فرهنگ مصادیق:بردگی

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از بردگی)
پرش به: ناوبری، جستجو
بردگی

مسائل شرعی - احکام بردگــی

سؤال ۱_ موضوع بردگی در اسلام چگونه بوده است؟
جواب _ اسلام از روی حکمت و برای مصلحت بزرگی، قانون بردگی را که قبل از اسلام وجود داشت، به مقدار محدود، با کیفیّت مخصوص، با آداب و شرایط خاص، با بهترین و پاکترین روش، اجازه داده است. موارد بردگی در اسلام منحصر به کفّاری است که با مسلمانان جنگ می‌کنند و اگر مسلمانان در جنگ پ‍یروز شوند، می‌توانند طبق نظر حاکم شرع اسرای جنگ را بردهٔ خود قرار دهند و بدون شک این کار بهتر از آن است که آنها را زندان کنند یا بکشند و یا آزاد بگذارند، زیرا زندان کردن موجب بیکاره شدن آنها می‌شود، مخارج بسیاری را برگردن دولت اسلامی گذارده و مضرّات بسیاری را در بردارد. و کشتن، آنها را فانی می‌گرداند و آزاد گذاردن، موجب مزید تخریب می‌شود.
قوانین امروز با اسیران جنگی، یکی از این سه کار را می‌کند، در صورتی که هر سه مورد، مخالف عقل و فطرت است، اما اسلام به جای اینکه آنها را نابود سازد، یا زندان و یا آزاد گذارد، به آنها آزادی محدودی می‌دهد که از آن به بردگی تعبیر می‌شود تا از خیر آنها استفاده شده و از شرّشان ایمن باشند. البته بردگی که در دنیای امروز لغو شده، غیر از بردگی است که اسلام آن را تجویز کرده است، در نظر اسلام بردگی که در غرب وجود داشت یکی از بدترین انواع توّحش بود، دین اسلام هرگز چنین بردگی را تجویز نمی‌کرد. اضافه بر اینکه در اسلام، برده بر گردن آقای خود حقوق بسیاری دارد و آقا وظیفه دارد با او به طور انسانی برخورد نماید و روایات بسیاری در فضیلت آزادسازی بردگان موجود است.
س ۲_ اگر شخصی اعتراف کند برده است، آیا گفتهٔ او قبول می‌شود؟
ج _ اگر شخص بالغ و عاقل، با قصد و اختیار خود اعتراف کند برده است، چنانچه یقین نداشته باشیم دروغ می‌گوید، گفتهٔ او قبول می‌شود.
س ۳_ اگر کسی بگوید آزاد است، آیا گفتهٔ او قبول می‌شود؟
ج _ چنانچه شاهدی بر برده بودن او نباشد، گفتهٔ او قبول می‌شود.
س ۴_ آیا انسان مالک پدر و مادر خود می‌شود؟
ج _ انسان مالک پدر و مادر خود نمی‌شود، هر چند بالا روند، مانند جدّ پدری و جدّ مادری.
س ۵_ آیا انسان مالک فرزندان خود می‌شود؟
ج _ انسان مالک فرزندان خود نمی‌گردد، هر چند پایین آیند، مانند نوه و نتیجه.
س ۶_ آیا انسان مالک محرمهای خود می‌شود؟
ج _ انسان مالک محرمهای خود نمی‌شود و در این حکم، رضاع در حکم نسب است.
س ۷_ آیا انسان می‌تواند بردهٔ خود را آزاد کند؟
ج _ مستحب است انسان بردهٔ خود را آزاد کند و اگر قصد قربت نماید ثواب زیادی خواهد داشت و این استحباب نسبت به برده‌هایی که هفت سال یا بیشتر در بردگی او بودند تأکید بیشتری دارد.
س ۸_ صیغهٔ آزاد کردن برده چیست؟
ج _ صیغهٔ آزاد کردن برده چنین است: « أنتَ حُرٌّ » یعنی، تو آزادی.
س ۹_ آیا برده می‌تواند مالک چیزی شود؟
ج _ در مورد اینکه برده می‌تواند، مالک چیزی شود یا نه، اقوی این است که مالک می‌شود. اگر مالک او را تملیک کند یا دیگری به او هبه کند یا حیازت کند به اذن مولایش مثلاً.
س ۱۰_ آیا شرایطی هست که برده زودتر آزاد شود؟
ج - اگر برده کور شود، یا مرض جذام بگیرد، یا زمین گیر شود و یا صاحب او چشم یا گوش او را قطع کند، آزاد می‌شود و همچنین است اگر پیش از آقای خود اسلام بیاورد.
س ۱۱_ آیا مولا می‌تواند با کنیز خود نزدیکی کند؟
ج _ مولا می‌تواند به مجردی که کنیزی خریداری کرد، با او نزدیکی کند و احتیاج به عقد ندارد.
س ۱۲_ اگر زن، برده‌ای را بخرد، آیا می‌تواند با او همبستر شود؟
ج _ نمی‌تواند با او همبستر شود.
س ۱۳_ اگر مولا، دختر خود را به عقد برده اش درآورد و بعد مولا بمیرد و آن برده به عنوان ارث به دختر برسد، حکم آن چیست؟
ج _ عقد به هم می‌خورد.
س ۱۴_ تحلیل چگونه است و حکم آن چیست؟
ج _ اگر مولی کنیز خود را برای کسی تحلیل کند، یعنی بگوید: این کنیز بر تو حلال است، آن شخص می‌تواند با شرایط خاص با او نزدیکی کند.
س ۱۵_ اگر مولی با کنیز خود نزدیکی کند و از او صاحب فرزندی گردد، آیا می‌تواند آن کنیز را بفروشد؟
ج _ دیگر مولا نمی‌تواند او را بفروشد، مگر در مواردی که در کتب مفصّله بیان شده است.
س ۱۶_ کسی که بردهٔ خود را آزاد می‌کند، باید دارای چه شرایطی باشد؟
ج _ باید عاقل و مالک باشد و از روی قصد و اختیار بردهٔ خود را آزاد کند.
س ۱۷_ اگر پیش از بلوغ، بردهٔ خود را آزاد نماید، حکم آن چیست؟
ج _ محل اشکال بلکه منع است.
س ۱۸_ اگر انسان مثلاً نصف یا ثلث برده اش را آزاد کند، حکم آن چیست؟
ج _ آزادی به همهٔ او سرایت می‌کند.

منبع: گروه فرهنگی و اطلاع رسانی شعائر -تاریخ برداشت : ۹۵/۵/۲۶