فرهنگ مصادیق:اهتمام به امور مسلمین

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از اهتمام به امور مسلمین)
پرش به: ناوبری، جستجو
اهتمام به امور مسلمین

نویسنده: محمود مهدی پور

اهتمام به امور مسلمین - مبلغان

پرسش‌ها دربارهٔ اهتمام به امور مسلمین

اهتمام به امور مسلمین، یکی از بزرگ‌ترین فرایض اجتماعی است که نشان دهنده داشتن احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت اسلام و مسلمین است. افراد و جوامع اسلامی همانند عموم انسانها در برابر نیازها و خطرهایی قرار دارند که از یک سو دغدغه تأمین نیازهای امت اسلامی، فکر و ذهنِ هیچ مسلمانی را آرام نمی‌گذارد و از سوی دیگر، فرزندان اسلام با خطرهایی مواجه‌اند که نگرانی و بیم از آفات، آسیبها، خطرها و دشمنان، آرامش درونی و خوابِ راحت و آسایشِ زندگی را بر هم می‌زند.
دربارهٔ اهتمام به امور مسلمانان، ده‌ها پرسش وجود دارد که جستجوی پاسخ منطقی و متقن برای آنها، شرط موفقیت در انجام وظیفه و قیام به این فریضه الهی است.
برخی از این پرسشها عبارت اند از:
۱. معنای اهتمام چیست؟
۲. امور مسلمانان چه اموری است؟
۳. چه خطرهایی مسلمین را تهدید می‌کند؟
۴. نیازهای امروز مسلمانان چیست؟
۵. اهتمام به امور مسلمین چند قسم دارد؟
ـ اهتمام به امور فردی؛
- اهتمام به امور دنیوی؛
- اهتمام به امور اخروی؛
- اهتمام به امور خانواده‌ها؛
- اهتمام به نیازهای اداری؛
- اهتمام به کارآیی ادارات و نهادها؛
- اهتمام به حوادث قلمرو زندگی در روستا، شهر، بخش، کشور و منطقه؛
- اهتمام به امور ملی و فراملی؛
- اهتمام به امور بین المللی امت اسلامی؛
- اهتمام به امور فرهنگی؛
- اهتمام به امور اقتصادی؛
- اهتمام به امور دفاعی.
اهتمام از زاویه‌های گوناگون، شایسته دقت و بررسی است. اهتمام به کدام یک از امور فوق، اولویت دارد و درجه اهمیت این امور چقدر است؟
گستره اهتمام، آفاقِ اهتمام، اعماق آن و میزان شدت و ضعف اهتمام در موفقیت و ناکامی و انجام وظیفه، نقش فراوان دارد! و باید عمق، ارتفاع، طول و عرض اهتمام، متناسب با ارزش هدفها، نیازها، خطرها و قلمرو حیات و تلاش مسلمانان باشد.
اهتمام به امور مسلمین، نوعی دغدغهٔ دینی و سوز مسلمانی است که اگر با تدبیر و آگاهی همراه گردد، سرنوشت امت اسلامی را به زودی دگرگون می‌سازد و بشریت را از مشکلات امروز، رهایی می‌بخشد.

نشانه‌های اهتمام به امور مسلمین

تلاش و کوشش در جهت عدالت، خدمت رسانی، ایثارگری و فداکاری، دوری از رفاه طلبی و خوشگذرانی و گریز مسئولان از بازی و سرگرمی، نشانه‌های اهتمام به امور مسلمین است.
تمام سرمایهٔ فکر، ذهن، زبان، قلب، جسم، جان، مال، هنر، مهارت، دانش، مدیریت و وقت مسئولان عالی کشور اسلامی و امکانات جهان اسلام باید در دو جهت هزینه گردد:
۱. تأمین نیازهای راستین امت اسلامی؛
۲. مقابله با خطرهای تهدیدکننده مسلمانان.
امروزه مشکلات فراوان در زندگی مسلمانان و بسیاری از ملتهای محروم و مظلوم جهان به چشم می‌خورد. تراکم و تورم معضلات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، هر روز، زندگی را دشوارتر و رنجها را افزون تر و درگیریها را بیشتر و شدیدتر می‌سازد.
تفکر و تلاش برای شناخت مسلمانان جهان، نیازها، امکانات آنان، حوادث مرتبط و دوستان و دشمنان ایشان و برنامه ریزی برای کمک به آنان، نشان اهتمام به امور مسلمین است.

مشکلات امروز

امروز، نگاهی به رسانه‌های داخلی و خارجی، فهرستی از مشکلات غم انگیز فراروی انسان قرار می‌دهد که هر مسلمان غیرتمند و هر انسان خردمندی را به تفکر و چاره جویی فرا می‌خواند و نظام حاکم بر جهان صنعتی امروز را به شدّت زیر سؤال می‌برد.
- آمار فقیران ونیازمندان جهان؛
- آمار بیکاران و مشاغل کاذب اجتماعی؛
- آمار ترورها، انفجارها و کشته‌های روزانه؛
- آمار تفرقه‌ها و خصومت‌های محلی و منطقه‌ای؛
- آمار پرونده‌های نظام قضایی کشور؛
- آمار جنگها و جدالهای کوچک و بزرگ جهانی؛
- آمار بیماریها و بیماران و آسیب دیدگان تصادفها؛
- آمار مستأجران و بی خانمانها و آواره‌ها؛
- آمار معتادان به انواع مواد مخدر؛
- آمار جوانان و دختران و پسران بی همسر؛
- آمار بی سوادی و کم سوادی؛
- آمار اختلاس و انواع و ابزارهای آن؛
- آمار زندانیان، محکومان و مجرمان؛
- آمار طلاق و اختلافات خانوادگی؛
- آمار فسق و فجور و جرایم اجتماعی؛
- آمار کودکان بی سرپرست و خیابانی؛
مشاهده انواع تبعیض و آمار و ارقام آن، هر کدام، گوشه‌ای از مشکلات اجتماعی امروز جهان را نشان می‌دهد.
درست است که بشریت امروز، میلیونها پیشرفت علمی، صنعتی و اقتصادی هم دارد که بی توجهی به این امکانات، تلاشها و موفقیتها عاقلانه و عادلانه نیست. اتفاقاً غم بزرگ، همین است که چرا با این امکانات جهانی، این رنجهای بین المللی وجود دارد.
در این شرایط، اهتمام به امور مسلمین به معنای تلاش برای شناخت مشکلات، کمبودها، آفتها، آسیبها و آفت زدایی، مشکل گشایی، شناخت نیازها و تأمین آنها است.
موفقیتها و پیشرفتها به سوی قله‌های علم و صنعت، حرکتی طبیعی و منطقی است که اگر در خدمت عدالت، سلامت و سعادتِ انسانیت باشد، جای خوشحالی و سپاسگزاری از خدا و خلق خداست.

گستره اهتمام

اهتمام به امور مسلمین، نوعی آگاهی و احساس مسئولیت اجتماعی و تحمل سختیها و درد و رنجها برای درمان بیماریهای فردی و گروهی و کاهش رنج و غم امّت اسلامی است.
- اهتمام به معرفت و اطاعت از خدا و اولیای الهی؛
- اهتمام به تولید و خودکفایی مسلمین؛
- اهتمام به صلح و آشتی و مهرورزی بین ملت اسلامی؛
- اهتمام به کار و اشتغال فرزندان اسلام؛
- اهتمام به مسئله فقر و غنای امت و جهان بشریت؛
- اهتمام به توزیع عادلانه امکانات الهی و فقرزدایی؛
- اهتمام به پیشگیری و حفظ جان مسلمانان در برابر حوادث مرگبار طبیعی و اجتماعی؛
- اهتمام به حفظ اموال مسلمین در برابر غارتگران داخلی و خارجی؛
- اهتمام به حفظ حیثیت و آبروی امت اسلام در برابر خودی و بیگانه؛
- اهتمام به رهایی مسلمین از شرّ دیو اعتیاد و مواد مخدر؛
- اهتمام به نجات مسلمانان از چنگال جهل و بی سوادی؛
- اهتمام به گسترش علوم، فنون و مهارت‌های زندگی؛
- اهتمام به استقلال و آزادی و پاسداری از نظام اسلامی؛
- اهتمام به حل مشکلات بهداشت، درمان و سلامتی؛
- اهتمام به حل نیازهای علمی و فنی مسلمانان؛
- اهتمام به حل مشکلات دولت و دولتمردان مسلمان و مدیریت بهتر جامعه؛
- اهتمام به حل مشکلات قانونی، قضایی و اجرایی در روابط امت اسلامی؛
- اهتمام به مسائل فرهنگی و شناخت معارف و قوانین قرآن و سنت نبوی.
اهتمام به انجام وظایف در برابر دیگر انسانها، حیوانات و محیط زندگی، نشانه‌های مسلمانی، نماد بیداریِ وجدان و فطرتِ الهی و شرطِ زندگی بر پایه ایمان و خردورزی است.
مدیریت نیازها، علاقه‌ها، امکانات و برنامه ریزی برای تأمین حوایجِ راستین و اصلاح نیازهای کاذب، وظیفه دولتها، متفکران و اندیشمندان دولت اسلامی است. رسانه‌ها و صدا و سیمای نظام اسلامی نباید نیازهای واقعی و جدی زندگی مسلمین را به بازی بگیرند و با تبلیغ مصرف گرایی، گزارش و اخبار و تبلیغات و مسابقات بی حدّ و مرزِ ورزشی، مردم را از حقایق زندگی و نیازهای دنیای اسلام و جهان بشریت غافل سازند.
«غفلت آفرینی» و «غارتگری» دو مشکل نظام ورزشیِ امروز جهان است. وابستگی و پرداختهای آنچنانی به ورزشکاران از بیت المال در اوج گرفتاری عمومیِ مردم، خبط و خطایی بزرگ است که آوردن هیچ مدالی آن را جبران نمی‌کند.
اهتمام به امور مسلمین، اهتمام به تمام امور مسلمین است؛ چرا فقط به ورزش و تفریح، این قدر اهتمام داریم؛ ولی از اهتمام به علم و ایمان و اخلاق و امنیت جان و مال و آبروی مردم، غفلت می‌ورزیم و خدمتگزاران این میادین را تجلیل و تکریم نمی‌کنیم.
مهم‌ترین نیازهای اولیه انسانها غذا، دارو، لباس، همسر، مسکن، امنیت جان و مال و آبروی اجتماعی است. مهم‌ترین نیازهای فرهنگی انسانها کار، مدرسه، عالِم، مسجد، کتاب، قرآن و رسانه‌های سالم است. در شرایطی که هنوز نیازهای اولیه حیاتی و نیازهای بنیادی و فرهنگی امت اسلامی فراهم نیست، پرداخت بی حد و مرز به مسابقات ورزشی داخلی و خارجی و هزینه کردن اموال عمومی برای تفریح و سرگرمی، گناهی نابخشودنی است. با کدام مجوّز شرعی از کارگران، تولیدگران و کارمندان که در تأمین نیازهای اولیه خود مانده‌اند مالیات می‌گیریم و بی حساب و کتاب برای تفریح، خوشگذرانی، گردشگری، تبلیغات و تشریفات هزینه می‌کنیم.
در حالی که محرومان و مستضعفان و به اصطلاح، اقشار آسیب پذیر یعنی پیران، ازکارافتادگان، بیماران، ایتام و کودکان خیابانی و کارتن خواب از حمایت و هدایت لازم بهره مند نیستند و اقشار متوسط جامعه با سختیهای فراوان، روزگار می‌گذرانند، پرداختهای آن چنانی به مربیان و مشاوران خارجی و داخلی و برگزاری بی حد و مرز مسابقات ورزشی از بودجه عمومی، گناهی نابخشودنی است.
تبلیغ و تشویق و پخش مستقیم و تاج گل و استقبال و تکریم، حق تولیدگران و دانشمندان و زحمت کشان صحنه‌های علم و جهاد و خدمت رسانی و اختراع و ابتکار و تدریس و بهداشت و درمان و دفاع است.
دشمنان اسلام به آنچه منافع آنان را تأمین می‌کند، اهتمام فراوان دارند. امروز، مسابقات ورزشی «میز بزرگ شطرنج جهانی» برای غفلت آفرینی از یک سو و غارتگری از سوی دیگر است.
در حالی که بسیاری از انسانها از آرامش روحی، امنیت جانی، حقوق طبیعی و آزادی و حداقل امکانات برای کرامت انسانی و پیشرفت علمی و اخلاقی محروم اند، در حالی که در بحرین، میانمار، سوریه، پاکستان و افغانستان، مسلمانان با انواع تهدیدها، تکفیرها، سوءظنها و تحقیرها و ترورها و تحریمها و فشارهای اجتماعی و اقتصادی مواجه هستند، استکبار جهانی به ورزش و مسابقات المپیک و پاراالمپیک ۲۰۱۲ اهتمام فراوان دارد. مسابقات ورزشی روز به روز گسترده تر و بیشتر و پرهزینه تر برگزار می‌شود ونمایندگان به اصطلاح کشورهای اسلامی در مرکز فتنه و فساد جهان (لندن) به بازی و سرگرمی و تفریح مشغول و در ماه رمضان به روزه خواری علنی می‌پردازند. هنگام ورود آنان به کشور در فرودگاه بین المللی امام خمینی و در شب شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام جشن پیروزی برگزار می‌کنند.
بازی در این میادین ورزشی و همگامی و همراهی و اطاعت و تبعیّت از سیاست گزاران جهانی آن، اشتباهی بزرگ است که منافع اسلام و مسلمانی را قربانی منافع استکباری می‌کند؛ و بازی در زمین دشمن محسوب می‌شود.

مواضع انسانها در مسئله اهتمام

اصولاً انسانها در زندگی سه حالت دارند:
۱. گروهی نسبت به ارزشها و نیازهای واقعی خود و ملت خویش اهتمام می‌ورزند و تمام تلاش خود را برای تأمین و پاسداری از آن به کار می‌گیرند.
۲. گروهی نسبت به ارزشها و حق و باطل بی تفاوت و احیاناً بی خبر و بی طرف و غافل زندگی می‌کنند.
۳. گروهی نسبت به ضد ارزشها و منافع شخصی و باندی و اهداف توسعه طلبانه خویش اهتمام می‌ورزند و تمام توان نظامی و رسانه‌ای و هنری و اقتصادی خویش را برای سلطه بر دیگران به کار می‌گیرند.
صهیونیزم و استعمارگران جهانی امروز از ورزش به عنوان بهترین راه غفلت آفرینی، حجاب زدایی و گسترش فساد مالی و اخلاقی بهره می‌گیرند و بسیاری از کشورهای اسلامی هم آگاهانه و ناآگاهانه در این دام بزرگ جهانی گرفتار شده‌اند.
اهتمام به مدال آوری، شهرت و ثروت در نسل جوان، جایگاه اهتمام به «قرآن» و «ایمان» و «علم» و «اخلاق» و «عدالت» و «کار» و «تولید» و «استقلال» و «آزادی» و «بیداری امت اسلامی» را گرفته است و اهتمام به آخرت و معاد و قیامت را به فراموشی سپرده است.
چرا اهتمام به شناخت وظیفه، اهتمام به خدمت رسانی، اهتمام به دفاع از حقوق مردم مسلمان جهان و اهتمام به حقوق فلسطین و بحرین و حجاز و سوریه، به میزان اهتمام به مدال‌های طلا ونقره و برنز وجود ندارد؟
آیا این اهتمامهای کاذب و دروغین، جای اهتمام به امور و نیازهای واقعی امت اسلامی را نگرفته است؟ آیا به راستی، حضور در این بازیها و مسابقات اهتمام به ایمان و استقلال و عظمت و آخرت دنیای اسلام است؟!
فضای غیر اخلاقی مسابقات ورزشی و تخریبهای پس از آن نشان می‌دهد که این ورزشها در خدمت انسانیت است یا در خدمت هوسها.
آیا این اهتمامها، اهتمام مشترک، کفار و منافقان و مسلمانان غفلت زده و فریب خورده نیست؟! آیا مصداق کامل اهتمام به امور دنیا و اهتمام به شهرت و ثروت و راحت و منافع اقتصادی شخصی و گروهی وتیمی و تأمین منافع استکبار جهانی و فساد اخلاقی نیست.
بیایید همه و همه، اندیشه و عمل خویش را در ترازوی قرآن وحدیث بسنجیم واهتمام به امور مسلمین را از آن بیاموزیم.
قرآن بارها از اهتمام به آخرت و زندگی جاودانه، سخن گفته و فرموده است:
«بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا، وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى[۱]
امیرالمؤمنین علیه السلام دربارهٔ انسانهای پارسا چنین می‌گوید: «یُمْسِی وَ هَمُّهُ الشُّکْرُ وَ یُصْبِحُ وَ شُغُلُهُ الذِّکْر؛[۲] هر شامگاه در این اندیشه است که آیا نعمتها را درست استفاده کرده است و هر بامداد، کار اصلی او یاد خداست.»
امام صادق علیه السلام از رسول گرامی صلی الله علیه و آله نقل می‌کند که فرمود: «مَنْ أَصْبَحَ لَا یَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِینَ فَلَیْسَ مِنْهُمْ وَ مَنْ یَسْمَعْ رَجُلًا یُنَادِی یَا لَلْمُسْلِمِینَ فَلَمْ یُجِبْهُ فَلَیْسَ بِمُسْلِمٍ؛[۳]هر کس بامدادان در اندیشه امور مسلمانان نباشد از آنان نیست و هر کس فریاد استغاثه کسی را بشنود و به او پاسخ نگوید مسلمان نیست.»
آیا فریاد استغاثه میانمار و بحرین و حجاز و سوریه و فلسطین به گوش نمی‌رسد؟ بگذریم از مسلمانان و مظلومانی که در میان رسانه‌های بی حد و مرز استکبار جهانی، امکان فریاد کشیدن هم از آنان سلب شده است.
در کتاب شریف اصول کافی جلد سوم از صفحه ۲۲۰ تا صفحه ۳۰۱ ده‌ها باب و بیش از دویست حدیث وجود دارد که وظایف اجتماعی مسلمانان و مصادیق «اهتمام بر امور مسلمین» را برشمرده است:
ـ باب صله ارحام ۳۳ حدیث؛
ـ باب برّ والدین ۲۱ حدیث؛
ـ باب اهتمام به امور مسلمین ۱۱ حدیث؛
ـ باب رفتار با مدعیان ایمان یک حدیث؛
ـ باب ریشه‌های برادری دو حدیث؛
ـ باب حق برادران دینی ۱۶ حدیث؛
ـ باب مهربانی و عطوفت با یکدیگر ۴ حدیث؛
ـ باب دیدار با برادران دینی ۱۶ حدیث؛
ـ باب مصافحه ۲۱ حدیث؛
ـ باب معانقه ۲ حدیث؛
ـ باب روبوسی با خویشان ودوستان و امام ۶ حدیث؛
ـ باب گفتگو و مذاکره با برادران ۷ حدیث؛
ـ باب شادکردن مؤمن ۱۶ حدیث؛
ـ باب رواسازی حوایج مؤمن ۱۴ حدیث؛
ـ باب تلاش برای برآوردن حوایج مؤمن ۱۱ حدیث؛
ـ باب غم زدایی از دل مؤمن ۵ حدیث؛
ـ باب غذا دادن به مؤمن ۲۰ حدیث؛
ـ باب مهربانی و احترام به مؤمن ۹ حدیث؛
ـ باب خدمت به مؤمن یک حدیث؛
ـ باب خیرخواهی برای مؤمن ۶حدیث؛
ـ باب اصلاح میان مردم ۷ حدیث؛
ـ باب احیای مؤمن و (هدایت او) ۳ حدیث؛
ـ باب دعوت خویشان به ایمان و ... .
اهتمام به امور مسلمین شناخت وظیفه خویش نسبت به مسلمانان جهان و اقدام و تلاش برای حمایت و هدایت و دفاع و کمک به آنان است و هر کار و شعاری که ما و نسل جوان را از این وظایف باز دارد، کجروی و انحراف است.
صدا و سیما و دولت و مجلس و نهادها بیش از آنچه دغدغه ورزش و مسابقات ورزشی بی پایان داشته باشند باید به فکر تأمین نیازهای راستین ملت و ایمان و اخلاق و آزادی و استقلال و راحتی مسلمانان باشند؛ چراکه پیروزی و شکست تیمهای داخلی و خارجی، هیچ مشکلی از امت اسلامی و مظلومان جهان را حل نمی‌کند چه رسد که با کمک مربیان و مشاوران خارجی به دست آید و یا غالبا نتیجه را به تیم رقیب واگذار نمایند.
در عهدنامه امیرالمؤمنین علیه السلام به مالک اشتر چنین آمده است: «ثُمَّ اللَّهَ اللَّهَ فِی الطَّبَقَةِ السُّفْلَی مِنَ الَّذِینَ لَا حِیلَةَ لَهُمْ وَ الْمَسَاکِینِ وَ الْمُحْتَاجِینَ وَ ذَوِی الْبُؤْسَی وَ الْزَمْنَی فَإِنَّ فِی هَذِهِ الطَّبَقَةِ قَانِعاً وَ مُعْتَرّاً فَاحْفَظِ اللَّهَ مَا اسْتَحْفَظَکَ مِنْ حَقِّهِ فِیهَا وَ اجْعَلْ لَهُمْ قِسْماً مِنْ غَلَّاتِ صَوَافِی الْإِسْلَامِ فِی کُلِّ بَلَدٍ فَإِنَّ لِلْأَقْصَی مِنْهُمْ مِثْلَ الَّذِی لِلْأَدْنَی وَ کُلًّا قَدِ اسْتُرْعِیتَ حَقَّهُ فَلَا یَشْغَلَنَّکَ عَنْهُمْ بَطَرٌ فَإِنَّکَ لَا تُعْذَرُ بِتَضْیِیعِ الصَّغِیرِ لِإِحْکَامِکَ الْکَبِیرَ الْمُهِمَّ فَلَا تُشْخِصْ هَمَّکَ عَنْهُمْ وَ لَا تُصَعِّرْ خَدَّکَ لَهُم؛[۴] خدا را، خدا را دربارهٔ طبقه پایین جامعه در نظر داشته باش، آنان که راه چاره‌ای ندارند، نیازمندان و گرفتاران و بیماران که برخی روی اظهار نیاز و حاجت دارند و گروهی ندارند. وظیفه خویش را دربارهٔ آنان پاس بدار و بخشی از بیت المال را و بخشی از درآمد اموال نظام را در هر شهر به آنان اختصاص ده. مناطق دور از مرکز حکومت همان حق را دارند که مناطق نزدیک. تو به رعایت حقوق آنان مأموری پس رفاه زدگی، تو را از رسیدگی به آنان باز ندارد، رسیدگی به امور مهم، عذری در عدم رسیدگی به امور کوچک نیست. مبادا از اهتمام به امور آنان به کار دیگر بپردازی و رخ از آنان برتابی.»
در نامه امیرالمؤمنین علیه السلام به مالک اشتر به عنوان استاندار مصر، یک هزارم آنچه بر رسیدگی به محرومان ومستضعفان تأکید شده به حمایت و صرف بودجه برای ورزش نیامده است. در قرآن و سایر منابع حدیثی هم، هیچ گاه اولویت‌ها، حمایت و تبلیغ و رسیدگی و هزینه در زمینه ورزشهای داخلی و خارجی نیست.
دغدغه اصلی مردم هم دغدغه‌های دیگری است. سیاستها در زمینه ورزش و الگوسازی از ورزشکاران و مسابقات ورزشی و پخش مداوم آن و اخبار آن باید جای خود را به اخبار کار و تلاش و اشتغال و دانش و حرفه آموزی و حمایت از ارزشهای راستین بسپارد و در نظام اسلامی، اهتمام به کار و علم و تولید، جای اهتمام به بازی و تفریح را بگیرد. به ویژه وقتی برنامه ریزی و سیاستگذاری و داوری مسابقات ورزشی در دست استکبار جهانی است.

پا نویس

  1. اعلی/ 16 و 17
  2. نهج البلاغه، خطبه 193.
  3. بحارالانوار، ج‏77، ص‏339.
  4. نهج البلاغه، دشتی، نامه 53، ص‏299.
منبع:منبع در دسترس نیست - تاریخ برداشت:95/02/27