امر به معروف و نهی از منکر - مقاله

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده: خدامراد سلیمیان

مقدمه

قرآن مجید یکی از صفات برجسته مؤمنان را امر به معروف و نهی از منکر دانسته، می‌فرماید: «والمؤمنون والمؤمنات بعضهم اولیاء بعض یامرون بالمعروف وینهون عن المنکر» [۱] ؛ «مردان مؤمن و زنان مؤمن دوستان یکدیگرند، به نیکی فرمان می‌دهند و از ناشایست باز می‌دارند.»
علاوه بر این خداوند امر به معروف و نهی از منکر را نشانه بهترین امت ذکر فرموده است:
«کنتم خیر امة اخرجت للناس تامرون بالمعروف وتنهون عن المنکر» [۲]؛ «شما بهترین امتی هستید که برای مردم پدیدار شده‌اید: به کار پسندیده فرمان می‌دهید، و از کارهای ناپسند باز می‌دارید.»
علی علیه السلام در کلامی بسیار ارزشمند و شگفت انگیز دربارهٔ ارزش امر به معروف و نهی از منکر چنین فرموده است:
«وما اعمال البر کلها والجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف والنهی عن المنکر، الا کنفثة فی بحر لجی [۳]؛ «همه کارهای خوب و جهاد در راه خدا، در مقایسه با امر به معروف و نهی از منکر چیزی جز آب دهانی که در دریایی ژرف انداخته شود نیست.»

آثار و برکات امر به معروف و نهی از منکر

۱. فلاح و رستگاری:
«ویامرون بالمعروف وینهون عن المنکر واولئک هم المفلحون» [۴]؛ «و به خوبی فرمان دهند و از بدی باز دارند، اینان رستگارانند.»
۲. تقویت مؤمنین:
علی علیه السلام فرمود: «فمن امر بالمعروف شد ظهور المؤمنین [۵]؛ کسی که امر به معروف کند، مسلمانان را تقویت کرده است.»
۳. اهل معروف شدن:
علی علیه السلام فرمود: «وامر بالمعروف تکن اهله [۶]؛ امر به معروف کن تا اهل معروف باشی.»

آثار ترک امر به معروف و نهی از منکر

۱. محروم شدن از برکت وحی:
رسول گرامی اسلام فرمود: «اذا عظمت امتی الدنیا نزعت منها هیبة الاسلام واذا ترکت الامر بالمعروف والنهی عن المنکر رمت برکة الوحی [۷]؛ هرگاه امت من به دنیا بها دهد، شکوه اسلام از آنان گرفته می‌شود و هرگاه امر به معروف و نهی از منکر را واگذارد، از برکت وحی محروم گردد.»
۲. نزول انواع عذابهای الهی:
هم چنین آن حضرت صلی الله علیه و آله فرمود: «لتامرن بالمعروف ولتنهن عن المنکر او لیعمنکم عذاب الله [۸]؛ یا امر به معروف و نهی از منکر کنید یا عذاب خدا همه شما را فرا می‌گیرد.»
۳. گرفته شدن برکتهای الهی:
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «لا یزال الناس بخیر ما امروا بالمعروف ونهوا عن المنکر وتعاونوا علی البر فاذا لم یفعلوا ذلک نزعت منهم البرکات [۹]؛ مردم تا زمانی که به خوبی فرمان دهند و از زشتکاری باز دارند و در کارهای نیک همیاری کنند، در خیر و خوبی خواهند بود، اما هرگاه چنین نکنند، برکتها از آنان گرفته شود.» امام صادق علیه السلام فرمود: خدای عزوجل دو فرشته را فرستاد تا شهری را بر سر مردمش واژگون کنند. چون به آن شهر رسیدند، مردی را در حال دعا و تضرع دیدند... پس یکی از آن دو نزد خدای تبارک و تعالی برگشت و گفت: پروردگارا! من به آن شهر رسیدم اما دیدم فلان بنده ات تو را می‌خواند و به درگاه تو زاری می‌کند. خداوند فرمود: دستوری که به تو دادم انجام ده. او مردی است که هرگز به خاطر من چهره‌اش از خشم تغییر نکرده است. [۱۰]»

شرایط آمر و ناهی

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «لا یامر بالمعروف ولا ینهی عن المنکر الا من کان فیه ثلاث خصال: رفیق بما یامر به رفیق فیما ینهی عنه، عدل فیما یامر به عدل فیما ینهی عنه، عالم بما یامر به عالم بما ینهی عنه [۱۱]؛ امر به معروف و نهی از منکر نکند مگر کسی که سه خصلت در او باشد: در آنچه به آن امر و یا از آن نهی می‌کند، طریق مدارا پیش گیرد، در امر و نهی خود به عدالت رفتار کند و به آنچه امر و نهی می‌کند، دانا باشد.»

مرده‌ای در میان زندگان

علی علیه السلام فرمود: «من ترک انکار المنکر بقلبه ویده ولسانه فهو میت بین الاحیاء [۱۲]؛ کسی که در برابر منکر با دل و دست و زبان خویش اعتراض نکند، او مرده‌ای است در میان زندگان.»

عذر نامقبول

رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: «لا یحقرن احدکم نفسه ان یری امرا لله تعالی فیه مقال، فلا یقول: یا رب خشیة الناس! فیقول: فایای کنت احق ان تخشی [۱۳]؛ مبادا کسی از شما در جایی که پای امری از خدا در میان است و باید سخن بگوید [با سکوت کردن] خود را کوچک کند، زیرا [فردای قیامت] نمی‌تواند بگوید: خدایا! از ترس مردم بود. چون خداوند جواب می‌دهد: سزاوارتر آن بود که از من بترسی.»
نوشته را با کلامی بیدار کننده از رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به پایان می‌بریم که امروزه مصادیق بارز آن در جامعه عینیت یافته است و هشداری است برای کسانی که آرزوی نیل به سعادت دارند.
آن حضرت فرمودند:
«کیف بکم اذا فسدت نساؤکم وفسق شبابکم، ولم تامروا بالمعروف ولم تنهوا عن المنکر؟!... کیف بکم اذا امرتم بالمنکر ونهیتم عن المعروف؟!... کیف بکم اذا رایتم المعروف منکرا والمنکر معروفا [۱۴]؛ چه حالی خواهید داشت آن گاه که زنانتان فاسد و جوانانتان نابکار شوند و شما به خوبیها فرمان ندهید و از زشتکاری منع نکنید؟... چه حالی خواهید داشت آن گاه که به زشتکاری فرا خوانید و از خوبیها باز دارید؟... چه حالی خواهید داشت آن گاه که خوب را زشت دانید و زشت را نیکو؟»

پانویس

  1. توبه/71.
  2. آل عمران/110.
  3. نهج البلاغه، حکمت 374.
  4. آل عمران/110.
  5. نهج البلاغه، حکمت 31.
  6. نهج البلاغه، نامه 31.
  7. میزان الحکمة، 12731.
  8. همان، 12734.
  9. همان، 12736.
  10. کافی، ج 5، ص 58، ح 8.
  11. میزان الحکمة، 12758.
  12. التهذیب، ج 6، ص 181، ح 374.
  13. میزان الحکمة، 12796.
  14. التهذیب، ج 6، ص 177، ح 359.
منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره ۴۷ - تاریخ برداشت: 19-3-95
بازگشت به مقالات