فرهنگ مصادیق:تولید بازی‌ رایانه ای گمراهگر

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
تولید بازی‌ رایانه ای گمراهگر

نویسنده: محمود صادقی
تهیه و تدوین : پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم

مقدمه

خدای متعال، انسان را همراه با نیازهایی آفریده است. یکی از نیازهای بشر، نیاز به سرگرمی و بازی کردن است. بازی‌ها و سرگرمی‌های جسمی می‌توانند مثبت و مفید یا منفی و مضر باشند. متأسفانه برخی از افرادی نه تنها به صلاح و سعادتمند شدن انسان‌ها توجه ندارند بلکه در صدد منحرف کردن آنها هستند؛ لذا برای سیراب کردن این نیاز طبیعی و فطری، بازی‌ها و سرگرمی‌هایی را طراحی می‌کنند که فقط به سقوط و انحطاط افراد کمک می‌کند.
تولید ابزاری که انسان‌ها را به سوی سراشیبی انحراف و انحطاط سوق می‌دهد از محرمات الهی حساب می‌شوند؛ یکی از این وسایل تولید بازی‌ها و سرگرمی‌های مستهجن و منحرف است.
تمام افرادی که سازندگان این بازی‌ها را همراهی می‌کنند مانند طراحان، گرافیست، نویسنده و... در گناه شریک هستند لذا طراحان و سازندگان بازی‌های رایانه‌ای داخلی باید دقت کنند که مرتکب این گناهان نشوند.

کلید واژه‌ها

بازی رایانه‌ای، سرگرمی، مستهجن، منحرف.

انواع بازی‌های رایانه‌ای

این مقاله درباره همه بازی‌هایی است که از طریق رایانه[۱]، پلی استیشن[۲] و موبایل بحث می‌کند ولی از باب اینکه مخاطبان، این بازی‌ها را بیشتر به نام «بازی‌های رایانه‌ای» می‌شناسند؛ مقاله را با نام «بازی‌های رایانه‌ای» مطرح می‌کنیم.
در تقسیم بندی‌های مختلف، بازی‌های رایانه‌ای به گونه‌های متفاوتی تقسیم می‌شوند که به برخی از آنها اشاره می‌شود: فکری، هیجانی، اکشن، مسابقه‌ای، کودکانه، سبک زندگی و ...

آیات مرتبط

در قرآن کریم به صورت مستقیم و با صراحت درباره بازی‌های رایانه‌ای مطلبی مطرح نشده است ولی از کلیاتی که در آیات ذکر شده است می‌توانیم حکم تولید بازی‌های انحرافی و مستهجن را استفاده کرد که در ادامه به برخی[۳] از آیات اشاره می‌شود:
• «إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ...؛[۴] به یقین کسانی که دوست دارند (و فعالیت می‌کنند) که عمل زشت در میان کسانی که ایمان آورده‌اند شیوع پیدا کند (اطلاع از عمل زشت کسی یا ارتکاب عمل زشت شایع شود) برای آنها در دنیا و آخرت عذابی دردناک است ...».
این آیه بر حرمت اشاعه فحشاء و کارهای زشت دلالت می‌کند که تولید بازی‌های رایانه‌ای گمراهگر از مصادیق آن می‌باشد.
• «قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ؛[۵] بگو: «ای اهل کتاب! در دین خود، غلوّ (و زیاده روی) نکنید! و غیر از حق نگویید! و از هوس‌های جمعیّتی که پیشتر گمراه شدند و دیگران را گمراه کردند و از راه راست منحرف گشتند، پیروی ننمایید!».
این آیه دلالت دارد که برخی از افراد چون خودشان گمراه شدند دیگران را نیز به گمراهی می‌کشانند که تولید کنندگان بازی‌های رایانه‌ای را می‌توانیم از مصادیق این گمراهان حساب کرد.
• «وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ... ؛[۶] و یهودیان و مسیحیان هرگز از تو خشنود نخواهند شد تا آنکه از آیین آنها پیروی کنی ...»[۷].
خدای متعال در این آیه می‌فرماید دشمنان اسلام هیچ گاه از شیطنت و دسیسه کردن خویش دست برنمی دارند مگر اینکه مسلمانان را به تباهی و گمراهی بکشانند؛ و تولید کنندگان بازی‌های رایانه‌ای غالباً از یهودیان لجوج و گمراه هستند که نمی‌خواهند اسلام و مسلمانان باقی بمانند؛ لذا بازی‌های مستهجن و منحرفی را تولید می‌کنند تا مخاطبان را گمراه کنند.

روایات مرتبط

از کلیات برخی از روایات می‌توان حکم تولید بازی‌های رایانه‌ای را به دست آورد که به برخی[۸] از آنا اشاره می‌شود:
• امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه‏«وَالَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةٍ بِمِثْلِهَا وَتَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ مَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ»[۹] فرمودند:‏ «هَؤُلَاءِ أَهْلُ الْبِدَعِ وَ الشُّبُهَاتِ وَ الشَّهَوَاتِ- یُسَوِّدُ اللَّهُ وُجُوهَهُمْ ثُمَّ یَلْقَوْنَه‏؛ اینها بدعت گذار و شبهه افکن و شهوتران هستند؛ خدای متعال در قیامت صورت آنها را سیاه می‌کند و بعد آن، خدا را ملاقات می‌کنند»[۱۰].
دشمنان دین و انسانیت که بازی‌های رایانه‌ای منحرف و مستهجن را تولید می‌کنند هدفی جز ترویج شبهات و شهوات در بین جوامع ندارند؛ لذا این روایت شامل آنها نیز می‌شود.
• امام صادق علیه السلام فرمودند: «کُلُّ بِدْعَهٍ ضَلَالَهٌ وَ کُلُّ ضَلَالَهٍ سَبِیلُهَا إِلَی النَّارِ؛ هر بدعتی گمراهی است و هر گمراهی به جهنم منتهی می‌شود»[۱۱].
• امام صادق علیه السلام فرمودند: «احْذَرْ مُجَالَسَهَ أَهْلِ الْبِدَعِ فَإِنَّهَا تُنْبِتُ فِی الْقَلْبِ کُفْراً وَ ضَلَالًا مُبِیناً؛ از همنشینی با بدعت گذار بپرهیز چونکه کفر و گمراهی آشکار را در قلب می‌رویاند»[۱۲].
یکی از مصادیق همنشینی با بدعت گذاران تبعیت و استفاده از آثار آنها است که استفاده از بازی‌های رایانه‌ای انحرافی، حقیقتاً یک نوع از همنشینی حساب می‌شود.

اهداف تولید

تولید کنندگان بازی‌های رایانه‌ای انحرافی با اهداف خاصی، حوزه عقیده و رفتار و اعمال کاربران را مورد هدف قرار می‌دهند و برای رسیدن به اهداف خویش این بازی‌ها را تولید می‌کنند که به مهمترین این اهداف اشاره می‌شود:

الف: اهداف ضد اعتقادات سالم

ترویج تفکرات غلط و انحرافی

در اغلب بازی‌های رایانه‌ای تفکرات و عقاید انحرافی مانند: جسم داشتن خداوند، جادوگری، شیطان پرستی، ارتباط با جنّ و... ترویج داده می‌شود[۱۳] و کاربر را به سمتی می‌کشاند که نسبت به اعتقادات صحیح، سست شده و به جای آن، به او القاء می‌کنند که تنها راه سعادت، ارتباط با جنّ‌ها و شیاطین می‌باشد[۱۴].
در اغلب بازی‌های رایانه‌ای، شیطان وجود دارد و در برخی از آنها[۱۵] موجودی خیرخواه و مفید معرفی می‌شود در حالی که طبق صریح آیات قرآن، شیطان از درگاه الهی رانده شده و موجودی پست و شرور است: «قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ»[۱۶]؛ «(پروردگار به شیطان) گفت: پس بیرون شو از بهشت پس همانا تو رانده شده هستی!».
در برخی از بازی‌ها، سازندگان کاربر را به سمت شرک ورزیدن به خدای متعال سوق می‌دهند و یا حداقل بذر شک در وجود خدای سبحان را دل او می‌پاشند.

تغییر مفاهیم ارزشی و دینی

در بازی‌های رایانه‌ای غربی، بسیاری از مفاهیم ارزشی[۱۷] و تعالیم الهی[۱۸] یا تغییر می‌کنند یا تحریف شده به مخاطب القا می‌شوند؛ مثلاً یکی از مفاهیمی که در تمام ادیان الهی مورد توجه پیامبران علیهم السلام و پیروان آنها قرار گرفته است، موضوع «رستگاری و سعادتمند شدن انسان» است. خدای متعال شرط سعادتمندی انسان‌ها را «ایمان به مبدأ و معاد»[۱۹] و «عمل صالح»[۲۰] معرفی کرده است، در حالی که در برخی از بازی‌های رایانه‌ای[۲۱]، راه سعادت و رستگاری «اتکا بر قدرتهای انسانی»، «ارتباط با شیاطین» و نفی «باورهای اعتقادی و اخلاقی» مانند: «یگانگی خدای متعال»، «امید به زندگی»، «وجود بهشت و جهنم» و... معرفی می‌شود.[۲۲]

ب: اهداف ضد اخلاقی

قبح زدایی از گناه

در تمام ادیان الهی، مخصوصاً دین اسلام، اعمال خلاف عفت، مانند: زنا و همجنس گرایی، حرام بوده و با آن به صورت جدّی برخورد شده است، به طوری که برخی از اقوام و ملت‌های گذشته به سبب انجام این اعمال مورد عذاب الهی واقع شده و نابود گشته‌اند. خدای متعال در مورد قوم لوط می‌فرماید: «أَتَأْتُونَ الذُّكْرَانَ مِنَ الْعَالَمِينَ، وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ‏».[۲۳]
اما در بازی‌های رایانه‌ای غربی؛ چون متناسب با فرهنگ آنها ساخته شده است، خیلی از مسائلی که برای یک مسلمان قبیح و زشت است، نه تنها برای آنها قبیح نیست؛ بلکه حتی عملی خوب محسوب می‌شود. در این بازی‌ها بسیاری از گناهان و افعال قبیح مانند: دروغ گفتن، تجاوز به حریم دیگران، قانون گریزی، کشتن دیگران برای خوشگذرانی، شراب خواری، دزدی، ارتباط نامشروع با هم جنس یا غیر همجنس، ، فرهنگ برهنگی، و... وجود دارد.[۲۴]

عادی سازی انجام رذایل اخلاقی

خدای متعال در قرآن کریم از سیاست «گام به گام» شیطان پرده برداشته و می‌فرماید: «ا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ»‏[۲۵]؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از گام‌های شیطان پیروی نکنید.» و گوشزد می‌کند که مراقب وسوسه‌ها و فریب شیطان باشید؛ چراکه او مرحله به مرحله افراد را به گمراهی می‌کشاند و به تدریج انسان را از مسیر حق و هدایت خارج می‌کند؛ یعنی ابتدا سعی می‌کند زشتی گناه و کارهای ناپسند را از ذهن انسان پاک کند تا وی آن کار را قبیح نداند و بعد او را به انجام آن کار تشویق می‌کند: «وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ»[۲۶]و بعد از انجام کار زشت، برای اینکه انسان دچار عذاب وجدان نشود، عمل او را زینت داده، حتی کار خوبی جلوه می‌دهد: «وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ‏»[۲۷]و در نهایت، عملی که سابقاً برای انسان زشت و قبیح بود، به یک عمل خوب و زیبا تبدیل می‌شود و فرد از انجام آن هیچ گونه نگرانی و عذاب وجدانی نخواهد داشت.
اغلب سازندگان بازی‌های رایانه‌ای، برای اینکه قبح و زشتی کارهای ناپسند و حرام را از بین ببرند، سیاست گام به گام شیطان را اجرا می‌کنند؛ یعنی در مراحل مختلفی از این بازی‌ها، مسائل خلاف عفّت و حیا را قرار می‌دهند، تا کاربر به مرور زمان به دیدن این تصاویر و انجام آنها در محیط مجازی عادت کند. بعد از اینکه این امور برای او عادی شد، دیگر، کارهای خلاف و قبیح برای او قبیح نیستند و به راحتی ممکن است آنها را در عالم واقعیت انجام دهد.
مثلاً ممکن است نگاه به تصاویر زنان برای خیلی از افراد زشت و قبیح باشد و حتی در ابتدا نگاه نکنند؛ ولی به مرور زمان بر اثر تکرار این بازی‌ها، دیدن تصاویر مستهجن برای آنها به یک امر عادی تبدیل شود و این دقیقاً همان چیزی است که طراحان این بازی‌ها به دنبال آن هستند؛ زیرا آنها می‌دانند که نگاه شهوت‌آلود مقدمه بسیاری از گناهان بعدی می‌شود و می‌خواهند زشتی گناه برای کاربران بازی‌های رایانه‌ای از بین برود.[۲۸].

ج: اهداف فرهنگی و اجتماعی

ترویج سبک زندگی غربی

برخی از بازی‌های رایانه‌ای با عنوان «سبک زندگی»[۲۹] شناخته می‌شوند. سازندگان این بازی‌ها، با ظرافت کامل سبک زندگی غربی را ترویج و آن را برای بشریت زندگی ایده‌آلی معرفی می‌کنند.
در این بازی‌ها سبک زندگی غربی مانند: فرهنگ مصرف‌گرایی، آزادی‌های جنسی، روابط خارج از اخلاق، بی‌حیایی (در گفتار و رفتار) و... را ترویج می‌کنند، به طوری که کاربر بعد از مدتی ناخواسته آنها را پذیرفته و در زندگی شخصی خود اجرا می‌کند.[۳۰]
به گفته برخی از کارشناسان[۳۱]: «مجموعه بازی‌های (باربی) که برای دختر بچه‌ها طراحی شده است و به شکل فلش ارائه می‌شود. در نگاه اول شاید چندان دغدغه ساز نباشد اما در عمل نوعی از {سبک} زندگی {غربی}، پوشش و آرایش را به دختر بچه‌ها یاد می‌دهد که زمینه ساز بازی‌های بعدی مانند (سیمز) است. بروز پدیده بد حجابی یا بی‌حجابی در جامعه و اینکه دختر جوان بدحجاب در کنار مادری با پوشش برتر و حجاب چادر دیده می‌شود، مصداق بارزی از اثرگذاری پنهان بازی‌های رایانه‌ای است».[۳۲]

تضعیف بنیان خانواده

در بسیاری از بازی‌های رایانه‌ای خارجی، سست شدن بنیان خانواده‌ها یکی از اهداف سازندگان آنها می‌باشد. هدر رفتن وقت خانواده‌ها، توجه نکردن به دیگر اعضای خانواده در حین بازی، نرسیدن به وظایف خانوادگی، برانگیختن حساسیت همسر و... می‌تواند زمینه ساز سردی روابط اعضای خانواده، به ویژه زن و شوهرها نسبت به یکدیگر و در نتیجه، مشاجره و دلخوری از یکدیگر باشد که خود اینها باعث بروز اختلافاتی جدی در خانواده‌ها می‌شود و گاه حتی به جدایی عاطفی و طلاق منجر می‌گردد.[۳۳]
بعضی از روانشناسان معتقدند: «وقتی والدین مشغول بازی‌های رایانه‌ای باشند، کم کم وظایف در قبال خانواده و اعضای آن فراموش یا حداقل کم رنگ می‌شود. مثلاً در بازی «Pou» مادر به جای اینکه نیازهای واقعی فرزندان خود را برطرف کند، فقط به فکر این است که ببیند فرزند مجازی‌اش چه نیازهایی دارد و در صدد برطرف کردن نیازهای اوست و خانواده واقعی خویش را فراموش می‌کند. یا پدر به جای اینکه وظایف پدری یا شوهر بودن را انجام دهد، مشغول برطرف کردن نیازهای فرزند مجازی خود می‌شود. وقتی بچه مجازی جز نیازهای مادی توقعی از پدر و مادرش ندارد و با اندکی غذا و کمی بازی می‌توان او را راضی نگه داشت، ناخودآگاه این تفکر و این ذهنیت در زندگی عادی برای پدر و مادر نهادینه می‌شود؛ تحملش را در برابر خواسته‌های دیگر از دست می‌دهد و توجهی به نیازهای معنوی اطرافیان، مخصوصاً فرزند واقعی خود ندارد».[۳۴]

افزایش جرم و جنایت

متخصصین بسیاری از جمله «هنری جنکینز» از انستیتو تکنولوژی ماساچوست معتقد است: «جرم و جنایت میان نوجوانان هم زمان با عرضه بازی‌های محبوبی چون «Death Race»، «Mortal Kombat»، «Doom» و «GTA» افزایش یافته است. او به این نتیجه رسیده است که این نوجوانان، پس از اتمام بازی قادر به پشت سر گذاشتن تاثیرات احساسی نبوده‌اند. دقیقاً، بسیاری از پرونده‌های جنایت در میان نوجوانان، مربوط به افرادی است که ساعات بسیاری به انجام بازی‌های رایانه‌ای می‌پرداخته‌اند.[۳۵]
به گفته برخی از کارشناسان[۳۶]: «بازی‌های غربی هیچ سنخیتی با فرهنگ و تربیت ایرانی واسلامی ما ندارند، به طوری که در فضای حقیقی به فرزندمان‌می‌گوییم: «دزدی حرام است»؛ ولی در بازی‌های رایانه‌ای مانند: (GTA) دزدی یک عمل خوب و با ارزش نشان داده می‌شود و حتی امتیاز دارد. مشروب خوری در اسلام حرام است؛ اما در این بازی مشکلی ندارد و حتی لازم است، لذا فرزندان ما با دیدن این مسائل، دچار تناقض می‌شوند. در این بازی دزدی که حرفه‌ای‌تر است، پیشرفت بیش‌تری دارد و دزدی که ضعیف‌تر است، می‌بازد و گیم‌اُور می‌شود و باید برود دزد خوبی بشود تا بتواند خوب بازی کند».[۳۷].
یکی از محبوبترین بازی‌های رایانه‌ای، بازی «کلش آو کلنز» نام دارد که در آن تنها راه پیشرفت، غارت دهکده‌های اطراف است. در این بازی، کاربر هرچه بیشتر غارت کند، سرعت رشد دهکده ¬هایش بیشتر می‌شود و خشونت، غارت، دزدی، قتل، دروغ، فساد و... در آن ترویج می‌شود. حرف تمام این بازی‌ها این جمله منفی است که: «بکش تا زنده بمانی».[۳۸]

د: اهداف اقتصادی

درآمد زایی اقتصادی

بازی‌های رایانه‌ای یکی از ده صنعت برتر درآمدزا در جهان به حساب می‌آید، حتی برخی از کارشناسان ادعا می‌کنند که رشد اقتصادی بازی‌های ویدیویی از سینما بیشتر است،[۳۹].
لذا باید گفت: «یکی از مهم‌ترین اهداف سازندگان بازی‌های رایانه‌ای، کسب درآمد و مسائل اقتصادی است».
سازندگان این بازی‌ها از هر وسیله و طرحی استفاده می‌کنند تا مخاطبان بیشتری را به خود جذب کنند. حتی تا چند سال پیش در بازی‌های رایانه‌ای از زنان کمتر استفاده می‌شد که همین امر سبب شده بود بیشتر مخاطبان این بازی‌ها فقط مردان باشند؛ ولی در چند سال اخیر شاهد هستیم که زنان در بازی‌های رایانه‌ای جایگاه خاصی پیدا کرده‌اند و در برخی از آنها نقش اول بازی را یک زن ایفا می‌کند که این چرخش در بازی‌ها سبب شده زنان نیز به این بازی‌ها علاقمند شده و از مخاطبان آنها باشند. علاوه بر جذب زنان، مردان بیشتری (به خاطر جذابیت‌های جنسیتی زنان) مشتاق این بازی‌ها می‌شوند که در نتیجه سود این شرکت‌ها بیش از پیش می‌شود.[۴۰].
سازندگان بازی‌های کامپیوتری نوعی از بازی‌ها را ترویج می‌کنند تا با آن ذائقه و علاقه مخاطب را تغییر دهند و در نتیجه مخاطبان آن موضوع بیشتر شوند. مثلاً خشونت را در برخی از بازی‌ها مانند «God of War» قرار می‌دهند تا وقتی کاربر در این بازی‌ها به خشونت علاقه پیدا کرد، به صورت ناخودآگاه به سمت بازی‌های خشن کشیده شود و هر بازی خشنی را خریداری کند و در نتیجه، سازندگان بازی‌های خشن سود بیشتری ببرند.[۴۱].
بازی آلمانی «Travian» بازی ای است که تهاجم و غارت را ترویج می‌دهد؛ و روزانه با فروش مجازی خود میلیونها دلار ارز را از کشور خارج می‌کند. با یک حساب ساده می‌توان فهمید که حداقل ماهی نیم میلیارد تومان طلای مجازی در این بازی فروخته می‌شود؛ چراکه طبق اعلام سایت تراوین، حدود ۱۰۰ هزار ایرانی، کاربر این بازی هستند. طبق استانداردهای جهانی، حدود ۱۰ درصد کاربران بازی‌های آنلاین فعال بوده و از این تعداد ۹ درصد پرداخت آنلاین خواهند داشت. بنابراین، اگر روزی حداقل یک درصد از کاربران تراوین؛ یعنی حدود هزار نفر از ارزان‌ترین طلای بازی (۲ تا ۵ یورو) خرید کنند، ماهی ۵۰۰ میلیون تومان و سالی ۶ میلیارد تومان، درآمد شرکت خارجی است[۴۲]. این پول‌ها به سرعت به دلار تبدیل و از بانک‌های کشور خارج شده و به حساب اصلی شرکت مدیریت کننده بازی در خارج از کشور منتقل می‌شود و به همین راحتی حجم بالایی از ارز کشورمان در ازای دریافت هیچ چیز یا بدتر، در ازای هدر دادن وقت جوانانمان خارج می‌شود و مسئولین نه تنها در برابر چنین فاجعه پنهانی سکوت کرده‌اند؛ بلکه اکثر این بازی‌های آنلاین خارجی با مجوز ارگان‌های ذی ربط فعالیت می‌کنند![۴۳]

تضعیف اقتصاد فردی و ملی

در بازی «کلش آو کلنز» بسیاری از افراد برای پیشرفت در مراحل بازی، هزینه‌های سنگینی را می‌پردازند که نتیجه‌ای جز ضرر به اقتصاد شخص ندارد. یکی از بازی کنان این بازی که اکانت مرحله (۱۷۰) را از طریق معرفی در سایت، به قیمت هشت میلیون تومان فروخته می‌گوید: «حدود یک سال و نیم وقت گذاشتم تا به این مرحله برسم. بعضی روزها تا هشت ساعت بازی می‌کردم»[۴۴].
طبق اظهارات یکی از کاربران فعال این بازی، وی تا کنون مبلغ هفتاد میلیون تومان بابت خرید «Gem»[۴۵]. پول صرف کرده و همچنان در صدد ادامه این روند است![۴۶].
مثلاً بازی‌های «کلش آو کلنز»[۴۷] یا «مزرعه داری»[۴۸] در آوریل ۲۰۱۳م حدود ۲۷۹ میلیون دلار درآمد کسب کرده، روزانه ۴/۲ میلیون دلار درآمد داشته است که از هشت و نیم میلیون کاربر به دست می‌آید[۴۹].

نهادهای مسئول یا مرتبط

در داخل کشور نهادها و ارگان‌هایی با بازی رایانه‌ای در ارتباط هستند که د رادامه به برخی از آنها اشاره می‌شود. برخی از این نهادها باید از ورود بازی‌های مستهجن و انحرافی جلوگیری کنند و بعضی دیگر باید بر نحوه توزیع و استفاده آن در بین کاربران داخلی نظارت لازم را داشته باشند.

بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای

http://www.ircg.ir
این بنیاد وظیفه دارد بر تمام بازی‌های وارداتی نظارت داشته باشد و موارد غیر مجاز آنها را یا اصلاح کند یا از انتشار آن در بین جامعه جلوگیری کند.

کارگروه تعیین مصادیق جرائم رایانه‌ای

http://www.internet.ir/ وظیفه این کارگروه این است که مصادیق مجرمانه و غیر مجاز امور رایانه‌ای مانند سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی، بازی‌های رایانه‌ای و ... را بررسی کرده و از انتشار محتوای مجرمانه این امور جلوگیری کند و در صورت نیاز با شدت و جدیّت با تولید گنندگان برخورد کند.

کانون پرورش فکری

راه کارهای جلوگیری از این منکر

همه مردم و حکومت اسلامی وظیفه دارند برای ریشه کن کردن منکرات اجتماعی تلاش کنند و از هر کاری که باعث تقویت منکر می‌شود اجتناب کنند.
در این قسمت به برخی از راه کارهایی که جلوی این منکر را می‌گیرد اشاره می‌کنیم:

تولید بازی‌های مفید داخلی

با توجه به اهداف پنهان و آشکار بازی‌های رایانه‌ای خارجی و آماری که بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای درباره استفاده از این بازی‌ها اعلام کرده است[۵۰] مسئولین محترم باید سعی کنند نیاز این همه مخاطب را با ساخت و طراحی بازی‌های رایانه‌ای مثبت که در بردارنده فضایل اخلاقی و محتوای عالی انسانی هستند و با فرهنگ ما هم خوانی دارند، برطرف کنند، وگرنه دشمنان اسلام و ایران نیاز آنها را با بازی‌های رایانه‌ای انحرافی برطرف می‌کنند.
حوزه‌های علمیه نیز باید محتوای اسلامی - ایرانی بازی‌های رایانه‌ای را تهیه و نظارت کنند و با دانشگاه و متخصصین در این رابطه تعامل کنند تا آنها نیز بازی‌هایی را طراحی کنند که از جهت کیفیت و محتوا با محصولات مشابه خارجی رقابت کرده، بتوانند مخاطبان خود را به سوی اینگونه بازی‌ها جذب کنند.
اگر مسئولین در صدد تولید بازی‌هایی با کیفیت بالا و محتوایی مناسب با دین و فرهنگ کشورمان نباشند، کاربران داخلی به بازی‌های خارجی رو می‌آورند و در نتیجه پول و ارز از کشور خارج می‌شود.

اجرای جدّی قوانین

بر اساس قانون جرایم رایانه‌ای، فروش بازی‌های رایانه‌ای که دارای محتوای مجرمانه[۵۱] هستند، جرم است و مجازات دارد؛[۵۲]مسئولین محترم باید در اجرای این قانون کوتاهی نکنند و با عاملان آن به شدت برخورد کنند تا افراد جامعه از آسیب‌های این بازی‌های گمراه کنند در امان باشند و جامعه را در مسیر کمال و پیشرفت قرار دهند.

احکام شرعی

مسئله: تمام مراحل ساخت و تولید بازی‌های رایانه‌ای مبتذل و مستهجن و منحرف مانند نوشتن طرح اولیه، گرافیک، موسیقی و ... حرام است.[۵۳]
سؤال: در شرایطی که بازی‌های رایانه‌ای خارجی مخاطبان زیادی داشته و کشورهای غربی بازی‌هایی را تولید می‌کنند که متناسب با فرهنگ خودشان است (و غالباً مفسده دارند)، آیا بر متخصصین داخلی واجب است وارد این عرصه شوند و بازی‌هایی را تولید کنند که متناسب با فرهنگ و دین خودمان باشد تا جلوی انحرافات و مفسده‌های بازی‌های خارجی را بگیرند؟ جواب: اگر تنها راه مقابله با دشمنان، طراحی بازی‌های رایانه‌ای باشد، در این صورت بر متخصصین داخلی لازم است نسبت به تولید بازی‌های رایانه‌ای اقدام نمایند،[۵۴] در غیر این صورت واجب نیست.[۵۵].
سؤال: نظارت کارمندان بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای بر انواع بازی‌های رایانه‌ای، برای تشخیص موارد مجاز آنها، با توجه اینکه نظارت، مستلزم دیدن تصاویر مبتذل و مستهجن می‌باشد، چه حکمی دارد؟ جواب: دیدن و گوش دادن به آنها توسط مأمورین نظارت، در مقام انجام وظیفه قانونی به مقدار ضرورت، اشکال ندارد؛ ولی باید از قصد لذت و ریبه احتراز کنند و واجب است افرادی که برای نظارت و بررسی گمارده می‌شوند، از جهت فکری و روحی زیر نظر و راهنمایی مسئولین باشند.[۵۶].
سؤال: آیا سازندگان بازی‌های رایانه‌ای در تأثیرات منفی و آسیب‌هایی که از طریق این بازی‌ها به کاربران وارد می‌شود، شریک هستند و گناهکار حساب می‌شوند یا خیر؟ جواب: اگر این بازی‌ها از بازی‌هایی باشند که در آنها خلاف شرع وجود داشته[۵۷]و برای کاربران مفسده و خطر داشته باشد، سازندگان، مسئول و گناهکار هستند.[۵۸]
سؤال: در برخی بازی‌های رایانه‌ای غربی فرهنگ غلط «تجمل گرایی» ترویج و تبلیغ می‌شود. اگر این بازی‌ها باعث شود که سبک زندگی مردم کشورهای اسلامی تغییر کند، تولید آنها جایز است؟
جواب: اشاعه و ترویج تجمل گرایی، اسراف و اموری که بر خلاف موازین شرعی می‌باشند، جایز نیست.[۵۹]

فهرست منابع

پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی آقای حاج سید موسی شبیری زنجانی (دام ظلّه العالی)
مرکز بازی و پویانمایی
پایگاه خبری تحلیلی سراج 24
سایت گرداب
سایت خبری جهان نیوز
سایت خبری جوان آنلاین
سایت کالبدشکافی بازی‌های رایانه‌ای
خبرگزاری تسنیم
کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه
باشگاه خبرنگاران جوان
سایت خبری مشرق
سایت همشهری آنلاین
وبلاگ مجاهد مجازی
http://www.forbes.com/

منابع مطالعاتی (کتابشناسی و مقاله شناسی)

· بازی‌های کامپیوتری و سرمایه سالاری، راب ویکی؛ مجله: «سیاحت غرب»، تیر ۱۳۸۶، ش 48.
· اهمیت طبقه بندی بازی‌های رایانه‌ای، تفضلی فرد،لادن، مجله: «کتاب ماه کودک و نوجوان»، آبان و آذر و دی ۱۳۸۵، ش 109-111.
· و کارهای فناور (مطالعه ی صنعت بازی‌های رایانه‌ای)، احمدی، سید علی اکبر، دارائی، محمدرضا، سلام زاده، آرش، جعفری، محمد رضا، مجله: «توسعه کارآفرینی»، تابستان ۱۳۹۲، دوره ششم، ش 2.
· جنگ نرم، بازی‌های رایانه‌ای اسلام ستیز و پدافند غیر عامل، برزگر، ابراهیم، لعل علیزاده، محسن، مجله: «مطالعات قدرت نرم»، بهار ۱۳۹۰، ش 1.
· زنان و صنعت بازی‌های رایانه‌ای، جسیکا استیتس، مجله: «سیاحت غرب»، دی ۱۳۸۶، ش 54.

پا نویس

  1. بازی‌های آنلاین، بازی‌های فلش
  2. بازی‌های ویدئویی
  3. برخی آیات دیگر در مقاله «تکثیر بازی‌های رایانه‌ای گمراهگر» ذکر شده است
  4. نور/19
  5. مائده/77
  6. بقره/120
  7. بقره/120
  8. برخی روایات دیگر در مقاله «تکثیر بازی‌های رایانه‌ای گمراهگر» ذکر شده است
  9. یونس/27
  10. تفسیر القمی، ج‏1، ص: 312
  11. کافی، ج‏1، ص56، ح 8
  12. مصباح الشریعه ؛ ص68
  13. مانند بازی‌های «hell gate»، «Constantine»، «Devil May Cry 3» و «Harry Potter» و ...
  14. www.serajgame.ir، مقاله «حضور معنوی یک شیطان‌پرست در بازی‌های رایانه‌ای»
  15. بازی (El Shaddai Ascension of the Metatron)
  16. حجر/ 34
  17. بی حیایی و بی بند و باری به جای حیا و عفت؛ بی تفاوتی به جای غیرت داشتن؛ روابط نامشروع و شهوترانی به جای ازدواج؛ قتل و خشونت به جای بخشش و نجات دادن دیگران؛ مبارزه با قانون به جای احترام و تسلیم قانون بودن و ...
  18. نفی یگانکی خدای متعال؛ نفی معاد؛ نفی نبوت و امامت و ...
  19. «وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ؛ و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، اهل بهشت‌اند و در آن جاودانه‌اند‏» بقره/ 82
  20. «مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ؛ از مرد و زن، هر کس کار شایسته انجام دهد در حالی که مؤمن است، مسلماً او را به زندگی پاک و پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و پاداششان را بر پایه بهترین عملی که همواره انجام می‌داده‌اند، می‌دهیم‏‏» نحل/ 97
  21. بازی‌های ی مانند «HEEL GATE 2»، «Metro Last Light 6»، «Dragons Dogma»، «Rage 7»، «Ronan O'Connor» و... (www. seraj24.ir، مقاله «رخنه غرب در باورهای دینی با بازی کامپیوتری»)
  22. www. seraj24.ir، مقاله «رخنه غرب در باورهای دینی با بازی کامپیوتری»
  23. «آیا در میان جهانیان، شما به سراغ جنس مذکر می‌روید (و همجنس‌بازی می‌کنید؟ آیا این زشت و ننگین نیست؟!) * و همسرانی را که پروردگارتان برای شما آفریده است، رها می‌کنید؟! (حقّاً) شما قوم تجاوزگری هستید!» شعراء/ 165 - 166
  24. به عنوان نمونه می‌توان بازی‌های «sims» و «The Elder Scrolls V:Skyrim» را نام برد که تمام ارزشهای اخلاقی و انسانی را زیر پا گذاشته و کاربر را به انحطاط اخلاقی می‌کشانند. در این دو بازی همجنس‌گرایی تبلیغ می‌شود و آن را یک عمل عادی و خوب نمایش می‌دهند. (ر.ک: www.gerdab.ir <http://www.gerdab.ir>، مقاله «تبلیغ همجنس‌گرایی در بازی (Elder Scrolls V)» و «سیمز«sims» در مقابل بنیان خانواده»)
  25. نور/ 21
  26. «هر کس از گام‌های شیطان پیروی کند، قطعاً شیطان او را به {انجام} کارهای ناپسند و فحشا دستور می‌دهد.» نور/ 21
  27. «شیطان کارهای آنها را برایشان زینت داد.» انعام/ 43
  28. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «4 مرحله تأثیر سایت‌های مستهجن بر سلامت روانی»
  29. life stayle
  30. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «تغییر سبک زندگی، هدف بازی‌های آمریکایی»
  31. مهدی حق وردی طاقانکی
  32. www. javanonline.ir، مقاله «غرب برای تغییر سبک زندگی مسلمانان میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری می‌کند»، زهرا چیذری
  33. طبق آمار رسمی منتشر شده توسط قوه قضائیه، گرایش افراطی زن و شوهرها به بازی «کلش آو کلنز» در سال‌های اخیر به یکی از عوامل اصلی اکثر طلاق‌ها و سرخوردگی فرزندان این دست از خانواده‌ها تبدیل شده است(www. vgpostmortem.ir <http://vgpostmortem.ir>، مقاله «تحلیل بازیClash of Clans»، محمود بلالی)
  34. www. tavvabin313.blogfa.com، مقاله «پو (pou) خطری که این روزها در کمین دختران و زنان جوان است + عکس»
  35. www.yjc.ir، مقاله «بازی‌های ویدیویی چه تاثیراتی روی فرزندان ما دارند؟»
  36. روح الله مومن نسب معاون اسبق مرکز رسانه‌های دیجیتال
  37. www.tasnimnews.com، مقاله «ترس زنان معتادِ به بازی (پو) از بچه‌دار شدن» با کمی تغییر و ویرایش
  38. www.mashreghnews.ir <http://www.mashreghnews.ir/>، مقاله «غارت کن، پیشرفت کن» با کمی تغییر و ویرایش
  39. درآمد به دست آمده از هالیوود 5/9 میلیارد دلار را پشت سر گذاشت و پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد، میزان فروش بازی‌های رایانه‌ای همچنان رو به رشد است. گزارش‌ها نشان می‌دهد تنها در سال 2007م گردش مالی این صنعت حدود 42 میلیارد دلار بوده است. در سال 2007م حدود 240 میلیون نسخه بازی در جهان به فروش رسیده است. (www.hamshahrionline.ir <http://www.hamshahrionline.ir>، مقاله «ضربه سنگین به تولید بازی‌های رایانه‌ای در ایران»، حمید ضیایی پرور، 31/1/1389)
  40. ر.ک: mhta.persianblog.ir <http://mhta.persianblog.ir>، مقاله «توجه غربیها به موضوع تبعیض جنسی در بازی‌های کامپیوتری»
  41. شبکه خبر، برنامه صبح با خبر، موضوع «خشونت در بازی‌های رایانه‌ای»، 25/7/1392
  42. www.yjc.ir <http://www.yjc.ir>، مقاله «این بازی اینترنتی سالی 6 میلیارد ارز از کشور خارج می‌کند»
  43. www.gerdab.ir، مقاله «ماجرای ارزی که از کشور خارج می‌شود و فرصتی که باز نمی‌گردد/ وقت و سرمایه خود را آنلاین هدر بدهید! »
  44. همان
  45. پول رایج بازی
  46. www.vgpostmortem.ir، مقاله «تحلیل بازی Clash of Clans»، محمود بلالی
  47. ر.ک: همان
  48. Hay Day
  49. www.forbes.com <http://www.forbes.com>، مقاله «The 2.4 Million-Per-Day Company: Supercell: 2،4 میلیون دلار درآمد روزانه شرکت سوپرسل»
  50. مینایی؛ رئیس بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای: 20 میلیون نفر از مردم کشور روزانه از بازی‌های رایانه‌ای استفاده می‌کنند و وقتی که برای بازی رایانه‌ای در ایران مصرف می‌شود، بالغ بر 40 میلیون ساعت در روز تخمین زده می‌شود. (خبر 20:30، 4/11/1393)
  51. دارای صحنه‌های مستهجن باشد یا اعتقادات اسلام را زیر سؤال ببرد یا شبهات و افکار انحرافی را در ذهن کاربر ایجاد کند یا...
  52. www. internet.ir، فهرست مصادیق محتوای مجرمانه؛ محتوای مجرمانه مربوط به امور سمعی و بصری و مالکیت معنوی
  53. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 28/9/1394؛ آیت الله مکارم، 29/9/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 25112)، 30/9/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 1/10/1394؛ با استفاده از استفتاءات، امام خمینی، ج، ص 6، س 7؛ جامع المسائل، آیت الله بهجت، ج، ص 457، «آنچه غرض حرام بر آن مترتّب است»
  54. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، 26/1/1394 آیت الله مکارم: اگر متخصصین داخلی توانایی ساخت بازی‌های رایانه‌ای را داشته باشند، در این صورت نسبت به تولید این نوع از بازی‌های اقدام نمایند. (استفتاء پیامکی از دفتر، 19/1/1394) آیت الله شبیری زنجانی: شایسته است مومنین نسبت به تهیه اسباب تفریحات سالم جامعه اقدام نمایند. (www. zanjani.net <http://zanjani.net>، استفتائات، س 332) آیت الله خامنه‌ای: واجب نیست(استفتاء پیامکی از دفتر، 18/1/1394)
  55. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394
  56. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله نوری همدانی، 11/2/1394، با استفاده از أجوبه الاستفتائات، آیت الله خامنه‌ای، ص 263، س 1202 آیت الله شبیری زنجانی: نگاه کردن به این تصاویر جایز نیست (حتی برای سانسور کنندگان)، مگر اینکه امر اهمی وجود داشته باشد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 10/2/1394) آیت الله سیستانی: نگاه کردن با شهوت حرام است؛ بلکه بنا بر احتیاط واجب، بدون شهوت هم جایز نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 10/2/1394)
  57. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‌ای، 17/1/1394
  58. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 17/1/1394، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 13987)، 18/1/1394؛ آیت الله مکارم، 19/1/1394
  59. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 31/2/1393 آیت الله خامنه‌ای: سبک زندگی از ساده زیستی به تجمل گرایی تغییر کند، کار خوبی نیست(استفتاء پیامکی از دفتر)