فرهنگ مصادیق:تشکر از خدمات دیگران

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از تشکر از خدمات دیگران)
پرش به: ناوبری، جستجو
تشکر از خدمات دیگران

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ چرا باید از دیگران قدر دانی کرد؟
۲ چهل حدیث سپاس
۳ راه و روش تشکر و تحسین
۴ روشهای تشکر در خانواده
۵ فواید تشکر از همسر

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانهای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبطهای بوستان

ردیف عنوان

نرمافزارهای مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده: الیاس صالحی
تهیه و تدوین : پژوهشکده امر به معروف ونهی از منکر قم - 95/02/20
کلمات کلیدی : تشکر، قدردانی، قدر شناسی، تقدیر، سپاسگزاری، خدمت، تشکر از والدین، تشکر از اساتید،

تعریف تشکر

قدردانی به رفتاری اطلاق می شود که در آن شخص از فرد یا افرادی که او را مورد لطف قرار داده اند به صورت کلامی، غیرکلامی و یا هر دو روش سپاسگزاری نماید.

اهمیت تشکر از دیگران

تشکر و قدردانی از «نعمت گستر» و سپاسگزاری از «نیکوکار» آن قدر با فضیلت و محبوب است که قرآن مجید ضمن این که «شاکر»[۱] و «شکور»[۲]را از نام های خدا دانسته، فرموده است: «وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ»؛ [۳]خداوند پاداش سپاسگزاران را بزودی خواهد داد.
بی شک شکرگزاری و سپاس، نه تنها در برابر خالق که در برابر مخلوق نیز مطلوب است. کسی که به دیگری خدمت می کند و نعمتی در اختیار او می گذارد و از مواهب خویش به او می بخشد هر چند انتظار قدردانی و تشکّر نداشته باشد، وظیفه انسانی که مشمول نعمت او شده است این است که در مقام شکرگزاری و سپاس برآید، و با قلب و زبان و عمل از وی قدردانی کند، قدردانی یک اخلاق پسندیده است. از نظر فطری هم انسان دلش می خواهد در برابر نعمت و محبتی که دریافت کرده است قدردان و سپاسگزار باشد. حتی این رفتار در دیگر موجودات زنده هم بروز دارد. جانوران زبان تشکر ندارند، اما با تکان دادن سر یا دم قدردانی خود را در ازای لطفی که به آنها می شود ابراز می کنند.
در روایت از امام علی بن موسی الرضا(علیه السلام) نقل شده است: «مَنْ لَمْ یَشْکُرِالْمُنْعِمَ مِنَ الَمخْلُوقینَ لَمْ یَشْکُرِ اللّهَ عَزّوجل؛ کسی که بندگان بخشنده نعمت را از شکرگزاری نکند، شکر خداوند متعال را بجا نیاورده است».[۴]
از آنجایی که تشکر و تشویق به انگیزش افراد در ارائه خدمات بهتر و مطلوبتر کمک می کند و روح و روان آنها را شاد و بانشاط می گرداند، و در مقابل اگر در جامعه روحیه تشکر و قدردانی از انسانهای خیّر، مبتکر و خلّاق از بین برود، گرایش به فعالیت های مثبت و سازنده کمرنگ شده و دلسردی و خمودگی جای آن را خواهد گرفت، این امر همیشه مورد تأکید اسلام و پیشوایان دینی بوده است.

تشکر از دیگران در قرآن

در آیات بسیاری از قرآن به مسئله سپاس و شکر اشاره شده و از مردمان خواسته شده است که نسبت به نعمت و نیز نعمت دهنده شاکر باشند. قرآن با توجه به روحیات آدمی به این نکته اشاره می کند که آدمی نسبت به نعمت و نعمت دهنده شکرگزار نیست و به جای این که سپاس گزار نعمت دهنده باشد، ناسپاسی می کند. خداوند درقرآن اشاره می کند که: «اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ؛ [۵]ای آل داود شکر (این همه نعمت را) به جا آورید، هرچند که شمار کمی از بندگان من شکرگزارند!»
خداوند در آیه دیگر نیز بر این مسئله تاکید کرده و می فرماید: «وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ؛ با این همه، بیشتر مردمان سپاس گزار نیستند». [۶]
خداوند با این که به مردمان نعمت های بسیاری بخشیده است و می توان از همه مهمتر به نعمت وجود و آفرینش آنان اشاره کرد، با این همه مردمان، قدر و ارزش نعمت های الهی را ندانسته و کفران نعمت می ورزند و نسبت به نعمت دهنده شاکر و سپاس گزار نیستند. قرآن می فرماید: «خداوند نسبت به مردمان دارای فضل است ولی بیشتر مردم سپاس گزار نیستند». [۷] در آیه دیگر می فرماید: «إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ؛ همانا خداوند آمرزنده و بسیار سپاسگزار است» [۸]یعنی خداوند از انسان هایی که کارهای نیک و شایسته انجام می دهند، تشکر می کند و با نیکی و دادن پاداش به آنان، قدردانی خود را عملاً آشکار می سازد. بنابراین، انسان نیز باید خود را مزین به این خصلت الهی نموده، در قبال خدماتی که دیگران برای او انجام می دهند، از آن ها تشکر نماید.

تشکر ازدیگران در روایات

در روایات، تشکر از مردم در برابر خدمات و نیکی هایشان، بسیار مهم است و در برخی از احادیث تشکر از مردم به عنوان تشکر از خدا به شمار آمده است، به چند نمونه از روایات در این باره اشاره می شود:
۱. امام صادق (علیه السلام) نیز فرمودند: «ِ اشْكُرْ مَنْ أَنْعَمَ عَلَيْك‏؛ از آن کسی که به تو نعمت رسانده، تشکر کن»[۹]
۲. امام سجاد(علیه السلام) فرمود: َ أَشْكَرُكُمْ لِلَّهِ أَشْكَرُكُمْ لِلنَّاس‏. شاکرترین شما از خدا، قدردان ترین شما از مردم است. [۱۰]
۳. از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) روایت شده: «بنده ای را در قیامت به پیشگاه الهی می آورند و خداوند درباره او فرمان عذاب می دهد. عرض می کند: بار الها، درباره من امر به دوزخ فرمودی با آنکه من در دنیا مسلمان و قاری قرآن بودم. خداوند می فرماید: بنده من، نعمت هایی را به تو دادم و شکر آن ها را به جا نیاوردی. عرض می کند: بار الها، فلان نعمت را دادی تو را شکر کردم، فلان نعمت را دادی تو را شکر نمودم، یک به یک نعمت ها را می شمرد و از شکرها نام می برد. خداوند می فرماید: بنده من، راست می گویی، جز آنکه کسی را که من به دست او نعمت خود را به تو رساندم شکر نکردی، و من با خود عهد نموده ام شکر نعمت هایی را که به بنده ای داده ام نپذیرم تا شکر کند کسی را که نعمت من توسط او به وی رسیده است». [۱۱]
۴. امام سجاد(علیه السلام) در رساله حقوق می فرماید: «حق کسی که به تو خوبی می کند این است که از او تشکر نمایی و احسانش را به زبان آوری و از وی به نیکی یاد کنی و میان خود و خداوند برایش خالصانه دعا کنی. اگر چنین رفتاری کردی، بدون شک در نهان و آشکار از او قدردانی کرده ای. علاوه بر آن اگر روزی توانستی نیکی او را جبران کنی، سعی کن جبران نمایی». [۱۲]
۵. از حضرت علی(علیه السلام) روایت شده است که فرمود: « بر عهده کسی است که به او انعام و احسانی شده، اینکه به خوبی و به نحو شایسته، بر نعمت دهنده نیکی کند و نعمت و احسان او را جبران نماید. اگر از جبران عملی و «مکافات» ناتوان بود، با ستایشی شایسته و ثنای نیک برخورد کند، اگر از ستایش زبانی هم ناتوان بود، حداقل نعمت را بشناسد و به نعمت دهنده محبت داشته باشد. اگر این را هم ندارد و نتواند، پس شایسته آن نعمت نیست!» [۱۳]
از روایات ذکر شده استفاده می شود که ثناگفتن و تحسین نمودن یا تشکر از افراد خدمتگزار برای تشویق آنان و دگران، نه تنها جایز است، بلکه اولیای دین در این باره دستور داده اند که این وظیفه مفید و ثمر بخش را در جای خود بپذیرند.

تشکر در سیره معصومین (علیهم السلام)

سپاسگزاری و قدردانی از خدمات و نیکی های دیگران، در سیره معصومین (علیهم السلام) به طور فراوان قابل مشاهده است. که گاه کمترین خدمت را با بزرگترین نعمت پاسخ می گفتند، به عنوان نمونه، «داستان هدیه دادن یکی از کنیزان امام حسین(علیه السلام) شاخه گلی را به آن حضرت و آزاد ساختن او به وسیله امام(علیه السلام) معروف است، و هنگامی که از حضرتش توضیح خواستند که این خدمت بزرگ چگونه در مقابل آن کار کوچک قرار می گیرد فرمود: «کذا اَدَّبَنا اللّهُ؛ این گونه خداوند ما را ادب کرده است»[۱۴]. و همچنین نقل شده: «در دوران شیرخوارگی پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چند روز «ثویبه» کنیز آزاد شده ابولهب به او شیر داد. سپس «حلیمه سعدیه» عهده دار این کار شد و از پیامبر سرپرستی کرد. پیامبر (صلی الله علیه و آله) به سبب محبت های ثویبه در دوران شیرخوارگی، به او احترام می کرد و از مدینه برای او که در مکه می زیست، لباس و هدیه های دیگر می فرستاد». [۱۵]
در بعضی از تواریخ آمده است که «ثویبه» کنیز «ابولهب» بود و هنگامی که به ابولهب بشارت تولد پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) را داد او را آزاد کرد (پیدا است ابولهب در آن زمان به خاطر خویشاوندی با پیامبر(صلی الله علیه وآله) از تولد پیامبر(صلی الله علیه وآله) خوشحال شد که از برادرش عبداللّه فرزندی به وجود آمد).
هنگامی که ابولهب بعد از آن همه دشمنی با پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) از دنیا رفت، برادرش عباس او را در خواب دید سؤال کرد: حالت چگونه است؟ گفت: در آتشم، ولی شبهای دوشنبه مجازات من تخفیف می یابد و از میان انگشتانم آب می نوشم، و این به خاطر آن است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) دوشنبه متولد شد، و من هنگامی که بشارت تولد او را از ثویبه کنیز خودم شنیدم، و آگاه شدم که چند روزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) را شیر داد او را آزاد کردم. [۱۶]
نظیر این شکرگزاری و قدردانی عملی در حالات پیشوایان معصوم(علیه السلام) فراوان است.
تشکر کردن و چاپلوسی اظهار دوستی به زبان، طرف مقابل را به وجود دوستی و علاقه مندی مطمئن تر می سازد. همانطور که حضرت امام صادق (علیه السلام) در روایت می فرماید: اگر فردی را دوست داشتی، به این دوستی آگاهش کن؛ زیرا این آگاهی، دوستی میان شما را محکم تر خواهد کرد. [۱۷]
گاه ابراز محبت و تقدیر و تشکر از دیگران به جای آن که نشانگر ویژگی های مثبت اخلاقی باشد، به وسیله ای برای رشد رذائل اخلاقی تبدیل می شود. صفت چاپلوسی را در انسان زنده می کند؛ غرور کاذب را در طرف مقابل ایجاد می کند؛ توجه انسان به منشأ اصلی نعمت ها را کم رنگ می کند؛ انسان به دروغ و برای رسیدن به منافع پست مادی، خود را علاقه مند به دیگری نشان داده، بدون آن که کوچک ترین محبتی در قلب او وجود داشته باشد و به ابراز محبت و احترام می پردازد.
این جا است که توصیه های پیشوایان انسان ها از چاپلوسی برحذر می دارد:
پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) از ستایش بی جا منع کرده و فرمود: «َ احْثُوا فِي وُجُوهِ الْمَدَّاحِين‏، به روی ستایش گران(چاپلوس) خاک بپاشید» [۱۸] در روایتی از امام هادی (علیه السلام) نقل شده است: « قال ابوالحسن الثالث علیه السلام لرجل ٍ وَ قَدْ أَكْثَرَ مِنْ إِفْرَاطِ الثَّنَاءِ عَلَيْهِ أَقْبِلْ عَلَى شَأْنِكَ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْمَلَقِ يَهْجُمُ عَلَى الظِّنَّةِ وَ إِذَا حَلَلْتَ مِنْ أَخِيكَ فِي مَحَلِّ الثِّقَةِ فَاعْدِلْ عَنِ الْمَلَقِ إِلَى حُسْنِ النِّيَّة.
«مردی حضور امام هادی (علیه السلام) شرفیاب شد و در مدح و ثنای آن حضرت زیاده روی کرد. امام به وی فرمود: برخیز از پی کارت برو چه آنکه زیاده روی در ثناگویی موجب بد گمانی می شود. سپس نصیحتش نمود و فرمود که هر وقت مورد اطمینان برادر دینی واقع شدی از تملق گویی به حسن نیت عدول نما.» [۱۹]
در روایتی دیگر نیز توصیه شده است؛ «اگر فردی نزد تو آمده و خوبی ها و رفتارهای نیکی را به تو نسبت داد که تو آنها را در اندرون خود نمی یابی، این ستایش را از او قبول نکرده و او را تکذیب کن؛ زیرا او با این کارش به تو ستم روا داشته است!» [۲۰]
امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید: «چه بسا افرادی که به دلیل تعریف و تمجید مردم از آنها، دچار فتنه شده اند». [۲۱]
در روایتی امام حسین (علیه السلام) می فرماید: «  كَمْ مِنْ مَفْتُونٍ بِحُسْنِ الْقَوْلِ فِيه‏، ... چه بسا افرادی که فریب تعریف ها و تحسین هایی که مردم از آنان می نمایند می خورند...» [۲۲]
انسان نباید فریفته قضاوتهای مردم درباره خودش شده و بخاطر تساویل نفسانی از قضاوت صحیح در مورد خودش غفلت ورزد و توجه به این مسأله بالخصوص برای مسئولین حائز اهمیت است.
تمام موارد فوق نشانگر آن نیست که همواره باید از ستایش کارهای نیک دیگران و تشویق آنان دریغ ورزیم، بلکه تنها ضروری است که پیامدهای آن را سنجیده و سپس سخنی به اندازه بگوییم، چنانچه حضرتشان در جای دیگر فرمودند: ستایش بیش از شایستگی، چاپلوسی از طرف مقابل به شمار آمده و دریغ از ستایش لازم نیز ناشی از درماندگی یا حسادت است . [۲۳] عقل هر فردی به تنهایی می تواند داور مناسبی باشد که آیا ابراز علاقه ها و ستایش های او رفتاری خداپسندانه برای تحکیم روابط سالم اجتماعی و تشویق دیگران به کار نیک است و یا رفتاری منافقانه برای جلب منافع شخصی! اوّلی فضیلتی اخلاقی است که اسلام بدان توصیه کرده و دومی رذیلتی اخلاقی است که نمی تواند مورد تأیید اسلام باشد.

انتظار سپاسگزاری نداشته باش

اسلام به انسان ها سفارش می کند که در برابر نعمت و خیری که به آنان می رسد از طرف مقابل تشکر کنند ولی به افرادی که واسطه در فیض و نعمت هستند نیز تذکر می دهد که نباید توقع و انتظار تشکر داشته باشند. این به سه علت است:
۱. عمل باید همیشه برای خدا باشد و تنها از خدا پاداش بخواهد و گرنه انتظار تشکر از دیگران اجر عمل را نزد خدای متعال از بین می برد. در قرآن کریم علت عظمت کار اهل بیت علیهم السلام در کمک به فقیر و یتیم و اسیر (که داستانش در سوره هل اتی آمده است) همین انتظار تشکر نداشتن آن ها دانسته شده است: «إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِیدُ مِنکُمْ جَزَاء وَلَا شُکُورًا » ؛ جز این نیست که شما را برای خدا اطعام می کنیم و از شما نه پاداشی می خواهیم نه سپاسی .
۲. همیشه باید به دیگران خوشبین بود. بنابراین می توان عدم تشکر را بر فراموشی یا چیزهایی از این قبیل حمل کرد. همانطور که در روایتی امیرمؤمنان (علیه السلام) فرمود:
«ضَعْ أَمْرَ أَخِيكَ عَلَى أَحْسَنِهِ حَتَّى يَأْتِيَكَ مِنْهُ مَا يَغْلِبُكَ وَ لَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِيكَ سُوءاً وَ أَنْتَ تَجِدُ بِهَا فِي الْخَيْرِ مَحْمِلا؛
کار برادرت را نیک تصوّر کن تا زمانی که چیزی از او به تو رسد که نظرت را عوض کند و نسبت به سخنی که برادرت می گوید، بدگمان مباش و محملی از خیر برایش قرار ده.» [۲۴]
۳. اگر انتظار تشکر از دیگران نداشته باشیم، دیگر تشکر نکردن طرف باعث نمی شود که ما از کار خیر بی بهره بمانیم و به دیگران خدمت نکنیم همانطور که در روایتی امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند: «لا یزهدنک فی المعروف من لا یشکر لک، تشکر نکردن دیگران تو را از کار خوب باز ندارد، تشکر نکردن دیگران از تو نباید تو را به خوبی کردن بی رغبت سازد، زیرا کسی که از آن نیکی کم ترین بهره ای نمی برد (یعنی خداوند) از تو قدردانی می کند و از سپاسگزاری این سپاسگزار به بیش از آن چیزی می رسی که فرد ناسپاس فرو گذاشته است و خداوند نیکوکاران را دوست دارد». [۲۵] برای ایجاد انگیزه و انتظار تشکر نداشتن از دیگران به چند روایت اشاره می شود:
الف. پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: «أفضَلُ النّاسِ عِندَ اللّه مَنزِلَهً وَأَقرَبُهُم مِنَ اللّه وَسیلَهً المُحسِنُ یُکَفَّرُ إحسانُهُ؛
بهترین مردم نزد خداوند و نزدیک ترین آنان به او، نیکوکاری است که از نیکی او قدردانی نمی شود». [۲۶]
ب. در روایتی حدیث امام علی (علیه السلام) می فرماید: «اگر به کسی خوبی کردی در واقع با این کار خود را گرامی داشته ای و به خودت آبرو داده ای، پس به سبب خوبی ای که به خودت کرده ای از دیگران خواهان تشکر مباش». [۲۷]
ج. در روایتی امام صادق (علیه السلام) فرمود: « خدمات مؤمن ناسپاسی می شود، زیرا خوبی او به درگاه خدای تعالی بالا می رود و در میان مردم بازگو نمی شود، اما خوبی های کافر بازگو و شایع می شود چون برای مردم است و به درگاه الهی بالا نمی رود». [۲۸]
در مقابل کسانی که کار نیکی انجام می دهند و دستور اسلام بر این است که انتظار تشکر نداشته باشند از سوی دیگر کسانی هستند که بدون انجام کار نیک و خیر انتظار قدر دانی و تشکر کردن دیگران را دارند خداوند در قرآن کریم می فرماید: « لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ بِمَا أَتَوْا وَيُحِبُّونَ أَنْ يُحْمَدُوا بِمَا لَمْ يَفْعَلُوا فَلَا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفَازَةٍ مِنَ الْعَذَابِ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ؛
گمان نکن آنهایی که از کارهای زشت خودشان خوشحال می شوند و دوست دارند (مردم آنها) را به خاطر کار (خوبی) که نکرده اند مورد تعریف قرار دهند از عذاب الهی برکنارند، (بلکه برعکس) برایشان عذاب دردناکی است!» [۲۹]
ثبت کردن کار دیگران به نام خود بخاطر قدر دانی و تشکر دیگران نیز امری ناپسند است که باید از آن پرهیز شود.

فواید و آثار سپاسگزاری

دلایل زیادی وجود دارد تا قدردان دیگران باشیم. از مسائل کوچک گرفته تا موردی مانند تشکر از پدر و مادر. مثلا تشکر از کسی که جایش را در اتوبوس به ما می دهد یا خود را کنار می کشد تا ما رد شویم. تشکر از کسی که یک لیوان آب به ما می دهد یا برای راه انداختن کارمان تلاش می کند.
در زندگی روزانه با توجه به جمعی بودن نوع زندگی مان بسیار پیش می آید که دیگران به ما کمک کنند، برایمان کاری انجام دهند یا به هر طریقی باری از روی دوشمان بردارند و البته بالعکس؛ ما برای دیگران سودمند می شویم. در این شرایط دلمان می خواهد از ما سپاسگزاری شود. اگر از زبانشان نشنویم ممکن است دلخور شویم و همین طور دیگران، شکی نیست که شکر مخلوق علاوه بر این که اطاعت از فرمان خالق است برای خود فرد هم آثار روحی و روانی به سزایی دارد، و اگر بدانیم قدردانی چه تاثیری در دیگران دارد مسلما از آن بیشتر استفاده می کنیم، تشکر از دیگران آثار فراوانی در پی دارد که به چند نمونه آن اشاره می شود:
۱. امیر المومنین علی (علیه السلام) فرمود: «آن کسی که به تو نعمت می دهد و شکرش را ادا می کنی اگر قلبا از تو راضی باشد شکرت بر خشنودی و وفایش می افزاید و اگر بر تو خشمگین باشد شکر تو موجب صلاح ضمیر و عطوفتش می گردد». [۳۰]
۲. با قدردانی از زحمات و محبت های دیگران به آنان می فهمانیم که تلاش های آنان بیهوده صورت نگرفته است و ما قدر تلاش های آنان را می دانیم.
۳. عمل قدر دانی موجب یادگیری در دیگر افراد بویژه افراد خانواده می گردد و آنها می آموزند که در قبال محبت های دیگران از آنان سپاسگزاری کنند.
۴. قدردانی از الطاف دیگران موجب تقویت رفتار نیک می گردد به این معنا که اگر کسی در قبال ما لطفی انجام داد، قدردانی از عمل او موجب می شود که این لطف را در مواقع دیگر ادامه دهد.
۵. با قدردانی می توانیم خستگی زحمات و کوششی که دیگران برای ما انجام داده اند از تن آنها خارج کنیم.
۶. ذات انسان نیاز به گرامیداشت دارد، یعنی برای او باید ارج و قرب قائل شد و سپاسگزاری از دیگران باعث می شود نیاز به تکریم در انسان ارضا شود.
۷. تشکر از دیگران یک نوع مهرورزی است و گونه ای از ابراز تعلق و عشق به همنوع است.
۸. قدرشناسی و قدردانی، گستره دید ما را بیشتر می کند و باعث می شود در مقابل مشکلاتی که ناامید و مایوسمان می کند احساس بهتری داشته باشیم و همچنین تصورات باطل نسبت به قوانین طبیعی و جریان واقعی زندگی را که در ذهنمان به وجودآمده برطرف می کند و به عبارتی قدرشناسی، نشانه ای از تربیت صحیح است.

شتاب در سپاسگزاری

بهتر است قدردانی بلافاصله پس از لطف دیگری یا دیگران نسبت به ما انجام گیرد و در غیر اینصورت اثر و خاصیت مطلوب خود را از دست می دهد و یا کاسته می شود.

خصوصیت انسان های سپاسگزار

هر انسانی دارای خصوصیاتی است که می تواند پسندیده یا نا پسند باشد، تشکر کردن از دیگران نیز یکی از خصوصیاتی است که هر انسان می تواند دارا باشد و بوسیله این خصلت هم به خود ارزش دهد و هم به دیگران. کسانی که شکر گزار هستند دارای ویژگی هایی هستند که شخصیت آنان را از دیگران متمایز می کنند برخی از این خصوصیات اینچنین است:
۱. شکر نیمی از ارزشها
از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: «گرامـی ترین مردم نزد خدا کیست؟ فرمود: کسی که وقتی چیزی به او داده شود سـپاسگزاری می کند و وقتی گرفتار شود صبر می کند.» [۳۱]
۲. انسانی شاکر و سپاسگزار دارای فرزانگی و حکمت، است؛ زیرا نسبت به نعمت و سپاس گزاری نعمت دهنده آگاهی وشناخت دارد و ارزش و قدر نعمت و نعمت دهنده را می شناسد و می داند،[۳۲]
۳. از ویژگی های بارز انسان های مومن، تشکر و قدردانی از خدمات دیگران است. قرآن کریم در موارد متعدد، از خداوند به عنوان شکور و شاکر یاد کرده است، از جمله: «وَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ اللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ؛ کسی که فرمان خدا را در انجام کارهای نیک اطاعت کند، خداوند (در برابر عمل او) شکرگزار و داناست».[۳۳]
۴. کسانی که قدر دان دیگران هستند دید وسیع تری به زندگی دارند و از رضایت بیشتری نسبت به مردم و اجتماع برخوردار هستند و از اینکه به مردم خدمت می کنند لذت می برند و آرامش و آسودگی خاطر دارند و همچنین این افراد مشکلات را کمتر حس می کنند و صبرشان در برابر ناملایمات بیشتر است و با مهربانی و محبت به دیگران ارزش های اخلاقی خود را نیز به آنان منتقل می کنند.
۵. کسانی که در مقابل کوچک ترین محبتی قدردان هستند همیشه از آنها به عنوان انسان هایی باشعور و باادب یاد می شود. این افراد در بین اطرافیان، انسان هایی محبوب و باشخصیت شناخته می شوند.
۶. انسان هایی که لطف دیگران را فراموش نمی کنند سرشار از نیروهای مثبت هستند. کسانی که قدرشناس هستند ناشی از توجه آنها به درون خودشان است و بدون توجه به خود و شناخت واقع بینانه نمی توان به نیروهای مثبت در زندگی دست پیدا کرد.

پاداش سپاسگزار

سپاسپگزاری از دیگران جدای از اینکه منافع شخصی زیادی برای فرد سپاسگزار دارد، اجر معنوی و ثواب های اخروی زیادی نیز دارد. در روایتی امام صادق علیه السلام به نقل از پدرانش می فرماید: «پـاداش طعـام خـور سـپاسگزار، هـمانند پـاداش روزه دار در راه خداست، و پاداش انسان سالم سپاسـگزار مثل پاداش گرفتار صبور است، و اجر توانگر سپاسگزار همانند اجر انسان محروم قناعت پیشه است».[۳۴]

زیان های ناسپاسی

ترک شکرگزاری مخلوق، یا ناسپاسی در برابر بخشندگان نعمت، دلیل بر روح ناسپاسی در وجود شخص است که به خاطر آن، ارزشی برای زحمات و نعمت های مردم قایل نیست، بلکه گاه خود را طلبکار هم می داند، چنین کسی به یقین در برابر خالق متعال نیز شکرگزاری نخواهد کرد، به خصوص این که نعمت هایی که مردم به یکدیگر می دهند چون محدود است و گاه، به چشم می آید، برخلاف نعمت های الهی که تمام وجود ما را در تمام عمر احاطه کرده و به همین دلیل گاه از شدّت ظهور مخفی و پنهان می شود، تشکر کردن همانطور که دارای منافعی است ترک آن نیز دارای مضرات فراوانی است که چند نمونه از آن را بیان می کنیم:
۱. یکی از نشانه های مهم فرومایگی و پستی یک انسان این است که در برابر خوبی مردم و یا نعمت های بی پایان خداوند قدرنشناس باشد. امام حسن(علیه السلام) در همین زمینه می فرماید: «اللؤم ان لاتشکر النعمه. پستی این است که سپاسگزار نعمت نباشی».[۳۵]
۲. انسان ناسپاس هم ردیف چهارپایان است همانطور که در روایتی حضرت علی(علیه السلام) فرمود: «کسی که از نعمت بخشی و احسان دیگران سپاسگزاری نکند، باید او را از چهارپایان به شمار آورد». [۳۶]
۳. شخصی که از زحمات دیگران تشکر نمی کند راهزن نیکی است همانطور که در حدیثی امام صادق (علیه السلام) فرمود: «خدا لعنت کند راهزنان نیکی را. سئوال شد راهزنان نیکی چه کسانی هستند؟ فرمودند: کسی که به او نیکی شود، و او ناسپاسی کند، در نتیجه نیکوکار را از نیکی به دیگران باز دارد». [۳۷]
۴. وقتی از دیگران به دلیل کاری که کرده اند تشکر نکنیم کار او جلوه نمی کند و به چشم نمی آید و همین ندیدن دیگران و اهمیت قائل نشدن برای آنان باعث می شود فرد احساس امنیت خاطر نداشته باشد.

درجات تشکر از دیگران

در مورد انواع تشکر از دیگران روایتی از امام سجاد علیه السلام نقل شده است: «حق کسی که به تو نیکی کرده، این است که از او تشکر کنی و نیکیش را به زبان آوری و از وی به خوبی یاد کنی و میان خود و خدای عزوجل برایش خالصانه دعا کنی، هرگاه چنین کردی بی گمان پنهانی و آشکارا از او تشکر کرده ای. سپس اگر روزی توانستی نیکی او را جبران کنی، جبران کن.» [۳۸]
حضرت در این حدیث یاد آوری می کند: تشکر به سه روش امکان پذیر است که بهتر است در تشکر کردن از دیگران این سه راه به نحو احسن انجام گیرد، ۱. تشکر زبانی، که همان الفاظ سپاسگزاری و تشکرهای معمول در بین افراد جامعه است می باشد. ۲. تشکر قلبی، که همان دعا و طلب خیر برای شخص نیکوکار می باشد، ۳. تشکر عملی، که در مقام عمل اگر می توانیم لطف او را به بهترین وجه جبران کنیم. همانطور که خداوند در قرآن کریم می فرماید: « وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا».[۳۹]
و همانطور که در فرهنگ دینی آمده همیشه وقتی کسی به شما نیکی کرد نیکی او را بهتر و بیش تر جواب دهید تا آنجا که اگر کسی در هنگام سلام گفتن تنها به «سلام»بسنده کرد شما به او بگویید «سلام علیکم» و اگر گفت «سلام علیکم» شما بگویید «سلام علیکم و رحمه الله» و اگر گفت: «سلام علیکم و رحمه الله» شما بگویید: «سلام علیکم و رحمه الله و برکاته».

خدمات بهتر و بیشتر و تشکر بیشتر

خدمات افراد جامعه مختلف است و بنا بر اختلافی که دارند تشکر کردن از آنان نیز مختلف می شود، و باید طبق همان مرتبه از فرد سپاسگزاری شود، که امام علی(علیه السلام) در حدیث کوتاه و پُر معنایی می فرماید: «شکر پروردگارت این است که دائماً ثنایش گویی، شکر کسی که بالای دست تو است به این است که در پیروی از او صادق باشی، شکر هم ردیفت آن است که مراتب اخوّت و برادری را به خوبی انجام دهی و شکر کسانی که زیر دست تو هستند به این است که از بخشش به آنها مضایقه نکنی». [۴۰]
بیشترین خدمات از سوی خداوند متعال و اولیای او به بشریت می رسد و لذا بالاترین تشکر از خدا و اولیای الهی ضرورت دارد.

روش های قدردانی

روش های قدردانی از دیگران بسیار زیاد و متنوع است، مثلا می توان با جملات پر مهر از آنان تشکر کرد یا کاری را برایشان انجام داد یا به نیکی از آنان یاد کرد و روش های دیگر.
روش های قدردانی در کارهای دولتی نیز زیاد است یکی از آن موارد پرداخت پول نقد به روسای موسسات و ادارات و یا کارکنان می باشد که پرداخت پول نقد به عنوان پاداش در مقایسه با اعطای مواردی همچون کالا، تسهیلات سفر و دیگر اشیای قابل لمس، کمتر به خاطر می ماند. بنابراین به جای پرداخت پول نقد، پاداش ها را بر اساس اقلام ملموس یا فیزیکی متمرکز باید انجام داد تا هم کارمندان بتوانند چندین بار مورد استفاده قرار دهند، و یا فرد همراه با اعضای خانواده اش از آن لذت ببرد. این اقلام بر خلاف پول هرگز از دست نمی روند.
برای شیوه های قدردانی آن هم از نوع غیرمالی روش های زیادی وجود دارد، چراکه همانطور که گفته شد پاداش های غیرمالی اثرگذارتر هستندو دراین جا به چند نمونه از آن ها اشاره می کنیم:
۱. همایش از مسئولین و کارمندان در مراسم رسمی و همایش ها، به همراه لوح تقدیر و ...
۲. نصب تصویر مسئول یا کارمند فعال و خدوم در نشریه و یا در پورتال سازمان، به همراه چکیده ای بیوگرافی و عوامل موفقیت آن ها و وظیفه ای که در آن درخشیده است.
۳. فراهم کردن شرایط تحصیل برای کارمندانی که علاقه به کسب علم و دانش دارند، و یا ثبت نام و ترغیب در مسابقات ورزشی و تفریحات سالم.
۴. ترفیع درجه برای کارمندان و همچنین دادن کالاهای ضروری به آنان و خانواده آنان نیز می تواند از مصادیق تشکر از زجمات آنان قرار بگیرد.
۵. از کارمندان برای صرف غذای دو نفره دعوت کنید.
۶. هدیه دادن گل یا کتاب و یا هدایای کوچک دیگری می تواند روش دیگری برای تشکر از کارمندان باشد، و موارد دیگری که هر کس می تواند با ابتکار به خرج دادن انجام دهد.
در مورد خدمات دولتی و مسئولین و کارکنانی که در منصب های خدمت هستند باید این نکته را تذکر دهیم که همین توفقیق خدمت به مردم از نعمت های الهی است که شامل حال این افراد شده است و آنان باید در مرحله اول بخاطر این نعمت از خداوند تشکر کند و در مرحله بعد این نعمت را به بهترین وجه انجام دهند و در خدمت و رفع مشکلات اجتماع همه توان خود را بکار گیرند.
و مردم هم در مقابل این خدماتی که از ارگان ها و اردات دولتی و غیر دولتی دریافت می کنند باید قدردان و آنان باشند و هم از آنان و هم از خداوند متعال تشکر کنند.

تشکر از پدر و مادر

شکر واسطه نعمت، اطاعت از خالق و حق شناسی از مخلوق است. نعمت حیات و قوایی که برای ادامه زندگی، لازم است از بزرگ ترین نعمت های خداوند برای انسان به شمار می آید. روشن است که این نعمت وجود ما به وسیله پدر و مادر به ما اعطا شده است و اگر آن دو نمی بودند، ما به وجود نمی آمدیم. بنابراین طبق دستور اسلام، وظیفه داریم در نعمت حیات، خداوند را شکرگزار باشیم و همچنین از پدر و مادر که مجرای این فیض بزرگ الهی بوده اند، تشکر نماییم. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ؛ مرا و پدر و مادرت را شکرگزار باش». [۴۱]و همچنین می فرماید: «وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ؛[۴۲]ما به انسان درباره پدر و مادرش سفارش کردیم، مادرش هر روز با زحمتی روی زحمت حمل کرد (و دوران بارداری را با رنج های فراوان پشت سر گذاشت) و دوران شیر خوارگی او در دو سال (با زحمت فراوان) صورت می گیرد، به انسان گفتیم که برای من و برای پدر و مادرت شکرگزاری کن که بازگشت همه شما به سوی من است». امام رضا (علیه السلام) فرمودند: «َمَنْ لَمْ يَشْكُرْ وَالِدَيْهِ لَمْ يَشْكُرِ اللَّه‏؛ کسی که از پدر و مادرش تشکر نکند از خداوند متعال تشکر نکرده است»، [۴۳]نیز فرمودند: «ان الله َ أَمَرَ بِالشُّكْرِ لَهُ وَ لِلْوَالِدَيْن‏؛ همانا خداوند فرمان داده است از او و پدر و مادر تشکر کنید». [۴۴] در این آیه احترام، قدردانی و اطاعت از والدین، در کنار پرستش خداوند بیان شده ومورد تأکید قرار گرفته است.

تشکر از همسر و فرزندان

یکی از مهم ترین و تأثیر گذارترین روش برای رسیدن به خوشبختی و آرامش ایجاد جو تشکر و قدردانی در خانواده می باشد. سپاسگذاری از افعال و گفتار همسر و فرزندان در زندگی می تواند رنگ و بوی نشاط و خوشبختی را به زندگی هر خانواده ای وارد نماید.
انسان امروزی برای رسیدن به خوشبختی تلاشهای زیادی را انجام می دهد، که گاه هزینه های سنگینی نیز دارد، این در حالی است که دین اسلام روشهای کم هزینه ای را برای رسیدن به خوشبختی و آرامش توصیه کرده است، و فقط کافیست انسان با استفاده از مطالعه و یا مشاوره با این روشها آشنا گردد. یکی از علل عدم تشکر و قدردانی از همسر در زندگی نداشتن اطلاعات لازم در مورد آثار و برکات انجام این عمل می باشد.
در اینجا نمونه ای از آثار و برکات تشکر و قدردانی در زندگی خانوادگی اشاره شود:
۱. رشد معنوی
تشکر از همسر حتی در زمانی که کار ناقصی را انجام داده باعث رشد معنوی می شود. این به این معنا است که برای رشد یافتن در زمینه معنویت جدا شدن از خانواده و جامعه کمک چندانی نمی کند، بلکه بودن در کنار افراد دیگر و داشتن یک رابطه صحیح می تواند انسان را در رسیدن به معنویت کمک شایانی نماید.
۲. خوشحال نمودن همسر و خانواده
یکی از دغدغه های زوجین انجام دادن کاری برای خوشحال نمودن طرف مقابل است. این کار برخی اوقات منجر به تحمل زمان و هزینه های زیادی نیز می گردد. اما یک راه ساده و کم هزینه به جهت خوشحال نمودن طرف مقابل تشکر و قدردانی نمودن از فعالیت های صورت گرفته در خانواده است. این روش می تواند با یک عمل یا گفتار ساده صورت گیرد.
۳. جلب محبت
تلاش زن و مرد برای جلب محبت همسر خود قابل توجه است، خصوصا در زمانه ای که جلوه های بیرون از خانواده برای زوجین متنوع و زیاد گشته است. تشکر از همسر به شیوه های مختلف کمک می کند تا انسان به راحتی بتواند محبت طرف مقابل را به خود جلب نماید.
۴. ارضای نیاز به قدردانی
هر انسانی نیاز به قدر دانی از فعالیتهایش را دارد که اگر این نیاز به خوبی در خانه بر طرف شود رابطه خانواده را مستحکم خواهد نمود. ضمن اینکه برآورده نشدن نیازها عامل بوجود آمدن عقده ها و افسردگی می باشد.
۵. ایجاد گرمی و صمیمیت تشکر نمودن از همسر می تواند سردی روابط بین زوجین را گرما ببخشد.
۶. دلگرمی در کارهای خانه و بیرون
داشتن این حس که فعالیت های من در خانه و یا بیرون از منزل از چشم همسرم پنهان نبوده و او به خاطر این فعالیتها از من تشکر می کند، این دلگرمی را بوجود می آورد که شخص با تمام وجود به کار خود ادامه دهد.
ضمن اینکه می تواند در تکمیل کارهای ناقص نیز مؤثر باشد.
۷. ایجاد دلبستگی و علاقه
معمولا توجه به موقع و لازم می تواند یک علاقه خوب را فراهم نماید و این مهم، با تشکر از کار همسر که همان توجه به موقع است حاصل می گردد.
۸. تأثیر در رفتار و اخلاق
انسان بنده کسی است که به کار او اهمیت دهد و احساس کند زحماتش نزد او ارزشمند است، لذا ایجاد حسن خلق و رفتار مطلوب را به دنبال خواهد داشت.
۹. امتیاز دادن به طرف مقابل
مرد زمانی که همسرش از او تشکر کند به همسر خود امتیاز داده و حس می کند که او را دوست دارد. زیرا مردها بیش از اینکه از زنها کار بخواهند، می خواهند آنها را دوست بدارند و قدردان باشند.
۱۰. احساس ارزشمند و مفید بودن
در تشکر در واقع پذیرش فعل انجام شده و قبول فی الجمله ای آن است، به این بیان که فرد خود را ارزشمند تلقی می کند.
تشکر کردن از افعال دیگران این حس را در شخص ایجاد می کند که او فردی مفید و کارآمد است در مقابل عدم تشکر فرد را دچار توهم بی فایده بودن می کند.
۱۱. احساس رضایتمندی
در خانواده کسی بابت انجام کارهای خود مزد و یا حقوقی دریافت نمی کند و تکرار برخی کارها ممکن است ملال آور شود که راهکار پیشگیری از ملالت، تشکر از فعالیت انجام شده است، و این تشکر احساس رضایتمندی را در افراد تقویت می نماید.
۱۲. تحمل مشکلات
زندگی مشترک سرشار از مشکلات فراوانی است که باید زوجین این مشکلات را تحمل کرده تا زندگی شیرینی را تجربه کنند.
تشکر از همسر این کمک را می نماید که شخص در رویارویی با مشکلات در راه رفاه خانواده خود بیشتر و بهتر اقدام کند، و این تشکر اعطای دلگرمی به فرد را در برخورد با مشکلات را می دهد.
۱۳. آرامش
برای آرامش عوامل زیادی برشمردند اما از علل مهم و کارآمد می توان به تشکر اشاره کرد زیرا عدم این کار باعث ایجاد اضطراب و نگرانی از فعالیت انجام شده می شود.
به این بیان که وقتی از کار انجام شده تشکر نشود، فرد احساس می کند کاری که انجام داده و زمان و پول و... را که برای این کار صرف کرده بی ارزش تلقی شده و یا نتوانسته کار مناسب را انجام دهد. این خود سلب آرامش را به دنبال دارد.
اگر از اقدامات صورت گرفته به هر میزان تشکر صورت پذیرد، به فرد این آرامش را می بخشد که کارش بی ارزش نبوده و یا اینکه مورد قبول واقع شده است.
۱۴. تداوم خیرات و نیکی ها
هر انسانی زمانی که بعد از انجام دادن یک کار تشویق شود مطمئنا به دنبال تکرار آن کار برمی آید. اما عدم تشویق و توجه باعث سردی در انجام مجدد کار شده و یا اگر مجبور به تکرار باشد از انجام آن لذت نبرده که هیچ، ممکن است رنج نیز ببرد.
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: سپاس گذاری کن از کسی که به تو احسانی نموده، این امر باعث پایداری احسان می شود و اگر سپاسگذاری نکنی احسان دوام نمی یابد.

تشکر از اساتید و معلمان

به یقین پدر و مادر تنها کسانی نیستند که بر گردن انسان حق دارند (هر چند حق آنها بسیار بزرگ است) هر کس حقّی معنوی یا مادی داشته باشد باید در برابر او تشکّر کرد.
علم نیز نعمتی است از جانب خداوند و باید او را در برابر این نعمت، شکرگزاری نمود، لکن مجرای فیض علم، معلم است، لذا انسان علاوه بر سپاس از خدا، باید از آموزگاران، دبیران، مدرسین و اساتید خود در هر مرتبه و مقامی که هست، قدردانی نماید. امیرالمومنین علی (علیه السلام) می فرماید: «اکرم ضیفک و ان کان حقیرا و قم من مجلسک لابیک و معلمک و ان کنت امیرا؛ مهمانت را احترام کن اگر چه او از نظر شخصیت اجتماعی ارزش والایی ندارد و همچنین به احترام پدر و معلمت قیام کن و بر پا خیز، اگر چه فرمانروای جامعه باشی». [۴۵]

چگونگی تشکر کردن

برای انجام هر کاری شیوه و روشی وجود دارد تشکر کردن از دیگران نیز دارای روش های گوناگونی است که باید به صورت صحیح انجام شود تا بتواند حق کسی که لطف کرده و خدمتی را انجام داده است اداء شود، همانطور که در روایتی امام علی (علیه السلام) می فرماید: «مَن صَنَعَ بِمِثلِ ما صُنِعَ اِلَیهِ فَاِنَّما کافاهُ وَمَن اَضعَفَهُ کانَ شَکورا؛ هر کس در برابر خوبی ای که به او شده همانند آن را انجام دهد آن را تلافی کرده است و اگر بیشتر از آن خوبی کند، سپاسگزاری نموده است».[۴۶]
۱. قدردانی باید دقیقاً از افرادی که لازم است انجام گیرد به این معنا که اگر بخواهیم از همسر خود درمقابل عملی که انجام داده قدردانی نمائیم باید این سپاسگزاری را از خود همسر انجام دهیم و نه فرزندان.
۲. کیفیت و کمیت قدردانی باید متناسب با کیفیت و کمیت عمل انجام شده باشد.
۳. سعی کنیم قدردانی از شیوه های کلامی و غیرکلامی تواما استفاده کنیم مثلاً تشکر کردن به همراه لبخند زدن.
۴. عمل قدردانی را محدود به سن اشخاص نکنیم مثلاً نگوئیم که چون بچه کوچک است نیاز به قدردانی ندارد.
۵. موضوع یا مسئله ای که از آن قدردانی می کنیم باید دقیقاً مشخص شود تا فرد متوجه شود از کدام کار او قدردانی نموده ایم.

روشهای تشکر از دیگران

هر چند راه و رسم تشکر در موقعیتهای مختلف متفاوت بوده اما بیان راه های آن، به فرد این امکان را می دهد تا بتواند در موقعیت های مختلف از روشی که احساس می کند مفید و کارآمد است استفاده کند.
۱. تشکر کلامی:
در موارد زیادی کلمات می توانند احساسات و عواطف انسان را به دیگران منتقل کنند یکی از این موارد زمانی است که خیر و نیکی از طرف مقابل به انسان رسیده باشد که با جملات احساسی و تشکر آمیز می توانیم از او سپاسگزای کنیم.
۲. تشکر نوشتاری:
در بعضی اوقات کلام یاری تشکر از دیگران را ندارد و امکان تشکر زبانی وجود ندارد که در این مواقع می توان با نوشتن نامه یا متن یا پیامکی قدر دانی و سپاس خود را از طرف مقابل به بهترین صورت انجام دهیم.
۳. تشکر با علائم رفتاری:
یکی دیگر از راه های تشکر کردن از دیگران عکس العمل خاصی است که فرد می تواند انجام دهد و به شخصی که لطفی در حق او کرده بفهماند که قدر دان زحمات او است این عکس العمل خاص می تواند لبخند محبت آمیز یا نشان دادن حالت رضایت و خوشحالی در چهره یا علائم احترامی دیگر باشد.
۴. جبران کردن و همکاری در اتمام کار
در مواردی تشکر کردن از دیگران همراه با عمل انجام می گیرد یعنی کسی که برای ما کاری انجام می دهد اگر می توانیم در تمام کردن آن کار و یا در مواردی که نیاز به کمک داشت کمکش کنیم.
۵. اهمیت دادن به طرف مقابل
یکی دیگر از راهکارهای جبران زحمات دیگران صرف نمودن زمان، یا حمایت کردن و یا درک کردن او می باشد که با این امور می توانیم زحمات او را جبران کنیم و به او بفهمانیم که لطفی را که کرده فراموش نکرده ایم.
۶. ابراز و اظهار تشکر کردن یکی از نکاتی است که در هنگام تشکر کردن باید مراعات شود تا هم قدرشناسی خود ر ثابت کنیم و هم دیگران تشویق شوند که کارشان را تکرار کنند.
۷. از اموری که در موقع تشکر کردن باید توجه داشته باشیم نگاه کردن به طرف مقابل و بردن نام و انجام اعمالی است که مراتب محبت انسان را می رساند.
۸. در هنگام تشکر کردن باید صادقانه تشکر کرد و واقعی بودن آن را نشان داده و از سپاسگزاری ساختگی خودداری کنید؛ چرا که به راحتی قابل تشخیص است همان طور که تشکر صادقانه این گونه است.
۹. عادت سپاسگزاری را ملکه ذهن خود کرده و به دنبال موقعیت هایی باشید تا از مواردی که به ظاهر آشکار نیستند تشکر کنید. با تمرین این تکنیک ویژگی مثبت اندیشی را در وجود خود تقویت و همواره به دنبال کشف مواهب پیرامون زندگی برخواهید آمد.

راهکارهای عادت به تشکر کردن

خیلی از افراد با اینکه می دانند کاری درست و پسندیده است و انجام دادن آن کار به نفعشان می باشد اما به لحاظ این که نمی داند که چگونه باید آن کار را انجام دهند، از اقدام به آن صرف نظر می کنند و یا اینکه کاری را که درستی آن را می دانند، به خیال اینکه کار سخت و دشواری است و از توان آنها بیرون است انجامش نمی دهند. تشکر کردن نیز یکی از همین کارها است که برخی از افراد هستند که غرورشان یا خصلت های دیگری، نمی گذارد از دیگران تشکر کند و یا اینکه می خواهند تشکر کنند ولی راه و روش تشکر کردن را نمی دانند، پس باید خود را به این امر عادت دهند و روش های صحیح انجام این امر مهم را بیاموزند، چندین نمونه برای عادت دادن خود به این خصلت بیان می شود که بهتر است با تمرین و عمل کردن انسان سپاسگزار و قدر دانی باشیم:
۱. اگر بدانیم شکر گزاری چه عادت زیبایی است و چه فایده هایی دارد هر چه زودتر به آن عادت می کنیم.
۲. آموختن و عادت کردن به گفتن واژگانی همچون متشکرم، سپاسگزارم، قدردانی می کنم، ممنونم و... یا مهارت های غیر کلامی مثل لبخند زدن و... که اگر این امور در زندگی روزمره مان به سپاسگزاری در مواقع لزوم عادت کنیم آن گاه است که زندگی شیرین می شود.
۳. قدردانی و تشکر را از کلماتی و جملات کوچک شروع کنیم تا به جملات بزرگتری برسیم مثلاُ گفتن متشکرم یا ممنونم و...
۴. تمرین به روش تجسم خیالی یعنی افرادی که قرار است از آنها قدردانی کنیم ابتدا آنها را مجسم کرده و به ایفای نقش بپردازیم.
۵. روش دیگر تمرین در مقابل آئینه است. لازم به ذکر است تمرین روبروی آئینه شیوه ای است که انسان می تواند به مهارتهای زیادی با استفاده از آن دست یابد.

کتاب و مقاله شناسی تشکر از دیگران

۱. بررسی نقش تربیتی تشکر و سپاسگزاری از نظر فردی و اجتماعی با استناد به آیات قرآن مجید، قدرت الله تابع جماعت، استاد راهنما محمدرضا آشتیانی، رشته الهیات و معارف، کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی اراک، تاریخ دفاع 1374.
۲. ۱۰۰ روش برای تشکر کردن، سیلیا هادون، مترجم، مهرداد انتظاری، تهران، علم، 1384.
۳. مقاله شکر گزاری و سپاس از دیگاه قرآن و روایات، یوسف کاظمی در سایت www.aftabir.com

منابع

۱. قرآن
۲. نهج البلاغه
۳. آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، بیروت: مؤسسه‌الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۷ق.
۴. حرّ عاملی، محمدبن حسن، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم ۱۴۰۹ـ۱۴۱۲.
۵. حسن بن علی بن شعبه حرّانی، تحف العقول عن آل الرسول،جامعه مدرسین، قم، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق/۱۳۶۳ش.
۶. صدوق، علل الشرایع، انتشارات مکتبه الداوری، قم.
۷. محمد بن مکی(شهید اول)، الدره الباهره من الأصداف الطاهره، انتشارات زائر، قم، ۱۳۷۹ش.
۸. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، دار الکتاب، قم، ۱۴۰۴ق.
۹. صدوق، عیون اخبار الرضا، انتشارات اعلمی، تهران
۱۰. صدوق، من لا یحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ۱۴۱۳ق.
۱۱. قمی، عباس، سفینۀ البحار، اسوه ، قم.
۱۲. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، دار الکتاب، قم، ۱۴۰۴ق.
۱۳. کلینی، محمد بن یعقوب، الاصول من الکافی، دار الکتب الإسلامیه، تهران، ۱۴۰۷ ق.
۱۴. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، (م. ۱۱۱۰ ق.)، سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ ق.
۱۵. محمد بن مکی(شهید اول)، الدره الباهره من الأصداف الطاهره، انتشارات زائر، قم، ۱۳۷۹ش.

پانویس

  1. بقره، ۱۵۸
  2. فاطر، ۳۰
  3. آل عمران، ۱۴۴
  4. عیون اخبار الرضا، صدوق، ج ۲، ص ۲۴.
  5. سبا، آیه۱۳
  6. بقره، ۲۴۳.
  7. یونس آیه۶۰ و غافر آیه ۶۱
  8. شوری، آیه۲۳
  9. تحف العقول، ابن شعبه حرانی، ص416
  10. اصول کافی، کلینی، ج 3، ص 156
  11. سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج1، ص701
  12. تحف العقول، ابن شعبه حرانی، ص271
  13. بحارالانوار، مجلسی، ج68 ، ص50
  14. بحارالانوار، جلد 44، صفحه 195
  15. بحارالانوار، مجلسی، ج15، ص401
  16. سفینه البحار، شیخ عباس قمی، جلد 1، ص 522 (واژه ثویبه).
  17. اصول کافی، کلینی، ج ۲، ص ۶۴۴،
  18. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۱۱
  19. الدره الباهره من الأصداف الطاهره، محمد بن مکی(شهید اول)
  20. تفسیر القمی، قمی، علی بن ابراهیم، ج ۱، ص ۱۵۷،
  21. نهج البلاغه، ص ۵۵۶
  22. تحف العقول، حسن بن شعبه حرانی، ص 281.
  23. نهج البلاغه، ص ۵۳۵
  24. کافی، کلینی، ج‏۲، ص ۳۶۲
  25. نهج البلاغه، حکمت ۲۰۴
  26. بحارالأنوار، مجلسی، ج۷۵، ص۴۴، ح۱
  27. غررالحکم، آمدی، ج۲، ص۵۴۲، ح۳۵۴۲
  28. علل الشرایع، شیخ صدوق، ج۲، ص۵۶۰، ح۱
  29. آل عمران، آیه ۱۸۸
  30. غررالحکم، آمدری، ج4، ص161، ح5668 و ح5669
  31. بحارالأنوار،مجلسی، ج ۷۱، ص ۵۳
  32. لقمان، آیه۱۲
  33. بقره، ۱۵۸
  34. بحارالأنوار،مجلسی، ج 71 ، ص 54
  35. تحف العقول، ابن شعبه حرانی، ص 236
  36. غررالحکم، آمدری، ج 1، ص 578
  37. کافی، کلینی، ج4، ص33، ح1
  38. تحف العقول،ابن شعبه حرانی، ص271
  39. نساء، آیه86
  40. غرر الحکم و درر الکلم، آمدی، ص406
  41. لقمان، آیه۱۴.
  42. لقمان، آیه ۱۴.
  43. وسائل الشیعه، عاملی، ج۶، ص۵۴۲
  44. بحارالانوار، مجلسی، ج۷۴، ص۶۸
  45. غررالحکم، آمدی، ص 211
  46. کافی، کلینی، ج4، ص28، ح1