فرهنگ مصادیق:جواب سلام

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از جواب سلام)
پرش به: ناوبری، جستجو
جواب سلام

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ سلام مستحب، جوابش واجب
۲ سلام - احادیث
۳ احادیث درباره سلام کردن
۴ چرا در دین اسلام سلام مستحب و جواب آن واجب است؟
۵ آیا جواب سلام پیامکی واجب است؟
۶ سلام کردن و جواب دادن
۷ پرتوی از اسرار نماز؛ نگاهی به سلام

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

تسلیم - سلام کردن – ویکی فقه

تحیت گفتن با صیغه سلام و نیز سلام نماز را سلام گویند. از سلام به معنای نخست در باب صلات سخن گفته‌اند.

اهمیت سلام

در قرآن کریم از سلام به عنوان تحیت بهشتیان نام برده [۱]
و بدان امر شده است [۲]
چنان که در روایات، از سنتهای رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و از مستحبات مؤکد شمرده شده است. ابتدا به سلام و مقدم داشتن آن بر هر سخنی، سلام کردن به کودکان و افشای سلام؛ یعنی سلام کردن به هر کس که انسان با او برخورد می‌کند، مورد تأکید و سفارش قرار گرفته است [۳]

حکم سلام

پیشی گرفتن در سلام به مسلمانان، مستحب مؤکد و ترک آن مکروه است، [۴]

ابتدا به سلام نمازگزار

مگر نمازگزار که ابتدا به سلام برای او جایز نیست [۵]

سلام کردن به نمازگزار

برخی، سلام کردن به نمازگزار را مکروه دانسته‌اند [۶][۷]
در مقابل، برخی تفاوتی میان نمازگزار و غیر نمازگزار نگذاشته، سلام کردن را مطلقا، حتی به نمازگزار، مستحب دانسته‌اند؛ [۸]
بلکه عدم کراهت سلام کردن به نمازگزار به مشهور نسبت داده شده است[۹]

سلام کردن به کافر

به تصریح برخی، سلام کردن به کافر جز هنگام ضرورت جایز نیست [۱۰][۱۱]

سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن

سلام کردن زن به مرد نامحرم و عکس آن، در صورتی که بیم فتنه و افتادن در گناه نباشد جایز است [۱۲][۱۳]
[۱۴] قول به حرمت سلام کردن زن به مرد نامحرم به مفهوم کلمات بسیاری از فقها نسبت داده شده است[۱۵]
البته برخی به کراهت سلام کردن مرد بر زن جوان نامحرم تصریح کرده‌اند [۱۶]

مستحب کفایی بودن سلام کردن

سلام کردن، مستحب کفایی است و در جایی که جمعی وارد بر کسی می‌شوند با سلام کردن یکی از آنان، استحباب آن از دیگران ساقط می‌گردد؛[۱۷][۱۸]
لیکن برخی در فرض یاد شده قائل به بقای اصل استحباب برای دیگران شده و گفته‌اند: تنها مؤکد بودن آن برداشته می‌شود [۱۹]

صیغه سلام

معروف میان فقها تحقق ابتدا به سلام با هر یک از چهار صیغه: «سلام علیک، السلام علیک، سلام علیکم و السلام علیکم» است؛ [۲۰]
لیکن در اینکه سلام تنها با چهار ترکیب یاد شده (با تقدم کلمه سلام بر ظرف) تحقق می‌یابد یا نه، اختلاف است. برخی، تنها چهار ترکیب بالا را تحقق بخش سلام دانسته و سلام کردن به دیگر ترکیبها همچون «علیک و علیکم السلام» (با تقدم ظرف بر سلام) را صحیح ندانسته‌اند؛ در نتیجه جواب آن واجب نخواهد بود[۲۱].
برخی دیگر صیغه‌های سلام را «سلام علیک، سلام علیکم، السّلام علیکم، و علیکم السلام» دانسته‌اند [۲۲]
در مقابل، برخی گفته‌اند: سلام کردن به آنچه عنوان تحیت و سلام بر آن صادق است، تحقق می‌یابد؛ خواه با ترکیب «سلام علیکم» باشد یا «علیکم السّلام» و یا «سلام» به تنهایی؛ در نتیجه با هر صیغه‌ای ادا شود، پاسخ آن واجب خواهد بود [۲۳][۲۴]

پاسخ سلام

سلام کردن مستحب، بلکه افضل از پاسخ آن است، لیکن پاسخ آن حتی بر نمازگزار واجب است [۲۵][۲۶]
البته وجوب آن کفایی است و با پاسخ دادن فردی از میان جمع، از دیگران ساقط می‌شود [۲۷]

وجوب فوری جواب سلام

پاسخ سلام واجب فوری است؛ [۲۸][۲۹]
بدین معنا که سلام شونده باید در پاسخ دادن شتاب کند؛ در حدّی که عرف او را تارک آن نداند. بنابر این، پاسخگویی پس از اتمام کلمه یا کلام در صورتی که سلام در اثنای آن صورت گرفته باشد، ضرری به فوری بودن نمی‌رساند[۳۰][۳۱]

صدای جواب دهنده سلام

بنابر قول مشهور، پاسخ سلام باید به گونه‌ای باشد که سلام کننده آن را بشنود؛ [۳۲][۳۳]
لیکن برخی در وجوب آن تردید کرده‌اند؛ [۳۴]
بلکه بعضی در حال نماز، پاسخ آهسته را نیز جایز دانسته‌اند [۳۵]

پاسخ سلام کودک ممیز

پاسخ سلام کودک ممیز نیز واجب است؛ لیکن در صورتی که سلام بر جمع باشد، در جواز اکتفا به پاسخ وی، اختلاف است [۳۶][۳۷]
[۳۸] برخی، پاسخ دادن به سلام کودک ممیز را واجب ندانسته‌اند [۳۹]

پاسخ سلام کافر

در اینکه پاسخ سلام کافر واجب است یا نه اختلاف است [۴۰][۴۱]

پاسخ سلام زن و مرد نامحرم

بنابر قول به حرمت سلام کردن زن بر مرد نامحرم و عکس آن، آیا در صورت سلام کردن، پاسخ آن واجب است یا نه مسئله اختلافی است [۴۲][۴۳]

پاسخ سلام کتبی

پاسخ به سلام کتبی (نامه) واجب نیست؛ هرچند مستحب است؛ [۴۴]
لیکن بنابر قول به وجوب جواب نامه، پاسخگویی به سلام مندرج در آن نیز واجب خواهد بود [۴۵][۴۶]

پاسخ سلام با واسطه

پاسخگویی به سلام با واسطه واجب نیست؛ هرچند استحباب دارد و مستحب است پاسخ دهنده خطاب به واسطه بگوید: «علیک و علیه السّلام» [۴۷]
برخی، در این فرض نیز رد سلام را واجب دانسته‌اند [۴۸].

پاسخ سلام غلط

پاسخ دادن به سلام غلط نیز واجب است، مگر آنکه غلط به حدّی فاحش باشد که عنوان سلام و تحیت بر آن صدق نکند [۴۹][۵۰]
[۵۱]

چگونگی پاسخ

پاسخ به سلام در غیر حال نماز با لفظ «علیکم» یا «علیک السّلام» تحقق می‌یابد؛ لیکن در اینکه منحصر به کیفیت یاد شده است یا به دیگر صیغه‌ها نیز، همچون «سلام علیکم» محقق می‌شود، اختلاف است [۵۲][۵۳]
[۵۴]

جواب سلام کافر

بنابر قول مشهور، در جواب سلام کافر «علیک» گفته می‌شود؛ [۵۵]
لیکن در وجوب اکتفا به آن و عدم ضمیمه «سلام» یا جواز پاسخ به غیر آن، اختلاف است [۵۶][۵۷]
[۵۸]

جواب سلام در نماز

در پاسخ سلام در حال نماز بنابر قول مشهور، مماثلت آن با سلام شرط است. بنابر این، اگر کسی با صیغه «سلام علیکم» بر نمازگزار سلام کند، بر او واجب است در پاسخ «سلام علیکم» بگوید و پاسخ دادن به صیغه دیگر جایز نیست [۵۹]
برخی، مماثلت را واجب ندانسته و گفتن «علیکم السّلام» در پاسخ «سلام علیکم» را در حال نماز نیز جایز دانسته‌اند [۶۰][۶۱]
[۶۲] چنانچه کسی با صیغه «علیکم السّلام» به نمازگزار سلام کند، آیا پاسخگویی به آن بر او جایز است و در صورت جواز آیا باید جواب همانند سلام باشد یا با صیغه «سلام علیکم»؟ مسئله اختلافی است [۶۳][۶۴]
[۶۵][۶۶]

نیکوتر جواب دادن نمازگزار

آیا نماز گزار می‌تواند جواب سلام را نیکوتر از سلام بدهد، مانند آنکه در پاسخ «سلام علیکم» بگوید «سلام علیکم و رحمه اللَّه» اختلاف است [۶۷][۶۸]

جواب در صورت پاسخ یک نفر

هرگاه یکی از نمازگزاران سلام را پاسخ دهد، آیا پاسخگویی بر دیگران نیز جایز بلکه مستحب است، یا نه، مسئله اختلافی است [۶۹][۷۰]

نماز در صورت پاسخ ندادن سلام

هرگاه نماز گزار پاسخ سلام را ندهد و نماز را ادامه دهد، آیا نمازش باطل می‌گردد، مسئله اختلافی است [۷۱]

سلام بر خود و اهل مجلس

مستحب است انسان وقتی وارد خانه‌ای می‌شود که کسی در آن نیست، برخود این گونه سلام کند: «السّلامُ عَلَینا مِنْ عِنْدِ رَبّنا» [۷۲]
همچنین سلام کردن به حاضران در مجلس هنگام برخاستن از آن و خداحافظی از آنان مستحب است؛ [۷۳]
لیکن در استحباب یا وجوب پاسخ به آن اختلاف است [۷۴][۷۵]
[۷۶][۷۷]

آداب سلام

پاسخ نیکوتر به سلام

پاسخ دادن سلام به نیکوتر از آن در غیر نماز، مستحب و مورد تأکید قرآن کریم است[۷۸]
نیکویی با گفتن «علیکم السّلام و رحمه اللَّه و برکاته» در پاسخ «سلام علیکم» تحقق می‌یابد[۷۹]

استحباب آغاز کردن سلام بر اینان

سواره به پیاده؛ ایستاده به نشسته؛ جمع اندک به جمع انبوه و کوچک تر به بزرگ تر [۸۰]

نوع رفتار با مسافر و غیر مسافر هنگام سلام

چنان که هنگام سلام کردن فشردن دست غیر مسافر و در آغوش گرفتن مسافر مستحب است [۸۱]

پا نویس

  1. یونس/سوره۱۰، آیه۱۰.
  2. نور/سوره۲۴، آیه۶۱.
  3. وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۵-۶۳.
  4. وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۵۷.
  5. العروه الوثقی ، ج۳، ص۱۵.
  6. مستند الشیعه، ج۷، ص۶۶-۶۷.
  7. العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۴.
  8. الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۹-۹۰.
  9. مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۲.
  10. الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۴-۸۵.
  11. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  12. الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۳.
  13. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.
  14. العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۵.
  15. مجمع الفائده، ج۳، ص۱۲۰.
  16. غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۷.
  17. تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۰.
  18. الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵.
  19. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.
  20. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.
  21. الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۲.
  22. کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.
  23. مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۴.
  24. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۴.
  25. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.
  26. مستند الشیعه، ج۷، ص۶۷.
  27. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۶.
  28. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹.
  29. جواهرالکلام، ج۱۱، ص۱۱۱.
  30. ذخیره المعاد، ص۳۶۷.
  31. الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۱.
  32. ذخیره المعاد، ص۳۶۶.
  33. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۸.
  34. مجمع الفائده، ج۳، ص۱۱۹-۱۲۰.
  35. المعتبر، ج۲، ص۲۶۴.
  36. الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۵-۷۶.
  37. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۱.
  38. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.
  39. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۷-۹۶۸.
  40. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲-۹۷۳.
  41. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  42. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۲.
  43. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۱۷-۱۱۸.
  44. جواهر الکلامف ج۱۱، ص۱۱۰-۱۱۱.
  45. الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۲.
  46. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.
  47. الحدائق الناضره، ج۹، ص۸۲.
  48. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۳.
  49. مستند الشیعه، ج۷، ص۶۹.
  50. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۷.
  51. الحدائق الناضره، ج۹، ص۷۰-۷۱.
  52. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳-۹۷۴.
  53. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۱۴-۱۱۵.
  54. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  55. مستند الشیعه، ج۷، ص۷۴.
  56. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۷۳.
  57. مستمسک العروه، ج۶، ص۵۶۹-۵۷۰.
  58. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۱.
  59. کتاب السرائر، ج۱، ص۲۳۶.
  60. مختلف الشیعه، ج۲، ص۲۰۳.
  61. مستند الشیعه، ج۷، ص۶۸.
  62. مفتاح الکرامه ج۴، ص۹۶۳-۹۶۴.
  63. مستمسک العروه ج۶، ص۵۵۷-۵۵۸.
  64. مستند العروه (الصلاه) ج۴، ص۴۸۷-۴۸۹.
  65. مهذب الأحکام ج۷، ص۱۸۹-۱۹۰.
  66. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۴.
  67. جواهر الکلام، ج۱۱، ص۱۰۳.
  68. مفتاح الکرامه ج۴، ص۹۶۶-۹۶۷.
  69. جواهر الکلام ج۱۱، ص۱۰۸.
  70. مفتاح الکرامه، ج۴، ص۹۶۹-۹۷۱.
  71. وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۸۰-۸۱.
  72. وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۸۳.
  73. تذکره الفقهاء، ج۹، ص۲۳.
  74. بحار الأنوار، ج۸۴، ص۲۷۶.
  75. غنائم الأیام، ج۳، ص۲۳۶.
  76. صراط النجاه، ج۳، ص۲۹۱.
  77. نساء/سوره۴، آیه۸۶.
  78. تحریر الوسیله، ج۱، ص۱۸۷.
  79. العروه الوثقی ، ج۳، ص۲۶.
  80. وسائل الشیعه، ج۱۲، ص۷۳.
منبع:ویکی فقه - تاریخ برداشت:94/06/23