدن انسان می شوند به خون حمله می کنند، و آن را مرکز فعالیت خویش قرار می دهند، به همین دلیل گلبول‌های سفید که پاسداران و سربازان کشور تن انسانند همواره در منطقه خون پاسداری می کنند تا میکرب‌ها به این سنگر حساس که با تمام مناطق بدن ارتباط نزدیک دارد راه پیدا نکنند. مخصوصا هنگامی که خون از جریان می افتد و به اصطلاح می میرد، گلبول‌های سفید از بین می روند و به همین دلیل میکرب‌ها که میدان را خالی از حریف می بینند به سرعت زاد و ولد کرده گسترش می یابند، بنا بر این اگر گفته شود خون به هنگامی که از جریان می افتد آلوده‌ترین اجزای بدن انسان و حیوان است گزاف گفته نشده.».
از سوی دیگر امروز در علم غذاشناسی ثابت شده که غذاها از طریق تاثیر در غده‌ها و ایجاد هورمون‌ها در روحیات و اخلاق انسان اثر می‌گذارند، از قدیم نیز تاثیر خون خواری در قساوت و سنگدلی به تجربه رسیده، و حتی ضرب المثل شده است، و لذا در حدیثی می خوانیم:«آنها که خون می خورند آن چنان سنگدل می شوند که حتی ممکن است دست به قتل پدر و مادر و فرزند خود بزنند»!. [۱۸]
خوردن خون از آن جهت حرام است که بیماری استسقاء که باعث عطش و تشنگی دائمی است آورد، و شخص را مبتلا به مرض صفرا کند (این اثر جسمانی) و موجب قساوت قلب و کم مهری و بی رحم شدن می‌شود به قسمی که به او امیدی نیست که به نزدیکترین دوستانش رحم کند و یا به همنشینانش دلسوز باشد. [۱۹]

علت حرمت خوردن خون از لحاظ علمی و بهداشتی

خوردن خون در اسلام ممنوع و تحریم شده است. قرآن می‌فرماید: "بگو ای پیامبر! در احکامی که به من وحی شده چیزی که برای خورندگان طعام حرام باشد نمی‌یابم جز آنکه مردار باشد یا خون ریخته."
یکی از وظائف خون، حمل سموم و مواد زائد بدن و آماده کردن مقدمات دفع آنها از بدن از طریق کلیه‌ها و یا تعرق است. مهم‌ترین مواد زائد، عبارتند از اوره، اسید اوریک (Orica cidi) کریاتینین گاز دی اکسید کربن (CO2) که از طریق ریه‌ها دفع می‌شود. همچنین برخی از سموم امعاء از طریق خون به کبد می‌رود. تا تعدیلاتی روی آن انجام پذیرد و خطرناک تر از همه ی اینها خوردن مقداری خون از طریق دهان است که در نتیجه آن میزان اوره ی خون به دلیل شکستن پروتئین‌ها، به شدت بالا رفته و منجر به کما (Coma) می‌شود. خون غذای انسان نیست زیرا هموگلوبین که در گلبول‌های قرمز وجود دارد خیلی سخت هضم می‌گردد و معده تحمل آن را ندارد؛ و از طرفی اگر خون لخته شده باشد به دلیل در برداشتن فیبرین (Fibrin) هضم آن به مراتب سخت تر خواهد بود. علاوه بر آن خون محل مناسبی برای رشد انواع میکروب‌ها می‌باشد.

برخی از احکام خوردن خون

خوردن خون آبه دهان پس از کشیدن دندان

پرسش : کسی که دندان می‌کشد تا حدود ده ساعت اگر آب دهان خود را، که بعضاً با خون همراه است، بیرون بریزد، باعث تداوم خونریزی و ضرر به وی می‌شود. لذا بیمار با گذاشتن گاز روی محلّ دندان کشیده شده، باید بزاق را، که احتمالا با مقداری خون همراه است، فرو ببرد; تکلیف چیست؟
پاسخ : مادام که مجبور نباشد، خونابه را فرو نبرد. و اگر مجبور شد و حرجی است، مانعی ندارد. [۲۰]

خوردن خون در نماز

سوال: اگر دندان را کشیده باشند و به توصیه دکتر نباید خون را بیرون بریزند، آیا می‌شود در حال نماز هم خون مذکور که دردهان است را خورد؟
جواب: آیت الله خامنه‌ای: به هرحال اگر خون لثه در آب دهان مستهلک شود، محکوم به طهارت است و بلعیدن آن اشکال ندارد و در این صورت نماز خواندن مانعی ندارد.
آیت الله سیستانی: در حالت ضرورت اشکال ندارد.
حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی: در صورتی که دکتر متدیّن و حاذق این کار را لازم بداند از باب ضرورت و به مقدار ضرورت مانعی ندارد. [۲۱]

خوردن خون باقیمانده در مرغ و گوشت

سوال: آیا خوردن خون باقیمانده در مرغ و گوشت حیوان بعد از پخت و پز و یا کباب کردن حرام است یا خیر؟
آیت الله خامنه‌ای: اگر بعد از ذبح از حیوان به صورت طبیعی خون خارج شود خونی که داخل بدن باقی می‌ماند گرچه نجس نیست ولی خوردن آن جایز نیست مگر آنکه در گوشت و یا غذا مستهلک(از بین برود) شود و در هر صورت می‌توانید گوشتها را با آب تطهیر نمایید.
آیت الله مکارم شیرازی: چنانچه به مقدار متعارف شسته‌اید ، خونهای مختصری که موقع پختن غذاهای گوشتی خارج می‌شود نجس نیست، و اگر جدا کردن آن از گوشت بسیار مشکل است ، یا به هنگام پخته شدن مستهلک می‌شود، خوردن آن نیز مانعی ندارد.
آیت الله وحید خراسانی: اگر حیوان حلال گوشت را به دستوری که در شرع معیّن شده بکشند و خون آن به مقدار معمول بیرون آید ، خونی که در بدنش می‌ماند پاک است ولی خوردن آن حرام است و اگر خونها در میان گوشتها به تنهایی قابل اجتناب نیست از خوردن همه گوشت اجتناب نمایید.
آیت الله سیستانی : اگر خون بعد از چرخ کردن با گوشت مستهلک شود خوردن گوشت چرخ کرده حلال خواهد بود.
آیت الله فاضل لنکرانی :خوردن خون حرام است لیکن خونی که در گوشت بعداز ذبح شرعی می‌ماند اگر ظاهر گوشت شسته شود و رگهایی که خون دارد قطع شود؛ بعداز شستن گوشت اگر در داخل گوشت خونی بماند خوردن آن اشکال ندارد. [۲۲]

خون باقیمانده در مرغ و گوشت بعد از ذبح شرعی

سوال: بعد از ذبح حیوان حلال گوشت مقدار خونی در بدن آن می‌ماند که سوال این است که آیا این خون نجس است یا خیر؟ که در رساله مراجع چنین آمده است:
جواب: اگر حیوان حلال گوشت را به دستوری که در شرع معیّن شده بکشند و خون آن به مقدار معمول بیرون آید،خونی که در بدنش می‌ماند،پاک است،(۲)ولی اگر به علت نفس کشیدن یا به واسطه این که سر حیوان در جای بلندی بوده خون به بدن حیوان برگردد،آن خون نجس است. [۲۳]

خوردن خونی که از بین دندان‌ها می‌آید

مسأله: خونی که از لای دندان‌ها می‌آید، اگر به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بین برود، پاک است و فرو بردن آب دهان در این صورت اشکال ندارد. [۲۴]

خون تخم مرغ

سوال: حکم خونی که گاهی در تخم مرغ پیدا می‌شود، چیست؟
جواب: امام خمینی: این خون پاک است ؛ ولی بنابر احتیاط واجب، باید از خوردن آن اجتناب کرد و اگر خون را با زرده تخم مرغ، به هم بزنند که از بین برود، خوردن آن اشکال ندارد.
آیات عظام بهجت، تبریزی، صافی، نوری، مکارم و وحید: این خون بنابر احتیاط واجب نجس است و باید از آن اجتناب شود. اگر خون در زرده باشد (تا پوست نازک روی آن پاره نشده )، سفیده پاک است. [۲۵]

خونریزی دهان و خوردن غذا

سوال: اگر هنگام خوردن غذا، دهان خونی شود ؛ آیا خوردن لقمه‌ای که در دهان است، جایز است؟
جواب: همه مراجع (به جز مکارم و نوری ): خوردن لقمه نجس شده، حرام است ؛ ولی اگر خون به حدی کم باشد که به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بین می‌رود، پاک است و فرو بردن آن اشکال ندارد.
آیه اللَّه مکارم: خوردن لقمه نجس شده حرام است ؛ ولی اگر خون به حدی کم باشد که به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بین می‌رود، پاک است و فرو بردن آن اشکال ندارد ؛ ولی عمداً این کار را نکند. [۲۶]

خارج شدن خون از لثه هنگام غذا خوردن

سوال: بیمارانی که دارای ناراحتی لثه می‌باشند، به هنگام غذا خوردن مقداری خون از لثه آنها خارج و با غذا مخلوط می‌گردد، خوردن غذای فوق برای آنها چه حکمی دارد؟
پاسخ: اگر خون قطع نمی‌شود و جنبه ضرورت دارد جایز است؛ امّا احتیاط واجب آن است که اگر ممکن است درمان کنند. [۲۷]

حکم خون مصنوعی

سوال:اگر بشر موفق به ساخت و تولید خون و فرآورده‌های آن شود، آیا خون مصنوعی هم احکام خون طبیعی را دارد و نجس خواهد بود؟
پاسخ: احکام خون طبیعی ندارد. [۲۸]

خوردن پودر خون و دادن آن به حیوانات

سوال:پودر خونی که از بدن گاو و گوسفند گرفته می‌شود و در لوازم آرایشی و سوسیس و کالباس و غذای ماهی و ... کاربرد دارد چه حکمی دارد؟
پاسخ: پودر خون نجس است و خوردن آن حرام می‌باشد ولی اگر به عنوان غذا به حیوانات بدهند گوشت آن حیوانات حرام نیست. [۲۹]

راهکارهایی پیشگیری از خوردن خون

خوردن خون یکی از کارهای حرامی است که شریعت اسلام بخاطر مضرات فراوان جسمی و روحی که دارد به مسلمانان دستور داده از آن پرهیز کنند و در ردیف منکرات قرار دارد، برای پرهیز از خوردن خون و نهی دیگران از انجام این عمل چندین راهکار وجود دارد:

وظایف فردی

هر شخص وظیفه دارد با بررسی و اطلاع یافتن از احکام شریعت خود را ملتزم به انجام واجبات و ترک محرمات کند، خوردن خون نیز یکی از محرماتی است که پیروان اسلام باید از آن پرهیز کنند، بنابر این در درجه اول هر فردی با دریافت حکم حرمت خوردن خون و آگاهی از مضرات آن خود از این عمل دوری کند و در درجه بعدی افرادی را که به این کار اقدام می‌کنند نهی از منکر کنند و با سخن نیکو و منطقی آنان را از خوردن خون باز دارند.

تقویت اعتقادات دینی

یکی دیگر از راهکارهای مبارزه با منکرات از جمله خوردن خون و نجاسات تقویت باورهای دینی است تا هم اشخاص به صورت جداگانه و هم به صورت گروه‌هایی همچون شیطان پرستی و دیگر گروه‌های انحرافی اقدام به خوردن خون نخورند اگر افراد جامعه اعتقادات دینی قوی و محکمی داشته باشند به فرقه‌های انحرافی متمایل نمی‌شوند و به احکام شریعت از جمله نخوردن خون پایبند می‌شود و در نتیجه این عمل در جامعه به صورت چشم گیری به حداقل می‌رسد، که این وظیفه تمام اشخاص جامعه از جمله روحانیون و کسانی که امور دینی اجتماع به دست آن است می‌باشد که باید به بهترین وجه در انجام این عمل بکوشند.

وظیفه نهادهای فرهنگی

نهادهای فرهنگی نیز باید تبلیغات دینی و فرهنگی دقیق و مستحکمی در جانب اطراف این موضوع انجام دهند و با بررسی دقیق علل خون خوردن برخی از افراد و ریشه یابی آن بوسیله مقالات علمی یا سخنرانی، یا انتشار مطالب علمی در مورد این موضوع در فضاهای مجازی و ... مردم جامعه را از گناه خون خوردن و عواقب و پیامدهای آنها آگاه کنند و آنان را تشویق کنند که به سمت چنین اعمال نروند و اگر هم چنین عملی انجام می‌دهند آن را ترک کنند.

وظیفه نهادهای نظارتی و اجرایی

نهادهای نظارتی و اجرایی نیز با تصویب قوانینی در این باره و تصویب جریمه یا تغزیرات برای کسانی که اقدام به تولید فرآورده‌های مصرفی از خون و خوردن خون می‌خورند ودیگران را نیز تشویق به این عمل می‌کنند و احتمالا نیز دارای مکان‌ها یا گروه‌هایی هستند (مثلا شیطان پرستان یا فرقه‌های ضاله دیگر) با آنان به شدت برخورد کنند و هر گونه راه برای انجام این منکر در جامعه را پیشگیری کرده و از بین ببرند.

منابع جهت مطالعه بیشتر

مقالات و کتب

کتاب اسلام پزشک بی دارو، احمد امین شیرازی، قم، نسل جوان، بی تا
برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد خوردن می‌توان به موسوعه‌های فقهی و فرهنگ فقه، در باب نجاسات و اطعمه و اشربه و همچنین توضیح المسائل مراجع در باب نجاسات و خوراکی‌های نجس مراجعه کرد.

فهرست منابع

۱- قرآن
۲- ابن اثیر مبارک بن محمد. النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، قاهره: المکتبه الاسلامیه.
۳- التنقیح فی شرح العروه الوثقی (الصلاه)،المیرزا علی الغروی التبریزی، تقریر بحث السید أبوالقاسم الموسوی الخوئی، دارالهادی للمطبوعات، قم، الطبعه الثالثه، ۱۴۱۰ (هـ . ق).
۴- توضیح المسائل مراجع: مطابق با فتاوای دوازده نفر از مراجع معظم تقلید. محل نشر، قم. تاریخ نشر۱۳۸۷.
۵- الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره،الشیخ یوسف البحرانی، مؤسسه النشر الإسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم المشرفه، الطبعه الاولی، ۱۴۰۵ ـ ۱۴۰۹ (هـ . ق).
۶- امام خمینی (ره)، روح الله، تحریر الوسیله، قم، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان ۱۳۹۰ ق
۷- امام خمینی، سید مصطفی، المکاسب المحرمه، بی جا، بی نا.
۸- سیوطی، عبدالرحمن. الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
۹- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، با تصحیح و تعلیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه.
۱۰- عاملی، حرّ، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، ۱۴۰۹ ه‍ ق
۱۱- قرضاوی، یوسف، الحلال و الحرام فی ، قاهره: مکتبه وهبه.
۱۲- قمّی، صدوق، محمّد بن علی بن بابویه - مترجم: غفاری، علی اکبر و محم، من لا یحضره الفقیه ، نشر صدوق، تهران - ایران، اول، ۱۴۰۹ ه‍ ق
۱۳- قمّی، صدوق، محمّد بن علی بن بابویه، علل الشرائع، کتابفروشی داوری، قم - ایران، اول، ۱۳۸۶ ه‍ ق
۱۴- کلینی، ابو جعفر، محمد بن یعقوب، الکافی (ط - الإسلامیه)، دار الکتب الإسلامیه، تهران - ایران، چهارم، ۱۴۰۷ ه‍ ق
۱۵- مرتضوی لنگرودی، سید محمدمهدی، شرح عبدالصاحب علی المکاسب الشیخ الانصاری، قم: مکتبه المفید.
۱۶- مرتضی مطهری، اسلام و مقتضیات زمان، انتشارات صدرا، تهران، 1374.
۱۷- مستند الشیعه، احمد بن محمد مهدی نراقی، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، مشهد.
۱۸- المعتبر فی شرح المختصر،أبوالقاسم نجم الدین جعفر بن الحسن الحلّی، المحقق الحلّی، مؤسسه سید الشهداء علیه السّلام، الطبعه ۱۳۶۴ (هـ . ش).
۱۹- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، قم، دفتر نشر معارف 1387.
۲۰- نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، به کوشش محمود قوچانی، تهران، ۱۳۹۴ق.
۲۱- سایت آیت الله مکارم شیرازی، http://makarem.ir
۲۲- سایت اسلام کوئست، http://www.islamquest.net
۲۳- سایت اسلام سیتی، http://islamcity.Ir
۲۴- پورتال انهار. anhar.ir/

پانویس

  1. . ابن اثیر مبارک بن محمد. النهایه فی غریب الحدیث و الاثر، ج۳: ۲۹۳.
  2. . سیوطی، عبدالرحمن. الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور، ج۲: ۲۵۶.
  3. . قرضاوی، یوسف. الحلال و الحرام فی ، ص ۴۷.
  4. . سوره نحل، آیه 66.
  5. . سوره بقره آیه 173
  6. . سوره انعام، آیه 145.
  7. . مرتضوی لنگرودی، سید محمدمهدی. شرح عبدالصاحب علی المکاسب الشیخ الانصاری، ج ۱: ص ۱۰۴.
  8. . کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی (ط - الإسلامیه)، ج 6، ص: 253.
  9. . (مکاسب محرمه)، امام خمینی ج1، ص38.
  10. . کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی (ط - الإسلامیه)، ج 6، ص: 254.
  11. . جواهر الکلام ج۳۶، ص۳۷۷. التنقیح (الطهاره) ج۲، ص۱۹. الحدائق الناضره ج۵، ص۴۵. تحریر الوسیله ج۱، ص۱۱۷.
  12. . مستند الشیعه ج۱۵، ص۱۳۹. جواهر الکلام ج۳۶، ص۳۷۸.
  13. . المعتبر ج۱، ص۴۲۲.
  14. . (خمینی، سید مصطفی، المکاسب المحرمه، ج۱: ص ۳۸)؛ (طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، با تصحیح و تعلیق سید هاشم رسولی محلاتی. ج ۱: ص۲۵.
  15. . مرتضی مطهری، اسلام و مقتضیات زمان، ج 2، ص 27.
  16. . صدوق، محمّد بن علی بن بابویه، علل الشرائع، ج 2، ص: 484 .
  17. . عاملی، حرّ، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج 24، ص: 103.
  18. . تفسیر نمونه، ج 1، ص 586 - 585 .
  19. . صدوق، محمّد بن علی بن بابویه - مترجم: غفاری، علی اکبر و محم، من لا یحضره الفقیه - ج 4، ص: 474 .
  20. . آیت الله مکارم شیرازی، http://makarem.ir
  21. .سایت اسلام کوئست، http://www.islamquest.net
  22. .سایت اسلام سیتی، http://islamcity.Ir
  23. . توضیح المسائل مراجع مساله ۹۷ .
  24. . آیت الله صافی:) پاک است ولی بهتر آن است که آن را فرو نبرند.
    آیت الله زنجانی:) پاک است ولی احتیاط آن است که آن را فرو نبرند.
    آیت الله مکارم:) مسأله خونی که از لثه یا جای دیگر دهان بیرون می‌آید هر گاه در آب دهان حل ّ شود و از بین برود پاک است و فرو بردن آب دهان نیز در این صورت جایز است ولی عمداً این کار را نکند.
    آیت الله نوری:) مسأله خونی که از لای دندان‌ها می‌آید نجس و خوردن آن حرام است؛ ولی اگر به واسطه مخلوط شدن با آب دهان از بین برود پاک است؛ ولی فرو بردن آب دهان در این صورت اشکال دارد.
    (توضیح المسائل مراجع، مسئله : 100.)
  25. . توضیح‌المسائل مراجع، مسئله: 98 .
  26. . توضیح‌المسائل مراجع، مسئله 100 و 141 ؛ بهجت، وسیلهالنجاه، ج 1، مسئله 527.
  27. . آیت الله مکارم، پورتال انهار . anhar.ir/
  28. . آیت الله مکارم، پورتال انهار. anhar.ir/
  29. . آیت الله مکارم، پورتال انهار. anhar.ir/