فرهنگ مصادیق:بی تابی در مصیبت

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از بی تابی در مصیبت)
پرش به: ناوبری، جستجو
بی تابی در مصیبت

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ بی تابی
۲ جزع و بی تابی در عزای سید الشهداء علیه السلام
۳ جزع و بی تابی
۴ جزع و فزع کردن و حکم آن
۵ جزع ودرمان آن
۶ جزع - ویکی فقه
۷ نقطۀ مقابل تسلیم شدن «جزع کردن» است

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده: سید هاشم ناجی جزایری

محتویات

جزع و فزع در مصیبت

مقدمه

جزع و فزع نمودن در هنگام مواجه شدن با مصیبت بر حسب درجات ایمان و اعتقاد و عادات و طبایع افراد و موقعیت آنها نمودها و نشانه‌های مختلف و متفاوتی دارد و نباید آن را منحصر در چند نمود و نشانه دانست. لذا در این نوشتار مختصراً به مواردی از آن اشاره شده است.

نشانه‌ها و نمودهای روحی و باطنی جزع و فزع

امام صادق(ع). به این مضمون فرمود: هر مصیبتی که به آدمی روی بیاورد، لازم است که او در هنگام مواجه شدن با آن به خدای متعال نزدیک گردد و به درگاه باری تعالی تضرع و زاری و انابه نماید و اگر چنین نکند. او در این مصیبت بردبار و صبور نبوده و در مقابل آن بی تابی و جزع نموده است[۱].
پیامبراکرم(ص). فرمود: از نشانه‌های جزع نمودن بر مصیبت آن است که شخص رفتاری را از خود بروز دهد که قبلاً نداشته است یا آنکه کاری را که قبلاً انجام می‌داده ترک نماید. [۲]
امام صادق(ع). به این مضمون فرمود: اضطراب قلب و غمگینی شخص و تغییر یافتن رنگ چهره و دگرگونی وضع و حال شخص از نمودهای جزع بشمار می‌آید[۳].
امام صادق(ع). فرمود: جزع نمودن تاریکی و ظلمت درونی افراد را آشکار می‌سازد[۴].

نشانه‌ها و نمودهای جسمی و ظاهری جزع و فزع

پیامبراکرم(ص). فرمود: از نشانه‌های جزع نمودن بر مصیبت آن است که شخص رفتاری را از خود بروز دهد که قبلاً نداشته است؛ یا آنکه کاری را که قبلاً انجام می‌داده ترک نماید[۵].

جزع و فزعی که بوسیله زبان انجام می‌گیرد

وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ[۶]. «۱۲»(الممتحنه). .
در این آیه مبارکه به مردم توصیه شده است که به دستورات پیامبراکرم(ص). عمل نمایند.
و از جمله آن دستورات نیک، آن است که، در هنگامی که آنها با مصیبتی مواجه می‌گردند از ارتکاب اعمال زیر خودداری کنند: ۱). انجام نیاحه، ۲). پاره کردن پیراهن، ۳). کشیدن موی سر، ۴). چاک کردن گریبان، ۵). چنگ زدن به صورت، ۶). نعره کشیدن و داد و فغان سر دادن.

ابراز نارضایتی از تقدیرات الهی عز و جل

پیامبراکرم(ص). در روزی که فرزندش ابراهیم از دنیا رفت به این مضمون فرمود:
غم و اندوهی که - بخاطر مصیبت مرگ فرزند- در قلب و در چشم وجود دارد، نشانه رحمت است و غم و اندوهی که بوسیله دست ظهور می‌یابد و بر زبان جاری می‌گردد از شیطان است[۷].
جابر می‌گوید: به امام باقر(ع). گفتم: معنای جزع چیست؟
امام باقر(ع). به این مضمون فرمود: بدترین جزع آن است که همراه با داد زدن و فریاد کشیدن و بر صورت و سینه زدن و کشیدن موی سر باشد و شخصی که چنین رفتاری را انجام دهد بدرستیکه او صبر را از دست داده و از مسیر بردباری منحرف شده است[۸].
پیامبراکرم(ص). فرمود: خدای متعال مورد لعن و نفرین قرار داد شخصی را که -در مصیبت- بصورت خود چنگ زند و گریبان خود را چاک نماید و نعره بکشد و داد و فغان سر دهد[۹]. .

زدن به صورت و سینه

پیامبراکرم(ص). به این مضمون فرمود: از ما نیست شخصی که در هنگام مصیبت به صورت خود بزند و گریبان خود را چاک نماید[۱۰].

زدن دست بر ران پا

امام کاظم(ع). به این مضمون فرمود:شخصی که در هنگام مصیبت دست خود را بر ران خود می‌زند، این کار موجب ضایع شدن اجر و ثواب او می‌گردد[۱۱].

زدن دست بر دست دیگر

مردی به پیامبراکرم(ص). گفت: چه چیزی باعث می‌گردد که اجر آدمی در هنگام مصیبت ضایع شود؟
پیامبراکرم(ص). فرمود: زدن دست بر دست دیگر[۱۲]

پاره کردن پیراهن -چاک زدن گریبان

امام صادق(ع). فرمود: سزاوار نیست در هنگامی که شخصی از دنیا می‌رود داد و فریاد کرد و پیراهن خود را چاک نمود[۱۳].
در حدیث آمده است: شخصی که پیراهن خود را در مصیبت مرگ شخصی چاک می‌کند، در آتش جهنم برای او جایی معین خواهد شد[۱۴].
در حدیث آمده است: سزاوار نیست که همسری پیراهن خود را در مصیبت مرگ همسر خود چاک نماید و همچنین سزاوار نیست که پدری پیراهن خود را در مصیبت مرگ فرزند خود چاک نماید.
و اگر شخصی چنین کند باید کفاره دهد و از این کار خود استغفار نماید و توبه کند[۱۵].

نیاحه نمودن

الف). نیاحه نمودن. نشان و نمادی از جزع و فزع بشمار می‌آید.
امام باقر(ع). فرمود: شخصی که در هنگام مصیبت نیاحه نماید، بدرستیکه او صبر را از دست داده و از مسیر بردباری منحرف شده است[۱۶].
ب). گفتن و بیان صفات و محسناتی که شخص فوت شده دارای آنها نبوده است و تمجید بیجا و تعریف غیرواقعی از شخص فوت شده که به کذب و گفتن دروغ منتهی می‌گردد؛ از نمودهای نیاحه بشمار می‌آید[۱۷].
ج). نیاحه: آوازی است که در مجالس عزا و مصیبت بکار گرفته می‌شود و غنا آوازی است که در مجالس لهو و لعب بکار گرفته می‌شود.
پیامبراکرم(ص). فرمود: دو صدا ملعون و نفرین شده است و خدای متعالی آن دو صدا را دوست نمی‌دارد.
یکی از آن صداها داد کشیدن و نعره کشیدن در هنگام مصیبت و دوم صدای ساز و آواز در هنگام عیش و عشرت[۱۸].
د). نیاحه و گوش دادن به آن مورد نهی شرع واقع شده است.
پیامبراکرم(ص). نهی فرمود از نیاحه و شنیدن آن[۱۹].
ه). کیفر و عقوبت نیاحه و گوش دادن به آن:
پیامبراکرم(ص). به این مضمون فرمود: شخصی که مرتکب نیاحه می‌گردد، اگر قبل از مرگ توبه نکند، در روز قیامت گرفتار عذاب می‌گردد[۲۰].
و). نیاحه عملی است که از دوران جاهلیت باقی مانده است.
پیامبراکرم(ص). فرمود: نیاحه نمودن از اعمال جاهلیت است[۲۱].
پیامبراکرم(ص). به این مضمون فرمود: چند چیز است که بعضی از افراد امت من آن را انجام می‌دهند و آن چند چیز از یادگارهای دوران جاهلیت است:
نیاحه نمودن از جمله آنها می‌باشد[۲۲].

پیامدهای ناگوار جزع و فزع نمودن

آفت بشمار می‌آید

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: شخصی که جزع می‌نماید این کار برای او سه آفت را در پی خواهد داشت:
۱). اجر و ثواب خود را ضایع خواهد ساخت، ۲). دشمن خود را شاد خواهد نمود، ۳). ضرر به جان خود خواهد زد[۲۳].

ارزش انسان را کم می‌کند

حضرت امیرالمؤمنین(ع). به این مضمون فرمود: جزع نمودن موجب کم ارزش شدن انسان می‌گردد[۲۴].

امید را از بین می‌برد

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: از جزع نمودن پرهیز کن.
زیرا جزع. امید را از بین می‌برد و باعث سستی در عمل می‌گردد و غم و اندوه را بوجود می‌آورد[۲۵].

اجر و ثواب را ضایع می‌سازد و آدمی را از آن محروم می‌نماید

حضرت امیرالمؤمنین(ع). به این مضمون فرمود: جزع نمودن. مقدران الهی را تغییر نخواهد داد و آن را دفع نخواهد نمود؛ اما موجب ضایع شدن اجر و ثواب خواهد گشت[۲۶].
امام باقر(ع). فرمود :شخصی که در برابر مصیبتی که به او روی آورده است صبر نماید و استرجاع کند و حمد الهی را بجای آورد، بدرستیکه او راضی به رضای الهی شده است و اجر چنین شخصی با خدای متعال خواهد بود و اگر او چنین نکند مقدرات الهی بر او خواهد گذشت، در حالی که او مورد ملامت و مذمت قرار خواهد گرفت و اجر و ثواب او ضایع خواهد شد[۲۷].
امام جواد(ع). فرمود: شخصی که جزع او بر صبرش غلبه پیدا کند، اجر خود را ضایع ساخته است[۲۸].
حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: بوسیله صبر و بردباری بر جزع چیره گرد، زیرا جزع نمودن اجر را ضایع می‌سازد و مصیبت را بزرگتر می‌کند[۲۹].
امام عسکری(ع). به شخص مصیبت دیده‌ای فرمود: حمد الهی را بجای آور و جزع نکن! زیرا جزع موجب می‌گردد تا اجر تو ضایع شود[۳۰].
پیامبراکرم(ص). به مردی که فرزندش را از دست داده بود تسلیت گفته و به او فرمود: کاری نکن که جزع تو باعث ضایع شدن اجر و ثواب است[۳۱].
پیامبراکرم(ص). به این مضمون فرمود: ای مردم! بر شما حرام نیست که در هنگام دفن فرزند خود وارد قبر شوید، اما چه بسا ممکن است در هنگامی که کفن فرزند خود را باز می‌کنید شیطان به سراغ شما بیاید و صبر بردباری را از شما سلب کند و در آن هنگام با بی تابی نمودن و جزع کردن اجر و ثواب خود را از بین ببرید[۳۲].
حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: شخصی که جزع می‌نماید، جان خود را به عذاب افکنده است و امر الهی را ضایع ساخته است و ثواب و اجر خود را از بین برده است[۳۳].
حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: با جزع نمودن اجر و ثوابی باقی نمی‌ماند[۳۴].
در حدیث شریف آمده است: بدرستیکه مصیبت دیده واقعی شخصی است که با جزع نمودن از اجر و ثواب محروم شده است[۳۵].
امام صادق(ع). فرمود:ت قوای الهی را پیشه خود سازید و صبر و بردباری نمائید. زیرا شخصی که صبر و بردباری ننماید، جزع او را هلاک خواهد ساخت و هلاکتش بوسیله جزع، بخاطر آن است که جزع نمودن او را از اجر و ثواب محروم خواهد ساخت[۳۶].

خستگی جزع بیشتر از خستگی مصیبت است

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: جزع نمودن در هنگام مصیبت خسته کننده تر از صبر نمودن در برابر آن است[۳۷].

رسوائی و فضیحت را بوجود می‌آورد

امام صادق(ع). فرمود: صبر و بردباری نور و صفای باطن افراد را آشکار می‌سازد و جزع و بی تابی نمودن ظلمت و وحشت باطنی افراد را آشکار می‌سازد[۳۸].

سختی جزع بیشتر از سختی مصیبت است

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: جزع نمودن در هنگام مصیبت سخت تر از خود مصیبت است[۳۹].
امام صادق(ع). به مردی که پس از فوت فرزند خود، جزع و بی تابی می‌نمود فرمود:تو در برابر این مصیبت کوچک. جزع نمودی و از مصیبت بزرگ غافل شدی.
تو اگر خود را برای راهی که فرزندت رفته است آماده می‌کردی هیچگاه جزع تو در مرگ او افزون نمی‌گشت. پس مصیبت تو بخاطر آماده نشدن برای مرگسخت تر از مصیبت تو در فقدان فرزندت می‌باشد[۴۰].

غم و اندوه را بوجود می‌آورد

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: از جزع نمودن پرهیز کن. زیرا جزع. امید را از بین می‌برد، و باعث سستی در عمل می‌گردد و غم و اندوه را بوجود می‌آورد[۴۱].

گناه و معصیت بشمار می‌آید

حضرت امیرالمؤمنین(ع). به شخصی که مصیبت دیده بود فرمود:
اگر تو در این مصیبت صبر نمائی، مقدرات الهی بر تو خواهد گذشت در حالی که تو اجر و ثواب خواهی برد و چنانچه در این مصیبت جزع نمائی، مقدرات الهی بر تو خواهد گذشت در حالی که تو گناهکار خواهی بود[۴۲].
ملک الموت می‌گوید: من هنگامی که روح فرزند آدم را -به اذن الهی -قبض می‌کنم، اهل و خانواده او جزع می‌نمایند. در این هنگام من در گوشه‌ای می‌ایستم و به آنها می‌گویم:این جزع و بی تابی برای چیست؟
بخدا سوگند ما روح او را قبل از اجلی که برای او معین شده بود قبض نکرده‌ایم و ما در انجام این مأموریت گناه و خطائی مرتکب نشده‌ایم و اگر شما در این مصیبت. صبر و بردباری نمایید، اجر و ثواب خواهید برد و چنانچه در این مصیبت جزع کنید و بی تابی نمایید، گناهکار می‌گردید و گرفتار وزر و وبال می‌شوید[۴۳].

مصیبت را شدت می‌بخشد و آن را افزایش می‌دهد

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: جزع نمودن در هنگام مصیبت آن مصیبت را بزرگتر می‌نماید[۴۴].
جزع نمودن در مصیبت، مصیبت دیگری است که بر شخص مصیبت دیده وارد می‌گردد. زیرا او با جزع نمودن خود را از اجر و ثواب محروم خواهد ساخت و محروم شدن از اجر و ثواب، بزرگترین مصیبتها بشمار می‌آید[۴۵].
امام هادی(ع). به این مضمون فرمود:مصیبت برای شخص بردباری یکی است و برای جزع کننده دو تا می‌باشد[۴۶].

نابودی و هلاکت را باعث می‌گردد

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: جزع نمودن، هلاکت است
حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: شخصی که صبر و بردباری او را نجات ندهد جزع او را هلاک خواهد ساخت[۴۷].

ندامت و پشیمانی را باعث می‌گردد

حضرت امیرالمؤمنین(ع). فرمود: صبر و بردباری مرکب سلامت است و جزع مرکب ندامت است[۴۸].
پیامبراکرم(ص). به شخص مصیبت دیده‌ای تسلیت گفته و به او فرمود: با جزع نمودن خود مصیبت دیگری را بر مصیبت خود افزون مساز. زیرا در این صورت اجر تو ضایع می‌گردد و تو پشیمان خواهی شد[۴۹].

وزر و وبال را گریبانگیر انسان می‌نماید

حضرت امیرالمؤمنین(ع). به شخص مصیبت دیده‌ای فرمود: اگر تو در این مصیبت صبر نمایی، مقدرات الهی بر تو خواهد گذشت در حالی که تو اجر و ثواب خواهی برد و چنانچه در این مصیبت جزع نمائی مقدرات الهی بر تو خواهد گذشت در حالی که وزر و وبال -ین عمل گریبانگیر تو خواهد شد[۵۰].
روزی مرد مصیبت دیده‌ای به نزد امام صادق(ع). آمد و لب به شکوه و شکایت باز نمود. در این هنگام امام صادق(ع). به او فرمود: اگر تو در مقابل این مصیبت صبر و بردباری نمائی، اجر و ثواب خواهی برد و چنانچه تو در این مصیبت صبر ننمایی مقدرات الهی بر تو خواهد گذشت در حالی که وزر و وبال گریبانگیر تو خواهد شد[۵۱].
ملک الموت می‌گوید: من هنگامی که روح فرزند آدم را به اذن الهی قبض می‌کنم. اهل و خانواده او جزع می‌نمایند. در این هنگام من در گوشه‌ای می‌ایستم و به آنها می‌گویم: این جزع و بی تابی برای چیست؟
بخدا سوگند ما روح او را قبل از اجلی که برای او معین شده بد قبض نکرده‌ایم و ما در انجام این مأموریت گناه و خطائی مرتکب نشده‌ایم و اگر شما در این مصیبت صبر و بردباری نمایید، اجر و ثواب خواهد برد و چنانچه -در این مصیبت -جزع کنید و بی تابی نمایید، گناهکار می‌گردید و گرفتار وزر و وبال می‌شوید[۵۲].

استثاء در جزع و فزع

در مصائب اهل بیت علیهم السلام،جزع و فزع نمودن توصیه شده است که به برخی روایات آن اشاره می‌کنیم:
قال الإمام الصادق(ع). :قد شققن الجیوب و لطمن الخدود الفاطمیات علی الحسین بن علی(ع). . و علی مثله تلطم الخدود. و تشق الجیوب [۵۳].
(من جمله ماجری فی کربلاء بعد مقتل سید الشهداء صلوات الله تعالی علیه). :. . . بکی النسوه و لطمن الخدود و شققن الجیوب [۵۴].
لما قتل الحسین(ع). لبسن نساء بنی هاشم السواد و المسوح. و کن لا یشتکین من حر و لا بر.
و کان علی بن الحسین(ع). یعمل لهن الطعام للمآتم. . [۵۵].
قال الإمام الصادق(ع). :إن البکاء و الجزع مکروه للعبد فی کل ما جزع. ما خلا البکاء و الجزع علی الحسین بن علی(ع). فإنه فیه مأجور [۵۶].

منبع

ناجی جزایری، سید هاشم، پدران و مادران رحمت شده و پدران و مادران نفرین شده، قم: ناجی جزایری، (1388). .

پا نویس

  1. قال الإمام الصادق(ع). . . . کل نازله خلت أوائلها من الإخبات و الإنابه. و التضرع -إلی الله-فصاحبها جزوع. غیر صابر (مصباح الشریعه ص 185).
  2. قال رسول الله(ص). :إن الجزع -علی المصیبه-إن یعمل شیئاً لم یکن یعملهأو یترک شیئاً کان یعمله (تنبیه الخواطر ج 1 ص 16) یقول الناجی الجزائری:و إطلاقه یشمل الأعمال الروحیه و الباطنیه -أیضاً-.
  3. قال الإمام الصادق(ع). :. . . تفسیر الجزع:اضطرب القلب و تحزن الشخص. و تغیر اللون و تغیر الحال. . (مصباح الشریعه ص 185). .
  4. قال الإمام الصادق(ع). الصبر یظهر -ما فی بواطن العباد-من النور و الصفاء. و الجزع یظهر -ما فی بواطنهم-من الظلمه و الوحشه. . (مصباح الشریعه ص 185).
  5. قال رسول الله(ص). :إن الجزع -علی مصیبه-أن یعمل شیئاً لم یکن یعمله أو یترک شیئاً کان یعمله (تنبیه الخواطر ج 1 ص 16). یقول الناجی الجزائری:و إطلاقه یشمل الأعمال الجسمیه و الظاهریه -أیضاً-.
    _-از این حدیث شریف استفاده می‌شود که مواجه شدن شخص مؤمن با مصائب و ناملایمات روزگار نباید باعث گردد تا تغییر منفی و ناخوشایندی در روحیه و رفتار او بوجود آید.
    مانند:انزوا طلبی و عزت گزینی و بداخلاقی و ترک رفتارهای نیکی که داشته است.
    زیرا در اینصورت این تغییر رفتار -در او -نمود و نشانی از جزع و فزع بشمار خواهد آمد.
    بلکه بر شخص با ایمان لازم است مصائب روزگار را -که برای او امتحانات الهی است-بمنزله نردبانی بداند که بوسیله آن راه ترقی و تعالی را می‌پیماید. تا به سرمنزل سعادت و کمال برسد.
    و همچنین بر او لازم است که با مطالعه و تحقیق در سرگذشت انبیاء(ع). و اوصیاء(ع). و أولیاء الهی، زندگی آنها را سرمشق و الگوی زندیگ خود قرار دهد. تا به سعادت و خیر دنیا و آخرت نائل گردد.
    امام باقر(ع). به این مضمون فرمود:اگر مصیبتی -در جسم یا مال یا فرزندان-به تو روی آورد، مصائب پیامبر(ص). را بیاد بیاور.
    زیرا مردم هرگز با مصائبی بالاتر از مصائبی که بر پیامبر(ص). رسیده است مواجه نخواهند شد.
    قال الإمام الباقر(ع). :إن اصبت بمصیبه -فی نفسک أو فی مالک أو فی ولدک -فاذکر مصابک برسول الله(ص). .
    فإن الخلائق لم یصابوا بمثله -قط-(الکافی ج 3 ص 220). .
    (راجع:مشکاه الأنوار ج2 ص 217 و الزهد ص 38 الباب 2). .
  6. عن أبی عبدالله(ع). فی قول الله عز و جل:و لا یعصینک فی معروف.
    قال (ع). :المعروف:أن لا یشفقن جیباً.
    و لایلطمن خداً_.
    و لایدعون ویلاً.
    و لایتخلفن عند قبر_.
    و لایسودن ثوباً.
    و لاینشرن شعراً (الکافی ج 5 ص 527 و مشکاه الأنوار ج 2 ص 44 و مکارم الأخلاق ج 1 ص 497). . _فی مشکاه الأنوار و مکارم الأخلاق:وجهاً.
    _فی مکارم الأخلاق هکذا:و لا ینحن عند قبر.
    (قالت إمرأه لرسول الله(ص). ). :ما ذلک المعروف الذی أمرنا الله أن لا نعصینک فیه؟
    قال (ص). :لاتلطمن خداً. و لاتخشمن وجهاً. و لاتنتفن شعراً.
    و لاتشققن جیباً. و لاتسودن ثوباً. و لاتدعین بویل(الکافی ج 5 ص 527). .
    قیل:عنی بالمعروف:النهی عن النوح. و تمزیق الثیاب. و جز الشعر.
    و شق الجیب. و خمش الوجه. و الدعاء بالویل (مجمع البیان ج 9 ص 414). .
  7. برای اطلاع بیشتر از متن این حدیث شریف به صفحه 111 مراجعه فرمائید.
  8. عن جابر بن أبی جعفر(ع). قال:قلت له:ما الجزع؟
    قال (ع). :أشد الجزع:الصراخ بالویل و العویل و لطم الوجه و الصدر و جز الشعر -من النواصی-. و من أقام النواحه. فقد ترک الصبر. و أخد فی غیر طریقه. . (الکافی ج 3 ص 222).
  9. عن أبی إمامه:إن رسول الله(ص). قال:لعن الله الخامشه وجه‌ها.
    و الشاقه جیبها. و الداعیه بالویل و الثبور (مسکن الفؤاد ص 99).
  10. -(قالت إمرأه لرسول الله (ص). ). :-یا رسول الله-ما هذا المعروف الذی أمرنا الله به أن لا نعصیک فیه؟
    فقال(ص). :أن لاتخمشن وجهاً. و لاتلطمن خداً و لاتنتفن شعراً.
    و لاتمزقن جیباً. و لاتسودن ثوباً. و لاتدعون بالویل و الثبور.
    و لاتقیمن عند قبر(تفسیر القمی -علیه الرحمه-ج 2 ص 377).
  11. برای اطلاع از متن این حدیث شریف به صحفه 111 کتاب پدران و مادران رحمت شده و پدران و مادران نفرین شده مراجع فرمائید.
  12. سأل رجل النبی(ص). :ما یحبط الأجر -فی المصیبه-؟
    فقال(ص). :تصفیق الرجل بیمینه علی شماله.
    و الصبر عند الصدمه الأولی.
    فمن رضی فله الرضا. و من سخط فعلیه السخط (مسکن الفؤاد ص 53).
  13. عن أبی عبدالله(ع). قال:لا ینبغی الصیاح علی المیت و لا شق الثیاب (الکافی ج 3 ص 225).
  14. عن جعفر بن محمد(ع). أنه أوصی -عند ما احتضر-فقال:لا یلطمن علی_خد.
    و لا یشقن علی_جیب.
    فما من إمرأه تشق جیبها إلا صدع لها فی جهنم صدع.
    کلما زادت. زیدت (دعائم الإسلام ج 1 ص 226 و بحار الأنوار ج 79 ص 101). .
    _فی بحارالأنوار:علی.
  15. عن خالد بن سدیر -أخی حنان بن سدیر-قال:سألت أباعبدالله(ع). عن رجل شق ثوبه علی أبیه أو علی امه أو علی أخیه _أو علی قریب له.
    فقال(ع). :لا بأس. بشق الجیوب.
    قد_موسی بن عمران علی أخیه هارون.
    و لایشق الوالد علی ولده.
    و لا زوج علی امرأته.
    -و تشق المرأه علی زوجها-.
    و إذا شق زوج علی امرأته -أو والد علی ولده-فکفارته حنث یمین.
    و لا صلاه لهما. حتی یکفرا.
    و یتوبا من ذلک. . (تهذیب الأحکام ج 8 ص 448 و عوالی اللئالی ج 3 ص 409). .
    _فی عوالی اللئالی:علی اخته.
    _فی عوالی اللئالی:فقد.
    -لازم به یادآوری است که نیاحه گاهی از طرف شخص مصیبت دیده انجام می‌گیرد و گاهی این امر توسط شخصی که برای این جهت استخدام شده است انجام می‌پذیرد.
  16. قال الإمام الباقر(ع). :من أقام النواحه _فقد ترک الصبر.
    و أخذ فی غیر طریقه (الکافی ج 3 ص 222 و مسکن الفؤاد ص 57). . _فی مسکن الفؤاد:النواح.
  17. یحرم النوح بالباطل.
    و هو:تعداد ما لیس فیه من الخصال (مسکن الفؤاد ص 104). .
    قال(ع). :. . . لابأس بکسب النائحه. إذا قالت صدقاً (من لا یحضره الفقیه:ج 3 ص 98 و الفقه المنسوب إلی الإمام الرضا(ع). ص 250 الباب 36 و بحارالأنوار ج 100 ص 51).
  18. قال رسول الله(ص). :صوتان ملعونان. یبغضها الله:أعوال عند مصیبه. و صوت عند نعمه.
    یعنی:النوح و الغناء (دعائم الإسلام ج 1 ص 227). .
    قال رسول الله(ص). :صوتان یبغضهما الله:أعوال _عند المصیبه. و مزمار عند نعمه (تحف العقول ص 40). . _العول و العوله -بالفتح فالسکون-:رفع الصوت بالبکاء (نقلاً عن هامش المصدر).
  19. قال رسول الله(ص). :إنما نهیتکم عن النوح و العویل (دعائم الإسلام ج 1 ص 225). .
    نهی رسول الله(ص). أن تتبع جنازه معها رانه (مسکن الفؤاد ص 99). .
    نهی (رسول الله(ص). ). عن الرنه _عند المصیبه.
    و نهی عن النیاحه و الاستماع إلیها _(من لا یحضره الفقیه ج 4 ص 3 و الأمالی للشیخ الصدوق -علیه الرحمه-ص 510 المجلس 66 و تنبیه الخواطر ج 2 ص 256 و مکارم الأخلاق ج 2 ص 307). . _الرنه -بالفتح-الصوت. و یطلق -غالباً-علی ما یکون عند مصیبه أو داهیه شدیده (بحار الأنوار ج 60 ص 241). . _فی مکارم الأخلاق:إلیه.
    کبر مقتاً عند الله:الأکل من غیر جوع. و النوم من غیر سهر. و الضحک من غیر عجب.
    و الرنه عند المصیبه. و المزمار عند النعمه (مسکن الفؤاد ص 109).
  20. قال رسول الله(ص). :إن النائحه إذا لم تتب -قبل موتها-تقوم یوم القیامه و علیها سربال من قطران و درع من جرب (الخصال ص 226). .
    قال رسول الله(ص). :النائحه -إذ لم تتب-تقام یوم القیامه و علیها سربال من قطران (مسکن الفؤاد ص 104).
  21. قال رسول الله(ص). :النیاحه من عمل الجاهلیه (من لا یحضره الفقیه ج 4 ص 272 و الاختصاص ص 343 و تفسیر القمی -علیه الرحمه-ص 318).
  22. قال رسول الله(ص). :أربع -فی امتی-من أمر الجاهلیه-لن یدعوها-:
    الطعن فی الأنساب و التفاخر بها. و بالأحساب.
    و النیاحه.
    و العدوی.
    و قول:مطرنا بـ نوء کذا (عوالی اللئالی ج 1 ص 114). .
    قال رسول الله(ص). :ثلاث من أعمال الجاهلیه -لا یزال الناس فیها حتی تقوم الساعه:
    الاستتسقاء بالنجوم.
    و الطعن فی الأنساب.
    و النیاحه علی الموتی (دعائم الإسلام ج 1 ص 226). .
    قال رسول الله(ص). :ثلاث من سنن الجاهلیه -لا یدعها الناس-:
    الطعن فی الأنساب.
    و النیاحه_.
    الاستقاء_بالأنواء (عوالی اللئالی ج 1 ص 176). .
    _المراد بالناحیه:القول بالباطل و الهجر (نقلاً عن هامش المصدر). .
    _هکذا فی المصدر. و الظاهر وقوع سهو مطبعی فی البین. و الصحیح:الإستسقاء.
    _-در این بخش به پاره‌ای از پیامدهای ناگوار جزع و فزع اشاره می‌شود.
    و آن پیامدها به ترتیب حروف الفبا ذکر می‌گردد.
  23. -(قال أمیرالمؤمنین(ع). ). :الجازع یدخل علیه -بجزعع -ثلاث آفات:یحبط أجره.
    و یشمت عدوه.
    و یدخل الضر علی نفسه -بما یلحقه من الألم -. . (إرشاد القلوب ج 1 ص 250 الباب 39).
  24. قال أمیرالمؤمنین(ع). :الجزع منقصه (غرر الحکم).
  25. قال أمیرالمؤمنین(ع). :إیاک و الجزع. فإنه یقطع الأمل.
    و یضعف العمل. و یورث الهم (دعائم الإسلام ج 1 ص 223).
  26. (قال أمیرالمؤمنین(ع). ). :الجزع لا یدفع القدر. و لکن یحبط الأجر (غرر الحکم).
  27. قال الإمام الباقر(ع). :. . . من صبر و استرجع و حمد الله عز و جل (عند المصیبه). _فقد رضی ما صنع الله. و وقع أجره علی الله.
    و من لم یفعل ذلک جری علیه القضاء و هو ذمیم.
    و احبط الله تعالی أجره (مشکاه الأنوار ج 1 ص 49 و الکافی ج 3 ص 223 و مسکن الفؤاد ص 57 و ص99). . _ما بین القوسین لم یذکر فی الکافی و مسکن الفؤاد.
  28. (قال الإمام الجواد(ع). ). :من غلب جزعه علی صبره. حبط أجره (تحف العقول ص 456).
  29. (قال أمیرالمؤمنین(ع). ). :إغلبوا الجزع بالصبر.
    فإن الجزع یحبط الأجر و یعظم الفجیعه (غررالحکم).
  30. (کتب الإمام العسکری(ع). إلی رجل یعزیه بإبن له قد مات). :. . . فأحمد الله.
    و لاتجزع. فیحبط أجرک. . (الکافی ج 1 ص 511 و المناقب ج 4 ص 465).
  31. قال رسول الله(ص). :. . . لا یحبطن جزعک. أجرک . . (تحف العقول ص 59). .
    . . . فلاتجمعن علیک مصیبتین. فیحبط لک أجرک. و تندم علی ما فاتک (مسکن الفؤاد ص 108). .
    . . . و من سخط القضاء أتی علیه القضاء و أحبط الله أجره (الخصال ص 23).
  32. برای اطلاع از متن این حدیث شریف به کتاب پدران و مادران رحمت شده و پدران و مادران نفرین شده صفحه 200 مراجعه فرمائید.
  33. برای اطلاع از متن این حدیث شریف به همان صفحه 259 مراجعه فرمائید.
  34. قال أمیرالمؤمنین(ع). :لیس مع الجزع مثوبه (غررالحکم).
  35. ورد فی الحدیث الشریف:. . . إن المصاب من حرم الثواب . . (الکافی ج 3 ص 221 و دعائم الإسلام ج 1 ص 222).
  36. برای اطلاع از متن ای حدیث شریف به کتاب پدران و مادران رحمت شده و پدران و مادران نفرین شده صفحه 264 مراجعه فرمائید.
  37. قال أمیرالمؤمنین(ع). :الجزع أتعب من الصبر (الدعوات للشیخ الراوندی -علیه الرحمه-ص 167).
  38. قال الإمام الصادق(ع). :الصبر یظهر ما فی بواطن العباد من النور و الصفاء.
    و الجزع یظهر ما فی بواطنهم من الظلمه و الوحشه. . (مصباح الشریعه ص 185).
  39. قال أمیرالمؤمنین(ع). :الجزع عند المصیبه أشد من المصیبه (غرر الحکم).
  40. رأی الإمام الصادق(ع). :رجلاً قد اشتد جزعه علی ولده.
    فقال (ع). :-یا هذا-جزعت (1). للمصیبه الصغری و غفلت عن المصیبه اکبری؟!
    لو(2). کنت -لما صار إلیه ولدک-مستعداً. لما اشتد(3). علیه(4). جزعک.
    فمصابک بترکک(5). الإستعدا (له)(6). . أعظم من مصابک بولدک (الأمالی للشیخ الصدوق -علیه الرحمه-ص 439 المجلس 57 و عیون الأخبار ج 2 ص 8 الباب 30 و عیون الأخبار ج 2 و الباب 31 ص 56 و روضه الواعظین ج 2 ص 506-507 و مشکاه الأنوار ج 2 ص 260). .
    (1). فی روضه الواعظین و مشکاه الأنوار و عیون الأخبار ج 2 الباب 31 ص 56:أجزعت.
    (2). فی عیون الأخبار ج 2 الباب 30 ص 8:و لو.
    (3). فی روضه الواعظین:علیک.
    (4). فی عیون الأخبار ص 56 الباب 31 هکذا:لما اشتد جزعک علیه.
    (5). فی روضه الواعظین:بترک.
    (6). ما بین القوسین لم یذکر فی مشکاه الأنوار و عیون الأخبار ج 2 ص 8 الباب 30.
    _-(قال أمیرالمؤمنین(ع). :الجازع یدخل علیه -بجزعه-ثلاث آفات:
    یحبط أجره.
    ویشمت عدوه.
    و یدخل الضرر علی نفسه -بما یلحقه من الألم-. . (إرشاد القلوب ج 1 ص 250 الباب 39).
  41. قال أمیرالمؤمنین:إیاک و الجزع. فإنه یقطع الأمل. و یضعف العمل. و یورث الهم (دعائم الإسلام ج 1 ص 223).
  42. قال أمیرالمؤمنین(ع). :إن صبرت. جری علیک القدر. و أنت مأجور.
    و إن جزعت. جری علیک القدر. و أنت مأثوم (روضه الواعظین ج 2 ص 364 و مشکاه الأنوار ج 2 ص22).
  43. -(یقول ملک الموت). :إنی أقبض روح ابن آدم. فیجزع أهله.
    فأقوم فی ناحیه -من دارهم-فأقول:ما هذا الجزع؟
    فو الله ما تعجلناه قبل أجله. و ما کان لنا -فی قبضه-من ذنب.
    فإن تحسبوه. و تصبروا. تؤجروا. و إن تجزعوا. تأثموا و توزروا (بحارالأنوار ج 6 ص 169). .
    و فی حدیث آخر هکذا:. . . فان صبرتم أوجرتم.
    و إن جزعتم. أثمتم (مستدرک الوسائل ج 2 ص 447).
  44. قال أمیرالمؤمنین(ع). :الجزع [الفزع]عند المصیبه یزیدها.
    و الصبر علیها یبیدها (غرر الحکم).
  45. الصبر علی المصیبه. مصیبه للشامت بها.
    و الجزع علیها مصیبه ثانیه لفوات الثواب. و هی أعظم المصائب (إرشاد القلوب ج 1 ص 154).
  46. قال الإمام المهدی(ع). :المصیبه للصابر واحده و للجازع إثنان (اعلام الدین ص 311). .
    و فی تحف العقول ص 414:قال الإمام الکاظم(ع).
  47. قال أمیرالمؤمنین(ع). :من لم ینحه الصبر. أهلکه الجزع (شرح نهج البلاغه لإبن أبی الحدید ج 18 ص 415 و غرر الحکم و الدعوات للشیخ الراوندی -علیه الرحمه-ص 288).
  48. قال أمیرالمؤمنین(ع). :الصبر مطیه السلامه و الجزع مطیه الندامه (إرشاد القلوب ج 1 ص 154 الباب 19).
  49. فلاتجمعن علیک مصیبتین. فیحبط لک أجرک. و تندم علی مافاتک (مسکن الفؤاد ص 108).
  50. برای اطلاع از متن این حدیث شریف به کتاب پدران و مادران رحمت شده و پدران و مادران نفرین شده صفحه 141 مراجعه فرمائید.
  51. همان صفحه 141.
  52. همان صفحه 260.
  53. (تهذیب الأحکام ج 8 ص 449 و العوالی ج 3 ص 409).
  54. (الملهوف ص 140 و مثیرالأحزان ص 49).
  55. (المحاسن ج 2 ص 195).
  56. (کامل الزیارات ص 100 الباب 32).
منبع: net/article/show/756576 راسخون - تاریخ برداشت:94/10/26