فرهنگ مصادیق:بررسی عناصرمتشکله جرم اهانت به مقدسات مذهبی

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
بررسی عناصرمتشکله جرم اهانت به مقدسات مذهبی

نام نویسنده مرجانی، سعید

چکیده

جرم اهانت به مقدسات مذهبی تا سال ۱۳۷۵ در قانون مجازات عمومی و نیز قانون تعزیرات مصوب ۱۳۶۲ پیش‌بینی نشده بود، تا اینکه در این سال با تصویب کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی با عنوان«تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده»، جرم مذکور در ماده ۵۱۳ موجودیت قانونی یافت.البته پیش از این در برخی قوانین مطبوعاتی قبل از انقلاب و نیز در لایحه قانونی مطبوعات مصوب ۱۳۵۸ و قانون مطبوعات مصوب ۱۳۶۴ به مقولهٔ اهانت به مقدسات مذهبی به عنوان یک«جرم مطبوعاتی»پرداخته شده بود. پایه و اساس دین اسلام مقدسات آن است و سرچشمه همه مقدسات، ذات اقدس اله می‌باشد.بنابراین تقدس قرآن مجید، پیامبر اکرم اسلام (ص)، انبیا عظام ائمه اطهار (علیهم اسلام) و صدیقهٔ طاهره (س) نشأت گرفته از دای قدوس می‌باشد.اسلام نه تنها اهانت به مقدسات خود را امری نکوهیده و مستحق مجازات دانسته بلکه خداوند متعال در آیه ۱۰۸ سوره مائده بر عدم اهانت به مقدسات مشرکان چنین تأکید نموده است: «(و شما مؤمنان) به آنچه مشرکان غیر از خدا می‌خوانند دشنام ندهید تا مبادا آنها از روی ظلم و جهالت خدا را دشنام دهند.» متأسفانه در سال‌های اخیر، اهانت به مقدسات اسلام تشدید گردیده بنابراین پاسخگویی به این حرمت‌شکنی‌ها هم در حوزه قانونگزاری و هم در حوزه نظری امری ضروری به نظر می‌رسد.

واژه‌شناسی

در ایـن مقاله برخی از واژه‌ها نظیر«هانت»، «سبّ»و«مقدسات»نسبت به سایر کلمات از کاربرد بیشتری برخورداردارد می‌باشند بنابراین ضرورت دارد ابـتدا بـه بررسی مـعنی لغوی و اصطلاحی این کلمات بپردازیم،
الف) اهانت:در لغت به معنای«خوار شمردن، خفیف کردن، سبک داشتن و سست کردن»[۱]می‌باشد.در تعریف اصطلاحی اهانت نـیز آمده است: «نسبت دادن هر امر وهن‌آور اعم از دروغ یا راست، به هر وسیله و طریقه‌ای که باشد، یا انـجام دادن هر فعل یا ترک فـعلی کـه از نظر عرف و عادت موجب کسر شأن یا باعث تخفیف و پست شدن طرف گردد.»[۲] ب) سبّ:در لغت به معنای«دشنام دادن و لعن»[۳]می‌باشد.صاحب بحارالانوار در تعریف اصطلاحی سبّ می‌نویسد:«و فی اصطلاح الفقهاء هو السبّ الذی لم یکن قذفا بالزنا و نحوه کقولک یا شـارب الخمر أو یا آکل الربا أو یا ملعون...أو یا فاجر و أمثال ذلک ممّا یتضمّن استخفافا و اهانه.»[۴]
ج) مقدسات:در برخی از لغت‌نامه‌های فارسی کلمه«مقدس»چنین تعریف شده است: «پاک، پاکیزه و منزه، مرد خدا که از منهیات بپرهیزد، آنچه از نظر دینی مورد توجه و تقدیس قرار گیرد.»[۵]معنای اصطلاحی مـقدسات بـه معنای لغوی آن نزدیک بوده و آن عبارت است از:ذات باریتعالی، قرآن کریم و تمامی اشخاص، مکان‌ها و زمان‌هایی که از هرگونه ناپاکی منزه بوده و رعایت حرمت آنها ضرورت دارد.

سیرقانونگزاری جرم اهانت به مقدسات مذهبی

قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بدون آنکه«اهانت بـه مـقدسات مذهبی»به عنوان یک جرم مستقل در قانون مجازات عمومی پیش‌بینی شود، در قوانین متعددی به لزوم احترام به مقدات مذهبی و رسمیت دین اسلام و مذهب جعفری اثنی عشری اشاره گردیده بود. این قوانین عبارتند از:مـتمم قـانون اسـاسی مشروطیت مصوب ۶۷۲۱ هش (اصول اول، دوم و بیستم)، قانون راجـع بـه نـظارت مطبوعات مصوب ۱۰۳۱ هجری شمسی (مواد ۱ و ۲)، قانون مجازات عمومی مصوب ۴۰۳۱/۰۱/۳۲ (ماده ۷۲۱)، قانون اصلاح قانون مطبوعات مصوب ۷۲۳۱/۲۱/۲۱ (بند الف ماده واحده) لایحه قانونی مطبوعات مصوب ۴۳۳۱/۵/۰۱ (مواد ۳۱٬۷۱٬۳۲ و 83) .
پس از پیروزی انـقلاب اسـلامی بـرخی از قوانین بطور صریح و یا تلویحی به جرم اهانت بـه مـقدسات مذهبی پرداخته‌اند که عبارتند از:قانون مطبوعات مصوب ۸۵۳۱ شورای انقلاب اسلامی (مواد ۰۲٬۱۲ و ۲۲)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۸۵۳۱و بازنگری ۸۶۳۱ (اصول ۲٬۴٬۲۱ ء ۳۱)، قانون مـطبوعات مـصوب ۴۶۳۱/۲۱/۲۲ بـا اصلاحات بعدی (بند ۱ و ۷ ماده ۶، ماده ۶۲ تبصره ماده ۷۲)، قانون استفساریه نسبت به کـلمه اهانت، توهین و یا هتک حرمت مندرج در مقررات جزایی (ماده واحده) .البته تا تصویب قانون«تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده»در سال ۵۷۳۱، قانون مجازات اسلامی در خـصوص جـرم اهـانت به مقدسات مذهبی مسکوت بود و محاکم قضایی در این خصوص به تـجویز اصـل ۷۶۱قانون اساسی به منابع معتبر فقهی رجوع می‌کردند.

عنصر قانونی

تا پیش از تصویب قانون مجازات اسلامی در سال ۵۷، جرم اهانت به مـقدسات مذهبی صـرفا در قـانون مطبوعات آمده بود، تا اینکه قانونگزار در تاریخ ۵۷۳۱/۳/۲ با اختصاص فصل دوم از کاب پنجم قانون مـجازات اسـلامی بـه جرم اهانت به مقدسات مذهبی و سوءقصد به مقامات داخلی و تصویب آن در تاریخ مذکور به خلاء قـانونی مزبوز پایـان بـخشید و در ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی به بیان ارکان و مجازات جرم‌اهانت به مقدستن کذخبی پرداخت.این ماده کـه عـنصر قانونی جرم اهانت به مقدسات مذهبی را در قانون مجازات اسلامی تشکیل می‌دهد مقرر می‌دارد:«هرکس بـه مقدسات اسـلام و یـا هریک از انبیاء عظام یا ائمه طاهرین (ع) یا حضرت صدیقه طاهره (س) اهانت کند اگر مشمول حکم ساب‌النبی بـاشد اعـدام می‌شود و در غیر این صورت به حبس از یک تا پنج سال محکوم خواهد شد.»
هم‌اکنون عنصر قـانونی جـرم اهـانت به مقدسات مذهبی در قوانین مطبوعاتی موضوعه، مواد ۶٬۶۲ و تبصره ماده ۷۲ قانون مطبوعات مصوب ۴۶۳۱/۲۱/۲۲ و اصلاحی ۹۷۳۱می‌باشد.ماده ۶ قانون مطبوعات (اصلاحی ۹۷۳۱) مـقرر مـی‌دارد: «نشریات جز در موارد اخلال به مبانی و احکام اسلامی و حقوق عمومی و خصوصی که در ایـن فـصل مـشخص می‌شوند آزادند:
« (۱) نشر مطالب الحادی و مخالف موازین اسلامی...۷) اهانت به دین مبین اسلام و مقدسات آن...) ضمانت اجرای کیفری تـخلف از بـندهای ۱ و ۷ مـاده ۶ در ماده ۶۲ قانون مطبوعات مصوب ۴۶۳۱ پیش‌بینی شده است:«هرکس به وسیله مطبوعات به دین مـبین اسلام و مـقدسات آن اهانت کند، درصورتی‌که به ارتداد منجر شود حکم ارتداد در حق وی صادر و اجرا و اگر به ارتداد نـیانجامد طـبق نظر حاکم شرع براساس قانون تعزیرات با وی رفتار خواهد شد.»
همچنین طبق تبصره مـاده ۷۲قـانون مطبوعات مصوب ۴۶۳۱:«رسیدگی به جرایم موضوع مواد...، ۶۲، ...تابع شـکایت مـدعی خـصوصی نیست.»
بین ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی و ماده ۶۲ قانون مـطبوعات مـصوب ۴۶۳۱ در خصوص جرم اهانت به مقدسات مذهبی تفاوت‌هایی به چشم می‌خورد:
اولا:در ماده ۶۲ قانون مطبوعات عـلاوه بـر اهانت به مقدسات اسلام، توهین بـه کـلیت «دین مبین اسـلام»نیز جـرم مـطبوعاتی تلقی شده و این درحالی است کـه در مـاده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی صرفا اهانت به مقدسات اسلام، جرم قلمداد گردیده است. نتیجه گـرفته مـی‌شود که اگر شخصی بدون آنکه مـقدسات اسلام را خطاب قرار دهـد بـه کلیت«دین مبین اسلام»اهانت کند عمل ارتـکابی مـشمول ماده ۳۱۵ نمی‌باشد.هرچند احتمال قوی‌تری در اینجا وجود دارد که عبارت است از اینکه بین«دین مبین اسلام»و «مقدسات اسلام»به نـحوی رابـطه منطقی«عموم و خصوص مطلق»وجود دارد بدین صورت کـه:«هرکدام از مـقدسات تـصریح شده در کتاب، سنت و اجـماع فـقها بخشی از دین مبین اسـلام هـستند»، «دین مبین اسلام بعضا مقدسات مذکور را دربرمی‌گیرد و بعضا امور عبادی، اجتماعی، سیاسی و اخلاقی دیگری را شامل می‌شود».بنابراین توهین بـه کلیت دیـن اسلام به طریق اولی توهین به مـقدسات آنـ نیز مـی‌باشد پس چـنین فـعلی مشمول مجازات ماده ۳۱۵ قانون مـجازات اسلامی نیز می‌باشد همچنان‌که به صراحت ماده ۶۲ قانون مطبوعات مصوب ۴۶۳۱ درصورتی‌که چنین اهانتی در مطبوعات ارتکاب یابد مـشمول مـجازات مندرج در آن ماده خواهد بود.
ثانیا:طبق ماده ۶۲ قانون مـطبوعات مـصوب ۴۶۳۱، تـوهین یـا اهـانت به دین اسـلام مقدسات آن درصـورتی‌که به ارتداد منجر گردد مجازات ارتداد را درپی خواهد داشت در غیر این صورت مجازات پیش‌بینی شده در قانون تـعزیرات اعـمال خـواهد شد.لیکن طبق ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی مجازات اهـانت بـه مـقدسات مـذهبی درصـورتی که مـشمول حکم ساب‌النبی (ص) گردد اعدام می‌باشد در غیر این صورت، حبس از یک تا پنج سال تعیین می‌گردد.

عنصر مادی

قصد ارتکاب جرم تا وقتی که نمود خارجی، عینی و مادی پیدا نکند قابل مجازات نیست، به عبارت دیگر«عنصر مادی جـرم، نمودار خارجی اندیشه و پنداری است که کاشف از قصد فاعل آن است و قانون آن را جرم می‌شناسد.


عنصر مادی جرم اهانت به مقدسات مذهبی از چهار جزء تشکیل شده که در زیر هر کدام از آنها در قالب یک بند مورد بـررسی قـرار می‌گیرد

۱.ارتکاب فعل مجرمانه

در ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی در خصوص نوع رفتار مجرمانه، قید و شرط خاصی ذکر نگردیده است، هرچند برخی از نویسندگان از جمله مرحوم دکتر پاد در تعریف اهانت، ترک فعل را نیز از مصادیق عنصر مادی آن دانسته‌اند [۶]
لیکن نظر نگارنده براین است که جرم اهانت به مقدسات مذهبی نیاز به فعل مثبت مادی دارد، دلیل این عقیده آن است که اولا همچنان‌که در بالا اشـاره گـردید در متن ماده ۳۱۵ هیچ‌گونه قید و شـرطی در خـصوص چگونگی رفتار مجرمانه ذکر نگردیده و بنابر اصل تفسیر مضیق قوانین جزایی و نیز اصل تفسیر به نفع متهم، جرماهانت به مقدسات مذهبی موضوع ماده ۳۱۵ با ترک فعل مـحقق نـمی‌گردد.ثانیا در قانون«استفساریه نسبت به کلمهٔ اهـانت، توهین و یـا هتک حرمت مندرج در مقررات جزایی مواد (۳۱۵)، (۴۱۵)، (۸۰۶) و (۹۰۶) قانون مجازات اسلامی و بندهای (۷) و (۸) مادهء (۶) و مواد (۶۲) و (۷۲) قانون مطبوعات»مصوب ۹۷/۰۱/۴، بکار بردن«لفظ صریح یا ظاهر»یا«ارتکاب اعمال و انجام حرکات»موهن برای تحقق اهانت لازم دانسته شده است و حتی در پایان این قانون تفسیری آمده اسـت کـه:«با عدم ظهور الفاظ توهین تلقی نمی‌گردد.
رکن مادی جرم اهانت به مقدسات مذهبی موضوع ماده ۶۲ قانون مطبوعات مصوب ۴۶۳۱ صرفا از طریق فعل مثبت مادی محقق می‌گردد و ترک فعل در اینجا مانند جرم موضوع ماده ۳۱۵ قـانون مـجازات اسلامی مـوضوعیت ندارد.البته برخلاف جرم اهانت به مقدسات مذهبی در قانون مجازات اسلامی، در ماده ۶۲ قانون مطبوعات، فعل مثبت مادی صرفا به وسیله نـوشتن نظم و نثر (شامل مقاله، شعر، طنز و...) ترسیم نقاشی و کاریکاتور، چاپ عکس و سایر آثار هنری مـکتوب در مـطبوعات مـحقق می‌گردد.

۲.موضوع جرم

عنصر مادی جرم اهانت به مقدسات مذهبی درصورتی تحقق می‌یابد که موضوع جرم یکی از مقدسات اسلام باشد و بـه عـبارت دیگر اهانت متوجه یکی از مقدسات اسلام شده باشد...باتوجه به تمثیلی بودن مصادیق مقدسات در مـاده ۳۱۵ قـ.م.ا و مـاده ۶۲ قانون مطبوعات می‌توان گفت که«ذات مقدس الله»، «قرآن مجید»، وجود مقدس رسول اکرم (ص) و سایر انبیاء عظام (علیهم السـلام)، »و«ائمه طاهرین (علیهم السلام) و حضرت صدیقه طاره أم الائمه (س) »، «ضروریات دین»، «اماکن مقدس»و«ازمنه و مراسم و مناسک»، مقدسات اسلام محسوب می‌شوند.

۳.وسیله ارتکاب جـرم

باتوجه به اینکه در ماده ۳۱۵ قـانون مـجازات اسلامی هیچ گونه اشاره‌ای به وسیله یا وسایل ارتکاب جرم نشده بنابراین جرم اهانت به مقدسات مذهبی موضوع ماده مذکور با هر وسیله‌ای از جمله صحبت کردن، سخنرانی در محافل‌عمومی و خصوصی، نامه‌نگاری، مرسولات پستی، تلفن، ویدئو کنفرانس، رسانه‌های ماهواره‌ای، ملی و محلی، اینترنت، ضبظ صدا و تصویر بـا استفاده از نوار و لوح فشرده، کاریکاتور، تلفن ثابت و همراه، تألیف کتاب، شبنامه‌نویسی و...ارتکاب می‌یابد.
در ماده ۶۲قانون مطبوعات مصوب ۴۶۳۱ به وسیله ارتکاب جرم اشاره شده است: «هرکس به وسیله مطبوعات به دین مبین اسلام و مقدسات آن اهانت کند...»، بنابراین تنها وسیله ارتکاب جـرم در ایـن ماده، «مطبوعات»است.«در معنای خاص، مطبوعات شامل نشریاتی است که به‌طور منظم و مداوم با نام ثابت و تاریخ و شماره و ردیف، در موضوعات مختلف انتشار می‌یابد و نیاز به مجوز خاصی دارد که با طی تشریفات خاص اعلام می‌گردد.باتوجه به ایـن مـعنا، دایره مطبوعات محدود شده و سایر مطبوعات در معنای عام، مثل کتاب، جزوه و غیره...از شمول مطبوعات مدنظر قانون مطبوعات خارج می‌شوند.

۴.نتیجه فعل مجرمانه

اهانت به مقدسات مذهبی موضوع ماده ۳۱۵ ق.م.ا و ۶۲ قانون مطبوعات، از جرایم مطلق بده و مقید بـه حـصول نتیجه خاصی نیست و به صرف اینکه فعل اهانت‌آمیز متوجه یکی از موضوعات جرم مذکور گردد، جرم اهانت به مقدسات مذهبی محقق می‌گردد.از این جهت این جرم با جرم توهین ساده شباهت دارد.مرحوم دکتر پاد درایـن‌باره مـی‌نویسد:«راست یـا دروغ بودن نسبت‌ها شرط نـیست، موهون شـدن واقـعی صرف نیز ضرورت ندارد، عمده این است که گفتار یا رفتار فاعل، بالقوه و از نظر عرف، سبک و وهن‌آور باشد.»[۷]به عبارت دیگر در جرم اهانت به مقدسات مـذهبی، موهون شـدن واقـعی مقدسات اسلامی شرط تحقق عنصر مادی جرم نبوده بـلکه فـعل اهانت‌کننده بایستی به لحاظ عرفی و به صورت بالقوه وهن‌آور باشد.

عنصر معنوی

همان‌طور که برخی از اساتید حقوق بیان داشته‌اند:«ارتکاب یک عمل مجرمانه، به [۸]-
خودی خود، دلیل وجود عنصر روانی نـیست، و در مواردی با آنکه عمل مجرمانه‌ای صورت می‌گیرد، قانون مرتکب آن را به خاطر فقدان قصد مجرمانه یا مسؤولیت جزایی قابل مجازات نـمی‌داند.»[۹]«اهانت نـیز هـمچون سایر جرایم عمومی نیاز به سوء نیت و تعمد در عمل دارد و علاوه بـر قـصد آگاهانه نقض قانون جزاء، هدف تحقیر هم به عنوان سوء نیت خاص، شرط تحقق جرم می‌باشد.
نکتهٔ حائز اهمیت، اهانت به مـقدسات از رویـ«غضب»می‌باشد.برخی از فـقهای معاصر در خصوص نقش«عصبانیت»و«غضب»در مجازات جرم اهانت به مقدسات مذهبی پاسخ داده‌اند که:«اگر مدعی بـاشد کـه بـه خاطر شدت عصبانیت قصد مدلول کلام را نداشتند و ملتفت به لوازم کلام نبوده و بدون قصد از او صـادر شـده و احـتمال صدق باشد حکم به کفر او نمی‌شود.»[۱۰]بنابراین اگر کسی از روی غضب و عصبانیت به مقدسات اسلام اهانت کند درصـورتی‌که اراده کـاملا از وی سلب گردد این موضوع رافع مسؤولیت بوده لیکن اگر در حین اهانت دارای اراده باشد قابل تـعقیب و مجازات می‌باشد.
نکته دیـگر در عـنصر معنوی این جرم آن است که لازم است توهین‌کننده علم اجمالی به قداست موضوع اهـانت داشـته باشد البته نیازی به علم تفصیلی (مثلا آگاهی نسبت به جایگاه و منزلت امر مقدس) نیست.در ایـنجا جـهل مـوضوعی مصداق پیدا می‌کند که در متون فقهی در موارد و مصادیق زیادی رافع مسؤولیت کیفری می‌باشد.به عبارت بـهتر برخی از اهـانت‌های صورت گرفته به مقدسات اسلام، «اهانت از روی شبهه»بوده و نه به قصد عداوت با دین مـبین اسـلام و یـا تمسخر آن، بنابراین برخی از فقها«نبودن شبهه»را شرط می‌دانند.[۱۱]به این صورت که اگر مرتکب گمان می‌کند آنچه کـه مـی‌گوید یـا [۱۲]
عملی که انجام می‌دهد اهانت به مقدسات نیست یا جاهل به آن باشد نـمی‌توان او را بـه عنوان اهانت به مقدسات اسلام تعقیب کرد.این نـظریه بـا قـواعد حقوقی نیز سازگار است، زیرا جرم اهانت نیازمند سـوء نـیت خاص است که همان قصد تحقیر می‌باشد حال آنکه چنین قصدی در اینجا وجود نـدارد.البته«انگیزه»هیچ‌گونه نـقشی در تحقق یا عدم تحقق عنصر مـعنوی جـرم اهانت بـه مـقدسات مـذهبی ندارد همچنین در مجازات و تخفیف آن نـیز فـاقد اثر است.

صلاحیت رسیدگی به جرم اهانت به مقدسات مذهبی

رسیدگی به جرم اهانت به مـقدسات مـذهبی موضوع ماده ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی باتوجه بـه تجویز کلی ماده ۴ قـانون تـشکیل دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب ۳۷۳۱ و اصـلاحی ۱۸۳۱/۷/۸۲، در حـوزه‌های قضایی که دارای بیش از یک شعبه دادگاه عمومی می‌باشند در صلاحیت«دادگاه‌های عمومی جزایی»است، البته در غیر این صورت در هـمان شـعبه واحد دادگاه عمومی رسیدگی می‌شود.
ماده ۴۳ قـانون مـطبوعات (اصلاحی ۹۷۳۱) راجـع به دادگاه صـالح رسـیدگی‌کننده به جرم اهانت به مـقدسات مـذهبی مقرر می‌دارد:«رسیدگی به جرایم مطبوعاتی باتوجه به قوانین مربوط به صلاحیت ذاتی می‌تواند در محاکم عـمومی یـا انقلاب یا سایر مراجع قضایی باشد.در هـر صـورت علنی بـودن و حـضور هـیأت منصفه الزامی است.
تبصره:به جرایم مـطبوعاتی در محاکم صالح مراکز استان‌ها رسیدگی می‌شود.»
بنابراین در ماده ۴۳، تعیین دادگاه صالح جهت رسیدگی به جرایم مطبوعاتی (از جمله جـرم اهـانت به مقدسات اسلام) به قوانین مربوطه بـه صـلاحیت ذاتـی مـحول کـرده است.در تبصره ماده ۴ و نـیز تـبصره ۱ ماده ۰۲ قانون تشکیل دادگاه عمومی و انقلاب (اصلاحی ۱۸۳۱) به صراحت، «دادگاه کیفری استان»بهعنوان دادگاه صالح جهت رسیدگی به جرایم مـطبوعاتی مـعین شـده است.کیفیت رسیدگی به جرایم مطبوعاتی (از جمله جرم اهـانت بـه مـقدسات مـذهبی در مـطبوعات) در تـبصره ۱ ماده ۰۲ قانون اخیر معین گردیده است:«...رسیدگی به جرایم مطبوعاتی و سیاسی ابتدائا در دادگاه تجدیدنظر استان به عمل خواهد آمد و در این مورد، دادگاه مذکور دادگاه کیفری‌استان نامیده می‌شود.دادگاه کیفری استان...برای رسـیدگی به جرایمی که مجازات قانونی آنها قصاص عضو و جرایم مطبوعاتی و سیاسی باشد از سه نفر (رییس و دو مستشار یا دادرس علی‌البدل دادگاه تجدیدنظر استان) تشکیل می‌شود.»

نتیجه‌گیری

جرم«اهانت به مقدسات مذهبی»موضوع مواد ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی و ۶۲ قانونی مطبوعات مصوب ۴۶۳۱ از جـمله جـرایمی می‌باشد که کاملا ریشه فقهی دارد، مطالعه دقیق مواد فوق، برخی از ایرادات و ابهامات قانونی را در خصوص این جرم نمایان می‌سازد که در ذیل به اهمّ آنها اشاره می‌شود:
۱.ایراد اول آن است که دایره مصادیق تمثیلی جرم«اهانت بـه مـقدسات اسلام»در مواد قانونی فوق وسیع بوده و علاوه بر مواردی که ذکر گردید مادر بزرگوار رسول اکرم (ص)، همسران آن حضرت، مادران ائمه معصومین و سایر خویشان و بستگان این بزرگواران و مقدسین نـیز مـی‌توانند در زمرهٔ مقدسات اسلام محسوب شـوند.این امـر اجرای مواد ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی و ۶۲ قانون مطبوعات را توسط محاکم با مشکلات جدی مواجه می‌کند.بنابراین باتوجه به مجازات سنگین اعدام که در این ماده پیش‌بینی شده است و نظر بـه اصـل تفسیر مضیق قوانین جـزایی ضـرورت دارد که یا قانونگزار با اصلاح ماده یا تصویب استفساریه‌ای، دایره مصادیق مقدسات را معین کند و یا اینکه دیوانعالی کشور طی یک رأی وحدت رویه، اراده و منظور واقعی قانونگزار را استنباط کرده تا اینکه قضات محاکم بـتوانند بـا فراغ بال و به دور از هرگونه تردیدی به پرونده‌های جرم«اهانت به مقدسات مذهبی»رسیدگی کنند.
۲.یکی دیگر از ایرادات اساسی مواد ۳۱۵ قانون مجازات اسلامی و ۶۲ قانون مطبوعات آن است که در خصوص اهانت به«مقدسات خاص سایر مذاهب اسلامی شناخته شده در اصل دوازدهـم قـانون اساسی»-اعم از حـنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدی-و نیز«مقدسات ادیان رسمی مصرّح در اصل چهاردهم قانون اساسی»-شامل زدرشتی، کلیمی و مسیحی-مسکوت می‌باشند که این امر با«روح حاکم بـر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»مغایرت دارد.

پانویس

  1. دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، جلد 3، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ اول، 2731، ص 8726.
  2. اد، دکتر ابراهیم، حقوق کیفری اختصاصی (جرایم عـلیه اشـخاص)، جلد 1، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم، 2531، ص 373.
  3. قریب، دکتر محمد، واژه‌نامه نوین، مؤسسه انتشارات بنیاد، چاپ پنجم، 0731، ص 211.
  4. مجلسی، علامه محمد باقر، بحارالانوار، جلد 27، چاپ دوم، لبنان (بیروت)، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، 3041، هق، ص 061.
  5. معین، محمد، فرهنگ فارسی، جلد 4، تهران، چاپخانه سپهر تهران، چاپ ششم، 3631، ص 1924.
  6. -معین، محمد، فرهنگ فارسی، جلد 4، تهران، چاپخانه سـپهر تـهران، چاپ ششم، 3631، ص 1924.
  7. پاد، دکتر ابراهیم، پیشین، ص 673.
  8. صانعی، دکتر پرویز، حقوق جزای عمومی، جلد اول، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ پنجم، 2731، صص 403 و 503.
  9. زراعت، دکتر عباس، شرح قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، جلد 1، نـشر فـیض، چاپ دوم، 7731، صص 394.
  10. اراکی، آیت‌ا...محمد علی، استفتائات از آیت‌ا...اراکی، نشر معروف، چاپ اول، بی‌تا، ص 922.
  11. اضل هندی (اصفهانی) ؛بهاء الدین محمد بن حسن بن محمد، کشف اللثام، جلد 2، قم، انتشارات کتابخانه آیت‌ا... مرعشی نـجفی، بی‌چا، 5041، هـ شـ، س 634.
  12. -صانعی، دکتر پرویز، حقوق جزای عمومی، جلد اول، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ پنجم، 2731، صص 403 و 503.
منبع: پایگاه مجلات تخصصی نور - تاریخ برداشت : 94/10/13
بازگشت به اهانت به مقدسات