فرهنگ مصادیق:تقلب در امتحان

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از تقلب در امتحان)
پرش به: ناوبری، جستجو
تقلب در امتحان

محتویات

چرا دانش آموزان تقلب می‌کنند؟

مقدمه

همه ما با معنی و مفهوم تقلب آشنا هستیم گر چه تقلب می‌تواند به مصداقهای زیادی تعمیم داده شود اما منظور ما تقلب در امتحانات درسی است.شاید کمتر کسی باشد که تقلب نکرده باشد اما این گستردگی باعث آن نمی‌شود که زشتی آنرا از بین رفته بدانیم. بلکه تلاش ما باید این باشد که با این پدیده مبارزه کنیم.
تقلب چیست؟ تقلب، دغلی یا دغل‌کاری و به معنای در کاری به نفع خود و به ضرر دیگری تصرف کردن است و در مواردی چون: امتحان، بازی، خرید و فروش، ... به کار گرفته می‌شود. اما دربارهٔ تقلب در امتحان، سؤالات متعددی مطرح است که در این بخش به تعدادی از آن‌ها خواهیم پرداخت.
تقلب رفتاری است غیرصادقانه، طی طریقی است به غیر از شیوه شرافتمندانه، و رسیدن به واقعیت و حقیقتی است غیر از طریق مشروع و نشان دادن خود با چهره‌ای وارونه و غیرصحیح.
تقلب نوعی دزدی است، منتها دزدی در مال نیست، بلکه دزدی رتبت و مقام و موقعیت و از این قبیل است. بر اثر آن آدمی سعی دارد چیزی را از آن خود کند که شرعاً یا عرفاً از آن او نیست و در تملک آن موقعیت و مقام راه شرافتمندانه را طی نمی‌کند. تقلب در حقیقت کوتاهترین راهی است که آدمی برای طریق و رسیدن به مقصود خود انتخاب می‌کند و سعی دارد با میان بُر زدن به جایی برسد که دیگران در سایه کوشش‌ها و تلاش‌های مداوم بدان جا می‌رسند.
کودکان دیگر در سایه درس خواندن و رنج بردن به قبولی می‌رسند و او بدون کار و تلاش و زحمت. اساس موضوع این است که برخی از افراد در عین تنبلی و در عین احساس عقب ماندگی ظرفیت تحمل محرومیت را ندارند و می‌خواهند هرچه زودتر و سریعتر به درجه و موقعیتی برسند که دیگر افراد عادی از آن برخوردارند. اینان خود را دوست دارند و نمی‌خواهند گرد و غباری بر چهره شان از این بابت بنشیند. نمی‌خواهند سر و گردنی کوتاهتر از دیگران داشته باشند. اگرچه ظرفیت و تحمل روحی دیگران را ندارند.
برداشت ما این است که در سالهای اخیر در مدارس گرایش به تقلب به شدت افزایش یافته است و یکی از دلایل مهم آن هم تحت فشار قرار گرفتن مدارس برای افزایش درصد قبولی از مدیران بالا بوده است و به تبع آن به دانش آموزان نمرات بالاتر از حق خود داده شد و نظارت در سر جلسات امتحان با مسامحه کاری صورت گرفت و دانش آموزان هم برای درس نخواندن و تنبلی و گرفتن نمرات غیر واقعی عادت کردند و این واقعیت مخصوصا در مدارس ابتدایی و راهنمائی رخ داده است.
امروزه قبح تقلب در نظر ما کم رنگ شده است و این می‌تواند برای ما واقعاً هشدار دهنده باشد. چون فرزندان جامعه با تقلب کردن آسیب می‌بینند و تقلب می‌تواند این پیام را برای آنها داشته باشد که خطاهای دیگری را هم می‌توان این چنین انجام داد و قوانین و مقررات دیگری را هم می‌توان اینچنین زیر پا گذاشت. و ما هرگز نمی‌خواهیم چنین فرزندانی را تربیت کنیم. چون ما می‌خواهیم که فرزندان ما هم با اخلاق و هم تلاشگر و هم باسواد باشند در یک تعبیر خشن شاید بتوانیم بگوئیم فردی که تقلب می‌کند مانند کسی است که دزدی می‌کند اما با شیوهٔ دیگر. همانطور که در دزدی پنهان کاری، ترس و تجاوز به حقوق دیگران وجود دارد در تقلب هم وجود دارد.اما گفته می‌شود که تقلب می‌تواند چیزی شبیه دروغگوئی باشد.
به نظر می‌رسد که فرد سالم نباید تقلب کند گر چه نتواند به همه سئوالات امتحانی پاسخ دهد. چون او می‌داند تقلب از سنخ چه نوع اعمال و رفتاری است.
اگر دانش آموزی یک بار از طریق تقلب موفق شود نمرهٔ خوبی بگیرد دیگر نمی‌تواند با فکر خودش امتحان دهد ودر مقابل وسوسهٔ نوشتن ازروی دست دیگران پایداری نکند.
بیشتر دانش آموزان در طول سالهای مدرسه حداقل یکی دوبار تقلب می‌کنند ودر بیشتر این موارد بدون ان که مطلب درسی را فهمیده باشند با نمرهٔ غیر واقعی به کلاس بالا راه می‌یابند و این موضوع مشکلات بسیاری را بوجود می اورد بیشتر والدین می‌خواهند فرزندان انها درک کنند که تقلب کردن کار درستی نیست حتی اگر بدون تقلب نمرهٔ بالا تری را نگیرند. در یک تعبیر خشن شاید بتوانیم بگوئیم فردی که تقلب می‌کند مانند کسی است که دزدی می‌کند اما با شیوهٔ دیگر. همانطور که در دزدی پنهان کاری، ترس و تجاوز به حقوق دیگران وجود دارد در تقلب هم وجود دارد.اما گفته می‌شود که تقلب می‌تواند چیزی شبیه دروغگوئی باشد. به نظر می‌رسد که فرد سالم نباید تقلب کند گر چه نتواند به همه سئوالات امتحانی پاسخ دهد. چون او می‌داند تقلب از سنخ چه نوع اعمال و رفتاری است.
روانشناسان تقلب را یک بیماری روحی شخصیتی می‌دانند و می‌گویند وقتی یک پیام روشن و دقیقی در مورد نادرستی تقلب به دانش اموزان نمی‌دهیم و به اندازهٔ کافی ان را آشکار نمی‌کنیم چگونه می‌توان انتظار داشته باشیم آنها در مدرسه تقلب نکنند.
در همین راستا برخی مطالعات دلیل اصلی بروز تقلب را ناشی از دو عامل می‌دانند :
۱-فشارها وانتظاراتی که بر دانش اموزان برای کسب موفقیت وارد می‌شود.
۲- برآورد دانش اموزان از احتمال گیرافتادن او در جریان تقلب.
بنابر این معلم برای به حداقل رساندن تقلب می‌تواند اقدامات متعددی را انجام دهد. در این مقاله سعی بر ان است. علل گرایش دانش آموزان به تقلب و راهکارهای پیشنهادی برای آن را بررسی کنیم.

بیان اهداف

همه ما با معنی و مفهوم تقلب آشنا هستیم گر چه تقلب می‌تواند به مصداقهای زیادی تعمیم داده شود اما منظور ما تقلب در امتحانات درسی است.شاید کمتر کسی باشد که تقلب نکرده باشد اما این گستردگی باعث آن نمی‌شود که زشتی آنرا از بین رفته بدانیم. بلکه تلاش ما باید این باشد که با این پدیده مبارزه کنیم.
این مقاله می‌کوشد علل گرایش دانش آموزان ابتدایی به تقلب و راهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از تقلب را بررسی کند و متغیرهای که در آن وجود دارد عبارتند از: دانش آموزان، معلم‌ها، دوستان، والدین. که هر کدام از این متغیرها به نحوی با هم دیگر رابطه دارند ومی توان گفت که علل تقلب بعضی از دانش آموزان می‌تواند معلم ودوستان و والدین باشد. مثلا:برخی از والدین به جای دانش فرزندشان صرفاً به نمرات وی تکیه کرده و چنانچه نمره ممتاز یا قابل قبولی نگیرد، مرتب او را با دیگر دانش آموزان مقایسه و سرزنش می‌کنند. و یا دلیل دیگر معلمان و مدرسه است،به این دلیل که درصد قبولی کلاس و یا مدرسه بالا برود در سرجلسات امتحان با مسامحه کاری برخورد می‌کنند. و دانش آموزان هم برای درس نخواندن و تنبلی و گرفتن نمرات غیر واقعی عادت به تقلب کردند و این واقعیت مخصوصا در مدارس ابتدایی و راهنمائی رخ داده است.
و از اهداف دیگر این مقاله عبارتند از :
۱- راهکارهای پیشنهادی به معلمان و والدین برای جلو گیری از تقلب.
۲- راهکارهای پیشنهادی به خود دانش اموزان برای جلوگیری از تقلب.
۳-توضیح انواع روش‌های تقلب درمدارس ورا ه‌های جلوگیری از ان.
۴-بیان نتایج تقلب از نظر روانی.
۵- و ....

طرح تحقیق

همانطوریکه می‌دانیم تقلب کردن یک موضوع بسیار مهمی است که در امر آموزش وجود دارد.علل تقلب دانش آموزان از موضوعاتی بود که در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفت. برای اینکه این موضوع را بطور کامل مورد بررسی قرار دهم از طریق معلمانی که در مدارس با چندین سال سابقه به تدریس مشغولند با طرح پرسشنامه‌ای به کمک معلم راهنما ی خود به تشریح موضوع پرداختیم.
برای اجرای این مرحله به علت تنگی وقت به دانش آموزان مدرسهٔ پانزده خردادپایهٔ پنجم به تعداد ۱۵ نفر در منطقهٔ خدابنده این پرسشنامه‌ها را دادم وخواستم که این پرسشنامه را هر کس به صورت فردی پر کند.

راه‌های جلوگیری از تقلب

- اگر در مدارس نیز به جای تاکید پیش از حد بر دانستن خود پاسخ، بردانستن این که چطور به پاسخ برسیم تاکید می‌کردیم و به جای اصرار بر حفظ و یادگیری یک سری حقایق نامربوط و غیرمفید، بر فهمیدن پا می‌فشردیم دیگر با مشکلی به نام تقلب مواجه نبودیم.
- اگر به جای تاکید زیاد بر کار فردی و مجزا از هم، بر کار مشارکتی اصرار داشتیم می‌توانستیم فرآیند زشتی مثل تقلب را به فرآیند زیبایی همکاری افراد با هم تبدیل کنیم. (چون این دو فرآیند ماهیتا خیلی به هم نزدیکند و براحتی به هم تبدیل می‌شوند)
- تنها محلی که بر خلاف دیگر محیط‌های اجتماعی در آن بر کار فردی تاکید می‌شود و مراجعه به منابع برای استفاده از آنها در یافتن پاسخ در امتحان مستوجب تنبیه است، سیستم مدارس ماست. به آزمونی فکر کنید که در آن استفاده از کتاب و منابع و حتی برگه تقلب آزاد باشد.(البته یقینا طرح پرسشهایی که مستقیما عین جملات کتاب را از دانش آموز نخواهد و به گونه‌ای باشد که دانش آموز، با مراجعه به کتاب به عنوان منبع بتواند از اطلاعات موجود در آن برای حل مسائل داده شده استفاده کند، خیلی سخت است).
- وقتی دانش‌آموزان در حال تقلّب کردن گیر می‌افتند و موضوع به والدینشان گزارش داده‌می‌شود، حدود دوسوم والدین از فرزندان خود حمایت می‌کنند و بقیّه حتّی این موضوع را منکر می‌شوند یا آن را دست‌کم می‌گیرند و می‌گویند فرزندشان قصد تقلّب نداشته‌است.
- تأکید بر نکات مثبت شخصیّت دانش‌آموزان و دانشجویان، اعتماد کردن به توانایی‌های آنان و برخورد منطقی در مقابل نقض قوانین کلاس از جمله تقلّب کردن، کمک زیادی به جلوگیری از تقلّب می‌کند. تعریف تقلّب برای ایشان باید با توجّه و دقّت بسیار انجام شود.
- خیلی از معلّمان پیشنهاد می‌کنند که دانش‌آموزان، امتحانات و مقالات خود را در قالب توصیفی بنویسند. در این صورت تقلّب کردن برای آنان بسیار سخت خواهدشد.
- به کسانی که تقلّب می‌کنند، بگویید این کار نوعی دروغگویی است!
ارتباط برقرار کردن میان تقلّب با دروغگویی پرده از این ترفند ذهنی برمی‌دارد؛ ترفندی که به آنان اجازه می‌دهد، فکر کنند تقلّب کردن کاری موجّه و پذیرفته‌شده‌است. اگرچه این راه‌حل قطعی نیست، اما تصوّر این‌که تقلّب کردن نوعی دروغگویی است، وجدان متقلّب را در این زمینه تحت تأثیر قرار می‌هد. این‌که کسی را دروغگو خطاب کنیم تا حدّی خشن به نظر می‌رسد. برای اینکه افراد قبول کنند تقلّب کردن مانعی است در راه آموزش و یادگیری آنان، باید اوّل احساس کنند این کار خطاست.
- از افراد متقلّب بپرسید اگرهمهٔ مردم تقلّب کنند، دنیای امروز ما چه وضعی پیدا خواهد کرد؟ یا بپرسید، چه احساسی پیدا خواهیدکرد، اگر بدانید دکترتان در آزمایشات پزشکی شما تقلّب کرده‌است؟
- هدف نهایی این است که بچّه‌ها را متقاعد کنیم تقلّب نکنند و حتّی تقلّب کردن دوستانشان را نیز نادرست بدانند. " آنچه باعث غرور و موفّقیّت می‌شود، انجام اعمال درست است!"

انواع روش تقلب

نوشتن روی کف دست و ساعد، نوشتن روی دستمال کاغذی و ادای سرماخورده‌ها را درآوردن، نوشتن روی میز، دیوار و...
برخی از نمونه‌های تقلبی که دانش‌آموز در جلسه امتحان به کار می‌برد به شرح زیر می‌باشد:

دیدن

در این مورد دانش‌آموز سعی می‌کند تا از محتویات ورقه دیگران استفاده کند که رایج‌ترین نمونه تقلب می‌باشد. راه‌حل‌های پیشنهادی: زیاد کردن فاصله صندلی‌ها، استفاده از چند نمونه برگه سئوال، در نظر گرفتن جای معینی زیر هر سئوال برای نوشتن جواب، تعیین زمان مناسب برای هر آزمون و ندادن وقت اضافی.

گفتار راه‌حل‌های پیشنهادی

استفاده از سوالات تشریحی از نظر نوشتاری و تکثیر سوالات کاملا واضح باشند، پس از پایان مرحله توزیع هیچ‌گونه توضیحی توسط هیچ‌کس ارائه نگردد.

انتقال یادداشت

از طریق پرتاب برگه و دست به دست کردن مستقیم.
راه‌حل‌های پیشنهادی: استفاده از تعداد مراقبین بیشتر، قرار گرفتن مراقبین در محل‌های مناسب.

تعویض برگه

نوشتن برگه توسط یک دانش‌آموز برای دانش‌آموز دیگر راه‌حل‌های پیشنهادی: قرار دادن شماره صندلی برای هر دانش‌آموز و موظف کردن آنها به نوشتن شماره صندلی بر روی برگه سوال و پاسخنامه یا چرکنویس و دقت مراقبین به همخوانی شماره صندلی هر داوطلب با شماره درج‌شده در ورقه امتحان او.

نوشتن در کف دست یا قسمت‌های دیگر بدن یا لباس

بهتر است دانش‌آموزان قبل از ورود به جلسه از این لحاظ بررسی گردند.

همراه داشتن یادداشت

برای حل این مشکل بهتر است دانش‌آموزان را از همراه داشتن وسایلی مثل جاکلیدی، فندک و... منع کنیم.

نوشتن بر روی دسته صندلی یا دیوار یا پشت صندلی جلویی

دقت مراقبین قبل از شروع جلسه و جلوگیری از راه‌رفتن دانش‌آموزان بعد از ورود به جلسه.

نتایج تقلب از نظر روانی

بروز احساس ترس

فرد متقلّب از آبرو و از احتمال لو رفتن خود می‌ترسد و چون می‌ترسد احساس امنیت او به خطر می‌افتد. و تحت تاثیر عوامل فیزیولوژیکی قرار می‌گیرد. و به دین صورت به خودش آسیب می‌زند.

بروز احساس حقارت

تقلب به طور ضمنی در انسان احساس حقارت بوجود می‌آورد زیرا تا انسان احساس کمبود و نیاز عاجزانه نداشته باشد دست به تقلب نمی‌زند. اما این احساس حقارت، با احساس ناتوانی در پاسخ دادن به سئوالات تشدید می‌شود. و ضربه بیشتر به انسان می‌زند.

بروز رفتار پنهان کاری

که فرد می‌خواهد چیزی را پنهان کند آنهم امری را که خود به خلاف آن واقف است و این یعنی، فرد دانسته خطا می‌کند و زمینه‌های خطای را دیگری را هم بر روی خود می‌گشاید.
علاوه بر نتایج فوق تقلّب نتایج فرهنگی و اجتماعی وخیمی را به دنبال خواهد داشت که در جای خود قابل بررسی است.

بـحـث

تقلب در بین دانش‌آموزان به مشکلات آنان بستگی دارد. بعضی از دانش آموزان هستند که به خاطر مشکلات خانوادگی و یا دعوای پدر و مادر نتوانسته خوب درس خود را بخواند و چون دوست ندارد نمره تک بگیرد رو به تقلب می‌برد و یا در بعضی خانواده‌ها به دلیل خراب‌بودن وضعیت مالی دانش آموز مجبور است که سرکار برود تا آبروی خانواده خود را حفظ کند و از درس خواندن باز می‌ماند و مجبور است تقلب کند و دیگر این‌که دانش‌آموز عادت به این کار کرده است. ویا دلیل دیگری که وجود دارد به نظر مسامحه کاری معلمان ناظر بر سر جلسهٔ امتحان است.

درس‌ها سخت است!

چون درس‌ها بسیار سخت است و تقلب در پیش روی معلم بسیار آسان! دانش‌آموز می‌بیند نمی‌تواند یاد بگیرد مجبور به تقلب می‌شود که راه بسیار آسانی برای گرفتن نمره است.

اضطراب و دلهره

به نظر من کسانی دست به کارهایی مانند تقلب می‌زنند که یا درس خود را به‌خوبی نخوانده‌اند و یا اضطراب و دلهره زیادی دارند که اگر نمره بالایی نگیرند، از طرف خانواده و فامیل سرزنش شوند. برای همین، این کار خیلی بد را که شاید آخر آن خیلی خوشایند هم نباشد، در پیش می‌گیرند.migna.ir علت اصلی این‌کار عدم مطالعه است.
علت‌های دیگری هم دارد مثل: کسانی که تقلب می‌کنند در نزد بعضی دانش‌آموزان شجاع به نظر می‌رسند. دوم این‌که این کار در بین بعضی دانش‌آموزان عادت شده است و با وجود این‌که مطلب را بلد هستند بازهم تقلب می‌کنند! هم‌چنین مهارت زیاد دانش‌آموزان در این‌کار و کم‌توجهی معلم‌ها، تقلب در بین بچه‌ها زیاد شده است.

چرا تقلب؟

کالاهان، نویسنده کتاب فرهنگ تقلب - که سالها روی این مساله تحقیق کرده - معتقد است برای این که بچه‌ها مجبور به تقلب نشوند باید به آنها فشار کمتری برای رسیدن به موفقیت تحصیلی وارد کرد. پدر و مادرها انتظار دارند فرزندانشان بهترین نمره‌ها را کسب کنند. گوشه نمره ۲۰ آنها هم نباید ساییده شود. طبیعی است بچه‌ها هم می‌خواهند به سطح انتظار والدین شان برسند و رضایت آنها را جلب کنند. مدرسه نیز به بچه‌ها فشار می‌آورد که نمره بهتری بگیرند و آنها را براساس همین نمرات درجه بندی می‌کنند. خوب، وقتی دانش آموزان فکر کنند نمی‌توانند از پس امتحان برآیند، تحت فشار والدین، مدرسه و حتی همسالان خود به تقلب روی می‌آورند. بعضی دیگر هم تحت تاثیر همه این کار را می‌کنند، مجبور به تقلب می‌شوند.در واقع بعضی افراد تقلب می‌کنند چون نمی‌خواهند تنها کسی باشند که این کار را نمی‌کند. وقتی همه تقلب کنند، لابد تقلب نکردن احمقانه است.اگر کسی در حال تقلب کردن گرفتار شود که وضعیتش معلوم است، اما اگر جان سالم به در ببرد می‌تواند نمره خوب بگیرد، ولی اولا در ناخودآگاه خود، این احساس را خواهد داشت که لیاقت نمره‌ای را که گرفته ندارد و نمی‌تواند به خود بقبولاند چیزی است که در واقع نیست.تازه مشکل اصلی وقتی خودش را نشان می‌دهد که فرد نیاز پیدا می‌کند چیزی را که آموخته است در جایی به کار ببرد.

پیشنهادات

همانطور که در مقاله غلل وراهکارهای تقلب بیان شد می‌توان گفت که ریشهٔ ان در جامعه و خود آموزش نهفته است وبه گونه‌ای این معضل در آموزش ما نهادینه شده است ،که عدم توجه به آن تهدیدی برای آموزش فراگیران ودر کل برای جامعه است شاید تقلب عاملی ساده وفراگیر به نظر بیاید اما اگر با دید منطقی ان را بررسی کنیم می‌فهمیم که علاوه بر ترویج ودروغگویی تمام ابعاد وجودی محصلان وزندگی انها را تحت تاثیر قرار می‌دهد از جمله پیشنهادهای که در این راستا می‌توان در نظر گرفت به شرح ذیل است:
۱) تغیر دیدگاه‌های خود آموزش دهندگان از تقلب است می‌دانیم که خود معلمان به عنوان یک الگوی برای دانش آموزان هستند و هر گونه حرکات واعمال وسهل انگاری در رفتار خود از طرف معلمان برای دانش اموزان قابل قبول است و عدم توجه به تقلب دانش اموزان و تشویق به این عمل از سوی معلم یک معضل بزرگی است که موجب تحریک فراگیر ودر نتیجه او را از سعی وتلاش باز می داردباید خود مسئولان در ابتدای امتحان به دانش اموزان گوشزد کنند که مطمئنا در همان ابتدا دانش اموزان از این عمل زشت باز داشته شوند تا اخر زندگی و طی تحصیل لاتشان زشتی این عمل از ذهن او خاج نمی‌شود.
۲) اصلاح وترویج فرهنگ درست از طرف تولید کنندگان فرهنگ مثل صدا وسیما که امروزه نمی‌توان نقش ان را در فرهنگسازی نادیده گرفت متاسفانه این نهادها خودشان دروغگویی وتشویق به تقلب را در ذهن بینندگان زنده می‌کنند،طوری که در جامعه به عنوان یک عامل عادی در ذهن مردم جریان می‌یابد که نه در حوزهٔ اموزش بلکه در ارتباطات روز مره مردم عینا مشاهده می شودبنابراین باید مسئولان به این امر توجه داشته با شندکه واقعا این امر دانش اموزان را تنبل به بار می اورد به طوری که انها پشتکار در خواندن دروس نشان نمی‌دهند و به جای حفظ کردن و اماده شدن برای امتحان اقدام به تقلب می‌کنند ودر نتیجه انگیزه برای یاد گرفتن ومطالعه ندارند.

آیا کودکان به تقلب علاقه مندند؟

یکی از مسائل مهم مورد بحث و مورد ابتلای مدارس و خانواده‌ها، مسأله تقلب کردن کودکان است. تقلب موضوعی است که در آن کودک شدیداً تحت فشار اطرافیان، قرار می‌گیرد. زمانی هم ممکن است موانع و برخوردها با کودک به‌گونه‌ای باشند که طفل از این صدمات و فشارها آسیب‌دیده و یا سر از انحراف و لغزش درآورد.

علل و عوامل تقلب در کودکان

دلایل متعددی برای تقلب در کودکان وجود دارد کودکان کوچکتر دوست دارند برنده باشند و مهم نیست که چگونه حتی یک بچه پنج ساله نیاز به درستکار بودن را حس می‌کند و در عمق وجودش دوست دارد چیزی را که می‌خواهد، بدون تقلب به دست آورد.
بعضی از کودکان که قبول شکست برایشان سخت است و به طور حق به جانبی کودکان دیگر را از اینکه در آن بازی ضعیف هستند، محکوم می‌کنند. یکی از علل عمده تقلب در کودکان انتظارات بیش از حد والدین از فرزندانشان است. بچه‌ها وقتی در مقابل انتظارات بی مورد پدر و مادر قرار می‌گیرند، گاهی مجبور می‌شوند تمایلات و احتیاجات خود را در مقابل آنچه والدین می‌خواهند فدا کنند و تسلیم نظریات والدین شوند.
انتظارات بیجای پدر و مادر سبب شکست بچه‌ها در انجام کارهای معینی می‌شود. پدر و مادر انتظار دارند که کودک در درس ریاضی یا علوم نمره عالی به دست آورد ولی او نمی‌تواند نمره عالی در این درس‌ها کسب کند، در نتیجه دچار شکست می‌شود و از ترس اینکه والدین او را با بچه‌های دیگر مقایسه کنند و نسبت به او بی مهری نشان دهند، ممکن است به تقلب مبادرت ورزد.
یکی دیگر از علت‌های تقلب در کودکان کثرت سرگرمی‌های آنهاست. برخی از کودکان به علت خوبی وضع زندگی و رفاه نسبی از وسایل و اسباب بازی بسیاری برخوردارند. وضع تفریحات، گردش‌ها و مسافرت‌های والدین آنها فوق العاده است. دائما" اشتغال به بازی و تفریح دارند و همه اوقاتشان به این امور می‌گذرد و دیگر وقت و فرصتی برای کار و تلاش و درس باقی نمی‌ماند. بدین نظر در هنگام امتحان برای آنها امکان موفقیت و احساس کفایت نیست و یکی از راه‌های مقابله با آن تقلب است و چنین کودکی خود را ناگزیر از آن می‌بیند.
ناآگاهی کودکان نسبت به عمل تقلب یکی دیگر از علل تقلب است و این واقعیت مسلمی است که در رابطه با کودکان خردسال می‌توانیم ذکر کنیم.
برخی از کودکان تن به تقلب می‌دهند و واقعیت این است که آنها متقلب نیستند. در عالم باصفای خود اگر چیزی را نمی‌دانند از دیگری کمک می‌گیرند و حتی در جلسه امتحان بدون اینکه ترس و وحشتی به خود راه دهند، به صورت طبیعی به دست دیگری نگاه می‌کنند. شما این حالت را در کودکان کلاس اول و در آنها که بسیار خردسال اند نیکو ملاحظه می‌کنید، و طبیعی است که با تذکری آنها را باید به وضع کار و برنامه آگاه کرد.
تنبلی و تن پروری کودکان هم می‌تواند یکی از علل روی آوردن آنها به تقلب باشد. کودکانی که در طول سال تحصیلی درس نخوانده و راه تن پروری در پیش گرفته‌اند، در حین امتحان دچار مخمصه و دشواری عظیم خواهند شد و برای نجات خود از وضع و موقعیتی که در آن می‌کوشند تن به تقلب دهند. عده این گونه دانش آموزان در بین افراد متقلب اندک نیست.
اغلب متقلبان کسانی هستند که آمادگی و شرایط لازم را برای کسب موقعیت مورد نظر به دست نیاورده‌اند. از دیگر عواملی که می‌تواند باعث روی آوردن کودک به تقلب شود، می‌توان به این موارد اشاره کرد:
روش تدریس نامناسب معلم و سخت گیری وی در نمره دادن، انتقام گرفتن از معلم مستبد و خشن، دشواری سئوالات امتحانی، هرج و مرج در کلاس و مدرسه، ترس از مردودی، اشتغال کودک به کار، مسئولیت نشناسی و حادثه جویی کودک، عقب ماندگی ذهنی و درسی کودک، تفوق طلبی، حفظ آبرو و وسوسه شدن کودک.
نتیجه اینکه، معلمی که مطالب درسی و یادگیری را متناسب با توانایی‌ها و رغبت‌های گوناگون تنظیم می‌کند، بی شک از تعداد و فراوانی تقلب در کلاس خویش به طرز چشمگیری می‌کاهد. بسیاری از مواقع کودکان نمی‌دانند درسی که می‌خوانند چگونه می‌تواند برای آنان مفید باشد. بنابراین کوتاهترین راه را برای گرفتن نمره قبولی طی می‌کنند.
در کلاسهایی که خسته کننده و یا پرتنش است یا تاکید فریاد روی فراگیری مواد درسی گذاشته می‌شود که ارزش آن درس‌ها در ذهن دانش آموز مورد تردید است، طبیعی است که باید انتظار تقلب بیشتری را در بین این کودکان داشت. انتظار بیش از حد والدین از دانش آموزان نه تنها نتیجه مثبتی نخواهد داشت بلکه صدمات روحی و روانی جبران ناپذیری بر آنها وارد خواهد کرد. اگر برای والدین تنها نمره ۲۰ مورد قبول باشد و نه کمتر، آنها ممکن است برای برآوردن تقاضای والدین خود، دست به عمل خطای تقلب بزنند و یا با مشکلات متعدد دیگری مواجه شوند و سلامت جسمی و روانی آنها به خطر افتد.

نتایج تقلب از نظر روانی

۱- بروز احساس ترس. فرد متقلّب از آبرو و از احتمال لو رفتن خود می‌ترسد و چون می‌ترسد احساس امنیت او به خطر می‌افتد. و تحت تاثیر عوامل فیزیولوژیکی قرار می‌گیرد. و به دین صورت به خودش آسیب می‌زند.
۲- بروز احساس حقارت. تقلب به طور ضمنی در انسان احساس حقارت بوجود می‌آورد زیرا تا انسان احساس کمبود و نیاز عاجزانه نداشته باشد دست به تقلب نمی‌زند. اما این احساس حقارت، با احساس ناتوانی در پاسخ دادن به سئوالات تشدید می‌شود. و ضربه بیشتر به انسان می‌زند.
۳- بروز رفتار پنهان کاری. که فرد می‌خواهد چیزی را پنهان کند آنهم امری را که خود به خلاف آن واقف است و این یعنی، فرد دانسته خطا می‌کند و زمینه‌های خطای را دیگری را هم بر روی خود می‌گشاید.
علاوه بر نتایج فوق تقلّب نتایج فرهنگی و اجتماعی وخیمی را به دنبال خواهد داشت که در جای خود قابل بررسی است.

علل تقلب

۱- ضعف درسی دانش آموزان نسبت به محتوا.
۲- احساس عدم امنیت نسبت به نمره‌هایی که دریافت می‌کند از طرف والدین.
۳- بی اعتمادی به خود و دانسته‌هایش.
۴- نیاز به جلب توجه و خود نمایی ویا قدرت نمایی.
۵- نادرست و متقلب بودن اعضاء خانواده که زمینه تقلب در بچه را فراهم نموده است.
۶- عدم آگاهی از دلایل برگزاری امتحان و انجام تکالیف در هدف آموزشی.
همه کسانی که به‌گونه‌ای با درس و مدرسه در ارتباطند، جمله «لطفاً نگاهتون به ورقة خودتون باشه» را شنیده‌اند. این جمله را همه معلمان موقع امتحان گرفتن مطرح می‌کنند. راستش را بخواهید، این جمله معنای محترمانه «هرگز تقلب نکنید» است.

عوامل پدیدآوردنده تقلب

۱. فراهم بودن شرایط تقلب
وقتی دانش‌آموز به هر دلیل به دنبال کسب نمره دل‌خواه است، اگر نتواند آن‌را از راه صحیح به دست آورد و شرایطی مانند سخت‌گیر نبودن مراقب جلسه امتحان، فراهم باشد احتمال اقدام به تقلب زیاد است.
۲. توقعات نادرست وخارج از ظرفیت دانش‌آموز از سوی اولیا و مربیان.
۳. سهل‌انگاری در انجام تکالیف و مطالعه کم و بی‌دقت در ایام آموزش و در نتیجه، عدم آمادگی برای امتحان.
۴. مشغول‌بودن دانش‌آموز به کارهای غیردرسی و فرعی (بازی، تلویزیون، کامپیوتر و ...) به گونه‌ای که دقت مطالعه برای وی باقی نمی‌ماند.
۵. نپذیرفتن شکست در امتحان به دلیل ترس از والدین یا به دلیل حفظ آبرو و موقعیت خویش در خانواده و هم‌کلاسی‌ها.
۶. عقب‌ماندگی درسی و یادنگرفتن مواد آموزشی.
۷. دست‌کم‌گرفتن امتحان و عادت به تقلب
۸. احساس برتری‌طلبی و شجاعت به دلیل انجام تقلب
۹. وجود عوامل روانی مانند: راحت‌طلبی، اضطراب، اعتماد به نفس پایین و کم‌بودن هوش و حافظه.
۱۰. فقدان روش تربیتی صحیح در خانواده به همراه هرج و مرج در آن.

نشانه‌های دانش‌آموزانی که در پی تقلب هستند

معمولاً دانش‌آموزانی که ویژگی‌های زیر را دارند، بیش‌تر در پی تقلب هستند:
۱. رفتارهای غیرصادقانه و دروغین دارند.
۲. از راه‌های نادرست برای رسیدن به اهداف خویش استفاده می‌کنند.
۳. به حقوق دیگران کم‌تر احترام می‌گذارند.
۴. مسئولیت‌پذیر نمی‌باشند.
۵. درشت‌گو می‌باشند و میل شدید به برتری نسبت به دیگران دارند.

راه‌های کاهش تقلب

برای کاهش تقلب بایستی به چند محور اصلی توجه داشت:

باید علت اساسی تقلب را شناخت و درصدد برطرف کردن آن بود

به عبارت دیگر، وقتی که تقلب دانش‌آموز مشخص شد، بایستی کوشید و مشخص کرد که چرا از بین راه‌های مختلف، تقلب را انتخاب کرده است؟! آیا به اندازه کافی درس نخوانده است؟ آیا عادت به تقلب دارد؟ آیا به امید کسب نمرة بالاتر بوده است؟ و ... در هرکدام از موارد، می‌توان راه‌کار ویژه آن‌را ارائه داد. مثلاً اگر علت تقلب، کسب نمرة بالاتر بوده است، بایستی دانش‌آموز را توجیه نمود که خوب درس‌خواندن بسیار مهم‌تر از کسب نمرة بیش‌تر است و فایده‌های زیادتری هم در پی خواهد داشت.

از بین بردن زمینه‌های تسهیل تقلب

به دانش‌آموزان توضیح داده شود که تقلب، انتخاب صحیحی نیست و راه‌های دیگر وجود دارند که با آن می‌توانند نتایج بهتر و ماندگارتری را به‌دست آوردند. بایستی درست‌کاری مورد تشویق قرار گیرد و اهمیت تلاش درست‌کارانه و صادقانه در ذهن دانش‌آموز نقش بندد. اگر مشکلی در زمینه یادگیری و مهارت‌های دیگر وجود دارد؛ بایستی بیش‌تر به آن‌توجه کرد و این مهارت‌ها را آموزش داد و آن‌ها را برای روز امتحان آماده ساخت و در نهایت، امتحان در عین وجود جو اعتماد و راحتی بایستی کنترل شده باشد که کسی سوء‌استفاده نکند.

خانواده و مدرسه، انگیزة تقلب را در دانش‌آموزان ایجاد نکنند

گاهی شرایط در خانه و مدرسه به گونه‌ای است که به طور غیرمستقیم دانش‌آموز را متمایل به تقلب می‌کند. محیط آکنده از رقابت برای گرفتن نمره بالا و تأکید زیاد بر برد و باخت، احتمال تقلب را زیاد می‌کند. ترس از آوردن نمره پایین و چشم و هم‌چشمی و توقعات غیرواقع‌بینانه از دانش‌آموز نیز انگیزه تقلب را ایجاد می‌نماید. بنابراین با استفاده از شیوه‌هایی که احساس حقارت دانش‌آموز را کاهش داده، اعتماد به نفس وی را افزایش می‌دهد و با توقعات واقع‌بینانه از دانش‌آموز، می‌توان انگیزه تقلب را کاهش داد.

بررسی تقلب از نگاه دانش‌آموزان

دانش‌آموزان پاسخ می‌دهند: چرا تقلب؟!
تقلب بنویسید اما تقلب نکنید.
ترس از حقارت و سرزنش
به دلیل ترس از گرفتن نمره کم در درس و تحقیر شدن پیش دانش‌آموزان و خانواده
از نظر من علت فراگیر شدن این شیوه بی‌توجهی بعضی از مراقبان امتحان و سوءاستفاده دانش‌آموزان از مکان‌های مختلف که دور از دید مراقبان است می‌باشد.

جوگیر می‌شویم!

۱. از روی غرور و خودخواهی
۲. برای بالا رفتن سطح نمره امتحان
۳. جوّ کلاس؛ بچه‌هایی که تقلب می‌کنند او را هم‌جو فرامی‌گیرد.
۴. در بعضی مواقع که دانش‌آموزی درس نخوانده، تقلب می‌کند.
۵. یک نوع بیماری روانی و عادت برای بعضی دانش‌آموزان شده است.

نمی‌دونی چه لذتی دارد!

واقعاً چه صفایی داره تقلب. آخر حال و هوله!
قبل از امتحان هیچ نگاهی به جزوه و کتاب نیندازی و بیایی بهترین نمره رو بگیری! یعنی آخرشه؛ خیلی حال می‌ده.
و اما چرا بروبچ به تقلب پناه آوردند؟
بی‌توجهی اساتید به تقلب و بی‌خیالی بعضی از آن‌ها، حتی در مواقعی که تقلب کردن دانش‌آموزان را می‌بینند اما هیچ واکنشی نشان نمی‌دهند.
اضطراب و دلهره
به نظر من کسانی دست به کارهایی مانند تقلب می‌زنند که یا درس خود را به‌خوبی نخوانده‌اند و یا اضطراب و دلهره زیادی دارند که اگر نمره بالایی نگیرند، از طرف خانواده و فامیل سرزنش شوند. برای همین، این کار خیلی بد را که شاید آخر آن خیلی خوشایند هم نباشد، در پیش می‌گیرند.
درس‌ها سخت است!
چون درس‌ها بسیار سخت است و تقلب در پیش روی معلم بسیار آسان!
دانش‌آموز می‌بیند نمی‌تواند یاد بگیرد مجبور به تقلب می‌شود که راه بسیار آسانی برای گرفتن نمره است.
یعنی ما شجاعیم!
علت اصلی این‌کار عدم مطالعه است.
علت‌های دیگری هم دارد مثل:
کسانی که تقلب می‌کنند در نزد بعضی دانش‌آموزان شجاع به نظر می‌رسند.
دوم این‌که این کار در بین بعضی دانش‌آموزان عادت شده است و با وجود این‌که مطلب را بلد هستند بازهم تقلب می‌کنند!
هم‌چنین مهارت زیاد دانش‌آموزان در این‌کار و کم‌توجهی معلم‌ها، تقلب در بین بچه‌ها زیاد شده است.

مشکلات خانوادگی

زیرا معلمان امروزی زیاد سخت‌گیری نمی‌کنند و دانش‌آموزان زمینه را برای تقلب فراهم می‌یابند و دیگر این‌که امروزه بسیاری از دانش‌آموزان، مشکلات مالی و یا دیگر مشکلات تحصیلی دارند و وقت کافی برای درس‌خواندن ندارند و در امتحانات تقلب می‌کنند. migna.ir دیگر این‌که درک مطلب درسی و یا کتابی برای آن‌ها مشکل است و نمی‌توانند آن‌ها را به‌خوبی به ذهن خود بسپارند؛ به همین‌خاطر به فکر تقلب می‌افتند.

تقلب بنویسیم اما تقلب نکنیم

مسلماً واژة تقلب در میان دانش آموزان، دبیران و ... واژه‌ای ننگین محسوب شده و همة نسبت به آن دید منفی دارند.
اما به نظر من تقلب روشی برای فهم بهتر مطالب محسوب می‌شود. لذا دانش آموزان با حداقل یک‌بار نوشتن تقلب می‌توانند مطالبی که بعضاً مهم هستند، در ذهن خود یادآوری کنند.
تقلب می‌تواند به‌نوعی کمک برای گرفتن نمره بالا باشد؛ از سوی دیگر می‌تواند ناجی برخی مطالب از یاد رفته ذهن ما باشد.
بنده اگر روزی بخواهم تقلب کنم بیش‌تر برای فهم مطالب است و وجدانم اجازه تقلب در امتحان را نمی‌دهد!
درس را نمی‌فهمیم، به دو دلیل:
الف) عدم درک دانش آموز: دانش‌آموز باید بداند که امتحان صرفاً برای نمره گرفتن نیست بلکه باید مطلبی را فرا بگیرد.
ب) عدم توجه دبیران و سخت‌گیری بیش از اندازه آنان: اگر دبیری، دانش‌آموزی را در هنگام تقلب دید، باید بدون تذکر، او را با یک اردنگی از کلاس بیرون کرده، نمره آن درس را صفر دهد!
یک نوع آبروداری است!
تقلب در بین دانش‌آموزان به مشکلات آنان بستگی دارد. بعضی از دانش آموزان هستند که به خاطر مشکلات خانوادگی و یا دعوای پدر و مادر نتوانسته خوب درس خود را بخواند و چون دوست ندارد نمره تک بگیرد رو به تقلب می‌برد و یا در بعضی خانواده‌ها به دلیل خراب‌بودن وضعیت مالی دانش آموز مجبور است که سرکار برود تا آبروی خانواده خود را حفظ کند و از درس خواندن باز می‌ماند و مجبور است تقلب کند و دیگر این‌که دانش‌آموز عادت به این کار کرده است و به امید این‌که روز امتحان تقلب می‌کند و نمره قبولی می‌گیرد، درس خود را نمی‌خواند و این هر سه باعث شرمندگی جامعه و حتی خود دانش آموزان است و بر حیثیت جامعه هم لکه وارد می‌کند.

ملاک، فقط نمره است

علاقه کم‌تر به مطالعه، افزایش نمره به عنوان ملاک برتری و نه سطح فهم، عدم تأمل بر دروس با توجه به مدت کم آموزش نه‌چندان درست درس‌ها، عدم مانع در برابر این اقدام، عدم توجه دانش‌آموز به این‌که فهمیدن مهم‌تر از نمره است، کم‌بود مطالعه درسی و غیردرسی و ...
چون ملاک مدرسه برای قبولی و مدرک‌دادن به دانش‌آموزان فقط نمره است به خاطر همین، هرکس تلاش می‌کند که نمره قبولی بگیرد به هر شیوه که شده. اگر ملاک قبولی عوض شود دیگر کسی تقلب نمی‌کند و برای یادگیری امتحان می‌دهند.

همه تقلب می‌کنند!

البته هرکسی نظر خودش را دارد، اما من که قدیم‌ها تقلب می‌کردم و کسانی را دیده‌ام که تقلب می‌کنند فکر می‌کنم به دو علت بوده است.
یکی آن‌که نمره‌هایشان بالا رود، تا وقتی کارنامه خود را نشان می‌دهند کسی دعوایشان نکند!
مورد دوم که مهم‌تر است این‌که در وقت امتحان وقتی می‌بینند دیگران دارند تقلب می‌کنند و می‌بینند که دارد حقشان ضایع می‌شود برای این‌که حق خود را بگیرند چه از راه تقلب و چه از راه دیگر، با وسوسه‌های شیطانی این عمل را انجام می‌دهند و وقتی از آن‌ها می‌پرسیم: چرا تقلب کردی؟ می‌گویند: همه تقلب کرده‌اند! به همین علت است که تقلب بسیار رایج شده است.
برای از بین بردن تقلب دو کار باید انجام داد:
یکی این‌که باید به آن‌ها گفت که تقلب یک گناه است و دیگر آن‌که با تقلب فقط به خود ضربه می‌زنند. اگر این موضوع را درک کنند دیگر تقلب نمی‌کنند.

تنبلی، رهایی از زحمت درس خواندن

به نظر من دانش آموزان در اثر تنبلی و نخواندن درس این شیوه را رواج داده‌اند و فکر کم‌آوردن نمره آن‌ها را وادار به تقلب می‌کند. شاید هم دلیل دیگرش برای لذت این‌کار باشد، البته بیش‌تر دانش‌آموزان متقلب برای رهایی از زحمت درس‌خواندن خود را متکی بر تقلب می‌کنند.

ترک عادت موجب مرض است

زیرا اکثر دانش‌آموزان بی‌توجه به درس هستند و تقلب را یک راه حل می‌دانند که می‌توان از طریق آن یک نمره خوب بگیرند. تقلب، دلایل مختلف دارد. گاهی در اثر بی‌توجهی معلم است یا وسوسه شدن دانش‌آموز. در بعضی از دانش‌آموزان تقلب به خاطر تکرار به یک عادت تبدیل شده است و ترک عادت موجب مرض است.
تقلب در صورتی انجام می‌شود که انسان اعتماد به نفس خود را از دست بدهد و وقتی که انسان، اعتماد به نفس خود را از دست بدهد نمی‌تواند درس بخواند. بعضی دیگر بر اثر ترس از پدر و معلم تقلب می‌کنند که باعث می‌شود دانش‌آموز تبدیل شود به انسانی که بدون تقلب نمی‌تواند به درس خود ادامه دهد. در این میان بعضی از دوستان هستند که دیگران را به خاطر ترسو بودن یا این‌که جرأت تقلب ندارد، وسوسه می‌کنند تا تقلب کند! به نظر من اگر انسان به خود بگوید که من می‌توانم تقلب کنم ولی نمی‌کنم، بهتر است و این‌گونه دوستان به درد دوستی نمی‌خورند؛ چرا که امام صادق فرمودن: نداشتن دوست بهتر از داشتن دوست ناباب است.

تقویت خود کنترلی در دانش آموزان؛سدی در برابر تقلب

امتحان همواره موجب استرس و اضطراب دانش آموزان می‌شود و با وجود این که بعضی از آن‌ها مطالعه می‌کنند و آمادگی لازم را برای شرکت در امتحان به دست می‌آورند اما باز هم چشم امید خود را به یک رفتار نادرست مثل تقلب می‌دوزند و مشکلات مختلفی را برای خود و آموزش و پرورش به وجود می‌آورند.
از این رو دستگاه آموزش و پرورش و مسئولان اجرایی مدارس با توجه به پیامدهای منفی تقلب دانش آموزان باید راهکارهایی برای جلوگیری از این امر ارائه دهند تا دانش آموزان، افرادی با اعتماد به نفس، خودکفا، تلاشگر و کوشا پرورش یابند.
یک دانش آموز می‌گوید: با آن که هرگز جرأت تقلب کردن ندارم اما همیشه هنگام برگزاری امتحان دلهره فراموش کردن مطالب مهم تمام وجودم را فرا می‌گیرد از این رو ناچار می‌شوم مطالب مورد نظر را روی برگه کوچکی بنویسم و آن را در جلسه همراه خود داشته باشم.
وی که مایل به ذکر نام خود نیست می‌افزاید: هنگامی که صدای پای مراقب جلسه نزدیک می‌شود تمام تمرکز حواسم از بین می‌رود و دچار ترس و هراس می‌شوم.
دانش آموز دیگری هم عنوان می‌کند: مراقبان جلسه باید هنگام برگزاری امتحانات حضور پر رنگ تری داشته باشند تا فرصت تقلب کردن احتمالی دانش آموزان گرفته شود.
«محمدیان» ادامه می‌دهد: اگر دانش آموزی متوجه تقلب کردن دانش آموز دیگری شود دچار وسوسه یا حواس پرتی خواهد شد.
«رحمتی» یکی دیگر از دانش آموزان نیز اظهار می‌دارد: یکی از هم کلاسی‌هایم سال گذشته در امتحانات پایان سال تحصیلی به علت تقلب کردن، از همه امتحان‌ها محروم شد اما امسال هم از فرصت‌های به دست آمده برای تقلب کردن استفاده می‌کند.
«شاکری» می‌افزاید: تا زمانی که کسب نمره، معیار قبولی باشد بعضی از دانش آموزان ناچارند برای آن به تقلب دست بزنند بدون آن که اندوخته‌ها و آگاهی خود را در آن درس افزایش دهند.یک معلم هم در این باره بیان می‌کند: اگر دانش آموزی به تقلب کردن در جلسه امتحان امید داشته باشد برای آموختن و یادگیری درس‌ها هیچ تلاشی نخواهد کرد از این رو باید تمام درهای تقلب دانش آموزان بسته و در این زمینه سختگیری‌ها بیشتر شود.
«کریمی» ادامه می‌دهد: در صورتی که دانش آموز با تقلب کردن به پایه‌ها و مقاطع بالاتر تحصیل راه یابد در درک مفاهیم آموزشی و پرورشی دچار مشکل و افت شدید تحصیلی و مشکلات متعدد دیگری خواهد شد.وی می‌گوید: دانش آموزانی که برای کسب نمره واقعی تلاش می‌کنند با مواجهه با دانش آموزی که با توسل به تقلب موفق شده است امید خود را از دست می‌دهند و تلاش خود را در درس خواندن کمتر می‌کنند.
به گفته یک کارشناس ارشد روان شناسی، اگر دانش آموز در طول سال تحصیلی یک یا دو بار به تقلب در امتحان اقدام کند نشان دهنده کوتاهی در درس خواندن و تنبلی وی است اما اگر این رفتار چندین بار از دانش آموزی سر بزند نوعی رفتار کج رو را نشان می‌دهد و ممکن است مبنای یکی از بیماری‌های دوران کودکی و نوجوانی یعنی اختلال سلوک باشد.«موسی الرضا طالبی» می‌افزاید: تقلب کردن استفاده از تلاش دیگران است و باید روی این دسته از دانش آموزان تمرکز بیشتری شود.وی خاطر نشان می‌کند: تقلب دانش آموزان، خارج از قوانین و مقررات آموزش و پرورش و غیرقابل قبول و زنگ هشداری برای مسئولان مدرسه است تا ویژگی‌های فردی، شخصیتی و مشکلات احتمالی خانواده دانش آموز متقلب را مورد بررسی قرار دهند.
وی ادامه می‌دهد: گاهی دیده می‌شود بعضی از دانش آموزانی که در خانواده‌های متشنج و پر سر و صدا تحصیل می‌کنند به علت مشکلات خانوادگی فرصت یا تمرکزی برای مطالعه ندارند از این رو در امتحان‌های خود به تقلب متوسل می‌شوند.وی تصریح می‌کند: دانش آموزی که در جلسه امتحان تصمیم می‌گیرد تقلب کند به دلیل این که می‌داند رفتار اشتباهی از او سر می‌زند استرس بیش از حد توان خود را متحمل می‌شود و انرژی جسمانی و روانی زیادی صرف آن می‌کند.
وی می‌افزاید: دانش آموزی که به تقلب روی می‌آورد به علت کم سوادی و درک نکردن مطالب دچار افت تحصیلی شدید می‌شود و حتی گاهی اوقات ترک تحصیل می‌کند.وی خاطر نشان می‌کند: دانش آموزان متقلب بی انضباط تر و نسبت به مقررات مدرسه و محل تحصیل خود بی تفاوت ترند و آمارها حاکی از آن است که این دسته از دانش آموزان آینده تحصیلی مناسبی ندارند.
«طالبی» می‌افزاید: یکی از بهترین راهکارها برای جلوگیری از تقلب دانش آموزان شناسایی این افراد و واکاوی علل روی آوردن به آن و ارائه خدمات مشاوره‌ای است.وی تصریح می‌کند: دانش آموزی که همیشه در امتحان‌های خود تقلب می‌کند باید در ابتدای راه به مشاوران ارجاع شود چون این مسئله زنگ خطری برای تحصیل و آینده شغلی اش است و باید هر چه سریع تر از آن جلوگیری شود.
یک کارشناس ارشد علوم تربیتی با بیان این که تقلب یعنی رسیدن به هدف از راه‌های غیر عرف و غیر قانونی می‌گوید: این امر در آموزش و پرورش شاید کمی سبک تر جلوه یابد و جرمی که برای آن در نظر گرفته می‌شود بحث تربیتی و فرهنگی است.
«فریبا باقری باغان» علت تقلب دانش آموزان را عوامل درونی و بیرونی ذکر می‌کند و می‌افزاید: در صورتی که شرایط مهیا باشد به عنوان مثال دانش آموزان هنگام امتحان کنار یا نزدیک یکدیگر بنشینند، کلاس شلوغ باشد یا مراقبان نظارت کافی نداشته باشند ممکن است عده‌ای تقلب کنند یعنی عوامل بیرونی موجب بروز این مشکل می‌شود.وی اظهار می‌دارد: در صورتی که دانش آموز مطالب درسی را خوب فرا نگرفته و کنترل درونی نیز نداشته باشد ممکن است در جلسه امتحان تقلب کند.وی اضافه می‌کند: اگر دانش آموز به خود کنترلی نرسیده باشد نه تنها به تقلب دست می‌زند بلکه در بعد تعلیم و تربیت هم چنان لنگ خواهد زد بنابراین آموزش و پرورش باید با اتخاذ راهکارهای مختلفی دانش آموزان را به سمت و سویی بکشاند که از درون خود کنترل شوند.
وی خاطر نشان می‌کند: موضوع تقلب فقط به امتحان مربوط نمی‌شود بلکه ممکن است دانش آموز در مسابقات ورزشی انجام کارهای هنری و بسیاری از فعالیت‌ها و اموری که به وی محول می‌شود تقلب کند.
وی ادامه می‌دهد: دانش آموزی که به مرحله کنترل درونی و تقوا نرسیده باشد ممکن است در تمام مراحل آموزشی و تعلیم و تربیت تقلب کند از این رو باید از نخستین گام‌های آموزشی به این مقوله توجه بیشتری شود.
وی معتقد است: معلمان باید گاهی شرایط را فراهم کنند تا دانش آموزان هنگام امتحان کنار یکدیگر بنشینند و سؤال‌ها را از همدیگر بپرسند و از دانسته‌های یکدیگر استفاده کنند سپس با ارائه آموزش‌های لازم و به تدریج کنترل درونی آن‌ها را افزایش دهند.
وی اضافه می‌کند: تقلب کردن ابعاد گسترده‌ای دارد و فقط مختص دوران تحصیل نیست و در آینده فرد نیز تأثیر مخربی می‌گذارد به طوری که احتمال این که دانش آموز متقلب در شغل آینده خود نیز تقلب کند بسیار زیاد است.وی تقلب کردن دانش آموز را نوعی سرقت علمی می‌داند و می‌گوید: برای کاهش یا حذف تقلب بین دانش آموزان باید سعی کنیم که آن‌ها مطالب درسی را به خوبی فراگیرند و برای یادگیری از شیوه‌های مختلفی مانند برگزاری نشست‌های علمی بین دانش آموزان، حل تمرین‌ها و افزایش مهارت استفاده شود.
«باقری باغان» با اشاره به این که دانش آموزی که در درس‌ها مهارت داشته باشد تقلب نمی‌کند می‌افزاید: اگر مطالب درسی سنگین است می‌توان ابتدا با برگزاری آزمون‌های «Open book» هر گونه فرار و بهانه را از دانش آموزان گرفت تا آن‌ها به تقلب کردن فکر نکنند.وی تصریح می‌کند: دانش آموز متقلب تصور می‌کند با تقلب کردن نمره مطلوب را کسب می‌کند در حالی که مطلب را هنوز نیاموخته است به خصوص در علوم پایه و مفاهیم اساسی ضربه بیشتری به وی وارد می‌شود چون هم چنان با سواد کم به پایه بالاتر راه می‌یابد.وی ادامه می‌دهد: در صورتی که در ارائه درس‌ها و تعلیم و تربیت دانش آموز را به یادگیری و پیگیری آن ملزم کنیم و مهارت را نیز در کنار آن در نظر بگیریم کمتر دانش آموزی به تقلب در امتحانات دست خواهد زد.
این کارشناس ارشد علوم تربیتی بیان می‌کند: اگر دانش آموزی در جلسه امتحان تقلب کرد باید این موضوع در پرونده انضباطی اش ثبت شود و اولیای وی نیز به مدرسه احضار شوند.«باقری باغان» می‌افزاید: بیدار کردن وجدان دانش آموزان و تعهد اخلاقی و اجتماعی آن‌ها و ارائه آموزش مهارت‌های زندگی در کاهش تقلب بین آن‌ها بسیار مؤثر است.
به گزارش سایت بازتاب آیت‌الله فاضل لنکرانی، از مراجع تقلید، در پاسخ به استفتایی، حقوق ناشی از مدرک تقلّبی را حرام دانستند:
اگر کسی در امتحان تقلب کند، بعدا اگر مدرک گرفت و استخدام شد، حکم حقوق دریافتی او چیست؟
تقلب در امتحان جایز نیست و اگر کسی تقلب کرد و به واسطه آن تقلب قبول شد و مدرک گرفت و به واسطه آن مدرک، استخدام شد، حقوقی که دریافت می‌کند، جایز نیست. اما اگر تقلب به اندازه‌ای ناچیز بوده که اگر تقلب نمی‌کرد باز هم قبول می‌شد، در این صورت حقوق دریافتی اشکالی ندارد

فهرست منابع

۱) میگنا www.migna.ir
۲) روش‌های کلاس‌داری از نگاهی دیگر اثر محمد احمدی.
۳)آداب تعلیم و تعلم در اسلام، شهید ثانی، ترجمه دکتر سیدمحمدباقر حجتی.
۴) مقاله‌ای با عنوان " تقلّب کیش و مات" به ترجمه ماندانا محسنی در مجلّهٔ رشد معلّم، شماره.
۵)مجلهٔ رشد معلم،تابستان(1383)
۶)سایت اینترنتی:www.aftab.ir
۷) مقاله " علل میل به تقلب در کودکان" تهیه کننده: غلامرضا آتش دامن - کارشناس علوم تربیتی -ضمیمه روزنامه اطلاعات - بخش اجتماعی - سه شنبه ۲۵ فروردین ماه 1388
۸) روزنامه خراسان -خرداد89
۹) تبیان
۱۰) تالیفی از: محمدرضا حاتمی ۱) روان شناسی تربیتی ،دکتر ریچارد پارسونز وهمکاران ،ترجمه حسن اسد زاده .حسین اسکندری(۱۳۸۵) انتشارات عابد

منبع: پایگاه خبری علمی میگنا - تاریخ برداشت: 95/04/12