فرهنگ مصادیق:اتلاف انرژی

از پژوهشکده امر به معروف
(تغییرمسیر از اتلاف انرژی)
پرش به: ناوبری، جستجو
اتلاف انرژی

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبطه‌ای بوستان

ردیف عنوان

نرم افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

پایگاه‌های اینترنتی مرتبط

ردیف عنوان


نویسنده: مصطفی کوهی
تهیه و تدوین :پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-14-11-95
کلمات کلیدی: اتلاف، اسراف، تبذیر، انرژی، مصرف، برق، گاز، دولت، منابع طبیعی.

محتویات

مفهوم اتلاف انرژی

اتلاف از مادّه «تلف» به معنای نابود شدن و از بین رفتن است و فعل آن «تَلِفَ یَتلَفُ تَلفاً» می‌باشد. [۱]
اتلاف از باب إفعال و فعل آن «أتلف» است و اضافه همزه به آن برای متعدّی کردن است. اهل لغت، اتلاف را به از بین بردن از روی اسراف معنا کرده‌اند و در صورتی می‌گویند: «أتلف فلانٌ ماله إتلافاً» که از روی اسراف و زیاده روی باشد. [۲]
ولی برخی از متأخران أهل لغت، اتلاف را به معنای مطلق از بین بردن معنا کرده‌اند. [۳]
انرژی یک واژه فرانسوی است در لغت به معنای نیرو، قوّه و قدرت است. [۴]
انرژی در اصلاح نیرویی است که موجب حرکت، توقف و فعل و انفعال در اجسام می‌شود.
اتلاف انرژی در اصطلاح عبارت است از ضایع نمودن و به هدر دادن منابع انرژی(همچون نفت، برق، زغال سنگ، گاز، آب و ...) بدون مصرف مفید و عقلایی.

مقدّمه

اسلام، بهره برداری مشروع از نعمت‌های الهی و امکانات زندگی و منابع انرژی را مباح، روا و اسراف و زیاده روی و اتلاف انرژی را حرام و ناروا و یک منکر اقتصادی می‌داند. این به این دلیل است که مسلمان به تناسب امکانات و توانایی و کارآیی خود، در برابر جامعه مسئولیت دارد. در این صورت، فرد اسراف کار به اجبار از اجرای مسئولیت و تعهدات اجتماعی خود بازمی ماند و از این رهگذر، بر پیکر جامعه ضربه می‌زند.
امروزه با افزایش جمعیت در سطح جهانی و محدودیت منابع انرژی در دسترس بشر و عدم توزیع متوازن منابع محدود موجود، «صرفه جویی» و به عبارت دیگر«مدیریت مصرف منابع» مبتنی بر آینده نگری، به ضرورتی اجتناب ناپذیر تبدیل شده است.
اسلام بر امر "صرفه جویی" به عنوان عاملی در راستای اعتدال فردی و اجتماعی و دوری از پیامدهای مادی و اخلاقی مصرف زدگی تاکید می‌ورزد. مردم کشور ما همواره از پیامدهای مخرب حاصل از آن و عدم موازنه تولید و مصرف در اقتصاد رنج می‌برند. مردم ایران در صرفه جویی و دوری از اسراف، جز در مواقعی خاص و بحرانی، نمره قابل قبولی نمی‌گیرند. لذا باید اسراف منابع ملی را بعنوان یک«عیب ملی» تلقی کرده و فرهنگسازی مناسب برای حلّ مشکلات ناشی از آن انجام شود.
سالانه بخش زیادی از منابع انرژی کشور به دلایلی چون مناسب نبودن فناوری، ارزان بودن انرژی، عدم دقت در مصرف از بین می‌رود. این امر موجب کاهش منابع خدادادی انرژی کشور، افزایش آلودگی و صرف هزینه‌های سنگین به منظور استحصال، تولید، انتقال و توزیع انرژی شده است.
لازم است به منابع اساسی اقتصادی همانند آب و انواع انرژیها را در چرخه تامین، تولید وساخت، توزیع و انتقال و مصرف توجه نمود و از اتلاف منابع انرژی به شدّت جلوگیری کرد.
مقام معظم رهبری امام خامنه‌ای(دامت برکاته) در باب اتلاف و اسراف انرژی می‌فرماید:
«ما مردم مسرفی هستیم؛ ما اسراف می‌کنیم؛ اسراف در آب، اسراف در نان، اسراف در وسائل گوناگون و تنقلات، اسراف در بنزین. کشوری که تولید کننده ی نفت است، وارد کننده ی فرآورده ی نفت ـ بنزین ـ است! این تعجب آور نیست؟! هر سال میلیاردها بدهیم بنزین وارد کنیم یا چیزهای دیگری وارد کنیم برای اینکه بخشی از جمعیت و ملت ما دلشان می‌خواهد ریخت و پاش کنند! این درست است؟! ما ملت، به عنوان یک عیب ملی به این نگاه کنیم. اسراف بد است؛ حتی در انفاق راه خدا هم می‌گویند. خدای متعال در قرآن به پیغمبرش می‌فرماید: «لا تجعل یدک مغلوله الی عنقک و لا تبسطها کل البسط»؛ در انفاق برای خدا هم اینجوری عمل کن. افراط و تفریط نکنید. میانه روی؛ میانه روی در خرج کردن. این را باید ما به صورت یک فرهنگ ملی در بیاوریم. قرآن می‌فرماید: «و الّذین اذا انفقوا»؛ کسانی که وقتی می‌خواهند خرج کنند، «لم یسرفوا و لم یقتروا»؛ نه اسراف می‌کنند ـ زیاده روی می‌کنند ـ نه تنگ می‌گیرند و با فشار بر خودشان، زندگی می‌کنند؛ نه، اسلام این را هم توصیه نمی‌کند. اسلام نمی‌گوید که مردم بایستی با ریاضت و زهد آنچنانی زندگی کنند؛ نه، معمولی زندگی کنند، متوسط زندگی کنند. اینکه می‌بینید بعضی از فضولهای خارجی، دولتهای خارجی، دائم و دم به ساعت، چندین سال است که ملت ما را تهدید می‌کنند که تحریم می‌کنیم، تحریم می‌کنیم، تحریم می‌کنیم ـ بارها هم تحریم کرده‌اند ـ به خاطر این است که چشم امیدشان به همین خصوصیت منفی ماست. ما اگر آدمهای اهل اسراف و ولنگاری در خرج باشیم، ممکن است تحریم برای آدم مسرف و ولنگار سخت تمام بشود؛ اما ملتی که نه، حساب کار خودش را دارد، حساب دخل و خرج خود را دارد، حساب مصلحت خود را دارد، زیاده روی نمی‌کند، اسراف نمی‌کند. خوب، تحریم کنند. بر یک چنین ملتی از تحریم ضرری وارد نمی‌شود. این نکته را از ماه رمضان به یاد نگه داریم و ان شاءاللَّه عمل کنیم.» [۵]
رهبر اندیشمندمان در جای دیگر می‌فرماید:
«آنچه که برحسب بررسیها به عنوان آمار در اختیار ماست، ما مجموعاً بیش از دو برابر مصرف متوسط جهان در انرژی ـ چه برق، چه حاملهای انرژی ـ مصرف می‌کنیم؛ یعنی نفت، گاز، گازوئیل، بنزین. مصرف این چیزها در کشور ما از دو برابر متوسط جهان بیشتر است. خوب، این اسراف است. اسراف نیست؟
شاخصی به نام شاخص شدت انرژی وجود دارد؛ یعنی نسبت بین انرژی‌هایی که مصرف می‌شود، با کالائی که تولید می‌شود؛ که هرچه انرژی‌هایی که مصرف می‌شود، کمتر باشد، برای کشور سودمندتر است. در این زمینه گاهی نسبت به بعضی از کشورهای پیشرفته، مصرف شدت انرژی ما هشت برابر بیشتر است! اینها اسرافهائی است که در جامعه دارد انجام می‌گیرد.» [۶]

اهمیت انرژی

بی شک انرژی یکی از نعمت‌های ارزشمند است که انسان با نبود آن نمی‌تواند زندگی بکند چه انرژی‌های عظیمی که از خورشید به جهان هستی هدیه می‌شوند و چه انرژی‌هایی که در اثر آب به وجود می‌آیند و چه آنهایی که به وسیله باد و منابع زیرزمینی مانند نفت و گاز به دست می‌آیند. کشور ما ایران از معدود کشورهایی است که از منابع سرشار انرژی برخوردار است، ولی گاهی فراموش می‌شود که نسل‌های آینده نیز حق استفاده از این منابع را دارند. ما باید در حد نیاز و با رعایت تمام مسایل مادی و الگوی صحیح مصرف مجاز به بهره برداری آن هستیم نه بیشتر.
قرآن کریم در سوره نساء آیه ۵۸ می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلی أَهْلِها؛ خداوند به شما فرمان می‌دهد تا امانت‌ها را سالم به اهل آن بسپارید.»
متاسفانه کشور ما تقریبا برابر کشور پرجمعیت چین و کشورهای اتحادیه اروپا مصرف سوخت دارد.

خالق انرژی

خدای سبحان، خالق همه منابع انرژی در عالم است. و همه اثرات منابع انرژی در حرکت‌ها و توقف‌ها، فعل و انفعال‌ها، محرِّک‌ها به اذن خدای سبحان ایجاد می‌شود و این معنای همان ذکر معروف«لا حول ولا قوه الا بالله» می‌باشد.
واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش و کلمه «قوّه» به مفهوم استطاعت و توانایی است، بنابراین معنای عبارت فوق چنین است: هیچ حرکت و استطاعتی جز به مشیت خداوند بزرگ نیست. [۷]
ذکر فوق، به هر نوع قدرت و توانایی و هر نوع جنبش و تحرکی در همه جهان هستی نظر دارد، نه فقط قدرت استطاعت در انسان، لذا چنین برداشتی شکوه ویژه‌ای به معنای حدیث می‌دهد و تأثیر بسزایی در خداشناسی و خداباوری یک انسان با ایمان دارد.
امام باقر(علیه السلام) در معنا و توضیح این ذکر می‌فرماید: «مَعْنَاهُ لَا حَوْلَ لَنَا عَنْ مَعْصِیَهِ اللَّهِ إِلَّا بِعَوْنِ اللَّهِ وَ لَا قُوَّهَ لَنَا عَلَی طَاعَهِ اللَّهِ إِلَّا بِتَوْفِیقِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛ هیچ توانی برای ما از اینکه معصیت خدا را نکنیم جز کمک و امداد الاهی نیست و هیچ نیرویی برای انجام طاعت خدا جز به توفیق او نداریم.» [۸]

انواع انرژی

الف. انرژی‌های تجدید پذیر

منابع این نوع انرژی‌ها می‌توانند در یک دوره زمانی کوتاه تجدید یا احیاء شوند. پنج منبع انرژی تجدید پذیر یا قابل احیاء که اغلب مورد استفاده قرار می‌گیرند شامل موارد زیر می‌باشند:
۱. توده‌های زیستی : شامل چوب و ضایعات چوب، فضولات شهری به شکل جامد
۲. گازهای ناشی از مواد ارگانیک و اتانول.
۳. آب
۴. گرمای درون زمین.
۵. باد
۶. خورشید.
استفاده از این انرژی تجدید پذیر موضوع جدیدی نبوده و بیش از ۱۵۰ سال پیش چوب در حدود نود درصد نیازهای انرژی ما را فراهم نموده است. با توسعه استفاده از زغال سنگ، نفت خام و گاز طبیعی، وابستگی به این منابع کاهش پیدا کرد. امروزه بار دیگر نگاه ما به سوی منابع تجدید پذیر به منظور یافتن راه‌های جدید برای استفاده از آنها برای کمک به تأمین نیازهای انرژی می‌باشد. بیشتر از نیمی از این انرژی‌ها به منظور تولید الکتریسیته استفاده می‌شوند. پس از آن بیشترین استفاده در تولید گرما است.

ب. انرژی‌های تجدید ناپذیر

این انرژی‌ها از زمین بصورت مایع، گاز و جامد بدست می‌آید. هم اکنون نفت خام تنها مایع سوخت فسیلی طبیعی تجاری است. گاز طبیعی بصورت گاز و زغال سنگ جامد است. زغال سنگ، نفت خام، گاز طبیعی و... را به عنوان سوختهای فسیلی درنظر می‌گیرند برای اینکه از گیاهان و حیوانات که میلیونها سال پیش زندگی می‌کردند تشکیل شده‌اند. انرژی هسته‌ای نیز از جمله انرژیهای تجدیدناپذیر است که از شکافت عناصر شکافت پذیری چون اورانیوم بدست می‌آید. البته اورانیوم یک سوخت فسیلی نیست. این منابع انرژی بصورت منابع تجدید ناپذیر مورد توجه قرار دارند. زیرا آنها نمی‌توانند در مدت کوتاهی دوباره بدست آیند.

مصادیق انرژی

مصادیق انرژی فراوان است که به چند مورد اساسی اشاره می‌شود:

الف. آب

قرآن کریم و روایات ائمه معصومین(علیهم السلام) مطالب فراوانی در باره سودمندی آب و سهم مؤثر آن در زندگی بشر و کشاورزی و سر سبزی زمین و در موارد بسیار دیگری به ما رسیده است.
مایه حیات همه موجودات عالم [۹] آب است. زمین به وسیله آب احیاء می‌گردد و موجودات زنده را به تحرّک درمی آورد. [۱۰] همه نباتات و گیاهان نتیجه آب اند، ساقه‌ها، برگ‌ها، دانه‌ها، خوشه‌ای خرما، باغ‌های انگور، زیتون و انار، همه از ثمرات آب است. [۱۱]
زمانیکه در کوه‌ها و تپّه‌ها باران می‌بارد، آب حاصل از آن بصورت نهر و رودخانه جاری شده و به دریا می‌ریزد. از آب جاری و ریزشی می‌توان به نحو احسن استفاده نمود. بنابراین می‌توان از آب جاری ، که حاوی انرژی جنبشی است، برای تولید برق استفاده کرد.
در گذشته برای خرد کردن گندم و ذرت در آسیابها، از آب جاری برای چرخاندن چرخهای چوبی آسیاب استفاده می‌کردند. این نوع آسیاب را آسیاب آبی یا آسیاب غلات می‌گفتند.
بخش آب به دلیل فرابخشی بودن، تأثیر گسترده‌ای روی سایر بخشها دارد. رشد فزاینده جمعیت، کمبود ذاتی منابع آب در کشورها و فقدان الگوی صحیح مصرف آب از جمله عواملی هستند که اصلاح ساز و کارهای بخش آب را به عنوان امری لازم و ضروری می‌نمایند. مصرف آب در کشور به طور کلی در سه بخش شرب، صنعت و کشاورزی می‌باشد که به دلیل رعایت نکردن استانداردها و ضوابط صحیح، هدر رفت بیش از حد آب در آنها وجود دارد. بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف کننده آب با راندمان بسیار پایین استفاده از آب، بزرگترین هدر دهنده آب می‌باشد.
در کشوری مانند ایران، بارندگی کافی نیست و باید از منابع آب زمینی و زیر زمینی، حداکثر استفاده را نمود و از هدر رفتن آب جلوگیری به عمل آورد؛ یعنی تا حد توان، از خروج آب شیرین به خارج از مرزهای جغرافیایی کشور، سرازیر شدن آن به آب شور دریاها یا نفوذش در کویرها قبل از استفاده، جلوگیری کرد. ترویج فرهنگ استفاده صحیح از آب در میان عموم مردم و به ویژه قشر کشاورز و جلوگیری از هدر رفتن آب رودخانه‌ها به فاضلاب‌ها، می‌تواند نقش مهمی در بهبود امر کشاورزی ایفا کند.

ب. نفت

نَفت خام مایعی غلیظ و افروختنی به رنگ قهوه‌ای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایه‌های بالایی بخش‌هایی از پوسته کره زمین یافت می‌شود. نفت شامل آمیزه پیچیده‌ای از هیدروکربن‌هایی گوناگون است.
نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیم بندی می‌شود. نفت‌هایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارند نفت سبک و نفت‌هایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده می‌شوند. نفت‌هایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفت‌های دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده می‌شوند.
آیت الله خامنه‌ای(دامت برکاته) در باب اهمیت نفت می‌فرماید:
«نفت، ذخیره ی همیشگی این ملت است و می‌ماند. اوّلا از آن برای ساخت زیربناهای ماندگار و دیگر سرمایه‌های اساسی کشور استفاده می‌شود. ثانیاً به وسیله ی قدرت نفت، ملت ایران می‌تواند در صحنه ی سیاست بین المللی، ابراز قدرت کند. یک وقت اعلان کند که من می‌خواهم نفتم را شش ماه نفروشم! همه ی دنیا را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ همه ی سیاستها را تحت تأثیر قرار می‌دهد.» [۱۲]
همچنین ایشان در باب اتلاف نفت می‌فرماید:
«از نفت باید استفاده ی بهینه کنیم. کارشناسها می‌گویند ـ من خودم وارد نیستم؛ آمار و ارقام از کارشناسهاست ـ این پنجاه، شصت میلیاردی که ما از طریق فروش نفت به دست می‌آوریم، با نهصد میلیارد دلار صادرات و معامله و تجارت به دست می‌آید؛ این خیلی مهم است. ما این درآمد را که از طریق نفت به دست می‌آوریم، صرف مسایل روزمره ی زندگی می‌کنیم؛ این، معنی ندارد؛ بایست اینها با محاسبه ی صحیح انجام بگیرد. ما این نفت را ضایع می‌کنیم؛ البته این، کارِ امروز و دیروز نیست؛ ده‌ها سال است که بنای اقتصاد و پیشرفت کشور روی این روش گذاشته شده است و یک شبه هم نمی‌شود آن را عوض کرد. من ده، دوازده سال پیش به مسئولان آن روز گفتم آن روزی انسان در قضیه ی نفت احساس رضایت می‌کند، که کشور قادر باشد با اختیار خودش اعلام کند که من مصلحت می‌دانم امروز تولیدم را فلان قدر کم کنم؛ امروز سر فلان تعداد چاه کشور را طبق مصلحت کشور می‌خواهم ببندم؛ امروز می‌خواهم صادرات نفتم را این قدر کم کنم و نفت را در کارهای غیر سوخت مصرف کنم ـ سوخت، بدترین استفاده ی از نفت است و دنیا الی ماشاءاللَّه استفاده‌های بهتر از سوخت نفت را کشف می‌کند و پیش می‌رود ـ آن روز ما می‌توانیم خوشحال باشیم و به نفت خشنود باشیم.» [۱۳]

پ. گاز

گاز یکی دیگر از منابع طبیعی و انرژی است که باید در مصرف آن بسیار توجه داشت. گاز در واقع یک مایع قابل تراکمی است که نه تنها به شکل ظرف خود در می‌آید؛ بلکه حجم خود را تا پر کردن آن ظرف نیز گسترش خواهد داد. گاز طبیعی سوختی است که معمولاً اثرات زیان آور کمتری نسبت به سوخت‌های فسیلی دارد و جزء منابع تجدیدناپذیر می‌باشد.
گاز طبیعی منبع انرژی تقریباً پاکیزه، فراوان و ارزان قیمتی است که هم اکنون نیز به مقیاس وسیع برای مصارف صنعتی و خانگی به کار رفته و در طی دهه‌های آینده بهره برداری از آن گسترش خواهد یافت. در توسعه اقتصادی جهان، مناطق و کشورهای مختلف، به دلیل منابع و ذخایر عظیم در دسترس و توسعه تکنولوژی‌های خلاق، باعث کاهش هزینه‌ها و زمان اجرای پروژه‌ها و در نتیجه بهبود اقتصاد پروژه‌های توسعه و انتقال گاز شده است. همچنین تلاش جهانی برای کاهش گازهای گلخانه‌ای و گاز CO2 مزیت استفاده از گاز طبیعی در مقایسه با سایر سوخت‌ها را نشان می‌دهد.
دولت‌ها و صاحبان صنایع امروزه به دنبال آن دسته از حامل‌های انرژی هستند که آلاینده‌های کمتری پدید آورد. به همین دلیل جهان به گاز طبیعی روی آورده است. در واقع گاز طبیعی در هر واحد انرژی حدود ۲۴ درصد نسبت به نفت خام و ۴۲ درصد نسبت به زغال سنگ گازهای آلاینده کمتری تولید می‌کند و این بیان گر آن است که می‌توان انرژی بیشتری مصرف و در مقایسه با نفت خام و زغال سنگ، آلاینده‌های کمتری تولید کرد.
در اثر بی توجهی کشورهای دارای ذخایر گازی جهان هر ساله حجم عظیمی از این ماده ارزشمند در میادین گازی هدر می‌رود. در ۲۰ کشور مهم گازی جهان هر ساله ۱۰۷ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در چاه‌های گاز اتلاف می‌شود. براساس این گزارش، نیجریه نخستین کشور دنیا از نظر حجم اتلاف گاز است ؛ به طوری که سالانه ۱٫۲۴ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در این کشور اتلاف می‌شود. روسیه با ۴٫۱۷ میلیارد مترمکعب و ایران نیز با ۳٫۱۳ میلیارد مترمکعب به ترتیب در جایگاه‌های دوم و سوم از این نظر قرار دارند. میزان اتلاف گاز در ایران معادل ۳ برابر گاز صادراتی این کشور به ترکیه است . سالانه ۳۲٫۴ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی از ایران به ترکیه صادر می‌شود. [۱۴]

ت. برق

توان الکتریکی که اغلب به عنوان برق یا الکتریسیته شناخته می‌شود، شامل تولید و ارایه انرژی الکتریکی به میزان کافی برای راه اندازی لوازم خانگی، تجهیزات اداری، دستگاه‌های صنعتی و فراهم آوردن انرژی کافی برای روشنایی، پخت و پز، گرمای خانگی و صنعتی و فرایندهای صنعتی بکار می‌رود.
آیت الله خامنه‌ای(دامت برکاته) در به مسئولان کشور در زمینه اسراف و اتلاف برق تذکر داده و می‌فرمایند:
«مسئولان موظفند. اسراف فقط در زمینه ی فردی نیست؛ در سطح ملی هم اسراف می‌شود. همین برق و انرژی که گفتیم اسراف می‌شود، بخش مهمی از این اسراف در اختیار مردم نیست؛ در اختیار مسئولین کشور است. این شبکه‌های ارتباطاتی، شبکه‌های انتقال برق، سیمهای برق، اینها وقتی فرسوده بشود، برق هدر می‌رود. برق را تولید کنیم، بعد با این شبکه ی فرسوده آن را هدر بدهیم، که بخش مهمی هدر می‌رود.» [۱۵]

ث. بنزین

بنزین در پالایشگاه‌های نفت تولید می‌شود. ماده‌ای که با تقطیر از نفت خام جدا می‌شود بنزین طبیعی نام دارد.
بنزین و گازوئیل در کشور ما حدود ۶۰ درصد بیشتر از کشورهای پیشرفته توسط اتومبیل‌ها مصرف می‌شود. [۱۶]

ج. خورشید

خورشید، سرچشمه اصلی انرژی کره زمین است. گیاهان و جانوران نیز انرژی خورشیدی را لازم دارند تا زنده بمانند. اگر خورشید نبود یا از زمین خیلی دورتر بود و گرمای کمتر به ما می‌رسید، سطح زمین خیلی سرد و تاریک می‌شد و هیچ موجودی نمی‌توانست روی آن زندگی کند.
امام صادق(علیه السلام) فرموده است: «در بلندی و کوتاهی حرکت خورشید تفکر کن و ببین چگونه از این تغییر و حرکت‌ها، فصل‌های چهار گانه به وجود می‌آید و تدبیر خدای حکیم ظاهر می‌گردد؛ پس در زمستان، گرما و حرارت درون درختان و گیاهان پنهان می‌ماند، تا مادّه اصلی میوه‌ها در آنها به وجود آید و در هوا بخار ایجاد می‌شود که بر اثر آن ابر و باران تولید می‌گردد. و در بهار موادی که در درختان ایجاد شده بود، شکوفه می‌کنند و به حرکت در می‌آیند و گل‌ها می‌رویند و در تابستان از شدّت گرمای هوا، میوه‌ها می‌رسند. حال در این نوع از گردش خورشید تفکر کن که از آن ماه‌ها و برج‌های دوازده گانه ایجاد می‌شود و چون چرخش خورشید تمام شود، سال به پایان می‌رسد و در این مقدار از حرکت خورشید غلّات و میوه‌ها می‌رسند و کارشان تمام می‌شود و باز در سال بعد رشد، نمو و نمای خود را از سر می‌گیرند.» [۱۷]

آمار اتلاف انرژی در ایران

بر اساس آمارهای جهانی، مصرف انژری در کشور ما در مقایسه با کشورهای صنعتی توسعه یافته و در حال توسعه، بسیار بالاست. استفاده غیر بهینه از انرژی در ایران نه تنها در بخش مصرف خانگی و مشاغل خدماتی و تجارتی، بلکه در پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها خطوط انتقال برق، لوله‌های آب، واحدهای تولیدی و خودرو‌ها نیز در مقایسه با استاندارد جهانی در سطح قابل قبولی نیست. آژانس بین المللی انرژی درگزارش سال ۲۰۰۸م خود اعلام کرد: ایران در سال ۲۰۰۷م بیشترین یارانه حامل‌های انرژی را در میان کشورهای غیر عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (او.ای.سی.دی) پرداخت کرده و رقم عمده یارانه‌ها به فراورده‌های نفتی و سپس گاز طبیعی اختصاص یافته است. [۱۸]
با وجود واگذاری بخشی از صنایع دولتی به بخش غیردولتی براساس سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، دولت یا بخش‌های وابسته به آن همچنان مالک بسیاری از نیروگاه‌ها، پالایشگاه‌ها، شبکه‌های انتقال و توزیع گاز، برق و آب هستند. اگر تمامی انرژی کشور شامل نفت، گاز، انرژی هسته‌ای، نیروگاه‌های برقابی و تجدیدپذیر برپایه ی نفت خام معادل سازی شود، از مجموع معادل ۵٫۱ میلیون بشکه نفت خام عرضه شده در هر روز در سطح کشور، تنها ۳٫۱ میلیون بشکه به مصرف کنندگان نهایی می‌رسد و ۳۵ درصد از آن تلف می‌شود. به عبارت دیگر، ۳۵ درصد از انرژی عرضه شده در کشور به علت بازدهی پایین و تلفات صنایع تحت مدیریت دولت، قبل از آنکه به دست مردم برسد، به هدر می‌رود. در بخش نفت و گاز، سهم نفت کوره به عنوان یک فرآورده ی نفتی سنگین و کم ارزش که قیمتی کمتر از قیمت نفت خام دارد، در سبد تولید فرآورده‌های پالایشی کشور حدود سی درصد است که این میزان بیش از دو برابر متوسط جهانی است. در بسیاری از کشورهای دنیا از جمله چین، هند، مالزی و آلمان، این میزان حتی به کمتر از ده درصد رسیده است که نشان دهنده ی فراهم بودن زمینه ی مستعدی برای افزایش بهره وری و توانایی تبدیل نفت به فرآورده‌های سبک و باارزش از جمله بنزین و گازوئیل است. [۱۹]
بعلاوه روزانه ۲۸ میلیون مترمکعب از گازهای همراه نفت که معادل تولید یک فاز میدان گازی پارس جنوبی است، در میادین نفتی کشور سوزانده شده و به هدر می‌رود. ارزش سالانه ی این میزان گاز غنی با فرض قیمت ۲۴ سنت به ازای هر مترمکعب، به ۲٫۵ میلیارد دلار در سال می‌رسد. [۲۰]

اتلاف انرژی در قرآن کریم

اتلاف انرژی نوعی اسراف در مواهب و نعمات الهی است و قرآن کریم در آیات متعددی مسرفین و تلف کنندگان نعمت‌های الهی را نکوهش و گناه کار معرفی نموده است.
قرآن کریم در باب اتلاف و اسراف نعمات می‌فرماید: «وَ أَنَّ الْمُسْرِفِینَ هُمْ أَصْحابُ النّارِ؛ و مسرفان اهل آتشند». [۲۱]
کلمه" اسراف" کلمه بسیار جامعی است که هر گونه زیاده روی در کمیت و کیفیت و بیهوده گرایی و اتلاف و مانند آن را شامل می‌شود، و این روش قرآن است که به هنگام تشویق به استفاده کردن از مواهب آفرینش، فورا جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصیه می‌کند. [۲۲]
خدای سبحان در سوره اعراف می‌فرماید: «لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِین ؛ اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی‌دارد.» [۲۳]
قرآن کریم می‌فرماید:
«وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذیراً إِنَّ الْمُبَذِّرینَ کانُوا إِخْوانَ الشَّیاطینِ وَ کانَ الشَّیْطانُ لِرَبِّهِ کَفُوراً؛ و هیچ نوع اسراف و ریخت و پاش (که صرف مال در راه حرام و تجاوز از حد در حلال است) مکن.حقّا آنان که اموالشان را (در راه حرام و باطل) ریخت و پاش می‌کنند برادران (رفیقان و همسویان) شیاطینند، و شیطان همیشه در مقابل پروردگارش بسیار کافر و ناسپاس بوده است.» [۲۴]
صاحب تفسیر مجمع البیان فرموده است" تبذیر" به معنای پاشیدن با اسراف است، و در واقع از بذر افشانی گرفته شده است، منتهی فرقی که با آن دارد این است که افشاندن در آنجا به منظور استفاده است و در اسراف به منظور افساد، و به همین جهت در هر جا که به منظور اصلاح باشد" تبذیر" گفته نمی‌شود، هر چند که زیاد باشد. [۲۵]
صاحب تفسیر نمونه در شرح آیه فوق می‌نویسد:«اما اینکه شیطان، کفران نعمتهای پروردگار را کرد روشن است، زیرا خداوند نیرو و توان و هوش و استعداد فوق العاده‌ای به او داده بود، و او اینهمه نیروها را در غیر موردش یعنی در طریق اغوا و گمراهی مردم صرف کرد.
و اما اینکه تبذیر کنندگان برادران شیاطینند، به خاطر آنست که آنها نیز نعمتهای خداداد را کفران می‌کنند و در غیر مورد قابل استفاده صرف می‌نمایند.» [۲۶]
صاحب تفسیر المیزان می‌نویسد:
«مراد از کلمه شیطان در جمله " وَ کانَ الشَّیْطانُ لِرَبِّهِ کَفُوراً" همان ابلیس است که پدر شیطانها است، و شیطانها ذریه و قوم و قبیله او هستند، بنا بر این، لام" شیطان" لام عهد ذهنی است و همچنین می‌شود لام را لام جنس بگیریم که مراد از شیطان، جنس شیطان باشد و به هر حال کفر ورزیدن شیطان نسبت به پروردگار خود از این جهت است که او نعمتهای خدا را کفران نموده و آنچه از قوه و قدرت و ابزار بندگی از جانب خدا به او داده شده، همه را در راه اغواء و فریب بندگان خدا و وادار کردن آنان به نافرمانی و دعوتشان به خطاکاری و کفران نعمت، مصرف می‌کند.» [۲۷]

اتلاف انرژی در روایات

پیشوایان معصوم(علیهم السلام) اتلاف و تضییع منابع انرژی به ویژه اتلاف آب را امری مذموم و ناپسند معرفی نموده و به مسلمانان سفارش نموده‌اند که نعمات الهی را بهینه مصرف کنیم.
اسحاق بن عمّار می‌گوید: از امام صادق علیه السّلام پرسیدم کمترین حدّ اسراف چیست؟ فرمود: لباس بهتر خود را هنگام کار بپوشی (یعنی لباسی که با آن آبروی خود را برگزار می‌کنی هنگام فعّالیّت‌های روزانه به تن نمائی) و آب باقی مانده در ظرف را بیهوده بریزی، و هسته خرما را به این طرف و آن طرف پرتاب نمائی. [۲۸]
حضرت نبی اکرم(صلّی الله علیه و آله) فرمودند: «الوضوء مدّ و الغسل صاع و سیأتی اقوام بعدی یستقلّون ذلک فاولئک علی خلاف سنّتی و الثّابت علی سنّتی معی فی حظیره القدس؛ آب وضو یک مد(۷۵۰گرم) است و آب غسل یک صاع(سه کیلوگرم) است، و به زودی گروهی بعد از من خواهند آمد که این مقدار آب را کم می‌شمارند، و آب بسیار می‌ریزند و اسراف می‌کنند، [و آن جماعت وسواسیان اند که آبهای رود خانه را نیز کم می‌شمارند] و آن جماعت بر خلاف سنت من هستند، و هر که ثابت قدم باشد بر سنّت من با من خواهد بود در حظیره قدس که جای پیغمبران و اوصیای ایشانست بلکه جای پیغمبر ما است صلی اللَّه علیه و آله و اوصیای او صلوات اللَّه علیهم.» [۲۹]
دقت در مساله اسراف و تبذیر تا آن حد است که در حدیثی می‌خوانیم پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله)از راهی عبور می‌کرد، یکی از یارانش بنام سعد مشغول وضوء گرفتن بود، و آب زیاد می‌ریخت، فرمود:
«ما هذا السّرف یا سعد قال أ فی الوضوء سرف قال نعم و ان کنت علی نهر جار؛ چرا اسراف می‌کنی ای سعد! عرض کرد: آیا در آب وضو نیز اسراف است؟ فرمود: آری هر چند در کنار نهر جاری باشی» [۳۰]
بنابراین با توجه به این روایت حتی از اسراف آب رودخانه هم باید پرهیز کرد و شاید پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) به این دلیل وضو در کنار رودخانه را هم مشمول اسراف دانسته‌اند، که زیاده روی در آب وضو نباید عادت شود و لذا رعایت آن در کنار رودخانه هم لازم است.

احکام اتلاف انرژی

الف. حرمت اتلاف انرژی

زیاده روی در مصرف برق به نحو غیر متعارف، حرام و در صورتی که باعث اتلاف و ضرر دیگران شود موجب ضمان نیز می‌گردد. [۳۱]
استفتاء نخست: زیاده روی در مصرف آب و برق در صورتی که موجب کمبودهایی در سطح عمومی شود چه حکمی دارد به خصوص که دولت اسلامی بر صرفه جویی تأکید نموده است؟
جواب: زیاده روی به نحو غیر متعارف حرام است و چنانچه موجب اتلاف و ضرر باشد موجب ضمان است. [۳۲]
استفتاء دوم: در عروه الوثقی، مسأله ۴۵ افعال وضو، فرموده است: «الإسراف فی ماء الوضوء مکروه» با اینکه اسراف حرام است، مقصود از این عبارت چیست؟
جواب: ظاهراً نظر صاحب عروه الوثقی (ره) که فرموده است: اسراف در آب وضو مکروه است، در جایی و در وقتی است که برای آب ارزش و قیمتی نباشد و امّا اگر مصرف بیش از آن مقدار، در جایی باشد که برای آب ارزش و قیمت باشد، یا کم آبی باشد، اسراف و حرام است، مانند اسراف در چیزهای دیگر. [۳۳]
اسراف در هر چیزی خصوصا در موضوع انرژی که در فصل زمستان نیاز جامعه است، حرام می‌باشد و اسراف کننذگان مسئولیت بزرگی در مقابل خدا دارند، امید است برادران عزیز در این ایام به اندازه نیاز از این موهبت الهی استفاده کنند. [۳۴]
آیت الله صافی گلپایگانی می‌گوید: « به طور کلی اسراف در همه امور شرعا حرام و خودداری از آن واجب است و هر مکلفی موظف است از مصرف بی رویه گاز یا آب یا برق جدا خودداری نماید. بدیهی است مسئولین محترم شرکت گاز نیز باید در حد امکان سعی نمایند که مشترکان در مضیقه قرار نگیرند و خدمات را در حد متعارف به همه برسانند.» [۳۵]

ب. روشنایی بیشتر

استفتاء: گفته می‌شود که استفاده از نیروی برق برای روشنایی بیشتر از مقدار نیاز، اسراف محسوب نمی‌شود، آیا این سخن صحیح است؟
جواب: شکی نیست که استفاده و مصرف هر چیز حتّی نیروی برق و نور چراغ بیشتر از مقدار نیاز، اسراف محسوب می‌شود. آنچه صحیح است سخن منقول از رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است که می‌فرماید: «لاسَرَف فی خیر» در کار خیر، اسراف وجود ندارد. [۳۶]

پ. وسواس در اسراف آب

استفتاء: در مصرف آب زیاده روی می‌کنم، و هر چه تلاش می‌نمایم نمی‌توانم جلوی این کار زشت را بگیرم. به همین جهت همواره با شوهرم مشاجره داریم. او می‌گوید: «گذشته از این که کار حرامی انجام می‌دهی و ضامن هستی، من که شوهر تو هستم راضی به عمل تو نیستم». لطفاً بفرمائید:
الف) آیا کار من حرام و موجب ضمان است؟
ب) آیا در وضو و نمازم اشکالی ایجاد می‌شود؟
جواب: سعی کنید به مقدار متعارف آب مصرف کنید. اگر بیش از آن باشد و همسرتان راضی نباشد، حرام و موجب ضمان است. و اگر شیطان وسوسه کند که فلان مقدار آب کافی نیست، اعتنا نکنید و اعمالتان اشکالی نخواهد داشت، و ما مسئولیّت آن را به عهده می‌گیریم. و به فرض که همسرتان هم راضی باشد، اسراف در آب وضو و غسل جایز نیست. [۳۷]

علل اتلاف انرژی

اتلاف و تضییع انرژی دلایل متعددی دارد که به چند مورد اشاره می‌شود:

الف. ارزان بودن منابع انرژی

یکی از اصلی‌ترین عوامل اتلاف انرژی، ارزان بودن منابع انرژی در جامعه ی ماست.
بدون تردید ارزان بودن قیمت حامل‌های انرژی (نفت، گاز، بنزین، گازوئیل، برق، آب) در سالیان گذشته باعث اسراف و رشد بی رویه مصرف شده و به هدر رفتن منابع ملی و نیز تشدید تخریب محیط زیست را در پی داشته است.
بر اساس گزارش، موسسه «مارکت » ایران از نظر ارائه بنزین ارزان سومین کشور و از نظر میزان یارانه پرداختی به این کالا نخستین کشور در میان کشورهای جهان بوده و بیش از ۳۶ درصد کل مصرف بنزین خاورمیانه در سال ۲۰۰۷ در ایران مصرف گردیده است. متوسط مصرف سوخت خودروهای بنزینی در کشورمان حدود ۱۱ لیتر در روز است در حالی که متوسط مصرف سوخت در کشورهای دیگر نظیر آلمان و ژاپن ۲/۵، در انگلیس ۳/۵، در فرانسه ۱/۹، در کانادا ۶/۵ و در کشور آمریکا ۷/۳ لیتر در روز است.

ب. اولویت دهی مصرف انرژی در بخش خانگی

بنا بر اعتقاد اکثر مسئولان و صاحبنظران حوزه انرژی ، یکی از الگوهای غلط مصرفی انرژی در ایران ، اولویت دادن به بخش خانگی در مصرف انرژی می‌باشد و حال آنکه عموماً در کشورهای توسعه یافته اولویت مصرف انرژی در بخش صنعت بوده که علت اصلی این موضوع را در دو عامل زیر می‌توان جستجو کرد:
۱. در ایران بر خلاف کشورهای صنعتی ، قیمت حاملهای انرژی در بخش خانگی ارزانتر از بخش صنعتی است که این نحوه تخصیص یارانه‌های انرژی باعث کندتر شدن موتور رشد اقتصادی کشور می‌شود .
۲. از دید کارشناسان حوزه انرژی، دومین دلیل و شاید مهمترین دلیل ایجاد نظریه اشتباه فوق الذکر این بوده که ما عرضه کننده مهمترین حاملهای انرژی در دنیا بوده در حالی که کشورهای عمده مصرف کننده حاملهای انرژی در دنیا وارد کننده آن هستند بنابراین به دست آوردن حداکثر ارزش افزوده بابت نهاده‌هایی که برای آنها هزینه بر می‌باشد بسیار حایز اهمیت است اما در ایران به علت دارا بودن ذخایر فراوان هیدروکربوری ، بحث اقتصادی بودن خرید نهاده انرژی چندان موضوعیت پیدا نمی‌کند. متاسفانه این موضوع حتی در بخش صنعت که قیمت حاملهای انرژی در آن گرانتر از بخش خانگی می‌باشد نیز صادق می‌باشد کشور ما چون دارای ذخایر اصلی انرژی است، چه در بخش صنعت و چه در بخش خانگی هیچگاه قیمت واقعی نهاده‌های انرژی از مصرف کنندگان دریافت نمی‌شود.

ت. استفاده از دستگاه‌ها و سیستم‌های فرسوده

استفاده از سیستم و دستگاه‌های فرسوده از جمله عوامل اتلاف انرژی در جامعه است. به عنوان نمونه در میان خودرو‌ها، خودرو‌های فرسوده بنزین زیادی مصرف می‌کند. بنابراین جمع آوری خودرو‌های فرسوده و توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل شهری و بین شهری امری ضروری است.

ث. روحیه تجمل و تکاثر طلبی

یکی از اصلی‌ترین علل بروز اتلاف منابع انرژی، داشتن روحیه ثروت اندوزی و تکاثر طلبی است. برخی‌ها برای باز یافتن شخصیت سرکوب شده خویش به اسراف و ریخت و پاشهای غیر معقول متوسل می‌شود و فکر می‌کند که با این رویه در اجتماع به عنوان انسانی دست ودل باز و بی اعتنا به ثروت مطرح می‌گردد.

آثار اتلاف انرژی

الف. محرومیت از دوستی خدا

محرومیت از حبّ و دوستی خداوند از جمله آثار سوء اتلاف و اسراف می‌باشد.
خدای سبحان در سوره اعراف می‌فرماید: «لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِین ؛ اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی‌دارد.» [۳۸]
بنابراین اتلاف و اسراف در منابع انرژی سبب محرومیت از محبّت و لطف الهی می‌شود.

ب. فساد اجتماعی

از دیدگاه قرآن یکی از آثار و پیامدهای اسراف و مصرف گرایی و اتلاف، فساد در زمین است؛ زیرا هرگونه تجاوز از حد، موجب فساد و از هم گسیختگی می‌شود. به عبارت دیگر، سرچشمه فساد، اسراف است زیرا خداوند می‌فرماید: «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطیعُونِ وَ لا تُطیعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفینَ الَّذینَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ وَ لا یُصْلِحُونَ؛ پس از خدا بترسید و مرا اطاعت کنید و فرمان مسرفان را اطاعت نکنید، همان کسانی که در زمین فساد می‌کنند و اصلاح نمی‌کنند». [۳۹]

پ. فقرفردی و عمومی

همان گونه که گناهان دیگر اثرات مادی و معنوی برای فرد و جامعه به دنبال دارند، اسراف و اتلاف منابع نیز آثار وضعی و تکلیفی خاص به خود را در پی دارد. شعاع آثار اسراف نه تنها متوجه شخص مسرف می‌شود بلکه دیگران را هم که در مقابل این پدیده شوم روانی سکوت کرده و نهی از منکر نمی‌کنند، فرا می‌گیرد.
فقر و تنگ دستی از عواقب نامطلوب اسراف است که دامنگیر شخص و جامعه می‌شود.
امام کاظم علیه السلام می‌فرمایند: «مَنِ اقْتَصَدَ وَ قَنِعَ بَقِیَتْ عَلَیْهِ النِّعْمَهُ وَ مَنْ بَذَّرَ وَ أَسْرَفَ زَالَتْ عَنْهُ النِّعْمَه؛ هرکس که در زندگی اعتدال و قناعت را پیشه کند، نعمت بر او باقی می‌ماند و هر کس که تبذیر و اسراف کند، نعمت از او گرفته می‌شود و فقیر می‌گردد.» [۴۰]
آنگاه که نعمتها کاهش یابند و روحیه خودکفایی و قناعت و صرفه جویی از جامعه رخت بر بندد و فقر به آدمی روی آورد، بناچار برای رفع نیازمندی‌های خود به دیگران وابسته خواهد شد و استقلال و شخصیتش را از دست خواهد داد. در یک بررسی کوتاه می‌توان به اسراف کاریهای بسیاری از مردم جامعه پی برد. میلیاردها تومان اسراف سالانه مواد غذایی و منابع انرژی می‌شود.

ت. تخریب محیط زیست

از جمله آثار سوء اتلاف انرژی، تخریب محیط زیست و مواجهه شدن با آلودگی هوا، کمبود و آلودگی آب و از بین رفتن جنگل هاست.

راه کارهای جلوگیری از اتلاف انرژی

الف. آموزش و پرورش

جلوگیری از اتلاف انرژی با استفاده از آموزش و پرورش، نسبت به راه حل فناوری روز، اثر بخش تر است.
یکی از کم هزینه‌ترین، با دوام‌ترین و مقرون به صرفه‌ترین روش‌های جلوگیری از افزایش مصرف غیرضروری و به عبارتی، بهینه سازی مصرف انرژی، برنامه‌های آگاه سازی و آموزش مدیریت مصرف انرژی است. باید توجه داشت که در صورت آگاهی مردم در مواردی که قدرت انتخاب دارند، آنان الگوی صحیح مصرف را پیگیری می‌کنند. آموزش باید متنوع، در همه ابعاد و فراگیر باشد. آموزش نباید تنها بُعد انتقال مفاهیم خلاصه شود بلکه باید در سطح جامعه فرهنگ مصرف اصلاح شود.
به برخی از راه‌های مقابله با اتلاف انرژی اشاره می‌شود:
۱. لوله‎های آب گرم را در مسیرهایی که امکان اتلاف گرما وجود دارد ، عایق‎کاری کنید.
۲. هنگامی که درجه حرارت بیرون ساختمان از دمای داخل کمتر است، با باز کردن پنجره‎ها به تهویه طبیعی ساختمان کمک کنید.
۳. در روزهای خیلی گرم، با بستن در و پنجره‎ها و کشیدن پرده‎ها از ورود حرارت و گرمای بیشتر به داخل ساختمان جلوگیری کنید.
۴. سیستم‎های سرمایش خود را به طور منظم تمیز کرده و به ویژه گرد و خاک روی کویل‎ها و فن‎ها را پاک کنید.
۵. تنها آن قسمت از ساختمان را سرد کنید که احتیاج دارید.
۶. هنگام ترک ساختمان در طول روز، سیستم سرمایش را خاموش کنید.
۷. کولر و سایر اجزاء سیستم سرمایش را حتی‎الامکان از معرض تابش مستقیم نور خورشید دور نگهدارید. این کار را می‎توان با اختصاص مکانی مناسب برای نصب این تجهیزات یا استفاده از سایه بان انجام داد.
۸. مسیرهای عبور هوای سیستم سرمایش را در کانال‎ها و دریچه‎های ورودی و خروجی به طور مرتب تمیز کرده و از عدم وجود موانع در این مسیرها اطمینان حاصل نمایید.
۹. با عایق‎کاری مناسب دیوارها و سقف، از اتلاف انرژی سرمایی ساختمان جلوگیری کنید.
۱۰. کانال‎های سیستم تهویه مطبوع را نشتی‎گیری کرده و آنها را در مسیرهای گرم و تهویه نشده عایق‎کاری کنید.
۱۱. از فن (پنکه)‌های سقفی برای گردش آرام هوا (تولید نسیم مصنوعی) استفاده کنید. این کار باعث می‎شود تا احساس خنکی‎ای که در هوای راکد در ۲۵ درجه سانتیگراد به شما دست می‎دهد، در این حالت در ۲۸ درجه سانتیگراد اتفاق بیافتد. به این ترتیب مصرف انرژی برای سرمایش ساختمان کمتر می‎شود.
۱۲. در آشپزخانه و حمام از فن‎های تهویه برای تخلیه هوای گرم و دم کرده به بیرون ساختمان استفاده کنید.
۱۳. اگر فقط به گرمایش یک اتاق احتیاج دارید، به جای استفاده از سیستم گرمایش مرکزی از سیستم‎های گرمایش محلی و کوچک (قابل حمل و نقل) استفاده کنید.
۱۴. از بسته بودن در و پنجره‎ها در هنگام استفاده از وسایل گرمایش مطمئن شوید.
۱۵. کامپیوتر، پرینتر، اسکنر، دستگاه کپی و سایر وسایل اداری خود را تنها هنگامی روشن کنید که به آن نیاز دارید. کارکنان معمولاً بر حسب عادت، این وسایل را بدون آنکه ضرورتی داشته باشد، در شروع روز کاری خود روشن می‎کنند.
۱۶. از خاموش بودن وسایل کاری خود به خصوص دستگاه کپی، کامپیوتر و پرینتر پیش از ترک محل کار اطمینان یابید.

ب. ساخت وسایل کم مصرف

ساخت وسایل و تجهیزات بهینه مطابق با استانداردهای جهانی، فرصت توزیع مناسب منابع و به تبع آن صرفه جویی در منابع انرژی را در پی خواهد داشت.
هم اکنون هدرروی در حوزه انرژی کشور نه صرفاً در بخش مصارف خانگی و مشاغل خدماتی و تجارتی، بلکه در پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، خطوط انتقال برق، لوله‌های آب، واحدهای تولیدی و خودروها نیز در مقایسه با استانداردهای جهانی قابل مقایسه نبوده و بیش از حد استانداردهای جهانی می‌باشد از طرفی در کشورما حدود یک پنجم برق تولیدی به مصرف روشنایی می‌رسد که ۶۹ درصد آن در خانه‌ها است لذا با استفاده از لامپهای کم مصرف می‌توان تاحدود زیادی در این زمینه صرفه جویی کرد.

پ. سایر راهکارها

۱. موظف کردن سازمان جنگل‌ها و مراتع و شهرداری‌ها به استفاده از گونه‌های گیاهی بومی و مقاوم به خشکی در فضای سبز شهری و جنگل کاری. این کار باعث صرفه جویی در آبیاری چمن کاری‌ها، پارک‌ها و جنگل‌های مصنوعی می‌شود که در حال حاضر نیاز آبی بالایی دارند.
۲. اجرای طرح جدا سازی زباله در مهم‌ترین سازمانهای ما در کشور، هنوز طرح تفکیک زباله و کاغذ اجرا نمی‌شود. سیستم گرمایش و سرمایش آنقدر مشکل دارد که فقط باعث هدر دادن انرژی می‌شود.
۳. اجبار همراه با تشویق و حمایت از دو جداره کردن پنجره‌های خانه‌ها و مراکز اداری و تجاری.
۴. تشویق کسانی که دارای وسیله نقلیه شخصی هستند و از آن کم استفاده می‌کنند و تنبیه کسانی که زیاد مصرف می‌کنند. این تشویق را می‌توان در بیمه‌های شخص ثالث و بیمه بدنه اعمال کرد. برای مثال مبلغ بیمه‌های بدنه و شخص ثالث را می‌توان طبق کارکرد کیلومتر تنظیم کرد.
۵. اختصاص بودجه‌های نجومی سد سازی به پروژه‌های جداسازی آب شرب و استحمام در کشور و کنترل و تصفیه فاضلاب‌ها.

کتاب شناسی

۱. مهرانپور، فروزان، اسراف، فرهنگ مکتوب، تهران، ۱۳۸۴ ه ش.
۲. جویباری، ولی الله رستگار، اسراف از دیدگاه اسلام، بنیاد پژوهشهای علمی و فرهنگی نور الاصفیاء، تهران، ۱۳۷۹ ه ش.
۳. حیدری نراقی، علی محمد، اسراف از دیدگاه دین و دانش، مهدی نراقی، قم، ۱۳۸۸ ه ش.
۴. مطهر، محمد، اسراف، بیت المال، نقش اندیشه، تهران، ۱۳۸۸ ه ش.

مقاله شناسی

۱. نصراللهی، زهرا، ضرورت‌ها و سیاست‌های صرفه جویی در انرژی، مجله تازه ‌های اقتصاد، اسفند ۱۳۷۴ه ش، شماره 52.
۲. حاجی صادقی، عبدالله، اصلاح الگوی مصرف، مجله حصون، تابستان ۱۳۸۸ - شماره 20.
۳. محامد، علی، مبانی فقهی استفاده بهینه از انرژی، مجله مقالات و بررسیها، پاییز و زمستان ۱۳۸۳ - شماره ۷۶(دفتر سوم) علمی-پژوهشی.
۴. مروتی، سهراب، موانع اصلاح الگوی مصرف از منظر قرآن و حدیث، مجله پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، تابستان ۱۳۸۸ - شماره 3.
۵. سیّدی نیا، سید اکبر، مصرف و مصرف گرایی از منظر اسلام و جامعه شناسی اقتصادی، مجله اقتصاد اسلامی، تابستان ۱۳۸۸ - شماره ۳۴ علمی-پژوهشی.

فهرست منابع

قرآن کریم
۱. ابن بابویه، محمد بن علی ـ غفاری، محمد جواد، من لا یحضره الفقیه / ترجمه غفاری، علی اکبر ومحمد جواد و بلاغی، صدر، نشر صدوق، تهران، چاپ: اول، ۱۳۶۷ش.
۲. ابن بابویه، محمد بن علی، التوحید (للصدوق)، جامعه مدرسین ؛ قم، چاپ: اول، ۱۳۹۸ق.
۳. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیه و آله، جامعه مدرسین - قم، چاپ: دوم، ۱۴۰۴ / ۱۳۶۳ق.
۴. جمعی از پژوهشگران زیر نظر شاهرودی، سید محمود هاشمی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم ، اول، ۱۴۲۶ ه‍ ق.
۵. دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، واژه انرژی، پایگاه اطلاع رسانی https://www.vajehyab.com.
۶. شیرازی، ناصر مکارم، احکام بانوان (مکارم)، انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب علیه السلام، قم، یازدهم، ۱۴۲۸ ه‍ ق.
۷. طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه تفسیر المیزان، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ: ۵، ۱۳۷۴ ه.ش.
۸. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، موسسه دارالهجره، قم، ۱۴۰۹ ه ق.
۹. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، دارالکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۱۴ ه ق.
۱۰. فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، تفسیر الصافی، مکتبه الصدر، تهران، چاپ: دوم، ۱۴۱۵ ق.
۱۱. لنکرانی، محمد فاضل موحدی، جامع المسائل (فارسی - فاضل)، انتشارات امیر قلم، قم ، یازدهم، ۱۴۱۴ه‍ ق.
۱۲. مجلسی، محمدتقی بن مقصودعلی، لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه، مؤسسه اسماعیلیان، قم، چاپ: یوم، ۱۴۱۴ ق.
۱۳. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ: ۱۰، ۱۳۷۱ ه.ش.

پانویس

  1. . فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، ج 8، ص 120.
  2. . همان، ج 8، ص 121.
  3. . فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، ج 3، ص 178.
  4. . دهخدا، علی اکبر، لغتنامه دهخدا، واژه انرژی، پایگاه اطلاع رسانی https://www.vajehyab.com.
  5. . امام خامنه‌ای(دامت برکاته)، بیانات در خطبه ‌های نماز عید سعید فطر ۱۳۸۶/۰۷/۲۱، پایگاه اطلاع رسانیhttp://farsi.khamenei.ir/.
  6. . همان، بیانات در دیدار زائران و مجاوران بارگاه حضرت علی بن موسی الرضا 01/01/1388، پایگاه اطلاع رسانیhttp://farsi.khamenei.ir/.
  7. . ابن منظور، لسان العرب، ج3، ص403.
  8. . ابن بابویه، محمد بن علی، التوحید (للصدوق)، ص242.
  9. . انبیاء/30.
  10. . «اَنزَل مِنَ السَّماءِ ماءَ فَاَحیا بِهِ الارضَ بَعدَ مَوتِها وَ بَثَّ فیها مِن کُلِّ دَابَّه» بقره/22.
  11. . «وَ هُوَ الذی اَنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَاَخرَجنا بِهِ نَبَاتَ کُلِّ شَیء فاخرَجنا مِنهُ خَضِراً نُخرجُ مِنهُ حَبّاً مُتَراکِباً وَ مِنَ النَّخلِ مِن طَلعِها قِنوانٌ دانیه و جَنات مِن اَعناب» انعام/99.
  12. . بیانات در صحن مطهّر حضرت ثامن الحُجج، امام رضا (علیه السلام)، 1377/01/01.
  13. . آیت الله امام خامنه‌ای(دامت برکاته)، حماسه اقتصادی در آینه کلام رهبری، فصل سوم: اهمیت صنعت نفت، استفاده بهینه از نفت، 1385/03/29 .
  14. . روزنامه جام جم، کد خبر669550515784199072.
  15. . بیانات در دیدار زائران و مجاوران بارگاه حضرت علی بن موسی الرضا،01/01/1388، پایگاه اطلاع رسانی http://farsi.khamenei.ir/.
  16. .اکبری، محمد اسماعیل، تطبیقی بر بایسته‌های اصلاح الگوی مصرف باکشورهای خارجی، پایگاه اطلاع رسانی http://www.siasatrooz.ir/.
  17. . مفضل بن عمر، توحید مفضّل، ص110.
  18. . خلیلیان اشکذری، محمد جمال، مبا نی مصرف جامعه اسلامی و راهکارهای اصلاح آن، معرفت اقتصادی، سال دوم، شماره دوم، بهار و تابستان 1389ه ش.
  19. . حسین نیا، سجاد، راهکارهایی برای صرفه جویی در مصرف انرژی، پایگاه اطلاع رسانی http://farsi.khamenei.ir/.
  20. . همان.
  21. . غافر/43.
  22. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج6، ص148.
  23. . اعراف/31.
  24. . اسراء/26 ـ 27.
  25. . طبرسی، مجمع البیان، ج 6، ص 410.
  26. . مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تفسیر نمونه، ج 12، ص88.
  27. . طباطبایی، محمدحسین، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه تفسیر المیزان، ج 13، ص112.
  28. . ابن بابویه، محمد بن علی ـ غفاری، محمد جواد، من لا یحضره الفقیه / ترجمه غفاری، علی اکبر ومحمد جواد و بلاغی، صدر، ج 4 ؛ ص225
  29. . مجلسی، محمدتقی بن مقصودعلی، لوامع صاحبقرانی مشهور به شرح فقیه، ج 1 ؛ ص359.
  30. . فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی، تفسیر الصافی، ج 3 ؛ ص187.
  31. . جمعی از پژوهشگران زیر نظر شاهرودی، سید محمود هاشمی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج 2، ص: 102 ، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم ، اول، 1426 ه‍ ق.
  32. . امام خمینی(رحمه الله علیه)، استفتائات، ج2، ص261.
  33. . لنکرانی، محمد فاضل موحدی، جامع المسائل (فارسی - فاضل)، ج 2، ص: 93، سوال121، انتشارات امیر قلم، قم - ایران، یازدهم، ه‍ ق.
  34. . سبحانی، جعفر، پایگاه اطلاع رسانی وزارت نفت، نشانی http://www.mop.ir/.
  35. . صافی، لطف الله، پایگاه اطلاع رسانی وزارت نفت، نشانی http://www.mop.ir/.
  36. . آیت الله خامنه‌ای(دامت برکاته)، استفتائات، اسراف، سوال 1469، پایگاه اطلاع رسانی http://farsi.khamenei.ir/.
  37. . شیرازی، ناصر مکارم، احکام بانوان (مکارم)، ص 32.
  38. . اعراف/31.
  39. . شعراء/150 ـ 152.
  40. . ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول صلی الله علیه و آله، ص403.